ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਂਕ੍ਰਾਨ੍ਤੀਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸੂਰ੍ਯਪਰ੍ਵਸ਼ਤਾਨਿ ਚ । ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਯਤ੍ਫਲਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤਦ੍ਵੈ ਨੀਲਵਿਸਰ੍ਜਨੇ ॥ ੨,੧੪.

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀਆਂ ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸੂਰਜੀ ਤਿਉਹਾਰਾਂ 'ਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਨੀਲੇ ਬਲਦ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਤ੍ਸਤਰ੍ਯਃ ਪ੍ਰਦਾਤਵ੍ਯਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯਃ ਪਦਾਨਿ ਚ । ਤਿਲਪਾਤ੍ਰਾਣਿ ਦੇਯਾਨਿ ਸ਼ਿਵਭਕ੍ਤਦ੍ਵਿਜੇषੁ ਚ ॥ ੨,੧੪.

ਛੋਟੇ ਬੱਝ ਅਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਜੁਤਿਆਂ ਦੇ ਜੋੜ ਵੀ। ਤਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਬਰਤਨ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਉਮਾਮਹੇਸ਼੍ਵਰਂ ਚੈਕਂ ਪਰਿਧਾਪ੍ਯ ਪ੍ਰਿਦਾਪਯੇਤ੍ । ਅਤਸੀਪੁष੍ਪਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂ ਪੀਤਵਾਸਸਮਚ੍ਯੁਤਮ੍ ॥ ੨,੧੪.

ਉਮਾ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ, ਜੋ ਅਤਸੀ ਫੁੱਲ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਯੇ ਨਮਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਗੋਵਿਨ੍ਦਂ ਨ ਤੇषਾਂ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਭਯਮ੍ । ਪ੍ਰੇਤਤ੍ਵਾਨ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਯੇ ਕਰਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍ ॥ ੨,੧੪.

ਜੋ ਲੋਕ ਗੋਵਿੰਦ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਹੀ ਰੀਤੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਯਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤੇ ਪਰਾਂਲ੍ਲੋਕਾਨਿਤਿ ਸਤ੍ਯਂ ਵਚੋ ਮਮ । ਏਤਤ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਮਯਾ ਚੈਵੋਰ੍ਧ੍ਵਦੈਹਿਕਮ੍ ॥ ੨,੧੪.

ਉਹ ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਮੇਰਾ ਸੱਚਾ ਵਚਨ ਹੈ। ਉਪਰੰਤ ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਰੀਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਯਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਪਾਪੇਭ੍ਯੋ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮਹਾਤ੍ਮ੍ਯਮਤੁਲਂ ਗਰੁਡੋ ਹਰ੍षਮਾਗਤਃ । ਮਾਨੁषਾਣਾਂ ਹਿਤਾਰ੍ਥਾਯ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਪਚ੍ਛਕੇਸ਼ਵਮ੍ ॥ ੨,੧੪.

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਅਦੁੱਤੀ ਮਹਾਤਮ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਗਰੁੜ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਫਿਰ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੫ ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਬਗਵਨ੍ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਸਰ੍ਵਂ ਯਮਲੋਕਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਣਯਮ੍ । ਜਨ੍ਤੋਃ ਪ੍ਰਯਾਣਮਾਰਭ੍ਯ ਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਵਰ੍ਤ੍ਮਵਿਸ੍ਤਰਮ੍ ॥ ੨,੧੫.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਭਗਵਾਨ, ਮੈਨੂੰ ਯਮ ਲੋਕ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਬਾਰੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੋ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਤੂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਤਮਤਾ ਅਤੇ ਰਸਤੇ ਦੀ ਵਿਸਤਾਰ।

ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ । ਸ਼ृਣੁ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਮਮਾਰ੍ਗਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਣਯਮ੍ । ਪ੍ਰਯਾਣਕਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਨਗਰਾਣਿ ਚ षੋਡਸ਼ ॥ ੨,੧੫.

ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਾਰਕਸ਼, ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਯਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ, ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੜਾਅ ਅਤੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ।

षਾਡਸ਼ੀਤਿਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ । ਯਮਲੋਕਸ੍ਯ ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵੈ ਅਨ੍ਤਰਾ ਮਾਨੁषਸ੍ਯ ਚ ॥ ੨,੧੫.

ਯਮ ਲੋਕ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਛਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਦੀ ਦੂਰੀ ਹੈ।

ਕੁਕृਤਂ ਦੁष੍ਕृਤਂ ਵਾਪਿ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਲੋਕੇ ਯਥਾਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਕਰ੍ਮਯੋਗਾਦ੍ਯਦਾ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਵ੍ਯਾਧਿਰੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਖਗ ॥ ੨,੧੫.

ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗ ਕੇ, ਜਦ ਕਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਾਂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਰੋਗ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਾਤ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਕृਤਕਰ੍ਮਾਨੁਸਾਰਤਃ । ਯਸ੍ਯ ਯੋ ਵਿਹਿਤੋ ਮृਤ੍ਯੁਃ ਸ ਤਂ ਧ੍ਰੁਵਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥ ੨,੧੫.

ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਕਰ੍ਮਯੋਗਾਦ੍ਯਦਾ ਦੇਹੀ ਮੁਞ੍ਚਤ੍ਯਤ੍ਰ ਨਿਜਂ ਵਪੁਃ । ਤਦਾ ਭੂਮਿਗਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਗੋਮਯੇਨੋਪਲਿਪ੍ਯ ਚ ॥ ੨,੧੫.

ਜਦ ਕਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਗੋਮੈ ਨਾਲ ਲਿਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਤਿਲਾਨ੍ਦਰ੍ਭਾਨ੍ਵਿਕੀਰ੍ਯਾਥ ਮੁਖੇ ਸ੍ਵਰ੍ਣਂ ਵਿਨਿਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ । ਤੁਲਸੀਂਸਨ੍ਨਿਧੌ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਸ਼ਿਲਾਂ ਤਥਾ ॥ ੨,੧੫.

ਤਿਲ ਅਤੇ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਵਿਖੇਰਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਤੁਲਸੀ ਨੇੜੇ ਰੱਖਣੀ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਪਥਰ ਵੀ।

ਸੇਤੁ (ਏਵਂ) ਸਾਮਾਦਿਸੂਕ੍ਤੈਸ੍ਤੁ ਮਰਣਂ ਮੁਕ੍ਤਿਦਾਯਕਮ੍ । ਸ਼ਲਾਕਾਸ੍ਵਰ੍ਣਵਿਕ੍ਸ਼ਪੈਃ ਪ੍ਰਤਪ੍ਰਾਣਿਗृਹੇषੁਚ ॥ ੨,੧੫.

ਸਾਮ ਆਦਿ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਮੌਤ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਛੜੀਆਂ ਵਿਖੇਰਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।

ਏਕਾ ਵਕ੍ਤ੍ਰੇ ਤੁ ਦਾਤਵ੍ਯਾ ਘ੍ਰਾਣਯੁਗ੍ਮੇ ਤਥਾ ਪੁਨਃ । ਅਕ੍ਸ਼੍ਣੋਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਣਯੋਸ਼੍ਚੈਵ ਦ੍ਵੇਦ੍ਵੇ ਦੇਯੇ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ॥ ੨,੧੫.

ਇਕ ਚੀਜ਼ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣੀ, ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਨੱਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ; ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਕੰਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਦੋ-ਦੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।

ਅਥ ਲਿਙ੍ਗੇ ਤਥਾ ਚੈਕਾ ਤ੍ਵੇਕਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਕੇਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ । ਕਰਯੁਗ੍ਮੇ ਚ ਕਣ੍ਠੇ ਚ ਤੁਲਸੀਂ ਚ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍ ॥ ੨,੧੫.

ਫਿਰ, ਇਕ ਚੀਜ਼ ਲਿੰਗ ਤੇ ਅਤੇ ਇਕ ਬ੍ਰਹਮੰਡ (ਸਿਰ ਦੇ ਚੋਟੀ) 'ਤੇ ਰੱਖਣੀ; ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਅਤੇ ਗਲ ਲਈ ਤੁਲਸੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਵਸ੍ਤ੍ਰਯੁਗ੍ਮਂ ਚ ਦਾਤਵ੍ਯਂ ਕਙ੍ਕੁਮੈਸ਼੍ਚਾਕ੍ਸ਼ਤੈਰ੍ਯਜੇਤ੍ । ਪੁष੍ਪਮਾਲਾਯੁਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਨ੍ਯਦ੍ਵਾਰੇਣ ਸਨ੍ਨਯੇਤ੍ ॥ ੨,੧੫.

ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੇਸਰ ਤੇ ਅਖੰਡ ਚਾਵਲ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ; ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਬਣਾਉਣੀ, ਹੋਰ ਭੇਟਾਂ ਦਰਵਾਜੇ 'ਤੇ ਰੱਖਣੀਆਂ।

ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਬਾਨ੍ਧਵੈਃ ਸਾਰ੍ਧਂ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਤੁ ਪੁਰਵਾਸਿਭਿਃ । ਪਿਤੁਃ ਪ੍ਰੇਤਂ ਸ੍ਵਯਂ ਪੁਤ੍ਰਃ ਸ੍ਕਨ੍ਧਮਾਰੋਪ੍ਯ ਬਾਨ੍ਧਵੈਃ ॥ ੨,੧੫.

ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਪੰਡਤ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਲਿਜਾਣ; ਪੁੱਤਰ ਖੁਦ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਧ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਲਿਜਾਣ।

ਗਤ੍ਵਾ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਦੇਸ਼ੇ ਤੁ ਪ੍ਰਾਡ੍ਮੁਖਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਰਾਮੁਖਮ੍ । ਅਦਗ੍ਧਪੂਰ੍ਵਾ ਯਾ ਭੂਮਿਸ਼੍ਚਿਤਾਂ ਤਤ੍ਰੈਵ ਕਾਰਯੇਤ੍ ॥ ੨,੧੫.

ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਜਿਸ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਲੱਗੀ, ਉੱਥੇ ਚਿਤਾ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਖਣ੍ਡਤੁਲਸੀਕਾष੍ਠਸਮਿਤ੍ਪਾਲਾਸ਼ਸਂਭृਤਾਮ੍ । ਵਿਕਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਙ੍ਘਾਤੇ ਚੈਤਨ੍ਯੇ ਜਡਤਾਂ ਗਤੇ ॥ ੨,੧੫.

ਜਦੋਂ ਚੰਦਨ, ਤੁਲਸੀ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ, ਸਮਿਤ ਅਤੇ ਪਾਲਾਸ਼ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਚੇਤਨਾ ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਚਲਨ੍ਤਿ ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਣਾ ਯਾਮ੍ਯੈਰ੍ਨਿਕਟਵਰ੍ਤਿਭਿਃ । ਏਕੀਭੂਤਂ ਜਗਤ੍ਪਸ਼੍ਯੇਦ੍ਦੈਵੀ ਦृष੍ਟਿਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ ॥ ੨,੧੫.

ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਣ ਯਮ ਦੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਚਲ ਪੈਂਦੇ ਹਨ; ਇੱਕ ਦਿਵਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਇੱਕ ਜਿਹਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।

ਬੀਭਤ੍ਸਂ ਦਾਰੁਣਂ ਰੂਪਂ ਪ੍ਰਣੈਃ ਕਣ੍ਠਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤੈਃ । ਫੇਨਮੁਦ੍ਗਿਰਤੇ ਕੋਪਿ ਮੁਖਂ ਲਾਲਾਕੁਲਂ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੨,੧੫.

ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਰੂਪ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਾਣ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਝਾਗ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਲਾਲਾ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦੁਰਾਤ੍ਮਾਨਸ਼੍ਚ ਤਾਡ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕਿਙ੍ਕਰੈਃ ਪਾਸ਼ਬਨ੍ਧਨੈਃ । ਸੁਖੇਨ ਕृਤਿਨਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨੀਯਨ੍ਤੇ ਨਾਕਨਾਯਕੈਃ ॥ ੨,੧੫.

ਮੰਦ ਬੰਦੇਆਂ ਨੂੰ ਦਾਸ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਦੇ ਹਨ; ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਨਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਦੁਃ ਖੇਨ ਪਾਪਿਨੋ ਯਾਨ੍ਤਿ ਯਮਮਾਰ੍ਗੇ ਚ ਦੁਰ੍ਗਮੇ । ਯਮਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭੁਜੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸ਼ਙ੍ਖਚਕ੍ਰਗਦਾਦਿਭृਤ੍ ॥ ੨,੧੫.

ਪਾਪੀ ਲੋਕ ਮੁਸ਼ਕਲ ਯਮ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਯਮ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ, ਗਦਾ ਆਦਿ ਹਥਿਆਰ ਫੜ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਰਤਾਨ੍ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ਼ੁਭਾਨ੍ਮਿਤ੍ਰਵਦਾਚਰੇਤ੍ । ਆਹੂਯ ਪਾਪਿਨਃ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਯਮੋ ਦਣ੍ਡੇਨ ਰਜ੍ਜਯੇਤ੍ ॥ ੨,੧੫.

ਜੋ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ 'ਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਯਮ ਮਿੱਤਰ ਵਾਂਗ ਸੁਲੂਕ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਲਾਠੀ ਨਾਲ ਰੋਕਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਲਯਾਮ੍ਬੁਦਨਿਰ੍ਘੋषਸ੍ਤ੍ਵਞ੍ਜਨਾਦ੍ਰਿਸਮਪ੍ਰਭਃ । ਮਹਿषਸ੍ਥੋ ਦੁਰਾਰਾਧ੍ਯੋ ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਤੇਜਃ ਸਮਦ੍ਯੁਤਿਃ ॥ ੨,੧੫.

ਉਹ ਤੂਫਾਨੀ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ, ਅੰਜਨਾ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਮਹਿਲ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਮਨਾਉਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀ ਹੈ।

ਯੋਜਨਤ੍ਰਯਵਿਸ੍ਤਾਰਦੇਹੋ ਰੌਦ੍ਰੋऽਤਿਭੀषਣਃ । ਲੋਹਦਣ੍ਡਧਰੋ ਭੀਮਃ ਪਾਸ਼ਪਾਣਿਰ੍ਦੁਰਾਕृਤਿਃ ॥ ੨,੧੫.

ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਤਿੰਨ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ; ਉਹ ਲੋਹੇ ਦੀ ਲਾਠੀ ਫੜਦਾ ਹੈ, ਭੀਮ ਹੈ, ਪਾਸ ਫੜਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ।

ਵਕ੍ਰਨੇਤ੍ਰੋऽਤਿਭਯਦੋ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਯਾਤਿ ਪਾਪਿਨਾਮ੍ । ਅਙ੍ਗੁष੍ਠਮਾਤ੍ਰਃ ਪੁਰੁषੋ ਹਾਹਾ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਕਲੇਵਰਾਤ੍ ॥ ੨,੧੫.

ਉਸ ਦੀ ਟੇਢੀ ਅੱਖ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਮਨੁੱਖ ਅੰਗੂਠੇ ਜਿੰਨਾ ਹੋ ਕੇ 'ਹਾ ਹਾ' ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ।

ਤਦੈਵ ਨੀਯਤੇ ਦੂਤੈਰ੍ਯਾਮ੍ਯੈਰ੍ਵੋਕ੍ਸ਼ਨ੍ਸ੍ਵਕਂ ਗृਹਮ੍ । ਨਿਰ੍ਵਿਚੇष੍ਟਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਤੁ ਪ੍ਰਾਣੈਰ੍ਮੁਕ੍ਤਂ ਜੁਗੁਪ੍ਸਿਤਮ੍ ॥ ੨,੧੫.

ਉਸ ਵੇਲੇ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਉਸਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਆਪਣਾ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ; ਪ੍ਰਾਣ ਛੱਡ ਚੁੱਕਾ ਸਰੀਰ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ ਤੇ ਗ੍ਰਿਣਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।