ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਧਰ੍ਮ ਏਵਾਪਵਰ੍ਗਾਯ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧਰ੍ਮਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ । ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਸਾਧ੍ਯਤੇ ਧਰ੍ਮੋ ਬਹੁਭਿਰ੍ਨਾਰ੍ਥਰਾਸ਼ਿਭਿਃ ॥ ੨,੧੨.

ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਧਰਮ ਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਧਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਹੀ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪੈਸੇ ਦੇ ਢੇਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।

ਅਕਿਞ੍ਚਨਾ ਹਿ ਮੁਨਯਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਵਨ੍ਤੋ ਦਿਵਂ ਗਤਾਃ । ਅਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਹੁਤਂ ਦਤ੍ਤਂ ਤਪਸ੍ਤਪ੍ਤਂ ਕृਤਂ ਚ ਯਤ੍ । ਅਸਦਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਪਕ੍ਸ਼ਿਨ੍ਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਚੇਹ ਨ ਤਤ੍ਫਲਮ੍ ॥ ੨,੧੨.

ਜੋ ਰਿਸ਼ਕ-ਰਹਿਤ ਮੁਨੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਚੜ੍ਹਾਇਆ, ਦਿੱਤਾ ਜਾਂ ਤਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਪੰਛੀ, ਨਾ ਇਥੇ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ।

thumb|500px|ਓਂਕਾਰੇਸ਼੍ਵਰ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਨਨ੍ਦਿਨਃ ਪ੍ਰਤਿਮਾਨਿ। ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਬਾਹ੍ਯਮੁਖੀ ਅਥਵਾ ਅਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖੀ ਅਸ੍ਤਿ। ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੩ ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਕਰ੍ਮਣਾ ਕੇਨ ਦੇਵੇਸ਼ ਪ੍ਰੇਤਤ੍ਵਂ ਨੈਵ ਜਾਯਤੇ । ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਸਰ੍ਵਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਤਦ੍ਬ੍ਰੂਹਿ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੨,੧੩.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਕਿਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਪ੍ਰੇਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ? ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਪਰਮਾਤਮਾ।

ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਅਥ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਾਤ੍ਕ੍ਸ਼ਯਾਹਾਦੌਰ੍ਧ੍ਵਦੈਹਿਕਮ੍ । ਸ੍ਵਹਸ੍ਤੇਨੈਵ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਾਮੈਸ੍ਤੁ ਮਾਨਵੈਃ ॥ ੨,੧੩.

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋਣ, ਖਾ ਜਾਣ ਤੇ ਉਪਰਾਂਤ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਕਰਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਮਪਿ ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਪਞ੍ਚਵਰ੍षਾਧਿਕੇ ਸ਼ਿਸ਼ੌ । ਵृषੋਤ੍ਸਰ੍ਗਾਦਿਕਂ ਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰੇਤਤ੍ਵਵਿਨਿਵृਤ੍ਤਯੇ । ਵृषੋਤ੍ਸਰ੍ਗਾਦृਤੇ ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦਸ੍ਤਿ ਮਹੀਤਲੇ ॥ ੨,੧੩.

ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ, ਤੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਲਈ, ਵੱਛਾ ਛੱਡਣ ਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮ ਪ੍ਰੇਤਪਣ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਵੱਛਾ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।

ਜੀਵਨ੍ਵਾਪਿ ਮृਤੋ ਵਾਪਿ ਵृषੋਤ੍ਸਰ੍ਗਂ ਕਰੋਤਿ ਯਃ । ਪ੍ਰੇਤਤ੍ਵਂ ਨ ਭਵੇਤ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਨਾ ਦਾਨਮਖਵ੍ਰਤੈਃ ॥ ੨,੧੩.

ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੋ ਵੱਛਾ ਛੱਡਣ ਦਾ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਦਾਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਯਜਨ ਨਾ ਵੀ ਕਰੇ।

ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਲੇ ਵृषੋਤ੍ਸਰ੍ਗਂ ਜੀਵਨ੍ਵਾਪਿ ਮृਤੋऽਪਿ ਵਾ । ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸੁਰਵਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਮਧੁਸੂਦਨ ॥ ੨,੧੩.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵੱਛਾ ਛੱਡਣ ਦਾ ਕਰਮ ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਦੱਸੋ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ।

ਕਿਂ ਫਲਂ ਤੁ ਭਵੇਦਨ੍ਤੇ ਕृਤੈਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੈਸ੍ਤੁ षੋਡਸ਼ੈਃ ॥ ੨,੧੩.

ਸ਼ਰਾਦ੍ਹ ਦੀਆਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਰੀਤਾਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਖਰ ਕੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ?

ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਅਕृਤ੍ਵਾ ਤੁ ਵृषੋਤ੍ਸਰ੍ਗਂ ਕੁਰੁਤੇ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਨਮ੍ । ਨੋਪਤਿष੍ਠਤਿ ਤਚ੍ਛ੍ਰੇਯੋ ਦਾਤੁਃ ਪ੍ਰੇਤਸ੍ਯ ਨਿष੍ਫਲਮ੍ ॥ ੨,੧੩.

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਵੱਛਾ ਛੱਡਣ ਦਾ ਕਰਮ ਨਾ ਕਰਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਰਮ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਉਹ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।

ਏਕਾਦਸ਼ਾਹੇ ਪ੍ਰੇਤਸ੍ਯ ਯਸ੍ਯ ਨੋਤ੍ਸृਜ੍ਯਤੇ ਵृषਃ । ਪ੍ਰੇਤਤ੍ਵਂ ਸੁਸ੍ਥਿਰਂ ਤਸ੍ਯ ਦਤ੍ਤੈਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਸ਼ਤੈਰਪਿ ॥ ੨,੧੩.

ਜੇ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦਿਨ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਵੱਛਾ ਨਾ ਛੱਡਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹਦੇ ਲਈ ਸੌ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰ ਲਏ ਜਾਣ।

ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਸਰ੍ਪਾਦ੍ਧਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮृਤ੍ਯੂਨਾਮਗ੍ਨਿਦਾਹਾਦਿ ਨ ਕ੍ਰਿਯਾ । ਜਲੇਨ ਸ਼ृਙ੍ਗਿਣਾ ਵਾਪਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ਯੈਰ੍ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਯਦਿ ॥ ੨,੧੩.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮੌਤ ਸੱਪ ਦੇ ਡੱਸਣ, ਅੱਗ ਜਾਂ ਹੋਰ ਐਸੀਆਂ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪਾਣੀ, ਸਿੰਗ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ ਜਾਂ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਮਰੇ ਹੋਣ—

ਅਸਨ੍ਮृਤ੍ਯੁਮृਤਾਨਾਂ ਚ ਕਥਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰ੍ਭਵਤ੍ਪ੍ਰਭੋ । ਏਤਨ੍ਮੇ ਸਂਸ਼ਯਂ ਦੇਵ ਚ੍ਛੇਤ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸ੍ਯਸ਼ੇषਤਃ ॥ ੨,੧੩.

ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਕੁਦਰਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਕਰੋ ਜੀ।

ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । षਣ੍ਮਾਸੈਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਸ਼ੁਧ੍ਯੇਦ੍ਯੁਗ੍ਮੇ ਸਾਰ੍ਧੇ ਤੁ ਬਾਹੁਜਃ । ਸਾਰ੍ਧਮਾਸੇਨ ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਤੁ ਸ਼ੂਦ੍ਰੋ ਮਾਸੇਨ ਸ਼ੁਧ੍ਯਤਿ ॥ ੨,੧੩.

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ فرمایا: ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਬਾਹੁਜਨ (ਕਸ਼ਤਰੀ) ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੇ ਅੱਧ ਵਿਚ; ਵੈਸ਼ ਇੱਕ ਅੱਧ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ; ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਦਾਨਾਨ੍ਯਸ਼ੇषਾਣਿ ਸੁਤੀਰ੍ਥੇ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਯਦਿ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਸ਼ੁਚਿਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਨ ਸ ਯਾਤੀਹ ਦੁਰ੍ਗਤਿਮ੍ ॥ ੨,੧੩.

ਜੇ ਕੋਈ ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਜੀਵਨ ਜੀ ਕੇ ਤੇ ਤੀਰਥ ਤੇ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਮਾੜੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।

ਵृषੋਤ੍ਸਰ੍ਗਾਦਿਕਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਯਤਿਧਰ੍ਮਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ । ਯਤਿਤ੍ਵੇ ਮृਤ੍ਯੁਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ਼ਾਖ੍ਵਤਮ੍ ॥ ੨,੧੩.

ਵੱਛਾ ਛੱਡਣ ਆਦਿ ਰਸਮਾਂ ਕਰਕੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਯਤੀ ਦਾ ਧਰਮ ਅਪਣਾਵੇ ਤੇ ਯਤੀ ਹੋ ਕੇ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਉੱਚੀ ਸ਼ਾਖਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਵਿਕਰ੍ਮ ਕੁਰੁਤੇ ਯਸ੍ਤੁ ਸ਼ਿष੍ਟਾਚਾਰਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਵृषੋਤ੍ਸਰ੍ਗਾਦਿਕਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਨ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਯਮਸ਼ਾਸਨਮ੍ ॥ ੨,੧੩.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਰੀਤ ਛੱਡ ਕੇ ਗਲਤ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਛਾ ਛੱਡਣ ਆਦਿ ਰਸਮਾਂ ਕਰ ਲੈਣ ਤੇ ਵੀ ਯਮ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।

ਪੁਤ੍ਤ੍ਰੋ ਵਾ ਸੋਦਰੋ ਵਾਪਿ ਪੌਤ੍ਰੋ ਬਨ੍ਧੁਜਨਸ੍ਤਥਾ । ਗੋਤ੍ਰਿਣਸ਼੍ਚਾਰ੍ਥਭਾਗੀ ਚ ਮृਤੇ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵृषੋਤ੍ਸਵਮ੍ ॥ ੨,੧੩.

ਪੁੱਤਰ, ਭਰਾ, ਪੌਤ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਗੋਤ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਵਾਰਸ—ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਵੱਛਾ ਛੱਡਣ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪੁਤ੍ਰਾਭਾਵੇ ਤੁ ਪਤ੍ਨੀ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦੌਹਿਤ੍ਤ੍ਰੋ ਦੁਹੀਤਾਪਿ ਵਾ । ਪੁਤ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨੇषੁ ਵृषਂ ਨਾਨ੍ਯੇਨ ਕਾਰਯੇਤ੍ ॥ ੨,੧੩.

ਜੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਤਨੀ, ਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਧੀ ਵੀ ਇਹ ਰਸਮ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਪੁੱਤਰ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਇਹ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।

ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਪੁਤ੍ਤ੍ਰਾ ਯਸ੍ਯ ਨ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨਰਾ ਨਾਰ੍ਯਃ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰ । ਏਤਨ੍ਮੇ ਸਂਸ਼ਯਂ ਦੇਵ ਚ੍ਛੇਤੁਮਰ੍ਹਸ੍ਯਸ਼ੇषਤਃ ॥ ੨,੧੩.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਨਾ ਪੁੱਤਰ ਹਨ ਤੇ ਨਾ ਔਰਤਾਂ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਕਰੋ ਜੀ।

ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਅਪੁਤ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਗਤਿਰ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਸ੍ਵਰ੍ਗੋ ਨੈਵ ਚ ਨੈਵ ਚ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕੇਨਾਪ੍ਯੁਪਾਯੇਨ ਪੁਤ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਜਨਨਂ ਚਰੇਤ੍ ॥ ੨,੧੩.

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ فرمایا: ਜਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਸੁਰਗ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਯਾਨਿ ਕਾਨਿ ਚ ਦਾਨਾਨਿ ਸ੍ਵਯਂ ਦਤ੍ਤਾਨਿ ਮਾਨਵੈਃ । ਤਾਨਿਤਾਨਿ ਚ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਤੂਪਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਚਾਗ੍ਰਤਃ ॥ ੨,੧੩.

ਜੋ-ਜੋ ਦਾਨ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨਿ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਭੋਜ੍ਯਾਨਿ ਯਾਨਿ ਚ । ਸ੍ਵਹਸ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਦਤ੍ਤਾਨਿ ਦੇਹਾਨ੍ਤੇ ਚਾਕ੍ਸ਼ਯਂ ਫਲਮ੍ ॥ ੨,੧੩.

ਜੋ-ਜੋ ਰਸਦਾਂ ਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਖੂਤ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਗੋਭੂਹਿਰਣ੍ਯਵਾਸਾਂਸਿ ਭੋਜਨਾਨਿ ਪਾਦਨਿ ਚ । ਯਤ੍ਰਯਤ੍ਰ ਵਸੇਜ੍ਜਨ੍ਤੁਸ੍ਤਤ੍ਰਤਤ੍ਰੋਪਤਿष੍ਠਤਿ ॥ ੨,੧੩.

ਗਾਂ, ਜਮੀਨ, ਸੋਨਾ, ਕਪੜੇ, ਖਾਣਾ ਤੇ ਪਾਣੀ—ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਜੀਵ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ-ਉਥੇ ਇਹ ਦਾਨ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਯਾਵਤ੍ਸ੍ਵਸ੍ਥਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਹਿ ਤਾਵਦ੍ਧਰ੍ਮਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ । ਅਸ੍ਵਸ੍ਥਃ ਪ੍ਰੇਰਿਤਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੈਰ੍ਨਾਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਤਿ ॥ ੨,੧੩.

ਜਦ ਤਕ ਸਰੀਰ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਧਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਵੇ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਜੀਵਤੋऽਪਿ ਮृਤਸ੍ਯੇਹ ਨ ਭੂਤਂ ਚੌਰ੍ਧ੍ਵਦੈਹਿਕਮ੍ । ਵਾਯੁਭੂਤਃ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਵਿष੍ਟੋ ਭ੍ਰਮਤੇ ਚ ਦਿਵਾਨਿਸ਼ਮ੍ ॥ ੨,੧੩.

ਜੀਵਦੇ ਹੋਣ ਤੇ ਇੱਥੇ ਮਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਉਰਧਵ ਰਸਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਉਹ ਹਵਾ ਵਰਗਾ ਹੋ ਕੇ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਕृਮਿਃ ਕੀਟਃ ਪਤਙ੍ਗੋ ਵਾ ਜਾਯਤੇ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਪੁਨਃ । ਅਸਦ੍ਗਰ੍ਭੇ ਭਵੇਤ੍ਸੋऽਪਿ ਜਾਤਃ ਸਦ੍ਯੋ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ॥ ੨,੧੩.

ਉਹ ਕਦੀ ਕੀੜਾ, ਕਦੀ ਕੀਟ, ਕਦੀ ਤਿਤਲੀ ਬਣ ਕੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਮੁੜ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਝੂਠੇ ਗਰਭ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਨਾਲ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯਾਵਤ੍ਸ੍ਵਸ੍ਥਮਿਦਂ ਸ਼ਰੀਰਮਰੁਜਂ ਯਾਵਜ੍ਜਰਾ ਦੂਰਤੋ ਯਾਵਚ੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ਼ਕ੍ਤਿਰਪ੍ਰਤਿਹਤਾ ਯਾਵਤ੍ਕ੍ਸ਼ਯੋ ਨਾਯੁषਃ । ਆਤ੍ਮਸ਼੍ਰੇਯਸਿ ਤਾਵਦੇਵ ਵਿਦੁषਾ ਕਾਰ੍ਯਃ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੋ ਮਹਾਨ੍ਸਨ੍ਦੀਪ੍ਤੇ ਭਵਨੇ ਤੁ ਕੂਪਖਨਨਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਦ੍ਯਮਃ ਕੀਦृਸ਼ਃ ॥ ੨,੧੩.

ਜਦ ਤਕ ਇਹ ਸਰੀਰ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਜਦ ਤਕ ਬੁਢਾਪਾ ਦੂਰ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਘਟੀਆ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜਦ ਤਕ ਆਯੁ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕੀ, ਤਦ ਤਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਲਈ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਘਰ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕੂਆਂ ਖੋਦਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੪ ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਆਰ੍ਤੇਨ ਮ੍ਰਿਯਮਾਣੇਨ ਯਦ੍ਦਤ੍ਤਂ ਤਤ੍ਫਲਂ ਵਦ । ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਵਸ੍ਥੇਨ ਦਤ੍ਤੇਨ ਵਿਧਿਹੀਨੇਨ ਵਾ ਵਿਭੋ ॥ ੨,੧੪.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਦੱਸੋ, ਜੇ ਕੋਈ ਦੁੱਖੀ ਤੇ ਮਰਨ ਵਾਲਾ, ਜਾਂ ਸਿਹਤਮੰਦ, ਜਾਂ ਵਿਧੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਸ ਦਾਨ ਦਾ ਕੀ ਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਏਕਾ ਗੌਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਹ੍ਯਾਤੁਰਸ੍ਯ ਚ ਗੋਸ਼ਤਮ੍ । ਸਹਸ੍ਰਂ ਮ੍ਰਿਯਮਾਣਸ੍ਯ ਦਤ੍ਤਂ ਵਿਤ੍ਤਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ॥ ੨,੧੪.

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਿਹਤਮੰਦ ਮਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਹ ਆਤੁਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਸੌ ਗਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਤੇ ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਜੇ ਗਰੀਬ ਹੋ ਕੇ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਵੀ ਉਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।