ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਕੋऽਪਿ ਮृਤ੍ਯੁਂ ਨ ਜਯਤਿ ਬਾਲੋ ਵृਦ੍ਧੋ ਯੁਵਾਪਿ ਵਾ । ਸੁਖਦੁਃ ਖਾਦਿਕੋ ਵਾਪਿ ਪੁਨਰਾਯਾਤਿ ਯਾਤਿ ਚ ॥ ੨,੧੨.

ਕੋਈ ਵੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕਦਾ — ਚਾਹੇ ਬੱਚਾ ਹੋਵੇ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਜਾਂ ਨੌਜਵਾਨ। ਚਾਹੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੁਖੀ, ਆਉਂਦਾ ਜਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਪਸ਼੍ਯਤਾਮੇਵ ਮृਤਃ ਸਰ੍ਵਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜੇਤ੍ । ਏਕਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ ਜਨ੍ਤੁਰੇਕ ਏਵ ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ ॥ ੨,੧੨.

ਜਦੋਂ ਸਭ ਲੋਕ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਨਸਾਨ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕਲਾ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਕਲਾ ਹੀ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਕੋऽਪਿ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਸੁਕृਤਮੇਕ ਏਵ ਚ ਦੁष੍ਕृਤਮ੍ । ਮृਤਂ ਸ਼ਰੀਰਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਕਾष੍ਠਲੋष੍ਟਸਮਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ ॥ ੨,੧੨.

ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਇੱਕਲਾ ਹੀ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਵਾਂਗ ਪਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਬਾਨ੍ਧਵਾ ਵਿਮੁਖਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਧਰ੍ਮਸ੍ਤਮਨੁਗਚ੍ਛਤਿ । ਗृਹੇष੍ਵਰ੍ਥਾ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਾਨ੍ਮਿਤ੍ਰਬਾਨ੍ਧਵਾਃ ॥ ੨,੧੨.

ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਧਰਮ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੌਲਤ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਿਤਰ-ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਤੱਕ ਹੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ਰੀਰਂ ਵਹ੍ਨਿਰਾਦਤ੍ਤੇ ਸੁਕृਤਂ ਦੁष੍ਕृਤਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । ਸ਼ਰੀਰਂ ਵਹ੍ਨਿਨਾ ਦਗ੍ਧਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਪਾਪਂ ਸਹ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ॥ ੨,੧੨.

ਅੱਗ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਕਰਮ ਆਤਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਚੰਗਾ ਤੇ ਮੰਦਾ ਕਰਮ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ੁਭਂ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਪਾਪਂ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਮਾਨਵਃ । ਯਦਨਸ੍ਤਮਿਤੇ ਸੂਰ੍ਯੇ ਨ ਦਤ੍ਤਂ ਧਨਮਰ੍ਥਿਨਾਮ੍ ॥ ੨,੧੨.

ਇਨਸਾਨ ਹਰ ਥਾਂ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮੰਦਾ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦੌਲਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।

ਨ ਜਾਨੇ ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਤਃ ਕਸ੍ਯ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਰਾਰਟੀਤਿ ਧਨਂ ਤਸ੍ਯ ਕੋ ਮੇ ਭਰ੍ਤਾ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ॥ ੨,੧੨.

ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਸਵੇਰੇ ਇਹ ਦੌਲਤ ਕਿਸ ਦੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਜੋ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, 'ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੈਸਾ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਮਾਲਕ ਕੌਣ ਹੋਵੇਗਾ?'

ਨ ਦਤ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਜਮੁਖ੍ਯੇਭ੍ਯਃ ਪਰੋਪਕृਤਯੇ ਤਥਾ । ਪੂਰ੍ਵਜਨ੍ਮਕृਤਾਤ੍ਪੁਣ੍ਯਾਦ੍ਯਲ੍ਲਬ੍ਧਂ ਬਹੁ ਚਾਲ੍ਪਕਮ੍ ॥ ੨,੧੨.

ਜੇ ਦੌਲਤ ਉੱਚੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ, ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਤਦੀਦृਸ਼ਂ ਪਰਿਜ੍ਞਾਯ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥੇ ਦੀਯਤੇ ਧਨਮ੍ । ਧਨੇਨ ਧਾਰ੍ਯਤੇ ਧਰ੍ਮਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਪੂਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ॥ ੨,੧੨.

ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ, ਧਰਮ ਤੇ ਸੁਖ ਲਈ ਦੌਲਤ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਧਰਮ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਹੋਣ ਤੇ।

ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਵਿਰਹਿਤੋ ਧਰ੍ਮੋ ਨੇਹਾਮੁਤ੍ਰ ਚ ਤਤ੍ਫਲਮ੍ । ਧਰ੍ਮਾਚ੍ਚ ਜਾਯਤੇ ਹ੍ਯਰ੍ਥੋ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਕਾਮੋऽਪਿ ਜਾਯਤੇ ॥ ੨,੧੨.

ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਧਰਮ ਦਾ ਫਲ ਨਾ ਇਥੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ। ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਦੌਲਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਇੱਛਾ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਧਰ੍ਮ ਏਵਾਪਵਰ੍ਗਾਯ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧਰ੍ਮਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ । ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਸਾਧ੍ਯਤੇ ਧਰ੍ਮੋ ਬਹੁਭਿਰ੍ਨਾਰ੍ਥਰਾਸ਼ਿਭਿਃ ॥ ੨,੧੨.

ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਧਰਮ ਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਧਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਹੀ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪੈਸੇ ਦੇ ਢੇਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।

ਅਕਿਞ੍ਚਨਾ ਹਿ ਮੁਨਯਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਵਨ੍ਤੋ ਦਿਵਂ ਗਤਾਃ । ਅਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਹੁਤਂ ਦਤ੍ਤਂ ਤਪਸ੍ਤਪ੍ਤਂ ਕृਤਂ ਚ ਯਤ੍ । ਅਸਦਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਪਕ੍ਸ਼ਿਨ੍ਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਚੇਹ ਨ ਤਤ੍ਫਲਮ੍ ॥ ੨,੧੨.

ਜੋ ਰਿਸ਼ਕ-ਰਹਿਤ ਮੁਨੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਚੜ੍ਹਾਇਆ, ਦਿੱਤਾ ਜਾਂ ਤਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਪੰਛੀ, ਨਾ ਇਥੇ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ।

thumb|500px|ਓਂਕਾਰੇਸ਼੍ਵਰ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਨਨ੍ਦਿਨਃ ਪ੍ਰਤਿਮਾਨਿ। ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਬਾਹ੍ਯਮੁਖੀ ਅਥਵਾ ਅਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖੀ ਅਸ੍ਤਿ। ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੩ ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਕਰ੍ਮਣਾ ਕੇਨ ਦੇਵੇਸ਼ ਪ੍ਰੇਤਤ੍ਵਂ ਨੈਵ ਜਾਯਤੇ । ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਸਰ੍ਵਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਤਦ੍ਬ੍ਰੂਹਿ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੨,੧੩.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਕਿਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਪ੍ਰੇਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ? ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਪਰਮਾਤਮਾ।

ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਅਥ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਾਤ੍ਕ੍ਸ਼ਯਾਹਾਦੌਰ੍ਧ੍ਵਦੈਹਿਕਮ੍ । ਸ੍ਵਹਸ੍ਤੇਨੈਵ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਾਮੈਸ੍ਤੁ ਮਾਨਵੈਃ ॥ ੨,੧੩.

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋਣ, ਖਾ ਜਾਣ ਤੇ ਉਪਰਾਂਤ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਕਰਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਮਪਿ ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਪਞ੍ਚਵਰ੍षਾਧਿਕੇ ਸ਼ਿਸ਼ੌ । ਵृषੋਤ੍ਸਰ੍ਗਾਦਿਕਂ ਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰੇਤਤ੍ਵਵਿਨਿਵृਤ੍ਤਯੇ । ਵृषੋਤ੍ਸਰ੍ਗਾਦृਤੇ ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦਸ੍ਤਿ ਮਹੀਤਲੇ ॥ ੨,੧੩.

ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ, ਤੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਲਈ, ਵੱਛਾ ਛੱਡਣ ਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮ ਪ੍ਰੇਤਪਣ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਵੱਛਾ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।

ਜੀਵਨ੍ਵਾਪਿ ਮृਤੋ ਵਾਪਿ ਵृषੋਤ੍ਸਰ੍ਗਂ ਕਰੋਤਿ ਯਃ । ਪ੍ਰੇਤਤ੍ਵਂ ਨ ਭਵੇਤ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਨਾ ਦਾਨਮਖਵ੍ਰਤੈਃ ॥ ੨,੧੩.

ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੋ ਵੱਛਾ ਛੱਡਣ ਦਾ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਦਾਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਯਜਨ ਨਾ ਵੀ ਕਰੇ।

ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਲੇ ਵृषੋਤ੍ਸਰ੍ਗਂ ਜੀਵਨ੍ਵਾਪਿ ਮृਤੋऽਪਿ ਵਾ । ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸੁਰਵਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਮਧੁਸੂਦਨ ॥ ੨,੧੩.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵੱਛਾ ਛੱਡਣ ਦਾ ਕਰਮ ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਦੱਸੋ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ।

ਕਿਂ ਫਲਂ ਤੁ ਭਵੇਦਨ੍ਤੇ ਕृਤੈਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੈਸ੍ਤੁ षੋਡਸ਼ੈਃ ॥ ੨,੧੩.

ਸ਼ਰਾਦ੍ਹ ਦੀਆਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਰੀਤਾਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਖਰ ਕੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ?

ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਅਕृਤ੍ਵਾ ਤੁ ਵृषੋਤ੍ਸਰ੍ਗਂ ਕੁਰੁਤੇ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤਨਮ੍ । ਨੋਪਤਿष੍ਠਤਿ ਤਚ੍ਛ੍ਰੇਯੋ ਦਾਤੁਃ ਪ੍ਰੇਤਸ੍ਯ ਨਿष੍ਫਲਮ੍ ॥ ੨,੧੩.

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਵੱਛਾ ਛੱਡਣ ਦਾ ਕਰਮ ਨਾ ਕਰਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਰਮ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਉਹ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।

ਏਕਾਦਸ਼ਾਹੇ ਪ੍ਰੇਤਸ੍ਯ ਯਸ੍ਯ ਨੋਤ੍ਸृਜ੍ਯਤੇ ਵृषਃ । ਪ੍ਰੇਤਤ੍ਵਂ ਸੁਸ੍ਥਿਰਂ ਤਸ੍ਯ ਦਤ੍ਤੈਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਸ਼ਤੈਰਪਿ ॥ ੨,੧੩.

ਜੇ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦਿਨ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਵੱਛਾ ਨਾ ਛੱਡਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹਦੇ ਲਈ ਸੌ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰ ਲਏ ਜਾਣ।

ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਸਰ੍ਪਾਦ੍ਧਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮृਤ੍ਯੂਨਾਮਗ੍ਨਿਦਾਹਾਦਿ ਨ ਕ੍ਰਿਯਾ । ਜਲੇਨ ਸ਼ृਙ੍ਗਿਣਾ ਵਾਪਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ਯੈਰ੍ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਯਦਿ ॥ ੨,੧੩.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮੌਤ ਸੱਪ ਦੇ ਡੱਸਣ, ਅੱਗ ਜਾਂ ਹੋਰ ਐਸੀਆਂ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪਾਣੀ, ਸਿੰਗ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ ਜਾਂ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਮਰੇ ਹੋਣ—

ਅਸਨ੍ਮृਤ੍ਯੁਮृਤਾਨਾਂ ਚ ਕਥਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰ੍ਭਵਤ੍ਪ੍ਰਭੋ । ਏਤਨ੍ਮੇ ਸਂਸ਼ਯਂ ਦੇਵ ਚ੍ਛੇਤ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸ੍ਯਸ਼ੇषਤਃ ॥ ੨,੧੩.

ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਕੁਦਰਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਕਰੋ ਜੀ।

ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । षਣ੍ਮਾਸੈਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਸ਼ੁਧ੍ਯੇਦ੍ਯੁਗ੍ਮੇ ਸਾਰ੍ਧੇ ਤੁ ਬਾਹੁਜਃ । ਸਾਰ੍ਧਮਾਸੇਨ ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਤੁ ਸ਼ੂਦ੍ਰੋ ਮਾਸੇਨ ਸ਼ੁਧ੍ਯਤਿ ॥ ੨,੧੩.

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ فرمایا: ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਬਾਹੁਜਨ (ਕਸ਼ਤਰੀ) ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੇ ਅੱਧ ਵਿਚ; ਵੈਸ਼ ਇੱਕ ਅੱਧ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ; ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਦਾਨਾਨ੍ਯਸ਼ੇषਾਣਿ ਸੁਤੀਰ੍ਥੇ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਯਦਿ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਸ਼ੁਚਿਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਨ ਸ ਯਾਤੀਹ ਦੁਰ੍ਗਤਿਮ੍ ॥ ੨,੧੩.

ਜੇ ਕੋਈ ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਜੀਵਨ ਜੀ ਕੇ ਤੇ ਤੀਰਥ ਤੇ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਮਾੜੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।

ਵृषੋਤ੍ਸਰ੍ਗਾਦਿਕਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਯਤਿਧਰ੍ਮਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ । ਯਤਿਤ੍ਵੇ ਮृਤ੍ਯੁਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ਼ਾਖ੍ਵਤਮ੍ ॥ ੨,੧੩.

ਵੱਛਾ ਛੱਡਣ ਆਦਿ ਰਸਮਾਂ ਕਰਕੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਯਤੀ ਦਾ ਧਰਮ ਅਪਣਾਵੇ ਤੇ ਯਤੀ ਹੋ ਕੇ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਉੱਚੀ ਸ਼ਾਖਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਵਿਕਰ੍ਮ ਕੁਰੁਤੇ ਯਸ੍ਤੁ ਸ਼ਿष੍ਟਾਚਾਰਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਵृषੋਤ੍ਸਰ੍ਗਾਦਿਕਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਨ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਯਮਸ਼ਾਸਨਮ੍ ॥ ੨,੧੩.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਰੀਤ ਛੱਡ ਕੇ ਗਲਤ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਛਾ ਛੱਡਣ ਆਦਿ ਰਸਮਾਂ ਕਰ ਲੈਣ ਤੇ ਵੀ ਯਮ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।

ਪੁਤ੍ਤ੍ਰੋ ਵਾ ਸੋਦਰੋ ਵਾਪਿ ਪੌਤ੍ਰੋ ਬਨ੍ਧੁਜਨਸ੍ਤਥਾ । ਗੋਤ੍ਰਿਣਸ਼੍ਚਾਰ੍ਥਭਾਗੀ ਚ ਮृਤੇ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵृषੋਤ੍ਸਵਮ੍ ॥ ੨,੧੩.

ਪੁੱਤਰ, ਭਰਾ, ਪੌਤ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਗੋਤ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਵਾਰਸ—ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਵੱਛਾ ਛੱਡਣ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪੁਤ੍ਰਾਭਾਵੇ ਤੁ ਪਤ੍ਨੀ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦੌਹਿਤ੍ਤ੍ਰੋ ਦੁਹੀਤਾਪਿ ਵਾ । ਪੁਤ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨੇषੁ ਵृषਂ ਨਾਨ੍ਯੇਨ ਕਾਰਯੇਤ੍ ॥ ੨,੧੩.

ਜੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਤਨੀ, ਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਧੀ ਵੀ ਇਹ ਰਸਮ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਪੁੱਤਰ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਇਹ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।

ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਪੁਤ੍ਤ੍ਰਾ ਯਸ੍ਯ ਨ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨਰਾ ਨਾਰ੍ਯਃ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰ । ਏਤਨ੍ਮੇ ਸਂਸ਼ਯਂ ਦੇਵ ਚ੍ਛੇਤੁਮਰ੍ਹਸ੍ਯਸ਼ੇषਤਃ ॥ ੨,੧੩.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਨਾ ਪੁੱਤਰ ਹਨ ਤੇ ਨਾ ਔਰਤਾਂ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਕਰੋ ਜੀ।