ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਚਤੁਰਸ਼ੀਤਿਲਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਚਤੁਰ੍ਭੇਦਾਸ਼੍ਚ ਜਨ੍ਤਵਃ । ਅਣ੍ਡਜਾਃ ਸ੍ਵੇਦਜਾਸ਼੍ਚੈਵ ਉਦ੍ਭਿਜ੍ਜਾਸ਼੍ਚ ਜਾਰਾਯੁਜਾਃ ॥ ੨,੧੨.

ਚੌਰਾਸੀ ਲੱਖ ਜੀਵ ਹਨ, ਜੋ ਚਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ: ਅੰਡ ਤੋਂ, ਪਸੀਨੇ ਤੋਂ, ਬੀਜ ਤੋਂ, ਤੇ ਗਰਭ ਤੋਂ।

ਏਕਵਿਂਸ਼ਤਿਲਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਅਣ੍ਡਜਾਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ । ਸ੍ਵੇਦਜਾਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਉਦ੍ਭਿਜ੍ਜਾਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰਮੇਣ ਤੁ ॥ ੨,੧੨.

ਇੱਕੀ ਲੱਖ ਅੰਡ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ; ਪਸੀਨੇ ਤੋਂ ਤੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।

ਜਰਾਯੁਜਾਸ੍ਤਥਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਮਨੁष੍ਯਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾ ਪਰੇ । ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਮਾਨੁषਤ੍ਵਂ ਹਿ ਦੁਰ੍ਲਭਮ੍ ॥ ੨,੧੨.

ਗਰਭ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਆਦਿ, ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ; ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਪਞ੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨਿਧਾਨਤ੍ਵਂ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯੈਰਵਾਪ੍ਯਤੇ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਵੈਸ਼੍ਯਾਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਸ੍ਤਤ੍ਪਰਜਾਤਯਃ ॥ ੨,੧੨.

ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਮਿਲਕਤ ਵੱਡੇ ਪੁੰਨਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖੱਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਸ਼ੂਦਰ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਉਪਜਾਤੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਰਜਕਸ਼੍ਚਰ੍ਮਕਾਰਸ਼੍ਚ ਨਟੋ ਬੁਰੁਡ ਏਵ ਚ । ਕੈਵਰ੍ਤਮੇਦਭਿਲ੍ਲਾਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤੈਤੇ ਹ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਜਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ॥ ੨,੧੨.

ਧੋਬੀ, ਚਮੜਾ ਕੱਟਣ ਵਾਲਾ, ਨਾਟਕ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਬੁਰੂੜਾ, ਨੌਕਾ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਮੇਡਾ ਅਤੇ ਭਿੱਲ — ਇਹ ਸੱਤ ਜਾਤੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਮ੍ਲੇਚ੍ਛਤੁਮ੍ਬਵਿਭੇਦੇਨ ਜਾਤਿਭੇਦਾਸ੍ਤ੍ਵਨੇਕਸ਼ਃ । ਜਨ੍ਤੂਨਾਮੇਵ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਜਾਤਿਭੇਦਾਃ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ॥ ੨,੧੨.

ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਫਰਕ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵੱਖਰੇ ਤਰੀਕੇ ਹਨ।

ਜਨ੍ਤੂਨਾਮੇਵ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਭੇਦਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ । ਆਹਾਰੋ ਮੈਥੁਨਂ ਨਿਦ੍ਰਾ ਭਯਂ ਕ੍ਰੋਧਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ॥ ੨,੧੨.

ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵੱਖਰੇ ਫਰਕ ਹਨ। ਖਾਣਾ, ਮਿਲਾਪ, ਨੀਂਦ, ਡਰ ਅਤੇ ਗੁੱਸਾ — ਇਹ ਸਭ ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਹਨ।

ਸਰ੍ਵੇषਾ ਮੇਵ ਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਵਿਵੇਕੋ ਦੁਰ੍ਲਭਃ ਪਰਃ । ਏਕਪਾਦਾਦਿਰੂਪੇਣ ਦੇਹਭੇਦਾਸ੍ਤ੍ਵਨੇਕਸ਼ਃ ॥ ੨,੧੨.

ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਸਲ ਸਮਝ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੂਪ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਪੈਰ ਵਾਲਾ ਆਦਿ।

ਕृष੍ਣਸਾਰੋ ਮृਗੋ ਯਤ੍ਰ ਧਰ੍ਮਦਸ਼ਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦ੍ਯਾ ਦੇਵਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ॥ ੨,੧੨.

ਜਿੱਥੇ ਕਾਲਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਸਾਰ ਮਿਰਗ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਥਾਂ ਧਰਮ ਦੀ ਥਾਂ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਭੂਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਃ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਮਤਿਜੀਵਿਨਃ । ਮਤਿਮਤ੍ਸੁ ਨਰਾਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਨਰੇषੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ॥ ੨,੧੨.

ਭੂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੰਦ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ। ਜਿੰਦ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਕਲ ਵਾਲੇ, ਅਕਲ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮਾਨੁष੍ਯਂ ਯਃ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮੇਕ੍ਸ਼ੈਕਸਾਧਕਮ੍ । ਤਯੋਰ੍ਨ ਸਾਧਯੇਦੇਕਂ ਤੇਨਾਤ੍ਮਾ ਵਞ੍ਚਿਤੋ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ ॥ ੨,੧੨.

ਜੋ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਪਾ ਕੇ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਸਵਰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ, ਨਾ ਤਾਂ ਇਹ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਪੱਕਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਇਚ੍ਛਤਿ ਸ਼ਤੀ ਸਹਸ੍ਰਂ ਸਹਸ੍ਰੀ ਲਕ੍ਸ਼ਮੀਹਤੇ ਕਰ੍ਤੁਮ੍ । ਲਕ੍ਸ਼ਾਧਿਪਤੀ ਰਾਜ੍ਯਂ ਰਾਜਾਪਿ ਸਕਲਾਂ ਧਰਾਂ ਲਬ੍ਧੁਮ੍ ॥ ੨,੧੨.

ਜਿਸਦੇ ਸੋ ਦਿਲ ਚਾਹ ਹਨ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਚਾਹਦਾ ਹੈ; ਜਿਸਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਹਨ, ਉਹ ਲੱਖ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਲੱਖਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਰਾਜ ਚਾਹਦਾ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਵੀ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਚਕ੍ਰਧਰੋऽਪਿ ਸੁਰਤ੍ਵਂ ਸੁਰਭਾਵੇ ਸਕਲਸੁਰਪਤਿਰ੍ਭਵਿਤੁਮ੍ । ਸੁਰਪਤਿਰੂਰ੍ਧ੍ਵਗਤਿਤ੍ਵਂ ਤਥਾਪਿ ਨਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ਤृष੍ਣਾ ॥ ੨,੧੨.

ਚਕਰਾ ਵਾਲਾ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਦੇਵਤਾ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣਨ ਦੀ; ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋ ਕੇ ਹੋਰ ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ — ਪਰ ਇੱਛਾ ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

ਤृष੍ਣਯਾ ਚਾਭਿਭੂਤਸ੍ਤੁ ਨਰਕਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ । ਤृष੍ਣਾਮੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਯੇ ਕੇਚਿਤ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗਵਾਸਂ ਲਭਨ੍ਤਿ ਤੇ ॥ ੨,੧੨.

ਜੋ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਨ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਆਤ੍ਮਾਧੀਨਃ ਪੁਮਾਂਲ੍ਲੋਕੇ ਸੁਖੀ ਭਵਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍ । ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਰੂਪਂ ਚ ਰਸੋ ਗਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਤਦ੍ਗੁਣਾਃ ॥ ੨,੧੨.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਪੱਕਾ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਵਾਜ਼, ਛੂਹ, ਰੂਪ, ਸਵਾਦ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ — ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਤਾਂ ਹਨ।

ਤਥਾ ਚ ਵਿषਯਾਧੀਨੋ ਦੁਃ ਖੀ ਭਵਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍ ॥ ੨,੧੨.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੱਕਾ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਕੁਰਙ੍ਗਮਤਾਙ੍ਗਪਤਙ੍ਗਭृਙ੍ਗਮੀਨਾ ਹਤਾਃ ਪਞ੍ਚਭਿਰੇਵ ਪਞ੍ਚ । ਏਕਃ ਪ੍ਰਮਾਦੀ ਸ ਕਥਂ ਨ ਹਨ੍ਯਤੇ ਯਃ ਸੇਵਤੇ ਪਞ੍ਚਭਿਰੇਵ ਪਞ੍ਚ ॥ ੨,੧੨.

ਹਿਰਣ, ਹਾਥੀ, ਪਤੰਗਾ, ਭੂੰਰਾ ਅਤੇ ਮੱਛੀ — ਇਹ ਪੰਜ ਇਕ-ਇਕ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੰਜਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਬਚ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਪਿਤृਮਾਤृਮਯੋ ਬਾਲ੍ਯੇ ਯੌਵਨੇ ਦਯਿਤਾਮਯਃ । ਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰਮਯਸ਼੍ਚਾਨ੍ਤੇ ਮੂਢੋ ਨਾਤ੍ਮਮਯਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ॥ ੨,੧੨.

ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਨਾਲ ਲਗਾਵ, ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨਾਲ, ਅੰਤ ਵਿਚ ਪੁੱਤਰ-ਪੋਤਿਆਂ ਨਾਲ — ਮੂਰਖ ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

ਲੋਹਦਾਰੁਮਯੈਃ ਪਾਸ਼ੈਃ ਪੁਮਾਨ੍ਬਦ੍ਧੋ ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਪੁਤ੍ਰਦਾਰਮਯੈਃ ਪਾਸ਼ੈਰ੍ਨੈਵ ਬਦ੍ਧੋ ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ ॥ ੨,੧੨.

ਲੋਹੇ ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਉਹ ਕਦੇ ਆਜ਼ਾਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਏਕਃ ਕਰੋਤਿ ਪਾਪਾਨਿ ਫਲਂ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਮਹਾਜਨਃ । ਭੋਕ੍ਤਾਰੋ ਵਿਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕਰ੍ਤਾ ਦੋषੇਣ ਲਿਪ੍ਯਤੇ ॥ ੨,੧੨.

ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਕਈ ਲੋਕ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕੋऽਪਿ ਮृਤ੍ਯੁਂ ਨ ਜਯਤਿ ਬਾਲੋ ਵृਦ੍ਧੋ ਯੁਵਾਪਿ ਵਾ । ਸੁਖਦੁਃ ਖਾਦਿਕੋ ਵਾਪਿ ਪੁਨਰਾਯਾਤਿ ਯਾਤਿ ਚ ॥ ੨,੧੨.

ਕੋਈ ਵੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕਦਾ — ਚਾਹੇ ਬੱਚਾ ਹੋਵੇ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਜਾਂ ਨੌਜਵਾਨ। ਚਾਹੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੁਖੀ, ਆਉਂਦਾ ਜਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਪਸ਼੍ਯਤਾਮੇਵ ਮृਤਃ ਸਰ੍ਵਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜੇਤ੍ । ਏਕਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ ਜਨ੍ਤੁਰੇਕ ਏਵ ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ ॥ ੨,੧੨.

ਜਦੋਂ ਸਭ ਲੋਕ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਨਸਾਨ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕਲਾ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਕਲਾ ਹੀ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਕੋऽਪਿ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਸੁਕृਤਮੇਕ ਏਵ ਚ ਦੁष੍ਕृਤਮ੍ । ਮृਤਂ ਸ਼ਰੀਰਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਕਾष੍ਠਲੋष੍ਟਸਮਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ ॥ ੨,੧੨.

ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਇੱਕਲਾ ਹੀ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਵਾਂਗ ਪਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਬਾਨ੍ਧਵਾ ਵਿਮੁਖਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਧਰ੍ਮਸ੍ਤਮਨੁਗਚ੍ਛਤਿ । ਗृਹੇष੍ਵਰ੍ਥਾ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਾਨ੍ਮਿਤ੍ਰਬਾਨ੍ਧਵਾਃ ॥ ੨,੧੨.

ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਧਰਮ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੌਲਤ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਿਤਰ-ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਤੱਕ ਹੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ਰੀਰਂ ਵਹ੍ਨਿਰਾਦਤ੍ਤੇ ਸੁਕृਤਂ ਦੁष੍ਕृਤਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । ਸ਼ਰੀਰਂ ਵਹ੍ਨਿਨਾ ਦਗ੍ਧਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਪਾਪਂ ਸਹ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ॥ ੨,੧੨.

ਅੱਗ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਕਰਮ ਆਤਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਚੰਗਾ ਤੇ ਮੰਦਾ ਕਰਮ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ੁਭਂ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਪਾਪਂ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਮਾਨਵਃ । ਯਦਨਸ੍ਤਮਿਤੇ ਸੂਰ੍ਯੇ ਨ ਦਤ੍ਤਂ ਧਨਮਰ੍ਥਿਨਾਮ੍ ॥ ੨,੧੨.

ਇਨਸਾਨ ਹਰ ਥਾਂ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮੰਦਾ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦੌਲਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।

ਨ ਜਾਨੇ ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਤਃ ਕਸ੍ਯ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਰਾਰਟੀਤਿ ਧਨਂ ਤਸ੍ਯ ਕੋ ਮੇ ਭਰ੍ਤਾ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ॥ ੨,੧੨.

ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਸਵੇਰੇ ਇਹ ਦੌਲਤ ਕਿਸ ਦੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਜੋ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, 'ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੈਸਾ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਮਾਲਕ ਕੌਣ ਹੋਵੇਗਾ?'

ਨ ਦਤ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਜਮੁਖ੍ਯੇਭ੍ਯਃ ਪਰੋਪਕृਤਯੇ ਤਥਾ । ਪੂਰ੍ਵਜਨ੍ਮਕृਤਾਤ੍ਪੁਣ੍ਯਾਦ੍ਯਲ੍ਲਬ੍ਧਂ ਬਹੁ ਚਾਲ੍ਪਕਮ੍ ॥ ੨,੧੨.

ਜੇ ਦੌਲਤ ਉੱਚੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ, ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਤਦੀਦृਸ਼ਂ ਪਰਿਜ੍ਞਾਯ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥੇ ਦੀਯਤੇ ਧਨਮ੍ । ਧਨੇਨ ਧਾਰ੍ਯਤੇ ਧਰ੍ਮਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਪੂਤੇਨ ਚੇਤਸਾ ॥ ੨,੧੨.

ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ, ਧਰਮ ਤੇ ਸੁਖ ਲਈ ਦੌਲਤ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਧਰਮ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਹੋਣ ਤੇ।