ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਤੇਨਾਨ੍ਨੇਨ ਕੁਲੇ ਤੇषਾਂ ਯੇ ਵੈ ਜਾਤ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਗਤਾਃ । ਭਵਤ੍ਯਾਪ੍ਯਾਯਨਂ ਤੇषਾਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਕृਤੇ ਸਤਿ ॥ ੨,੧੦.

ਉਸ ਅੰਨ ਨਾਲ, ਕੁਲ ਦੇ ਉਹ ਲੋਕ ਜੋ ਹੋਰ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਨ੍ਯਾਯੋਪਾਰ੍ਜਿਤੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਯਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਨਰੈਃ । ਤਕृਪ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤੇਨ ਚਣ੍ਡਾਲਾਃ ਪੁਕ੍ਕਸਾਦ੍ਯੁਪਯੋਨਿषੁ ॥ ੨,੧੦.

ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਗਲਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਧਨ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਵਿੱਚ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਚੰਡਾਲ ਤੇ ਨੀਚ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਏਵਂ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਪਕ੍ਸ਼ਿਨ੍ ਯਦ੍ਦਤ੍ਤਮਿਹ ਬਾਨ੍ਧਵੈਃ । ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਕੁਰ੍ਵਦ੍ਭਿਰਨ੍ਨਾਮ੍ਵੁਸ਼ਾਕੈਸ੍ਤृਪ੍ਤਿਰ੍ਹਿ ਜਾਯਤੇ ॥ ੨,੧੦.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਪੰਛੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਭੋਜਨ ਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਏਤਤ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਯਨ੍ਮਾਂ ਤ੍ਵਂ ਪਰਿਪृਚ੍ਛਸਿ । ਸਦ੍ਯੋ ਦੇਹਾਨ੍ਤਰਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰ੍ਵਿਲਂਬੇਨਾਵਨੀਤਲੇ ॥ ੨,੧੦.

ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ; ਚਾਹੇ ਨਵਾਂ ਸਰੀਰ ਤੁਰੰਤ ਮਿਲੇ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਦੇਰ ਨਾਲ।

ਪृष੍ਟਵਾਨਸਿ ਤਤ੍ਤੇऽਹਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਮਾਸਤਃ । ਸਦ੍ਯੋ ਵਿਲਮ੍ਬਤਞ੍ਚੈਵੋਭਯਥਾਪਿ ਕਲੇਵਰਮ੍ ॥ ੨,੧੦.

ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਦੋਹਾਂ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਚਾਹੇ ਸਰੀਰ ਤੁਰੰਤ ਬਦਲੇ ਜਾਂ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ।

ਯਤੋ ਹਿ ਮਰ੍ਤ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤਦ੍ਵਿਸ਼ੇषਞ੍ਚ ਮੇ ਸ਼ृਣੁ । ਅਧੂਮਕਜ੍ਯੋਤਿਰਿਵਾਙ੍ਗੁष੍ਠਮਾਤ੍ਰਃ ਪੁਮਾਂਸ੍ਤਤਃ ॥ ੨,੧੦.

ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚੀਜ਼ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣ; ਜਿਵੇਂ ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜਵਾਲਾ, ਅੰਗੂਠੇ ਜਿੰਨਾ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਦੇਹਮੇਕਂ ਸਦ੍ਯ ਏਵ ਵਾਯਵੀਯਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ । ਯਥਾ ਨृਣਜਲੌਕਾ ਹਿ ਪਸ਼੍ਚਤ੍ਪਾਦਂ ਤਦੋਦ੍ਧਰੇਤ੍ ॥ ੨,੧੦.

ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਇੱਕ ਹਵਾ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਜਲੌਕਾ ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਪਿੱਛਲਾ ਹਿੱਸਾ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

ਸ੍ਥਿਤਿਰਗ੍ਰ੍ਯਸ੍ਯ ਪਾਦਸ੍ਯ ਯਦਾ ਜਾਤਾ ਦृਢਾ ਭਵੇਤ੍ । ਏਵਂ ਦੇਹੀ ਪੂਰ੍ਵਦੇਹਂ ਸਮੁਤ੍ਸृਜਤਿ ਤਂ ਯਦਾ ॥ ੨,੧੦.

ਜਦੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਪੈਰ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਠਿਕਾਣਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਭੋਗਾਰ੍ਥਮਗ੍ਰੇ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦੇਹੋ ਵਾਯਵੀਯ ਉਪਸ੍ਥਿਤਃ । ਵਿषਯਗ੍ਰਾਹਕਂ ਯਦ੍ਵਨ੍ਮ੍ਰਿਯਮਾਣਸ੍ਯ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍ ॥ ੨,੧੦.

ਸੁਖ-ਸਾਧਨ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਸਰੀਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਇੰਦਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਫੜਦੀ ਹੈ।

ਨਿਰ੍ਵ੍ਯਾਪਾਰਂ ਤਚ੍ਚ ਦੇਹੇ ਵਾਯੁਨੈਵ ਸ ਗਚ੍ਛਤਿ । ਸ਼ਰੀਰਂ ਯਦਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤਚ੍ਚਾਪ੍ਯੁਤ੍ਕ੍ਵਮ੍ਯਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ ॥ ੨,੧੦.

ਉਹ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਹਵਾ ਰਾਹੀਂ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਂ ਵਿਨਿਰ੍ਯਾਤਿ ਜੀਵੋ ਗਰ੍ਭ ਈਵਾਸ਼ਯਾਤ੍ । ਉਤ੍ਕ੍ਰਾਮਨ੍ਤਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਵਾਪਿ ਭੁਞ੍ਜਾਨਂ ਵਾ ਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ॥ ੨,੧੦.

ਜੀਵ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਲੈ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਭ ਵਿੱਚੋਂ ਬੱਚਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ; ਚਾਹੇ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਭੋਗ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਵਿਮੂਢਾ ਨਾਨੁਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਜ੍ਞਾਨਚਕ੍ਸ਼ੁषਃ । ਆਤਿਵਾਹਿਕਮਿਤ੍ਯੇਵਂ ਵਾਯਵੀਯਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਹਿ ॥ ੨,੧੦.

ਮੂੜ੍ਹ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਪਰ ਗਿਆਨ ਵਾਲੀ ਅੱਖ ਵਾਲੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ 'ਆਤਿਵਾਹਿਕ' ਜਾਂ 'ਹਵਾਈ' ਸਰੀਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਵਂ ਤੁ ਯਾਤੁਧਾਨਾਨਾਂ ਤਮੇਵ ਚ ਵਦਨ੍ਤਿ ਹਿ । ਸੁਪਰ੍ਣ ਈਦृਸ਼ੋ ਦੇਹੋ ਨृਣਾਂ ਭਵਤਿ ਪਿਣ੍ਡਜਃ ॥ ੨,੧੦.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਾਤੁਧਾਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਸੁਪਰਨ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਐਸਾ ਸਰੀਰ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਪੁਤ੍ਰਾਦਿਭਿਃ ਕृਤਾਸ਼੍ਚੇਤ੍ਸ੍ਯੁਃ ਪਿਣ੍ਡਾ ਦਸ਼ ਦਸ਼ਾਹਿਕਾਃ । ਪਿਣ੍ਡਜੇਨ ਤੁ ਦੇਹੇਨ ਵਾਯੁਜਸ਼੍ਚੈਕਤਾਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ॥ ੨,੧੦.

ਜੇ ਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਸ ਪਿੰਡ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਸਰੀਰ ਹਵਾਈ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਿਣ੍ਡਜੋ ਯਦਿ ਨੈਵ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾਯੁਜੋऽਰ੍ਹਤਿ ਯਾਤਨਾਮ੍ । ਦੇਹਿਨੋऽਸ੍ਮਿਨ੍ਯਥਾ ਦੇਹੇ ਕੌਮਾਰਂ ਯੌਵਨਂ ਜਰਾ । ਤਥਾ ਦੇਹਾਨ੍ਤਰਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ ਪਕ੍ਸ਼ੀਨ੍ਦ੍ਰੇਤ੍ਯਵਧਾਰਯ ॥ ੨,੧੦.

ਜੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹਵਾਈ ਸਰੀਰ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਬਚਪਨ, ਜਵਾਨੀ ਤੇ ਬੁਢਾਪਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਸੁਪਰਨ, ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਲੈ।

ਵਾਸਾਂਸਿ ਜੀਰ੍ਣਾਨਿ ਯਥਾ ਵਿਹਾਯ ਨਵਾਨਿ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਨਰੋਪਰਾਣਿ । ਤਥਾ ਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਵਿਹਾਯ ਜੀਰ੍ਣਾਨ੍ਯਨ੍ਯਾਨਿ ਸਂਯਾਤਿ ਨਵਾਨਿ ਦੇਹੀ ॥ ੨,੧੦.

ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਪੁਰਾਣੇ ਕਪੜੇ ਛੱਡ ਕੇ ਨਵੇਂ ਪਹਿਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜੀਵ ਪੁਰਾਣੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਵੇਂ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨੈਨਂ ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਨੈਨਂ ਦਹਤਿ ਪਾਵਕਃ । ਨ ਚੈਨਂ ਕ੍ਲੇਦਯਨ੍ਤ੍ਯਾਪੋ ਨ ਸ਼ੋषਯਤਿ ਮਾਰੁਤਃ ॥ ੨,੧੦.

ਉਸ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਕੱਟ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਅੱਗ ਸਾੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਪਾਣੀ ਭਿੱਜ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਤੇ ਹਵਾ ਸੁਕਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।

ਵਾਯਵੀਯਾਂ ਤਨੁਂ ਯਾਤਿ ਸਦ੍ਯ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮੇਵ ਤੇ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰ੍ਵਿਲਂਬਤੋ ਯਸ੍ਯ ਤਂ ਦੇਹਂ ਖਲੁ ਮੇ ਸ਼ृਣੁ ॥ ੨,੧੦.

ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹਵਾਈ ਸਰੀਰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਸਰੀਰ ਮਿਲਣ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਰੀਰ ਬਾਰੇ ਸੁਣ।

ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਵਿਲਂਬਤੋ ਦੇਹਂ ਪਿਣ੍ਡਜਂ ਸ ਸਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਅਥੋ ਗਤੋ ਯਾਮ੍ਯਲੋਕਂ ਸ੍ਵੀਯਕਰ੍ਮਾਨੁਸਾਰਤਃ ॥ ੨,੧੦.

ਕਦੇ-ਕਦੇ, ਉਹ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਸਰੀਰ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਯਮ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਚਿਤ੍ਰਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯਵਾਕ੍ਯੇਨ ਨਿਰਯਾਣਿ ਭੁਨਕ੍ਤਿ ਸਃ । ਯਾਤਨਾਃਸਮਵਾਪ੍ਯਾਥ ਪਸ਼ੁਪਕ੍ਸ਼੍ਯਾਦਿਕੀਂ ਤਨੁਮ੍ ॥ ੨,੧੦.

ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਹ ਨਰਕਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਭੋਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ ਆਦਿ ਦਾ ਸਰੀਰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਯਾ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਨਰਃ ਸਾ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮੋਹੇਨ ਮਮਤਾਸ੍ਪਦਮ੍ । ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਂ ਕਰ੍ਮਫਲਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਮਾਨਵਃ ॥ ੨,੧੦.

ਜੋ ਸਰੀਰ ਮਨੁੱਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੋਹ ਤੇ ਮਮਤਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਤੀਰ੍ਤ੍ਵਾ ਦੁਃ ਖਭਵਾਮ੍ਭੋਧਿਂ ਭਵਨ੍ਤਂ ਕਥਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਬਹੁਪਾਤਕਯੁਕ੍ਤੋऽਪਿ ਤਦ੍ਵਦਸ੍ਵ ਦਯਾਨਿਧੇ ॥ ੨,੧੦.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਪਾਪੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮਨੁੱਖ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਇਹ ਦੱਸੋ।

ਭੂਯੋ ਦੁਃ ਖਸ੍ਯ ਸਂਸਰ੍ਗੋ ਨਰਸ੍ਯ ਨ ਭਵੇਦ੍ਯਥਾ । ਬ੍ਰੂਹਿ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਮਾਣਸ੍ਯ ਪृਚ੍ਛਤੋ ਮੇ ਰਮਾਪਤੇ ॥ ੨,੧੦.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਮੁੜ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਨਾ ਜੁੜੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਸਹੇਲੀ, ਮੈਂ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਦੱਸੋ।

ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣ ਉਵਾਚ । ਸ੍ਵੇਸ੍ਵੇ ਕਰ੍ਮਣ੍ਯਭਿਰਤਃ ਸਂਸਿਦ੍ਧਿਂ ਲਭਤੇ ਨਰਃ । ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਨਿਰਤਃ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਯਥਾ ਵਿਨ੍ਦਤਿ ਤਚ੍ਛृਣੁ ॥ ੨,੧੦.

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਆਪਣੀ ਕਰਤਬ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਆਪਣਾ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਕਿਵੇਂ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸੁਣ।

ਕਰ੍ਮਵਿਭ੍ਰष੍ਟਕਾਲੁष੍ਯੋ ਵਾਸੁਦੇਵਾਨੁਚਿਨ੍ਤਯਾ । ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਯਾ ਯੁਕ੍ਤੋ ਧृਤ੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਂ ਨਿਯਮ੍ਯ ਚ ॥ ੨,੧੦.

ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਮ ਭਟਕ ਗਏ ਹਨ ਤੇ ਮਲਿਨ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਤੇ ਧੀਰਜ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ,

ਸ਼ਬ੍ਦਾਦੀਨ੍ਵਿषਯਾਂਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰਾਗਦ੍ਵੇषੌ ਵ੍ਯੁਦਸ੍ਯ ਚ । ਵਿਰਕ੍ਤਸੇਵੀ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾਸ਼ੀ ਯਤਵਾਕ੍ਕਾਯਮਾਨਸਃ ॥ ੨,੧੦.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧੁਨ, ਰੂਪ ਆਦਿ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਲਗਾਵਟ ਤੇ ਵੈਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਕੇ, ਵੈਰਾਗੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ, ਸਰੀਰ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ—

ਧ੍ਯਾਨਯੋਗਪਰੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵੈਰਗ੍ਯਂ ਸਮੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤਃ । ਅਹਙ੍ਕਾਰਂ ਬਲਂ ਦਰ੍ਪਂ ਕਾਮਂ ਕ੍ਰੋਧਂ ਪਰਿਗ੍ਰਹਮ੍ ॥ ੨,੧੦.

ਜੋ ਹਰ ਵੇਲੇ ਧਿਆਨ ਤੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਵੈਰਾਗ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਹੈ, ਅਹੰਕਾਰ, ਤਾਕਤ, ਘਮੰਡ, ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸਾ ਤੇ ਮਲਕੀਅਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਚੁੱਕਾ ਹੈ—

ਵਿਮੁਚ੍ਯ ਨਿਰ੍ਮਮਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਯਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ । ਅਤਃ ਪਰਂ ਨृਣਾਂ ਕृਤ੍ਯਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਕਸ਼੍ਯਪਨਨ੍ਦਨ ॥ ੨,੧੦.

ਜੋ 'ਮੇਰਾ' ਵਾਲੀ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਲਈ ਯੋਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਕਸ਼ਯਪ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੧ ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਮਾਨੁषਤ੍ਵਂ ਲਭੇਤ੍ਕਸ੍ਮਾਨ੍ਮृਤ੍ਯੁਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤਤ੍ਕਥਮ੍ । ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਕਃ ਸੁਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਦੇਹਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਕੁਤ੍ਰਚਿਤ੍ ॥ ੨,੧੧.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਮੌਤ ਕਿਵੇਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ? ਕੌਣ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਦੇਹ ਲੈ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ?