ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਮृਤਾਨਾਮਪਿ ਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਮਾਪ੍ਯਾਯਨਂ ਯਦਿ । ਨਿਰ੍ਵਾਣਸ੍ਯ ਪ੍ਰਦੀਪਸ੍ਯ ਤੈਲਂ ਸਂਵਰ੍ਧਯੇਚ੍ਛਿਖਾਮ੍ ॥ ੨,੧੦.

ਜੇਕਰ ਸ੍ਰਾਦਧ ਮਰੇ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਬੁਝੀ ਹੋਈ ਦੀਵੇ ਨੂੰ ਤੇਲ ਪਾ ਕੇ ਫਿਰ ਜਗਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।

ਮृਤਾਸ਼੍ਚ ਪੁਰੁषਾਃ ਸ੍ਵਾਮਿਨ੍ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਜਨਿਤਾਂ ਗਤਿਮ੍ । ਗਾਹਨ੍ਤਃ ਕੇ ਕਥਂ ਸ੍ਵਸ੍ਯ ਸੁਤਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੇਯ ਆਪ੍ਨੁਯੁਃ ॥ ੨,੧੦.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣਾ ਭਲਾ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ?

ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ । ਸ਼੍ਰੁਤੇਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਤਸ੍ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯ ਪ੍ਰਾਮਾਣ੍ਯਂ ਬਲਵਤ੍ਤਰਮ੍ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯਾ ਤੁਃ ਬੋਧਿਤਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਪੀਯੂषਤ੍ਵਾਦਿਰੂਪਤਾ ॥ ੨,੧੦.

ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ فرمایا: ਤਾਰਕਸ਼, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖਣ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ; ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਤੋਂ ਜੋ ਸਿੱਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਸੁਭਾਵ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

ਨਾਮਗੋਤ੍ਰਂ ਪਿਤॄਣਾਂ ਵੈ ਪ੍ਰਾਪਕਂ ਹਵ੍ਯਕਵ੍ਯਯੋਃ । ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਸ੍ਯ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਸ੍ਤਦ੍ਵਤ੍ਤੁ ਪ੍ਰਾਪਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਭਕ੍ਤਿਤਃ ॥ ੨,੧੦.

ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਤੇ ਗੋਤ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਭੋਗ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ; ਸ੍ਰਾਦਧ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਭੋਗ ਵੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਅਚੇਤਨਾਨਿ ਚੈਤਾਨਿ ਪ੍ਰਾਪਯਨ੍ਤਿ ਕਥਨ੍ਤ੍ਵਿਤਿ । ਸੁਪਰ੍ਣ ਨਾਵਗਨ੍ਤਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪਕਂ ਵਚ੍ਮਿ ਤੇऽਪਰਮ੍ ॥ ੨,੧੦.

ਇਹਨਾਂ ਜੜ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੇ ਭੋਗ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ? ਸੁਪਰਨ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਨਾ ਕਰ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

ਅਗ੍ਨਿष੍ਵਾਤ੍ਤਾਦਯਸ੍ਤੇषਾ ਮਾਧਿਪਤ੍ਯੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਕਾਲੇ ਨ੍ਯਾਯਾਗਤਂ ਪਾਤ੍ਰੇ ਵਿਧਿਨਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਮ੍ ॥ ੨,੧੦.

ਅਗਨਿਸਵਾਤ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਬਣੇ ਹਨ; ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ, ਜੋ ਭੋਗ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਨ੍ਨਂ ਨਯਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਰੈਤੇ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਯਤ੍ਰਾਵਤਿष੍ਠਤੇ । ਨਾਮ ਗੋਤ੍ਰਞ੍ਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਦਤ੍ਤਮਨ੍ਨਂ ਨਯਨ੍ਤਿ ਤੇ ॥ ੨,੧੦.

ਇਹ ਜੀਵ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਉਥੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਆਤਮਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ; ਨਾਮ, ਗੋਤ, ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਦਿੱਤਾ ਭੋਜਨ, ਇਹ ਸਭ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਪਿ ਯੋਨਿਸ਼ਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਂਸ੍ਤਾਂਸ੍ਤृਪ੍ਤਿਰੁਪਤਿष੍ਠਤਿ । ਤੇषਾਂ ਲੋਕਾਨ੍ਤਰਸ੍ਥਾਨਾਂ ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਨਾਮਗੋਤ੍ਰਕੈਃ ॥ ੨,੧੦.

ਜੇਕਰ ਉਹ ਸੌ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਹੋਣ, ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਮ ਤੇ ਗੋਤ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅਪਸਵ੍ਯਂ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ ਦਰ੍ਭੇ ਦਤ੍ਤਾਃ ਪਿਣ੍ਡਾਸ੍ਤ੍ਰਯਸ੍ਤੁ ਵੈ । ਯਾਨ੍ਤਿ ਤਾਂਸ੍ਤਰ੍ਪਯਨ੍ਤ੍ਯੇਵਂ ਪ੍ਰੇਤਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਿਤਾਨ੍ਪਿਤॄਨ੍ ॥ ੨,੧੦.

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦਰਭਾ ਘਾਹ ਤੇ ਉਲਟ ਜਨੇਉ ਨਾਲ ਰੱਖੇ ਤਿੰਨ ਪਿੰਡ, ਪ੍ਰੇਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਪਿਤਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤਯਾਤਨਾਸ੍ਥਾਨਾਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਯੇ ਭੁਵਿ ਪਞ੍ਚਧਾ । ਨਾਨਾਰੂਪਾਸ੍ਤੁ ਜਾਤਾ ਯੇ ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਯੋਨ੍ਯਾਦਿਜਾਤਿषੁ ॥ ੨,੧੦.

ਜੋ ਅਜੇ ਤਕ ਯਾਤਨਾ ਦੇ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੇ, ਪੰਜ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ, ਅਤੇ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਏ ਹਨ—

ਯਦਾਹਾਰਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਪਿਤਰੋ ਯਤ੍ਰ ਯੋਨਿषੁ । ਤਾਸੁਤਾਸੁ ਤਦਾਹਾਰਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾ ਅਵਤਿष੍ਠਤਿ ॥ ੨,੧੦.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਭੋਜਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਭੋਜਨ ਸ੍ਰਾਦਧ ਰਾਹੀਂ ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯਥਾ ਗੋषੁ ਪ੍ਰਨष੍ਟਾਸੁ ਵਤ੍ਸੋ ਵਿਨ੍ਦਤਿ ਮਾਤਰਮ੍ । ਤਥਾਨ੍ਨਂ ਨਯਤੇ ਵਿਪ੍ਰ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਯਤ੍ਰਾਵਤਿष੍ਠਤੇ ॥ ੨,੧੦.

ਜਿਵੇਂ ਗਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਛਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਭੋਜਨ ਜਿਸ ਜੀਵ ਜਿੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਿਤਰਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਮੋਕ੍ਤਾਰੋ ਵਿਸ਼੍ਵੇਰ੍ਦੇਵੈਃ ਸਦਾ ਸਹ । ਏਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਸਦਾ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਿਤॄਨ੍ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਯਨ੍ਤ੍ਯਤਃ ॥ ੨,੧੦.

ਪਿਤਰਾਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਦਾ ਸ੍ਰਾਦਧ ਦੇ ਭੋਗੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਦਾ ਸ੍ਰਾਦਧ ਖਾ ਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਵਸੁਰੁਦ੍ਰਾਦਿਤਿਸੁਤਾਃ ਪਿਤਰਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਦੇਵਤਾਃ । ਪ੍ਰੀਣਯਾਤੇ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਪਿਤॄਞ੍ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇषੁ ਤਰ੍ਪਿਤਾਃ ॥ ੨,੧੦.

ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਆਦਿਤਿਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੀ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਵਿੱਚ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਰਾਜੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਗੁਰ੍ਵਿਣੀ ਗਰ੍ਭਮਪਿ ਪ੍ਰੀਣਾਤਿ ਵੈ ਯਥਾ । ਦੋਹਦੇਨ ਤਥਾ ਦੇਵਾਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੈਃ ਸ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚ ਪਿਤॄਨ੍ਨृਣਾਮ੍ ॥ ੨,੧੦.

ਜਿਵੇਂ ਗਰਭਵਤੀ ਮਹਿਲਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਆਪਣੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪੈਦੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੀ ਭੇਟ ਦੇਣ ਨਾਲ ਰਾਜੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਹृष੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਿਤਰਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕਾਲਮੁਪਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਮਨਸਾ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਪਤਨ੍ਤਿ ਮਨੋਜਵਮ੍ ॥ ੨,੧੦.

ਜਦੋਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਚਿੱਤ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਕਰਕੇ, ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਮਨ ਦੀ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਃ ਸਹ ਚਾਸ਼੍ਨਨ੍ਤਿ ਪਿਤਰੋ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਗਾਃ । ਵਾਯੁਭੂਤਾਸ਼੍ਚ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਪਰਾਂ ਗਤਿਮ੍ ॥ ੨,੧੦.

ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਪਿਤਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਵਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਨਿਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਾਸ੍ਤੁ ਯੇ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਪੂਰ੍ਵਦਿਨੇਃ ਖਗ । ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਪਿਤਰਸ੍ਤੇषੁ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਸ੍ਵਮਾਲਯਮ੍ ॥ ੨,੧੦.

ਹੇ ਪੰਛੀ, ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਿਮੰਤ੍ਰਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਿਤਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕਰ੍ਤ੍ਰਾ ਤੁ ਯਦ੍ਯੇਕਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਵਿਪ੍ਰੋ ਨਿਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਃ । ਉਦਰਸ੍ਥਃ ਪਿਤਾ ਤਸ੍ਯ ਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਪਿਤਾਮਹਃ ॥ ੨,੧੦.

ਜੇ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਨਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਪਿਤਾਮਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਤਃ ਪृष੍ਠਤਃ ਪਿਣ੍ਡਭਕ੍ਸ਼ਕਃ । ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕਾਲੇ ਯਮਃ ਪ੍ਰੇਤਾਨ੍ਪਿਤॄਂਸ਼੍ਚਾਪਿ ਯਮਾਲਯਾਤ੍ ॥ ੨,੧੦.

ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਾ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਿੰਡ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਪਿੱਛੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਯਮ ਆਪਣੇ ਘਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਤ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਵਿਸਰ੍ਜਯਤਿ ਮਾਨੁष੍ਯੇ ਨਿਰਯਸ੍ਥਾਂਸ਼੍ਚ ਕਾਸ਼੍ਯਪ । ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਰ੍ਤਾਃ ਕੀਰ੍ਤਯਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਦੁष੍ਕृਤਞ੍ਚ ਸ੍ਵਯਙ੍ਕृਤਮ੍ ॥ ੨,੧੦.

ਹੇ ਕਾਸ਼ਯਪ, ਯਮ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤਿ ਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰੇਭ੍ਯਃ ਪਾਯਸਂ ਮਧੁਸਂਯੁਤਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵਿਧਿਨਾ ਤਰ੍ਪਯੇਤ੍ਪਾਯਸੇਨ ਤੁ ॥ ੨,੧੦.

ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪੌਤਿਆਂ ਤੋਂ ਮਿੱਠਾ ਪਾਇਆਸਾ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੇ ਰਸਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਇਆਸਾ ਦੇ ਕੇ ਰਾਜੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਸ੍ਵਾਮਿਨ੍ਕੇਨਾਪਿ ਤੇ ਦृष੍ਟਾ ਆਗਤਾਃ ਪਿਤਰੋ ਦ੍ਵਿਜ । ਲੋਕਾਦਮੁष੍ਮਾਦਾਗਤ੍ਯ ਭੁਞ੍ਜਨ੍ਤੋ ਭੁਵਿ ਮਾਨਦ ॥ ੨,੧੦.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਕੀ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਨੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਲੋਕ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਮਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ?

ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ । ਗਰੁਤ੍ਮਞ੍ਛृਣੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਥਾ ਦृष੍ਟਾਸ੍ਤੁ ਸੀਤਯਾ । ਪਿਤਰੋ ਵਿਪ੍ਰਦੇਹੇ ਵੈ ਸ਼੍ਵਸ਼ੁਰਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ॥ ੨,੧੦.

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਗਰੁੜ, ਸੁਣ, ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਦੇਖਿਆ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਸਸੁਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੋ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ।

ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਪਿਤੁਰਾਜ੍ਞਾਂ ਵੈ ਰਾਮੋ ਵਨਮੁਪਾਗਮਤ੍ । ਤਤਃ ਪੁष੍ਕਰਯਾਤ੍ਰਾਰ੍ਥਂ ਰਾਮੋऽਯਾਤ੍ਸੀਤਯਾ ਸਹ ॥ ੨,੧੦.

ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਰਾਮ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਿਆ। ਫਿਰ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ, ਰਾਮ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਗਿਆ।

ਤੀਰ੍ਥਂ ਚਾਪਿ ਸਮਾਗਤ੍ਯ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਾਰਬ੍ਧਵਾਂਸ੍ਤੁ ਸਃ । ਫਲਂ ਪਕ੍ਵਨ੍ਤੁ ਜਾਨਕ੍ਯਾ ਸਿਦ੍ਧਂ ਰਾਮੇ ਨਿਵੇਦਿਤਮ੍ ॥ ੨,੧੦.

ਤੀਰਥ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੀ ਰਸਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਜਾਨਕੀ ਨੇ ਪਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ, ਜਦ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।

ਸ੍ਨਾਤਪ੍ਰਿਯੋਕ੍ਤਵਾਕ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਸੁਸ੍ਨਾਤਾ ਨਮਪਾਲਯਤ੍ । ਨਭੋਮਧ੍ਯਗਤੇ ਸੂਰ੍ਯੇ ਕਾਲੇ ਕੁਤੁਪ ਆਗਤੇ ॥ ੨,੧੦.

ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਬੋਲ ਕੇ, ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨ੍ਹਾਈ ਹੋਈ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੋ ਗਿਆ।

ਅਯਾਤਾ ऋਃषਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਯੇ ਰਾਮੇਣ ਨਿਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਾਃ । ਤਾਨ੍ਮੁਨੀਨਾਗਤਾਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵੈਦੇਹੀ ਜਨਕਾਤ੍ਮਕਾ ॥ ੨,੧੦.

ਜੋ ਰਾਮ ਨੇ ਨਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤੇ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਅਜੇ ਆਏ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਆਇਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ,

ਰਾਮਾਜ੍ਞਯਾਨ੍ਨਮਾਦਾਯ ਪਰਿਵੇष੍ਟੁਮੁਪਾਗਤਾ । ਅਪਾਸਰ੍ਪਤ੍ਤਤੋ ਦੂਰੇ ਵਿਪ੍ਰਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ॥ ੨,੧੦.

ਰਾਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਤੇ ਭੋਜਨ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਆਈ। ਫਿਰ ਉਹ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜੀ ਹੋਈ।