ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਪ੍ਰੇਤੋऽਪ੍ਯਯਂ ਸਪਦਿਲਬ੍ਧਸੁਵਰ੍ਣਦੇਹਃ ਕਰ੍ਮਾਨ੍ਤ ਆਗਤ ਇਤਿ ਪ੍ਰਣਨਾਮ ਭੂਪਮ੍ । ਦੇਵ ਤ੍ਵਦੀਯਮਹਿਮਾਯਮਿਤਿ ਸ੍ਤੁਵਨ੍ ਸ ਯਾਤੋ ਦਿਵਂ ਗਰੁਡ ਭੂਪਤਿਨਾ ਕृਤਜ੍ਞਃ ॥ ੨,੯.

ਪ੍ਰੇਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਕਰਮ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਗਿਆ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਤੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਦੀ ਸਤਿ ਕਰਕੇ, ਗਰੁੜਾ, ਰਾਜਾ ਦਾ ਆਭਾਰੀ ਹੋ ਕੇ, ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।

ਏਤਤ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਯਥਾ ਭੂਪਤਿਨਾਪਿ ਸਃ । ਉਦ੍ਧृਤਃ ਪ੍ਰੇਤਭਾਵਾਦ੍ਵੈ ਕਿਮਨ੍ਯਚ੍ਛ੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ ॥ ੨,੯.

ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਤ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ; ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੦ ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਸਪਿਣ੍ਡੀਕਰਣ ਜਾਤੇ ਆਬ੍ਦਿਕੇ ਚ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਭਿਃ । ਦੇਵਤ੍ਵਂ ਵਾ ਮਨੁष੍ਯਤ੍ਵਂ ਪਕ੍ਸ਼ਿਤ੍ਵਂ ਵਾਪ੍ਨੁਯੁਰ੍ਨਰਾਃ ॥ ੨,੧੦.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਸਪੀੰਡਿਕਰਣ ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲੋਕ ਦੇਵਤਾ, ਮਨੁੱਖ ਜਾਂ ਪੰਛੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਤੇषਾਂ ਵਿਭਿਨ੍ਨਾਹਾਰਾਣਾਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਵੈ ਤृਪ੍ਤਿਦਂ ਕਥਮ੍ । ਯਦਪ੍ਯਨ੍ਯੈਰ੍ਦ੍ਵਿਜੈਰ੍ਭੁਕ੍ਤਂ ਹੂਯਤੇ ਯਦਿ ਵਾਨਲੇ ॥ ੨,੧੦.

ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਿਵੇਂ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਹੋਰ ਦੁਜਨ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਜਾਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ?

ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਾਤ੍ਮਕੈਃ ਪ੍ਰੇਤਸ੍ਤਦ੍ਦਤ੍ਤਂ ਭੁਜ੍ਯਤੇ ਕਥਮ੍ । ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਸ੍ਯਾਵਸ਼੍ਯਕਤ੍ਵਨ੍ਤੁ ਆਮਾਵਾਸ੍ਯਾਦਿषੁ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ॥ ੨,੧੦.

ਜੋ ਪ੍ਰੇਤ ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਕਿਵੇਂ ਖਾਂਦਾ ਹੈ? ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੀ ਲੋੜ ਅਮਾਵਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਿਨਾਂ 'ਤੇ ਸੁਣੀ ਗਈ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ । ਪ੍ਰੇਤਾਨਾਂ ਸ਼ृਣੁ ਪਕ੍ਸ਼ੀਨ੍ਦ੍ਰ ਯਥਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਨ੍ਤੁ ਤृਪ੍ਤਿਦਮ੍ । ਦੇਵੋ ਯਦਪਿ ਜਾਤੋऽਯਂ ਮਨੁष੍ਯਃ ਕਰ੍ਮਯੋਗਤਃ ॥ ੨,੧੦.

ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ فرمایا: ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸੁਣੋ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸ੍ਰਾਦਧ ਦੀ ਭੇਟ ਮਰੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਕਦੇ ਮਨੁੱਖ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ।

ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਨਮਮृਤਂ ਭੂਤ੍ਵਾ ਦੇਵਤ੍ਵੇऽਪ੍ਯਨੁਯਾਤਿ ਚ । ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵ੍ਯੇ ਭੋਗਰੂਪੇਣ ਪਸ਼ੁਤ੍ਵੇ ਚ ਤृਣਂ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੨,੧੦.

ਉਸ ਲਈ, ਭੋਜਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗਾਂਧਰਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਖ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਘਾਹ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ।

ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਹਿ ਵਾਯੁਰੂਪੇਣ ਨਾਗਤ੍ਵੇऽਪ੍ਯਨੁਗਚ੍ਛਤਿ । ਫਲਂ ਭਵਤਿ ਪਕ੍ਸ਼ਿਤ੍ਵੇ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇषੁ ਤਥਾਮਿषਮ੍ ॥ ੨,੧੦.

ਸ੍ਰਾਦਧ ਹਵਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਜੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲਏ। ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫਲ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਸ।

ਦਾਨਵਤ੍ਵੇ ਤਥਾ ਮਾਂਸਂ ਪ੍ਰੇਤਤ੍ਵੇ ਰੁਧਿਰਂ ਤਥਾ । ਮਨੁष੍ਯਤ੍ਵੇऽਨ੍ਨਪਾਨਾਦਿ ਬਾਲ੍ਯੇ ਭੋਗਰਸੋ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੨,੧੦.

ਦਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਾਸ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲਹੂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਸੁਖ ਦਾ ਸਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਕਥਂ ਕਵ੍ਯਾਨਿ ਦਤ੍ਤਾਨਿ ਹਵ੍ਯਾਨਿ ਚ ਜਨੈਰਿਹ । ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਪਿਤृਲੋਕਂ ਵਾ ਪ੍ਰਾਪਕਃ ਕੋऽਤ੍ਰ ਗਦ੍ਯਤੇ ॥ ੨,੧੦.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਭੋਗ ਕਿਵੇਂ ਪਿਤਰ ਲੋਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ?

ਮृਤਾਨਾਮਪਿ ਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਮਾਪ੍ਯਾਯਨਂ ਯਦਿ । ਨਿਰ੍ਵਾਣਸ੍ਯ ਪ੍ਰਦੀਪਸ੍ਯ ਤੈਲਂ ਸਂਵਰ੍ਧਯੇਚ੍ਛਿਖਾਮ੍ ॥ ੨,੧੦.

ਜੇਕਰ ਸ੍ਰਾਦਧ ਮਰੇ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਬੁਝੀ ਹੋਈ ਦੀਵੇ ਨੂੰ ਤੇਲ ਪਾ ਕੇ ਫਿਰ ਜਗਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।

ਮृਤਾਸ਼੍ਚ ਪੁਰੁषਾਃ ਸ੍ਵਾਮਿਨ੍ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਜਨਿਤਾਂ ਗਤਿਮ੍ । ਗਾਹਨ੍ਤਃ ਕੇ ਕਥਂ ਸ੍ਵਸ੍ਯ ਸੁਤਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੇਯ ਆਪ੍ਨੁਯੁਃ ॥ ੨,੧੦.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣਾ ਭਲਾ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ?

ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ । ਸ਼੍ਰੁਤੇਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਤਸ੍ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯ ਪ੍ਰਾਮਾਣ੍ਯਂ ਬਲਵਤ੍ਤਰਮ੍ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯਾ ਤੁਃ ਬੋਧਿਤਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਪੀਯੂषਤ੍ਵਾਦਿਰੂਪਤਾ ॥ ੨,੧੦.

ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ فرمایا: ਤਾਰਕਸ਼, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖਣ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ; ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਤੋਂ ਜੋ ਸਿੱਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਸੁਭਾਵ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

ਨਾਮਗੋਤ੍ਰਂ ਪਿਤॄਣਾਂ ਵੈ ਪ੍ਰਾਪਕਂ ਹਵ੍ਯਕਵ੍ਯਯੋਃ । ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਸ੍ਯ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਸ੍ਤਦ੍ਵਤ੍ਤੁ ਪ੍ਰਾਪਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਭਕ੍ਤਿਤਃ ॥ ੨,੧੦.

ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਤੇ ਗੋਤ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਭੋਗ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ; ਸ੍ਰਾਦਧ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਭੋਗ ਵੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਅਚੇਤਨਾਨਿ ਚੈਤਾਨਿ ਪ੍ਰਾਪਯਨ੍ਤਿ ਕਥਨ੍ਤ੍ਵਿਤਿ । ਸੁਪਰ੍ਣ ਨਾਵਗਨ੍ਤਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪਕਂ ਵਚ੍ਮਿ ਤੇऽਪਰਮ੍ ॥ ੨,੧੦.

ਇਹਨਾਂ ਜੜ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੇ ਭੋਗ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ? ਸੁਪਰਨ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਨਾ ਕਰ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

ਅਗ੍ਨਿष੍ਵਾਤ੍ਤਾਦਯਸ੍ਤੇषਾ ਮਾਧਿਪਤ੍ਯੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਕਾਲੇ ਨ੍ਯਾਯਾਗਤਂ ਪਾਤ੍ਰੇ ਵਿਧਿਨਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਮ੍ ॥ ੨,੧੦.

ਅਗਨਿਸਵਾਤ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਬਣੇ ਹਨ; ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ, ਜੋ ਭੋਗ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਨ੍ਨਂ ਨਯਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਰੈਤੇ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਯਤ੍ਰਾਵਤਿष੍ਠਤੇ । ਨਾਮ ਗੋਤ੍ਰਞ੍ਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਦਤ੍ਤਮਨ੍ਨਂ ਨਯਨ੍ਤਿ ਤੇ ॥ ੨,੧੦.

ਇਹ ਜੀਵ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਉਥੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਆਤਮਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ; ਨਾਮ, ਗੋਤ, ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਦਿੱਤਾ ਭੋਜਨ, ਇਹ ਸਭ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਪਿ ਯੋਨਿਸ਼ਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਂਸ੍ਤਾਂਸ੍ਤृਪ੍ਤਿਰੁਪਤਿष੍ਠਤਿ । ਤੇषਾਂ ਲੋਕਾਨ੍ਤਰਸ੍ਥਾਨਾਂ ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਨਾਮਗੋਤ੍ਰਕੈਃ ॥ ੨,੧੦.

ਜੇਕਰ ਉਹ ਸੌ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਹੋਣ, ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਮ ਤੇ ਗੋਤ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅਪਸਵ੍ਯਂ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ ਦਰ੍ਭੇ ਦਤ੍ਤਾਃ ਪਿਣ੍ਡਾਸ੍ਤ੍ਰਯਸ੍ਤੁ ਵੈ । ਯਾਨ੍ਤਿ ਤਾਂਸ੍ਤਰ੍ਪਯਨ੍ਤ੍ਯੇਵਂ ਪ੍ਰੇਤਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਿਤਾਨ੍ਪਿਤॄਨ੍ ॥ ੨,੧੦.

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦਰਭਾ ਘਾਹ ਤੇ ਉਲਟ ਜਨੇਉ ਨਾਲ ਰੱਖੇ ਤਿੰਨ ਪਿੰਡ, ਪ੍ਰੇਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਪਿਤਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤਯਾਤਨਾਸ੍ਥਾਨਾਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਯੇ ਭੁਵਿ ਪਞ੍ਚਧਾ । ਨਾਨਾਰੂਪਾਸ੍ਤੁ ਜਾਤਾ ਯੇ ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਯੋਨ੍ਯਾਦਿਜਾਤਿषੁ ॥ ੨,੧੦.

ਜੋ ਅਜੇ ਤਕ ਯਾਤਨਾ ਦੇ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੇ, ਪੰਜ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ, ਅਤੇ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਏ ਹਨ—

ਯਦਾਹਾਰਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਪਿਤਰੋ ਯਤ੍ਰ ਯੋਨਿषੁ । ਤਾਸੁਤਾਸੁ ਤਦਾਹਾਰਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾ ਅਵਤਿष੍ਠਤਿ ॥ ੨,੧੦.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਭੋਜਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਭੋਜਨ ਸ੍ਰਾਦਧ ਰਾਹੀਂ ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯਥਾ ਗੋषੁ ਪ੍ਰਨष੍ਟਾਸੁ ਵਤ੍ਸੋ ਵਿਨ੍ਦਤਿ ਮਾਤਰਮ੍ । ਤਥਾਨ੍ਨਂ ਨਯਤੇ ਵਿਪ੍ਰ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਯਤ੍ਰਾਵਤਿष੍ਠਤੇ ॥ ੨,੧੦.

ਜਿਵੇਂ ਗਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਛਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਭੋਜਨ ਜਿਸ ਜੀਵ ਜਿੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਿਤਰਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਮੋਕ੍ਤਾਰੋ ਵਿਸ਼੍ਵੇਰ੍ਦੇਵੈਃ ਸਦਾ ਸਹ । ਏਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਸਦਾ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਿਤॄਨ੍ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਯਨ੍ਤ੍ਯਤਃ ॥ ੨,੧੦.

ਪਿਤਰਾਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਦਾ ਸ੍ਰਾਦਧ ਦੇ ਭੋਗੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਦਾ ਸ੍ਰਾਦਧ ਖਾ ਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਵਸੁਰੁਦ੍ਰਾਦਿਤਿਸੁਤਾਃ ਪਿਤਰਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਦੇਵਤਾਃ । ਪ੍ਰੀਣਯਾਤੇ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਪਿਤॄਞ੍ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇषੁ ਤਰ੍ਪਿਤਾਃ ॥ ੨,੧੦.

ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਆਦਿਤਿਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੀ ਰਸਮ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਵਿੱਚ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਰਾਜੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਗੁਰ੍ਵਿਣੀ ਗਰ੍ਭਮਪਿ ਪ੍ਰੀਣਾਤਿ ਵੈ ਯਥਾ । ਦੋਹਦੇਨ ਤਥਾ ਦੇਵਾਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੈਃ ਸ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚ ਪਿਤॄਨ੍ਨृਣਾਮ੍ ॥ ੨,੧੦.

ਜਿਵੇਂ ਗਰਭਵਤੀ ਮਹਿਲਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਆਪਣੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪੈਦੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੀ ਭੇਟ ਦੇਣ ਨਾਲ ਰਾਜੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਹृष੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਿਤਰਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕਾਲਮੁਪਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਮਨਸਾ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਪਤਨ੍ਤਿ ਮਨੋਜਵਮ੍ ॥ ੨,੧੦.

ਜਦੋਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਚਿੱਤ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਕਰਕੇ, ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਮਨ ਦੀ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਃ ਸਹ ਚਾਸ਼੍ਨਨ੍ਤਿ ਪਿਤਰੋ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਗਾਃ । ਵਾਯੁਭੂਤਾਸ਼੍ਚ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਪਰਾਂ ਗਤਿਮ੍ ॥ ੨,੧੦.

ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਪਿਤਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਵਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਨਿਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਾਸ੍ਤੁ ਯੇ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਪੂਰ੍ਵਦਿਨੇਃ ਖਗ । ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਪਿਤਰਸ੍ਤੇषੁ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਸ੍ਵਮਾਲਯਮ੍ ॥ ੨,੧੦.

ਹੇ ਪੰਛੀ, ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਿਮੰਤ੍ਰਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਿਤਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕਰ੍ਤ੍ਰਾ ਤੁ ਯਦ੍ਯੇਕਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਵਿਪ੍ਰੋ ਨਿਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਃ । ਉਦਰਸ੍ਥਃ ਪਿਤਾ ਤਸ੍ਯ ਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਪਿਤਾਮਹਃ ॥ ੨,੧੦.

ਜੇ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਨਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਪਿਤਾਮਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।