ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਵਨਾਦ੍ਵਨਾਨ੍ਤਰਂ ਨਿਨ੍ਯੁਰ੍ਨਦੀਨਦਸਮਾਕੁਲਮ੍ । ਸ ਤਤ੍ਰ ਨਗਰਂ ਰਾਜਨ੍ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਬਹੁਵਿਸ੍ਤਰਮ੍ ॥ ੨,੬.

ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਜੰਗਲ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਏ; ਉੱਥੇ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਨਗਰ ਵੇਖਿਆ।

ਗੋਪੁਰਦ੍ਵਾਰਰਚਿਤਂ ਸੌਧਪ੍ਰਾਸਾਦਮਣ੍ਡਿਤਮ੍ । ਚਤ੍ਵਰਾਪਣਪਣ੍ਯਾਦਿਨਰਨਾਰੀਸਮਾਕੁਲਮ੍ ॥ ੨,੬.

ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਉੱਚੇ ਮੀਣਾਰਾਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਮਹਲਾਂ ਤੇ ਕੋਠੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਚੌਕਾਂ, ਬਜ਼ਾਰਾਂ, ਵਪਾਰੀ, ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਸੀ।

ਤੂਰ੍ਯਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਾਭਿਨਿਰ੍ਘੋषਵੀਣਾਪਟਹਨਾਦਿਤਮ੍ । ਕਾਂਸ਼੍ਚਿਤ੍ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਰ੍ਦਿਤਾਨ੍ਦੀਨਾਨ੍ਮਲਿਨਾਨ੍ਵਿਗਤੌਜਸਃ ॥ ੨,੬.

ਉਥੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜੁੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ, ਤੰਤੂਰੀਆਂ ਤੇ ਢੋਲ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ; ਕੁਝ ਲੋਕ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ, ਉਦਾਸ, ਮੈਲੇ ਤੇ ਨਿਰਬਲ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਸਨ।

ਤਤੋऽਤਿਤੁष੍ਟਾਨ੍ਮਲਿਨਾਨ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰਖਣ੍ਡਸਮਾਵृਤਾਨ੍ । ਅਗ੍ਰਤੋ ਹृष੍ਟਪੁष੍ਟਾਂਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਰ੍ਣਵਸ੍ਤ੍ਰੋਪਸ਼ੋਭਿਤਾਨ੍ ॥ ੨,੬.

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਵੇਖੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਫਟੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਤੇ ਅੱਗੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਲੋਕ ਸਿਹਤਮੰਦ, ਖੁਸ਼ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਤੇ ਚੰਗੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ।

ਤਤੋऽਪਿ ਸੁਰਸਂਕਾਸ਼ਾਨ੍ਸ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਸ੍ਮਿਤੋऽਭਵਤ੍ । ਕਿਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨ ਉਤ ਮਾਯਾ ਵੈ ਮਦੀਯੋ ਮਾਨਸੋ ਭ੍ਰਮਃ ॥ ੨,੬.

ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ: 'ਕੀ ਇਹ ਸੁਪਨਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਮਾਇਆ, ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਭਟਕਣਾ?'

ਸਨ੍ਦਿਹਾਨਂ ਦ੍ਵਿਜਂ ਨਿਨ੍ਯੁਃ ਪੁਰੁषਾ ਰਾਜਸਨ੍ਨਿਧਿਮ੍ । ਸਤਦ੍ਦਦਰ੍ਸ਼ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਤੁ ਸ੍ਵਰ੍ਣਪ੍ਰਾਸਾਦਮਨ੍ਦਿਰੇ ॥ ੨,੬.

ਜਦ ਉਹ ਸੰਦੇਹ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਲੋਕ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਲੈ ਗਏ; ਉਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਮਹਲ ਵੇਖਿਆ।

ਸਿਂਹਾਸਨਂਮਹਾਦਿਵ੍ਯਂ ਛਤ੍ਰਚਾਮਰਵੀਜਿਤਮ੍ । ਤਤ੍ਰੋਪ ਵਿष੍ਟਂ ਰਾਜਾਨਂ ਕਿਰੀਟਕਨਕੋਜ੍ਜ੍ਵਲਮ੍ ॥ ੨,੬.

ਉਥੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ, ਅਲੌਕਿਕ ਸਿੰਘਾਸਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਛਤਰ ਤੇ ਚਾਮਰ ਹਿਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ; ਉਸ ਉੱਤੇ ਰਾਜਾ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੁਕੁਟ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਮਹਤ੍ਯਾ ਚ ਸ਼੍ਰਿਯਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਸ੍ਤੂਯਮਾਨਂ ਸੁਵਨ੍ਦਿਭਿਃ । ਰਾਜਾਪਿ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਂ ਵਿਪ੍ਰਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਤ੍ਥਾਯ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਃ ॥ ੨,੬.

ਉਹ ਰਾਜਾ ਵੱਡੀ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਚੰਗੇ ਭਟਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ; ਰਾਜਾ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉੱਠ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।

ਪੂਜਯਾਮਾਸ ਵਿਧਿਵਨ੍ਮਧੁਪਰ੍ਕਾਸ ਨਾਦਿਭਿਃ । ਸਨ੍ਤੁष੍ਟਮਨਸਂ ਦੇਵਮਸ੍ਤੌषੀਤ੍ਪਰਯਾ ਮੁਦਾ ॥ ੨,੬.

ਉਸ ਨੇ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਧੁਪਾਰਕ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ।

ਅਦ੍ਯ ਮੇ ਸਫਲਂ ਜਨ੍ਮ ਪਾਵਿਤਞ੍ਚ ਕੁਲਂ ਪ੍ਰਭੋ । ਵਿष੍ਣੁਭਕ੍ਤਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਯਤ੍ਤੇ ਦृਗ੍ਗੋਚਰਂ ਗਤਃ ॥ ੨,੬.

'ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੇਰਾ ਖਾਂਦਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਭਗਤ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਤੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ।'

ਨਤ੍ਵਾ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਬਹੁਵਿਧਮੁਵਾਚਾਨੁਵਸਨ੍ਨृਪਃ । ਯਤਃ ਸਮਾਗਤੋ ਦੇਵਃ ਪੁਨਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵ ਨੀਯਤਾਮ੍ ॥ ੨,੬.

ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਤੇ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਬੈਠ ਕੇ ਬੋਲੇ: 'ਜਦੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਉਥੇ ਹੀ ਲੈ ਜਾਇਆ ਜਾਵੇ।'

ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚੋ ਰਾਜ੍ਞਃ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਦ੍ਵਿਜਪੁਙ੍ਗਵਃ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਉਵਾਚ । ਕੋऽਯਂ ਦੇਸ਼ ਕੁਤੋ ਲੋਕਾ ਉਤ੍ਤਮਾ ਮਧ੍ਯਮਾਧਮਾਃ ॥ ੨,੬.

ਰਾਜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਇਹ ਕਿਹੜੀ ਥਾਂ ਹੈ? ਇਹ ਉੱਚੇ, ਮੱਧਲੇ ਤੇ ਹੇਠਲੇ ਲੋਕ ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ ਹਨ?'

ਕੇਨ ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਤੁ ਭਵਾਨ੍ਪਾਰਮੇष੍ਟ੍ਯਵਿਭੂषਿਤਃ । ਕਿਮਰ੍ਥਮਹਮਾਨੀਤਃ ਪੁਨਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵ ਨੀਯਤੇ ॥ ੨,੬.

'ਕਿਹੜੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਾਲੀ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹੋ? ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਹੁਣ ਮੁੜ ਉਥੇ ਕਿਉਂ ਲੈ ਜਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ?'

ਅਪੂਰ੍ਵਮਿਵ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਰ੍ਵਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਗਤੋ ਯਥਾ । ਰਾਜੋਵਾਚ । ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਨਿਰਤੋ ਯਸ੍ਤੁ ਹਰਿਭਕ੍ਤਿਰਤਃ ਸਦਾ ॥ ੨,੬.

'ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ।' ਰਾਜਾ ਬੋਲੇ: 'ਜੋ ਆਪਣੀ ਕਰਤਵੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰਿ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—'

ਵਿਰਕ੍ਤ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੇਭ੍ਯਃ ਸ ਮੇ ਪੂਜ੍ਯੋ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਤੀਰ੍ਥਯਾਤ੍ਰਾਪਰੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵृषੋਤ੍ਸਰ੍ਗਵਿਸ਼ੇषਵਿਤ੍ ॥ ੨,੬.

'ਜੋ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਛੇ ਦੀ ਦਾਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੀਤ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।'

ਸਤ੍ਯਦਾਨਪਰੋ ਯਸ੍ਤੁ ਸ ਨਮਸ੍ਯੋ ਦਿਵੌਕਸਾਮ੍ । ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮਿਹਾਨੀਤਃ ਪੂਜਾਰ੍ਹਸ਼੍ਚ ਪਰਨ੍ਤਪ ॥ ੨,੬.

'ਜੋ ਸੱਚ ਤੇ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰਯੋਗ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਪੂਜਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ, ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿਤਣ ਵਾਲੇ।'

ਅਨੁਗृਹਾਣ ਮਾਂ ਦੇਵ ਕ੍ਸ਼ਮਸ੍ਵ ਮਮ ਸਾਹਸਮ੍ । ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮਾਸ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਾਂ ਸਂਜ੍ਞਯਾ ਭ੍ਰੁਵਃ ॥ ੨,੬.

'ਹੇ ਦੇਵ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਮੇਰੀ ਭੁੱਲ ਮਾਫ ਕਰ।' ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਭੌਂਹਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ।

ਵਦਿष੍ਯਤਿ ਸਮਗ੍ਰਂ ਤੇ ਸ੍ਵਯਂ ਵਕ੍ਤੁਂ ਨ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਮ੍ । ਸਾਮਨ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਵੇਦਜ੍ਞੋ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਹਾਰ੍ਦਂ ਨृਪਸ੍ਯ ਚ ॥ ੨,੬.

'ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੇਗਾ; ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਦੱਸਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ।' ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ—

ਵਿਪਸ਼੍ਚਿਦੁਵਾਚ । ਪੂਰ੍ਵਜਨ੍ਮਨਿ ਵੈਸ਼੍ਯੋऽਯਂ ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ਭਰ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਃ । ਵਿਰਾਧਨਗਰੇ ਵਿਪ੍ਰ ਦ੍ਵਿਜਦੇਵਵਿਭੂषਿਤੇ ॥ ੨,੬.

ਉਸ ਗਿਆਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਅਕਤੀ ਵੈਸ਼ ਵਰਨ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਵਿਸ਼ਵੰਭਰ ਸੀ, ਤੇ ਇਹ ਵਿਰਾਧਨ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।'

ਵੈਸ਼੍ਯਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਸਦਾ ਜੀਵਨ੍ਕੁਟੁਮ੍ਬਪਰਿਪਾਲਕਃ । ਗਵਾਂ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਕੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਞ੍ਚ ਪੂਜਕਃ ॥ ੨,੬.

ਉਹ ਸਦਾ ਵਪਾਰੀ ਦੀ ਰੋਟੀ ਖਾਂਦਾ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦਾ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਆਦਰ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ।

ਪਾਤ੍ਰਦਾਨਪਰੋ ਨਿਤ੍ਯਮਾਤਿਥੇਯਾਗ੍ਨਿਸੇਵਕਃ । ਗਾਰ੍ਹਸ੍ਥ੍ਯਂ ਵਿਧਿਵਚ੍ਚਕ੍ਰੇ ਭਾਰ੍ਯਯਾ ਸਤ੍ਯਮੇਧਯਾ ॥ ੨,੬.

ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਾਨ ਦੇਣ, ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਤੇ ਵਫਾਦਾਰ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਦੇ ਕੰਮ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਸੀ।

ਸ੍ਮਾਰ੍ਤੇਨ ਲੋਕਾਨਜਯਚ੍ਛ੍ਰੌਤੇਨ ਤ ਹਵਿਰ੍ਭੁਜਃ । ਕਦਾਚਿਦ੍ਬਨ੍ਧੁਭਿਃ ਸਾਕਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਭੂਰਿਸ਼ਃ ॥ ੨,੬.

ਸਮਝ ਰੀਤਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਪਾਏ, ਤੇ ਵੈਦਿਕ ਰੀਤਾਂ ਨਾਲ ਹਵਨ ਦਾ ਫਲ ਲਿਆ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਬਹੁਤ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਕੀਤੀ।

ਯਾਵਦਾਯਾਤਿ ਸਦਨਂ ਦृष੍ਟਵਾਂਲ੍ਲੋਮਸ਼ਂ ਪਥਿ । ਦਣ੍ਡਵਤ੍ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਪੁਟਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ॥ ੨,੬.

ਜਦੋਂ ਉਹ ਘਰ ਵੱਲ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਲੋਮਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਪੈਰਾਂ ਪੈ ਗਿਆ ਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਵਿਨਯੋਪੇਤਂ ਕਰੁਣਾਵਾਰਿਵਾਰਿਧਿਃ । ऋषਿਰੁਵਾਚ । ਕੁਤ ਆਗਮ੍ਯਤੇ ਸਾਧੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਰ੍ਬਨ੍ਧੁਭਿਰ੍ਯੁਤਃ ॥ ੨,੬.

ਉਹ ਮਹਾਂਤ, ਜੋ ਦਇਆ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਸੀ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ: 'ਸੱਜਣ, ਤੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?'

ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤ੍ਵਾਂ ਧਰ੍ਮਨਿਲਯਂ ਪ੍ਰਕ੍ਲਿਨ੍ਨਂ ਮਾਨਸਂ ਮਮ । ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ਭਰ ਉਵਾਚ । ਸ਼ੀਰ੍ਯਮਾਣਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਹਿ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਮृਤ੍ਯੁਂ ਪੁਰਃ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ॥ ੨,੬.

ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਘਰ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਘਲ ਗਿਆ। ਵਿਸ਼ਵੰਭਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਢਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਮੌਤ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਹੈ—'

ਭਾਰ੍ਯਯਾ ਧਰ੍ਮਚਾਰਿਣ੍ਯਾ ਤੀਰ੍ਥਯਾਤ੍ਰਾਂ ਵਿਨਿਰ੍ਗਤਃ । ਕृਤ੍ਵਾ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਵਿਧਿਵਦ੍ਵਿਸ਼੍ਰਾਣ੍ਯ ਵਿਪੁਲਂ ਵਸੁ ॥ ੨,੬.

'ਆਪਣੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਨਿਕਲਿਆ। ਤੀਰਥ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਕੇ, ਵੱਡਾ ਦਾਨ ਵੀ ਦਿੱਤਾ।'

ਯਾਵਦ੍ਵ੍ਰਜਾਮ੍ਯਹਂ ਵੇਸ਼੍ਮ ਭਵਾਨ੍ ਦृष੍ਟਿਪਥਂ ਗਤਃ । ਲੋਮਸ਼ ਉਵਾਚ । ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਸਨ੍ਤਿ ਭੂਰੀਣਿ ਵਰ੍षੈऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਭਾਰਤੇ ਸ਼ੁਭੇ ॥ ੨,੬.

'ਜਦ ਮੈਂ ਘਰ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ।' ਲੋਮਸ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਇਸ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੜੇ ਤੀਰਥ ਹਨ।'

ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਹ੍ਯੁਪਚੀਰ੍ਣਾਨਿ ਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਮੇ ਵਦ । ਵੈਸ਼੍ਯ ਉਵਾਚ । ਗਙ੍ਗਾ ਚ ਸੂਰ੍ਯ ਤਨਯਾ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਾ ਸਰਸ੍ਵਤੀ ॥ ੨,੬.

'ਤੂੰ ਜਿਹੜੇ ਤੀਰਥ ਕੀਤੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।' ਵਪਾਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਗੰਗਾ, ਮਹਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰਸਵਤੀ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀ ਧੀ ਹੈ—'

ਦਸ਼ਾਸ਼੍ਵਮੇਧੈਰਯਜਦ੍ਯਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਤੀਰ੍ਥਰਾਜਸ੍ਤਤਃ ਕਾਸ਼ੀ ਮਹਾਦੇਵੋ ਦਯਾਨਿਧਿਃ ॥ ੨,੬.

'ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਦਸ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਕੀਤੇ; ਫਿਰ ਕਾਸੀ, ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਤੇ ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਮਹਾਦੇਵ।'