ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਚਤ੍ਵਾਰਿਂ ਸ਼ਤ੍ਤਥਾ ਸਪ੍ਤ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਯਾਤਿ ਤਤ੍ਰ ਸਃ । ਅष੍ਟਾਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤਾ ਚ ਤ੍ਰੈਂਸ਼ਤਾ ਦਿਵਸੈਰਿਤਿ ॥ ੨,੫.

ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਥੇ ਸਤਤਾਲੀ ਯੋਜਨ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਠਤਾਲੀ ਤੇ ਤੀਹ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਯਾਤਰਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਵੈਵਸ੍ਵਤਪੁਰਂ ਯਾਤਿ ਕृष੍ਯਮਾਣੋ ਯਮਾਨੁਗੈਃ । ਏਵਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਯਾਤਬ੍ਯੇ ਮਾਰ੍ਗੇ ਪਾਪਰਤੈਸ੍ਤੁ ਯਤ੍ ॥ ੨,੫.

ਉਹ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਾਪ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਰਾਹ ਕਦਮ-ਕਦਮ ਕਰਕੇ ਤੈਅ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਜਾਯਤੇ ਸਪ੍ਰਪਞ੍ਚਂ ਤਚ੍ਛृਣੁ ਤ੍ਵਮਰੁਣਾਨੁਜ । ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਦਿਨੇ ਦਤ੍ਤਃ ਪਾਸ਼ੈਰ੍ਬਦ੍ਧ੍ਵਾਤਿਦਾਰੁਣੈਃ ॥ ੨,੫.

ਹੇ ਅਰੁਣ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਸੁਣ ਕਿ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਸਮੇਤ ਜੰਮਦਾ ਹੈ: ਤੇਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ, ਬਹੁਤ ਕਰੜੇ ਰੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯਮਸ੍ਯਾਙ੍ਕੁਸ਼ਹਸ੍ਤੋ ਵੈ ਭृਕੁਟੀਕੁਟਿਲਾਨਨਃ । ਦਣ੍ਡਪ੍ਰਹਾਰਸਮ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਃ ਕृष੍ਯਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਦਿਸ਼ਮ੍ ॥ ੨,੫.

ਯਮ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਅੰਕੁਸ਼ ਫੜ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਵਕਰਾ ਕਰਕੇ, ਡੰਡੇ ਦੀ ਮਾਰ ਨਾਲ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ।

ਕੁਸ਼ਕਣ੍ਟਕਵਲ੍ਮੀਕਸ਼ਙ੍ਕੁਪਾषਾਣਕਰ੍ਕਸ਼ੇ । ਤਥਾ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਜ੍ਵਲਨੇ ਕ੍ਵਚਿਚ੍ਛ੍ਵਭ੍ਰਸ਼ਤੋਤ੍ਕਟੇ ॥ ੨,੫.

ਘਾਹ, ਕੰਟੇ, ਚੀਟੀ ਦੇ ਢੇਰ, ਸੂਈਆਂ, ਪੱਥਰ ਤੇ ਕਰੜੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚੋਂ, ਤੇ ਜਲਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗ ਵਿਚੋਂ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਡਰਾਉਣੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਾਦਿਤ੍ਯਤਪ੍ਤੇ ਚ ਦਹ੍ਯਮਾਨਃ ਸਦਂਸ਼ਕੇ । ਕृष੍ਯਤੇ ਯਮਦੂਤੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਵਾਵਨ੍ਨਾਦਭੀषਣੈਃ ॥ ੨,੫.

ਜਲਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਸੜਦਾ, ਚੁਭਦਾ ਤੇ ਪੀੜਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਵੱਲੋਂ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਵਾਂਗ ਭਿਆਨਕ ਹਨ, ਡਰਾਉਣੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਯਾਤਿਃ ਦਾਰੁਣੇ ਮਾਰ੍ਗੇ ਪਾਪਕਰ੍ਮਾ ਯਮਾਲਯੇ । ਕਲੇਵਰੇ ਦਹ੍ਯਮਾਨੇ ਮਹਾਨ੍ਤਂ ਕ੍ਸ਼ਯਮृਚ੍ਛਤਿ ॥ ੨,੫.

ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਰਸਤੇ 'ਤੇ, ਪਾਪੀ ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸੜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਨਾਸ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣੇ ਤਥੈਵਾਙ੍ਗੇ ਭਿਦ੍ਯਮਾਨੇ ਚ ਦਾਰੁਣਮ੍ । ਛਿਦ੍ਯਮਾਨੇ ਚਿਰਤਰਂ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਦੁਃ ਖਮਵਾਪ੍ਨੁਤੇ ॥ ੨,੫.

ਜਦ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਰੜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਟੁੱਟਦੇ ਤੇ ਕੱਟਦੇ ਹਨ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਜੀਵ ਦੁੱਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਵੇਨ ਕਰ੍ਮਵਿ ਪਾਕੇਨ ਦੇਹਾਨ੍ਤਰਗਤੋऽਪਿ ਸਨ੍ । ਪੁਰਾਣਿ षੋਡਸ਼ਾਮੁष੍ਮਨ੍ਮਾਰ੍ਗੇ ਤਾਨਿ ਚ ਮੇ ਸ਼ृਣੁ ॥ ੨,੫.

ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ, ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਚਲੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਵੀ, ਉਸ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ; ਉਹ ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।

ਯਾਮ੍ਯਂ ਸੌਰਿਪੁਰਂ ਨਗੇਦ੍ਵਭਵਨਂ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਸ਼ੈਲਾਗਮੌ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਂ ਕ੍ਰੂਰਪੁਰਂ ਵਿਚਿਤ੍ਰਭਵਨਂ ਬਹ੍ਵਾਪਦਂ ਦੁਃ ਖਦਮ੍ । ਨਾਨਾਕ੍ਰਨ੍ਦਪੁਰਂ ਸੁਤਪ੍ਤਭਵਨਂ ਰੌਦ੍ਰਂ ਪਯੋਵਰ੍षਣਂ ਸ਼ੀਤਾਢ੍ਯਂ ਬਹੁਭੀਤਿषੋਡਸ਼ਪੁਰਾਣ੍ਯੇਤਾਨ੍ਯਦृष੍ਟਨਿ ਤੇ ॥ ੨,੫.

ਯਾਮਯ, ਸੌਰੀ, ਨਾਗੇਂਦਰ ਦਾ ਘਰ, ਗੰਧਰਵ ਪਹਾੜ, ਕ੍ਰੌਂਚ, ਕਰੜਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਵਿਅਕਤੀ ਭਵਨ, ਬਹੁਤ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਵਾਲਾ, ਦੁੱਖ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਕਈ ਰੋਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਬਹੁਤ ਤਪਦਾ ਘਰ, ਭਿਆਨਕ, ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ, ਠੰਢਾ, ਤੇ ਕਈ ਡਰਾਂ ਵਾਲਾ — ਇਹ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇ।

ਤਤ੍ਰ ਯਾਮ੍ਯ ਪੁਰਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਪੁਤ੍ਰਪੁਤ੍ਰੇਤਿ ਚ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ । ਹਾਹੇਤਿ ਕ੍ਰਨ੍ਦਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ੍ਵਕृਤਂ ਦੁष੍ਕृਤਂ ਸ੍ਮਰਨ੍ ॥ ੨,੫.

ਉਥੇ, ਜਦ ਉਹ ਯਮ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 'ਪੁੱਤਰ, ਪੁੱਤਰ' ਕਹਿੰਦਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ 'ਹਾਏ' ਕਰਦਾ, ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਮੰਦ ਕਰਮ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਅष੍ਟਾਦਸ਼ੋਦਿਨੇ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯ ਤਤ੍ਪੁਰ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਦਸੌ । ਪੁष੍ਪਭਦ੍ਰਾ ਨਦੀ ਯਤ੍ਰ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਃ ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਃ ॥ ੨,੫.

ਅਠਾਰਵੀਂ ਦਿਨ, ਤਾਰਕਸ਼, ਉਹ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪੁਸ਼ਪਭਦਰਾ ਨਦੀ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇੱਕ ਸੋਹਣਾ ਬਰਗਦ ਦਾ ਰੁੱਖ ਖੜਾ ਹੈ।

ਵਿਸ਼੍ਰਾਮੇਚ੍ਛਾਂ ਕਰੋਤ੍ਯਤ੍ਰ ਕਾਰਯਨ੍ਤਿ ਨ ਤੇ ਭਟਾਃ । ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ ਦਤ੍ਤਂ ਸੁਤੈਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਾਦ੍ਵਾ ਕृਪਯਾ ਤਥਾ ॥ ੨,੫.

ਉਥੇ ਜੇ ਉਹ ਆਰਾਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ, ਰਾਖੇ ਉਸਨੂੰ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨ ਦਿੰਦੇ। ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਪਿਆਰ ਜਾਂ ਦਇਆ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਾਸਿਕਂ ਪਿਣ੍ਡਮਸ਼੍ਨਾਤਿ ਤਤਃ ਸੌਰਿਪੁਰਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । ਵ੍ਰਜਨ੍ਨੇਵਂ ਪ੍ਰਲਪਤੇ ਮੁਦ੍ਗਰਾਹਤਿਪੀਡਿਤਃ ॥ ੨,੫.

ਉਥੇ ਉਹ ਮਹੀਨੇ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਸੂਰੀਪੁਰ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਹ 'ਚ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਡੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ:

ਜਲਾਸ਼ਯੋ ਨੈਵ ਕृਤੋ ਮਯਾ ਤਦਾ ਮਨੁष੍ਯਤृਪ੍ਤ੍ਯੈ ਪਸ਼ੁਪਕ੍ਸ਼ਿਤृਪ੍ਤਯ । ਗੋਤृਪ੍ਤਿਹੇਤੋਰ੍ਨ ਚ ਗੋਚਰਃ ਕृਤਃ ਸ਼ਰੀਰ ਹੇ ਨਿਸ੍ਤਰ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਕृਤਮ੍ ॥ ੨,੫.

ਮੈਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ ਕੋਈ ਪਾਣੀ ਦਾ ਹੌਦ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ, ਨਾ ਪਸ਼ੂਆਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਜਾਂ ਗਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ। ਗਾਂ ਲਈ ਚਰਾਗਾਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ। ਹੇ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਤੂੰ ਕੀਤਾ, ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਤੂੰ ਪਾਰ ਹੋ।

ਤਤ੍ਰ ਨਾਮ੍ਨਾ ਤੁ ਰਾਜਾਸੌ ਜਙ੍ਗਮਃ ਕਾਮਰੂਪਧृਕ੍ । ਭਯਾਤ੍ਤਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਜ੍ਜਾਤਾਦ੍ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਪਿਣ੍ਡਂ ਸ ਸ਼ਙ੍ਕਿਤਃ ॥ ੨,੫.

ਉਥੇ ਇੱਕ ਰਾਜਾ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਹੈ, ਜੋ ਜਗ੍ਹਾ-ਜਗ੍ਹਾ ਘੁੰਮਦਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਡਰ ਕੇ, ਯਾਤਰੀ ਭੋਜਨ ਸਹਿਮ ਕੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਪਕ੍ਸ਼ੇ ਜਲਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ ਦਤ੍ਤਂ ਤਤੋ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । ਵ੍ਰਜਨ੍ਨੇਵਂ ਪ੍ਰਲਪਤੇ ਖਡ੍ਗਾਘਾਤਪ੍ਰਪੀਡਿਤਃ ॥ ੨,੫.

ਤਿੰਨ ਪੱਖੀਆਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਪਾਣੀ ਤੇ ਭੋਜਨ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਰਾਹ 'ਚ ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਸਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ:

ਨ ਨਿਤ੍ਯਦਾਨਂ ਨ ਗਵਾਹ੍ਨਿਕਂ ਕृਤਂ ਪੁਸ੍ਤਂ ਚ ਦਤ੍ਤਂ ਨ ਹਿ ਵੇਦਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋਃ । ਪੁਰਾਣਦृष੍ਟੋ ਨ ਹਿ ਸੇਵਿਤੋऽਧ੍ਵਾ ਸ਼ਰੀਰ ਹੇ ਨਿਸ੍ਤਰ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਕृਤਮ੍ ॥ ੨,੫.

ਮੈਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਨਾ ਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਨਾ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ। ਪੁਰਾਣਾਂ 'ਚ ਦੱਸਿਆ ਰਸਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚੁਣਿਆ। ਹੇ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਤੂੰ ਕੀਤਾ, ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਤੂੰ ਪਾਰ ਹੋ।

ਨਗੇਨ੍ਦ੍ਰਨਗਰਂ ਗਤ੍ਵਾ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚਾਨ੍ਨਂ ਤਥਾਵਿਧਮ੍ । ਮਾਸਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਯਦ੍ਦਤ੍ਤਂ ਬਾਨ੍ਧਵੈਸ੍ਤੁ ਤਤੋ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ॥ ੨,੫.

ਨਗੇਂਦਰ ਨਗਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਮਹੀਨੇ 'ਚ, ਜੋ ਕੁਝ ਉਸਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਨਾਲ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।

ਵ੍ਰਜਨ੍ਨੇਵਂ ਪ੍ਰਲਪਤੇ ਕृਪਾਣਤ੍ਸਰੁਤਾਡਿਤਃ । ਪਰਾਧਾਨਮਭੂਤ੍ਸਰ੍ਵਂਮਮ ਮੂਰ੍ਖਸ਼ਿਰੋਮਣੇਃ ॥ ੨,੫.

ਰਾਹ 'ਚ ਤੇਜ਼ ਧਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਖਾ ਕੇ, ਉਹ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ: 'ਸਭ ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਮੂਰਖਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹਾਂ।'

ਮਹਤਾ ਪੁਣ੍ਯਯੋਗੇਨ ਮਾਨੁष੍ਯਂ ਲਬ੍ਧਵਾਨਹਮ੍ । ਤृਤੀਯੇ ਮਾਸਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਨਗਰੇ ਸ਼ੁਭਮ੍ ॥ ੨,੫.

ਵੱਡੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਜੋੜ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਤੀਜੇ ਮਹੀਨੇ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਮੈਂ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਗਾ ਨਗਰ 'ਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹਾਂ।

ਤृਤੀਯਮਾਸਿਕਂ ਪਿਣ੍ਡਂ ਤਤ੍ਰ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਜਤ੍ਯਸੌ । ਵ੍ਰਜਨ੍ਨੇਵਂ ਵਿਲਪਤੇ ਤਦਗ੍ਰੇਣਾਹਤਃ ਪਥਿ ॥ ੨,੫.

ਉਥੇ ਤੀਜੇ ਮਹੀਨੇ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਖਾ ਕੇ, ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਰਾਹ 'ਚ ਅੱਗੇ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ:

ਮਯਾ ਨ ਦਤ੍ਤਂ ਨ ਹੁਤਂ ਹੁਤਾਸ਼ਨੇ ਤਪੋ ਨ ਤਪ੍ਤਂ ਹਿਮਸ਼ੈਲਗਹ੍ਵਰੇ । ਨ ਸੇਵਿਤਂ ਗਾਙ੍ਗਮਹੋ ਮਹਾਜਲਂ ਸ਼ਰੀਰ ਹੇ ਨਿਸ੍ਤਰ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਕृਤਮ੍ ॥ ੨,੫.

ਮੈਂ ਨਾ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਨਾ ਅੱਗ 'ਚ ਹਵਨ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਹਿਮਾਲਾ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ 'ਚ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਗੰਗਾ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਹੇ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਤੂੰ ਕੀਤਾ, ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਤੂੰ ਪਾਰ ਹੋ।

ਤੁਰ੍ਯੇ ਸ਼ੈਲਾਗਮਂ ਮਾਸਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ਤਤ੍ਰ ਵਰ੍षਣਮ੍ । ਤਸ੍ਯੋਪਰਿ ਭਵੇਤ੍ਪਕ੍ਸ਼ਿਨ੍ਪਾषਾਣਾਨਾਂ ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍ ॥ ੨,੫.

ਚੌਥੇ ਮਹੀਨੇ 'ਚ, ਉਹ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕੇ 'ਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉੱਪਰੋਂ ਪੱਥਰ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਚਤੁਰ੍ਥਮਾਸਿਕਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਸਰ੍ਪਤਿ । ਸ ਪਤਨ੍ਨੇਵ ਵਿਲਪਨ੍ਪਾषਾਣਾਦ੍ਯਤਿਪੀਡਿਤਃ ॥ ੨,੫.

ਉਥੇ ਚੌਥੇ ਮਹੀਨੇ ਵਾਲਾ ਸ੍ਰਾਧ ਖਾ ਕੇ, ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਮਾਰ ਸਹਿ ਕੇ, ਡਿੱਗਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਨ ਜ੍ਞਾਨਮਾਰ੍ਗੋ ਨ ਚ ਯੋਗਮਾਰ੍ਗੋ ਨ ਕਰ੍ਮਮਾਰ੍ਗੋ ਨ ਚ ਭਕ੍ਤਿਮਾਰ੍ਗਃ । ਨ ਸਾਧੁਸਙ੍ਗਾਤ੍ਕਿਮਪਿ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਮਯਾ ਸ਼ਰੀਰ ਹੇ ਨਿਸ੍ਤਰ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾ ਕृਤਮ੍ ॥ ੨,੫.

ਮੈਂ ਗਿਆਨ ਦਾ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਚੁਣਿਆ, ਨਾ ਯੋਗ ਦਾ, ਨਾ ਕਰਮ ਦਾ, ਨਾ ਭਗਤੀ ਦਾ। ਸਾਧਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ। ਹੇ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਤੂੰ ਕੀਤਾ, ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਤੂੰ ਪਾਰ ਹੋ।

ਤਤਃ ਕ੍ਰੂਰਪੁਰ ਮਾਸਿ ਪਞ੍ਚਮੇ ਯਾਤਿ ਕਾਸ਼੍ਯਪ । ਭੁਵਿ ਦਤ੍ਤਂ ਪਿਣ੍ਡਜਲਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕ੍ਰੂਰਪੁਰਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ॥ ੨,੫.

ਫਿਰ ਪੰਜਵੇਂ ਮਹੀਨੇ, ਹੇ ਕਾਸ਼ਯਪ, ਉਹ ਕ੍ਰੂਰਪੁਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਖਾ ਕੇ, ਉਹ ਕ੍ਰੂਰਪੁਰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।

ਵ੍ਰਜਨ੍ਨੇਵਂ ਵਿਲਪਤੇ ਪਟ੍ਟਿਸ਼ੈਃ ਪਾਤਿਤਃ ਪਥਿ । ਹਾ ਮਾਤਰ੍ਹਾਪਿਤਰ੍ਭ੍ਰਾਤਃ ਸੁਤਾ ਹਾ ਹਾ ਮਮ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ॥ ੨,੫.

ਰਾਹ 'ਚ ਭਾਲਿਆਂ ਦੀ ਮਾਰ ਖਾ ਕੇ, ਉਹ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ: 'ਹਾਏ ਮਾਂ! ਹਾਏ ਪਿਤਾ! ਭਰਾ! ਪੁੱਤ! ਹਾਏ ਹਾਏ ਮੇਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ!'

ਯੁष੍ਮਾਭਿਰ੍ਨੋਪਦਿष੍ਟੋऽਹਮਵਸ੍ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਈਦृਸ਼ੀਮ੍ । ਏਵਂ ਲਾਲਪ੍ਯਮਾਨਂ ਤੇ ਯਮਦੂਤਾ ਵਦਨ੍ਤਿਹਿ ॥ ੨,੫.

ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਮੈਂ ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਆ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਉਸਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: