ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੁਖੋਤ੍ਕਰ੍षਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯੇਹਨਿਮਿਤਤਃ । ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿਨਰਕਾਨ੍ਦੇਵਾ ਹ੍ਯਧੋਵਕ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਸੁਦਾਰੁਣਾਨ੍ ॥ ੨,੩.

ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ, ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਦੇਵਤੇ ਨਰਕ-ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੀਵੀਂ ਹਨ, ਭਿਆਨਕ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।

ਨਾਰਕਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤੇ ਦੇਵਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਊਰ੍ਧ੍ਵਗਾਨ੍ । ਏਤਾਨ੍ਯਾਨ੍ਯਾਨਿ ਸ਼ਤਸ਼ੋ ਨਰਕਾਣਿ ਵਿਯਦ੍ਗਤੇ ॥ ੨,੩.

ਨਰਕ-ਵਾਸੀ ਵੀ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਉਪਰ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ, ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਐਸੇ ਤੇ ਹੋਰ ਸੈਂਕੜੇ ਨਰਕ ਹਨ।

ਦਿਨੇਦਿਨੇ ਤੁ ਨਰਕੇ ਪਚ੍ਯਤੇ ਦਹ੍ਯਤੇਨ੍ਯਤਃ । ਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ ਭਿਦ੍ਯਤੇऽਨ੍ਯਤ੍ਰ ਚੂਰ੍ਯਤੇ ਕ੍ਲਿਦ੍ਯਤੇਨ੍ਯਤਃ ॥ ੨,੩.

ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਜ਼, ਮਨੁੱਖ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਸਾੜਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਪੀੜਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਹੋਰ ਥਾਂ, ਚੀਰਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਟੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਕੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਭਿੱਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕ੍ਵਥ੍ਯਤੇ ਦੀਪ੍ਯਤੇऽਨ੍ਯਤ੍ਰ ਤਥਾ ਵਾਤਹਤੋऽਨ੍ਯਤਃ । ਏਕਂ ਦਿਨਂ ਵਰ੍षਸ਼ਤਪ੍ਰਮਾਣਂ ਨਰਕੇ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੨,੩.

ਹੋਰ ਥਾਂ, ਉਬਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਜਾਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਿਨ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਤਤਃ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਨਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਃ ਪਾਪੀ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਮਸ਼੍ਨਤੇ । ਕृਮਿਕੀਟਪਤਙ੍ਗੇषੁ ਸ੍ਥਾਵਰੈਕਸ਼ਫੇषੁ ਚ ॥ ੨,੩.

ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਰਕਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਾਪੀ ਜੰਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਕਿਰਮੀਆਂ, ਕੀੜਿਆਂ, ਪਤੰਗਿਆਂ, ਅਡੋਲ ਜੀਵਾਂ ਜਾਂ ਇਕ-ਖੁਰ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ।

ਗਤ੍ਵਾ ਵਨਗਜਾਢ੍ਯੇषੁ ਗੋष੍ਵषੁ ਤਥੈਵ ਚ । ਖਰੋऽਸ਼੍ਵੋऽਸ਼੍ਵਤਰੋ ਗੌਰਃ ਸ਼ਰਭਸ਼੍ਚਮਰੀ ਤਥਾ ॥ ੨,੩.

ਜੰਗਲ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਗਧਾ, ਘੋੜਾ, ਖਚਰ, ਗੌਰ, ਸ਼ਰਭ ਅਤੇ ਚਮਰੀ — ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਏਤੇ ਚੈਕਸ਼ਫਾਃ षਟ੍ਚ ਸ਼ृਣੁ ਪਞ੍ਚਨਖਾਨਤਃ । ਅਨ੍ਯਾਸੁ ਬਹੁਪਾਪਾਸੁ ਦੁਃ ਖਦਾਸੁ ਚ ਯੋ ਨਿषੁ ॥ ੨,੩.

ਇਹ ਛੇ ਇਕ-ਪੈਰ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ ਹਨ; ਹੁਣ ਪੰਜ ਨਖ ਵਾਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਹੋਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪਾਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਚਾਉਣਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਮਾਨੁष੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਕੁਬ੍ਜੋ ਕੁਤ੍ਸਿਤੋ ਵਾਮਨੋऽਪਿ ਵਾ । ਚਣ੍ਡਾਲਪੁਕ੍ਕਸਾਦ੍ਯਾਸੁ ਨਰਯੋਨਿषੁ ਜਾਯਤੇ ॥ ੨,੩.

ਇਨਸਾਨੀ ਜਨਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ — ਕਦੇ ਕਮਰ-ਟੇਢਾ, ਕਦੇ ਅਜੋਕੇ, ਕਦੇ ਨੱਟਾ; ਚੰਡਾਲ, ਪੁੱਕਸ ਆਦਿ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਮੁਹੁਰ੍ਗਰ੍ਭੇ ਵਸਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਮ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਚ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ । ਅਵਸ਼ਿष੍ਟੇਨ ਪਾਪੇਨ ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਚ ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ॥ ੨,੩.

ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਬਚੇ ਹੋਏ ਪਾਪ ਅਤੇ ਕੁਝ ਪੁੰਨ ਦੇ ਨਾਲ।

ਤਤਸ਼੍ਚਾਰੋਹਿਣੀਂ ਯੋਨਿਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਵੈਸ਼੍ਯਨृਪਾਦਿਕਮ੍ । ਵਿਪ੍ਰਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰਤਾਂ ਚਾਪਿ ਕਦਾਚਿਦਧਿਰੋਹਤਿ ॥ ੨,੩.

ਫਿਰ ਉਹ ਅਵਰੋਹਣੀ ਜਾਤੀ — ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੂਦਰ, ਵੈਸ਼, ਰਾਜਾ ਆਦਿ — ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਕਦੇ ਕਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਏਵਂ ਤੁ ਪਾਪਕਰ੍ਮਾਣੋ ਨਿਰਯੇषੁ ਪਤਨ੍ਤ੍ਯਧਃ । ਯਥਾ ਪੁਣ੍ਯਕृਤੋ ਯਾਨ੍ਤਿ ਤਨ੍ਮੇ ਨਿਗਦਤਃ ਸ਼ृਣੁ ॥ ੨,੩.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਾਪੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣੋ ਕਿ ਪੁੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਵੇਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ।

ਤੇ ਯਮੇਨ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿष੍ਟਾਂ ਯੋਨਿਂ ਪੁਣ੍ਯਗਤਿਂ ਨਰਾਃ । ਪ੍ਰਗੀਤਗਨ੍ਧਰ੍ਵਗਣਾ ਨृਤ੍ਯੋਤ੍ਸਵਸਮਾਕੁਲਾਃ ॥ ੨,੩.

ਉਹ ਮਨੁੱਖ, ਯਮ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਚੰਗੀ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਗਾਂਧਰਵਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਾਚ-ਉਤਸਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ।

ਹਾਰਨੂਪੁਰਮਾਧੁਰ੍ਯੈਃ ਸ਼ੋਭਿਤਾਨ੍ਯਮਲਾਨਿ ਤੁ । ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਵਿਮਾਨਾਨਿ ਦਿਵ੍ਯਗਨ੍ਧਸ੍ਰਗੁਜ੍ਜ੍ਵਲਾਃ ॥ ੨,੩.

ਹਾਰ ਤੇ ਨੂਪੁਰ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਚਮਕਦੇ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦਿਵਿਆ ਰਥਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸੁਗੰਧ ਤੇ ਰੌਣਕ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਪ੍ਰਚ੍ਯੁਤਾ ਰਾਜ੍ਞਾਮਨ੍ਯੇषਾਂ ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਨੀਰੁਜਾਂ ਗੇਹੇ ਸ ਦ੍ਵृਤ੍ਤਿਪੀਰਪਾਲਕਾਃ ॥ ੨,੩.

ਉਥੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਰਾਜਿਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਤੋਂ, ਉਹ ਸਿਹਤਮੰਦ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਭੋਗਾਨ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤ੍ਯੁਗ੍ਰਾਂਸ੍ਤਤੋ ਯਾਨ੍ਤ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਮਨ੍ਯਥਾ । ਅਵਰੋਹਿਣੀਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਾਨਵਾਃ ॥ ੨,੩.

ਉਹ ਤੀਬਰ ਸੁਖ ਭੋਗਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਹੋਰ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਵਰੋਹਣੀ ਜਾਤੀ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਜਾਤਸ੍ਯ ਮृਤ੍ਯੁਲੋਕੇ ਵੈ ਪ੍ਰਾਣਿਨੋ ਮਰਣਂ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ । ਪਾਪਿष੍ਠਾਨਾਮਦੋਮਾਰ੍ਗਾਜ੍ਜੀਵੋ ਨਿष੍ਕ੍ਰਮਤੇ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ ॥ ੨,੩.

ਮਨੁੱਖੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਮੌਤ ਪੱਕੀ ਹੈ; ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਮਰਨਾ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਾਪੀ ਰਸਤੇ ਤੋਂ, ਆਤਮਾ ਪੱਕਾ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਲੀਯਤੇ ਪृਥ੍ਵੀ ਆਪਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥਾਪ੍ਸੁ ਚ । ਤੇਜਸ੍ਤੇਜਸਿ ਲੀਯਤੇ ਸਮੀਰੇ ਚ ਸਮੀਰਣਃ ॥ ੨,੩.

ਧਰਤੀ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਅੱਗ ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਹਵਾ ਹਵਾ ਵਿੱਚ।

ਆਕਾਸ਼ੇ ਚ ਤਥਾਕਾਸ਼ਂ ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਪਿ ਨਿਸ਼ਾਕਰੇ । ਤਤ੍ਰ ਕਾਮਸ੍ਤਥਾ ਕ੍ਰੋਧਃ ਕਾਯੇ ਪਞ੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ ॥ ੨,੩.

ਅਕਾਸ਼ ਵੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸਭ ਥਾਂ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਰਾਤ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ। ਉਥੇ ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸਾ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਵੀ ਹਨ।

ਏਤੇ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾ ਦੇਹੇ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਕਰਾਃ । ਕਾਮਃ ਕ੍ਰੋਧੋ ਹ੍ਯਹਙ੍ਕਾਰੋ ਮਨਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵ ਨਾਯਕਃ ॥ ੨,੩.

ਇਹ, ਤਾਰਕਸ਼, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਚੋਰ ਵਜੋਂ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ: ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸਾ, ਅਹੰਕਾਰ, ਤੇ ਮਨ — ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈ।

ਸਂਹਾਰਸ਼੍ਚੈਵ ਕਾਲੋऽਸੌ ਪੁਣ੍ਯਪਾਪੇਨ ਸਂਯੁਤਃ । ਪਞ੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਮਾਯੁਕ੍ਤਃ ਸਕਲੈਰ੍ਵਿਬੁਧੈਃ ਸਹ ॥ ੨,੩.

ਸੰਹਾਰ ਸਮਾਂ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੁੰਨ ਤੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਸਭ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ।

ਪ੍ਰਵਿਸ਼ੇਤ੍ਸ ਨਵੇ ਦੇਹੇ ਪृਹੇ ਦਰਧੇ ਗੁਹੀ ਯਥਾ । ਸ਼ਰੀਰੇ ਯੇ ਸਮਾਸੀਨਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵੈ ਸਪ੍ਤ ਧਾਤਵਃ ॥ ੨,੩.

ਇਹ ਨਵੀਂ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਵੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਘਰ, ਗੁਫਾ ਜਾਂ ਖੋਹ ਵਿੱਚ; ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਧਾਤੂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

षਾਟ੍ਕੌਸ਼ਿਕੋ ਹ੍ਯਯਂ ਕਾਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵਾਤਾਸ਼੍ਚ ਦੇਹਿਨਾਮ੍ । ਮੂਤ੍ਰਂ ਪੁਰੀषਂ ਤਦ੍ਯੋਗਾਦ੍ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਵ੍ਯਾਧਯਸ੍ਤਥਾ ॥ ੨,੩.

ਇਹ ਸਰੀਰ ਛੇ ਪਰਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ; ਮੂਤਰ, ਗੰਦ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵੀ।

ਪਿਤ੍ਤਂ ਸ਼੍ਲੇष੍ਮਾ ਤਥਾ ਮਜ੍ਜਾ ਮਾਂਸਂ ਵੈ ਮੇਦ ਏਵ ਚ । ਅਸ੍ਥਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਤਥਾ ਸ੍ਨਾਯੁਰ੍ਦੇਹੇਨ ਸਹ ਦਹ੍ਯਤਿ ॥ ੨,੩.

ਪਿੱਤ, ਕਫ, ਮੱਜਾ, ਮਾਸ, ਚਰਬੀ, ਹੱਡੀ, ਵੀਰਯ ਤੇ ਨਸ — ਇਹ ਸਭ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਏष ਤੇ ਕਥਿਤਸ੍ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯ ਵਿਨਾਸਃ ਸਰ੍ਵਦੇਹਿਨਮ੍ । ਕਥਯਾਮਿ ਪੁਨਸ੍ਤੇषਾਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਚ ਯਥਾ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੨,੩.

ਤਾਰਕਸ਼, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦੇ ਹਨ।

ਏਕਸ੍ਤਮ੍ਬਂਸ੍ਨਾਯੁਬਦ੍ਧਂ ਸ੍ਥੂਣਾਤ੍ਰਯਵਿਭੂषਣਮ੍ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਸ਼੍ਚ ਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਨਵਦ੍ਵਾਰਂ ਸ਼ਰੀਰਕਮ੍ ॥ ੨,੩.

ਸਰੀਰ ਇੱਕ ਥੰਮ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਸਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ, ਤਿੰਨ ਖੰਭਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਨੌ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਵਿषਯੈਸ਼੍ਚ ਸਮਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਸਮਾਕੁਲਮ੍ । ਰਾਗਦ੍ਵੇषਸਮਾਕੀਰ੍ਣਂ ਤृष੍ਣਾਦੁਰ੍ਗਮਤਸ੍ਕਰਮ੍ ॥ ੨,੩.

ਇਹ ਸਰੀਰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਉਤਲ-ਪਤਲ, ਲਗਾਵਟ ਤੇ ਵੈਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਕਿਲੇ ਕਰਕੇ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ।

ਲੋਭਜਾਲਪਰਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਮੋਹਵਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਵੇष੍ਟਿਤਮ੍ । ਸੁਬਦ੍ਧਂ ਮਾਯਯਾ ਚੈਤਲ੍ਲੋਭੇਨਾਧਿष੍ਠਿਤਂ ਪੁਰਮ੍ ॥ ੨,੩.

ਇਹ ਲੋਭ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਮੋਹ ਦੇ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ, ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਪੱਕਾ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਲੋਭ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਇਹ ਨਗਰ ਹੈ।

ਏਤਦ੍ਗੁਣਸਮਾਕੀਰ੍ਣਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਸਰ੍ਵਦੇਹਿਨਾਮ੍ । ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਯੇ ਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਤੇ ਨਰਾਃ ਪਸ਼ਵਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ॥ ੨,੩.

ਇਹ ਸਰੀਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਹ ਪਸ਼ੂ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਏਵਮੇਵ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਤੇ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮ੍ । ਚਤੁਰਸ਼ੀਤਿਲਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਨਿਰ੍ਮਿਤਾ ਯੋਨਯਃ ਪੁਰਾ ॥ ੨,੩.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ; ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਚੌਰਾਸੀ ਲੱਖ ਜੂਨੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ।