ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੂਕਰੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਾ ਮਜ੍ਜੇਤ੍ਸੁਰਾਪਃ ਸ੍ਵਰ੍ਣਤਸ੍ਕਰਃ । ਤਾਲੇ ਪਤੇਤ੍ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤ੍ਰਹਨ੍ਤਾ ਹਤ੍ਵਾ ਵੈਸ਼੍ਯਂ ਚ ਦੁਰ੍ਗਤਿਃ ॥ ੨,੩.

ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਕਰੇ ਉਹ ਸ਼ੂਕਰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਵਾਲਾ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਚੋਰ, ਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ ਤਾਲ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਵੈਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ ਮੰਦ ਭਾਗ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾਂ ਚ ਯਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯਾਦ੍ਗੁਰੁਤਲ੍ਪਗਃ । ਸ੍ਵਸृਗਾਮੀ ਤਪ੍ਤਕੁਮ੍ਭੀ ਤਥਾ ਰਾਜਭਟੋऽਨृਤੀ ॥ ੨,੩.

ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਤਪਤਕੁੰਭ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਦਾ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਭਟ ਵੀ ਉਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਪ੍ਤਲੋਹੈਸ਼੍ਚ ਵਿਕ੍ਰੇਤਾ ਤਥਾ ਬਨ੍ਧਨਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾ । ਮਾਧ੍ਵੀ ਵਿਕ੍ਰਯਕਰ੍ਤਾਂ ਚ ਯਸ੍ਤੁ ਭਕ੍ਤਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜੇਤ੍ ॥ ੨,੩.

ਤਪਦੇ ਲੋਹੇ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ, ਜੇਲ੍ਹ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਸ਼ਹਦ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ—all ਇਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮਹਾਜ੍ਵਾਲੀ ਦੁਹਿਤਰਂ ਸ੍ਨੁषਾਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਯਸ੍ਤੁ ਵੈ । ਵੇਦੋ ਵਿਕ੍ਰੀਯਤੇ ਯੈਸ਼੍ਚ ਵੇਦਂ ਦੂषਯਤੇ ਤੁ ਯਃ ॥ ੨,੩.

ਜੋ ਆਪਣੀ ਧੀ ਜਾਂ ਵਹੁ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਵੇਦ ਵੇਚੇ, ਜਾਂ ਵੇਦ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰੇ, ਉਹ ਮਹਾਜਵਾਲਾ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗੁਰੁਂ ਚੈਵਾਵਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਾਕ੍ਸ਼ਰੈਸ੍ਤਾਡਯਨ੍ਤਿ ਚ । ਅਗਮ੍ਯਾਗਾਮੀ ਚ ਨਰੋ ਨਰਕਂ ਸ਼ਬਲਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ॥ ੨,੩.

ਜੋ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਗੱਲਾਂ ਜਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨਾਹੀ ਕੀਤੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ਬਲ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਵਿਮੋਹੇ ਪਤਤੇ ਸ਼ੂਰੇ ਮਰ੍ਯਾਦਾਂ ਯੋ ਭਿਨਤ੍ਤਿ ਵੈ । ਦੁਰਿष੍ਟਂ ਕੁਰੁਤੇ ਯਸ੍ਤੁ ਕृਮਿਭਕ੍ਸ਼ਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ ॥ ੨,੩.

ਜੋ ਵਿਮੋਹਨ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ੂਰਾ ਹੈ ਜੋ ਹੱਦਾਂ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੰਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮਨਾਹੀ ਕੀਤੀ ਚੀਜ਼ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਿਮਿਭਕਸ਼ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।

ਦੇਵਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਵਿਦ੍ਵੇष੍ਟਾ ਲਾਲਾਭਕ੍ਸ਼ੇ ਪਤਤ੍ਯਪਿ । ਕੁਣ੍ਡਕਰ੍ਤਾ ਕੁਲਾਲਸ਼੍ਚ ਨ੍ਯਾਸਹਰ੍ਤਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਕਃ ॥ ੨,੩.

ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੈਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲਾਲਾਭਕਸ਼ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ; ਖੱਡਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਘੜਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਜਮ੍ਹਾਂ ਪੈਸਾ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਹਕੀਮ—

ਆਰਾਮੇष੍ਵਗ੍ਨਿਦਾਤਾ ਚ ਏਤੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਵਿषਞ੍ਜਨੇ । ਅਸਤ੍ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹੀ ਯਸ੍ਤੁ ਤਥੈਵਾਯਾਜ੍ਯਯਾਜਕਃ ॥ ੨,੩.

ਜੋ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਜ਼ਹਿਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਾਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਮਨਾਹੀ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਨਾਲ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਜ਼ਹਿਰ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਨ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਜੋਵਤੇ ਯਸ੍ਤੁ ਨਰੋ ਗਚ੍ਛੇਦਧੋਮੁਖਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਸੁਰਾਂ ਚ ਮਾਸਂ ਲਾਕ੍ਸ਼ਾਂ ਗਨ੍ਧਂ ਰਸਂ ਤਿਲਾਨ੍ ॥ ੨,੩.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਦੁੱਧ, ਸ਼ਰਾਬ, ਮਾਸ, ਲੱਕ, ਸੁਗੰਧ, ਰਸ ਜਾਂ ਤਿਲ ਵੇਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨੀਵੀਂ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਵਮਾਦੀਨਿ ਵਿਕ੍ਰੀਣਨ੍ ਘੋਰੇ ਪੂਯਵਹੇ ਪਤੇਤ੍ । ਯਃ ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਨ੍ਨਿਬਧ੍ਨਾਤਿ ਮਾਰ੍ਜਾਰਾਨ੍ ਸੂਕਰਾਂਸ਼੍ਚ ਤਾਨ੍ । ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਸ਼੍ਚ ਮृਗਾਂਸ਼੍ਛਾ ਗਾਨ੍ਸੋऽਪ੍ਯੇਵਂ ਨਰਕਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ॥ ੨,੩.

ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਡਰਾਉਣੀਆਂ, ਪੀੜਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੇਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਕੁੱਕੜ, ਬਿੱਲੀ, ਸੂਰ, ਪੰਛੀ ਜਾਂ ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਗਾਂ ਵੇਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆਜਾਵਿਕੋ ਮਾਹਿषਿਕਸ੍ਤਥਾ ਚਕ੍ਰੀ ਧ੍ਵਜੀ ਚ ਯਃ । ਰਙ੍ਗੋਪਜੀਵਿਕੋ ਵਿਪ੍ਰਃ ਸ਼ਾਕੁਨਿਰ੍ਗ੍ਰਾਮਯਾਜਕਃ ॥ ੨,੩.

ਜੋ ਭੇੜ-ਬੱਕਰੀ ਚਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਮਹੀਂਸਾਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਰਥ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਝੰਡਾ ਲੈ ਕੇ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਰੰਗ-ਮੰਚ ਤੋਂ ਰੋਜ਼ੀ ਕਮਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੂਆ ਖੇਡਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪੁਜਾਰੀ ਹੈ—

ਅਗਾਰਦਾਹੀ ਗਰਦਃ ਕੁਣ੍ਡਾਸ਼ੀ ਸੋਮਵਿਕ੍ਰਯੀ । ਸੁਰਾਪੋ ਮਾਂਸਭਕ੍ਸ਼ੀ ਚ ਤਥਾ ਚ ਪਸ਼ੁਘਾਤਕਃ ॥ ੨,੩.

ਜੋ ਘਰ ਸਾੜਦਾ ਹੈ, ਜ਼ਹਿਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਖੱਡ ਵਿੱਚੋਂ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੋਮਾ ਵੇਚਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਂਦਾ ਹੈ, ਮਾਸ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ—

ਰੁਧਿਰਾਨ੍ਧੇ ਪਤਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਪਤਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਏਵਮਾਹੁਰ੍ਮਨੀषਿਣਃ । ਉਪਵਿष੍ਟਨ੍ਤ੍ਵੇਕਪਙ੍ਕ੍ਤ੍ਯਾਂ ਵਿषਂ ਸਮ੍ਭੋਜਯਨ੍ਤਿ ਯੇ ॥ ੨,੩.

ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਹੂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਗੱਲ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਆਖੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਇਕ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਖਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪਤਨ੍ਤਿ ਨਿਰਯੇ ਘੋਰੇ ਵਿਡ੍ਭੁਜੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਮਧੁਗ੍ਰਾਹੋ ਵੈਤਰਣੀਮਾਕ੍ਰੋਸ਼ੀ ਮੂਤ੍ਰਸਂਜ੍ਞਕੇ ॥ ੨,੩.

ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਗੰਦ ਖਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਸ਼ਹਿਦ ਚੁਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਗਾਲੀ ਕੱਢਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਪਿਸਾਬ ਪੀਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੈਤਰਨੀ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਅਸਿਪਤ੍ਰਵਨੇऽਸੌਚੀ ਕ੍ਰੋਧਨਸ਼੍ਚ ਏਤੇਦਪਿ । ਅਗ੍ਨਿਜ੍ਵਾਲਾਂ ਮृਗਵ੍ਯਾਧੋ ਭੋਜ੍ਯਤੇ ਯਤ੍ਰ ਵਾਯਸੈਃ ॥ ੨,੩.

ਅਸੀਪਤ੍ਰਵਨ ਨਰਕ ਵਿੱਚ, ਗੰਦੇ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਥੇ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਕਾਂਵਾਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇਜ੍ਯਾਯਾਂ ਵ੍ਰਤਲੋਪਾਚ੍ਚ ਸਨ੍ਦਂਸ਼ੇ ਨਰਕੇ ਪਤੇਤ੍ । ਸ੍ਕਨ੍ਦਨ੍ਤੇ ਯਦਿ ਵਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਯਤਿਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣਃ ॥ ੨,੩.

ਯਜਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਜਾਂ ਵਰਤ ਤੋੜਣ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸੰਦੇਸ਼ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪੁਤ੍ਰੈਰਧ੍ਯਾਪਿਤਾ ਯੇ ਚ ਪੁਤ੍ਰੈਰਾਜ੍ਞਾਪਿਤਾਸ਼੍ਚ ਯੇ । ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਨਰਕਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਨਿਰਯਂ ਚਾਪ੍ਯਭੋਜਨਮ੍ ॥ ੨,੩.

ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਹੁਕਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਨਰਕ ਤੇ ਭੁੱਖ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਵਿਰੁਦ੍ਧਾਨਿ ਕ੍ਰੋਧਹਰ੍षਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ । ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਯੇ ਤੁ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇ ਨਿਰਯਵਾਸਿਨਃ ॥ ੨,੩.

ਜੋ ਆਪਣੇ ਜਾਤੀ ਜਾਂ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਗੁੱਸੇ ਜਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਉਪਰਿष੍ਟਾਤ੍ਸ੍ਥਿਤੋ ਘੋਰ ਉष੍ਣਾਤ੍ਮਾ ਰੌਰਵੋ ਮਹਾਨ੍ । ਸੁਦਾਰੁਣਃ ਸੁਸ਼ੀਤਾਤ੍ਮਾ ਤਸ੍ਯਾ ਧਸ੍ਤਾਮਸਃ ਸ੍ਮृਤਃ ॥ ੨,੩.

ਉਪਰ ਭਿਆਨਕ, ਗਰਮ, ਵੱਡਾ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਹੈ; ਹੇਠਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਡਰਾਉਣਾ, ਬਹੁਤ ਠੰਢਾ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਵਾਲਾ ਨਰਕ ਹੈ।

ਏਵਮਾਦਿਕ੍ਰਮੇਣੈਵ ਸਰ੍ਵੇऽਧੋऽਧਃ ਪਰਿਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਦੁਃ ਖੋਤ੍ਕਰ੍षਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਕਰ੍ਮਸ੍ਵਪਿ ਨਿਮਿਤ੍ਤਤਃ ॥ ੨,੩.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਾਰੇ ਨਰਕ ਹੇਠਾਂ-ਹੇਠਾਂ ਹਨ; ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ, ਦੁੱਖ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਕਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸੁਖੋਤ੍ਕਰ੍षਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯੇਹਨਿਮਿਤਤਃ । ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿਨਰਕਾਨ੍ਦੇਵਾ ਹ੍ਯਧੋਵਕ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਸੁਦਾਰੁਣਾਨ੍ ॥ ੨,੩.

ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ, ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਦੇਵਤੇ ਨਰਕ-ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੀਵੀਂ ਹਨ, ਭਿਆਨਕ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।

ਨਾਰਕਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤੇ ਦੇਵਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਊਰ੍ਧ੍ਵਗਾਨ੍ । ਏਤਾਨ੍ਯਾਨ੍ਯਾਨਿ ਸ਼ਤਸ਼ੋ ਨਰਕਾਣਿ ਵਿਯਦ੍ਗਤੇ ॥ ੨,੩.

ਨਰਕ-ਵਾਸੀ ਵੀ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਉਪਰ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ, ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਐਸੇ ਤੇ ਹੋਰ ਸੈਂਕੜੇ ਨਰਕ ਹਨ।

ਦਿਨੇਦਿਨੇ ਤੁ ਨਰਕੇ ਪਚ੍ਯਤੇ ਦਹ੍ਯਤੇਨ੍ਯਤਃ । ਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ ਭਿਦ੍ਯਤੇऽਨ੍ਯਤ੍ਰ ਚੂਰ੍ਯਤੇ ਕ੍ਲਿਦ੍ਯਤੇਨ੍ਯਤਃ ॥ ੨,੩.

ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਜ਼, ਮਨੁੱਖ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਸਾੜਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਪੀੜਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਹੋਰ ਥਾਂ, ਚੀਰਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਟੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਕੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਭਿੱਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕ੍ਵਥ੍ਯਤੇ ਦੀਪ੍ਯਤੇऽਨ੍ਯਤ੍ਰ ਤਥਾ ਵਾਤਹਤੋऽਨ੍ਯਤਃ । ਏਕਂ ਦਿਨਂ ਵਰ੍षਸ਼ਤਪ੍ਰਮਾਣਂ ਨਰਕੇ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੨,੩.

ਹੋਰ ਥਾਂ, ਉਬਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਜਾਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਿਨ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਤਤਃ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਨਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਃ ਪਾਪੀ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਮਸ਼੍ਨਤੇ । ਕृਮਿਕੀਟਪਤਙ੍ਗੇषੁ ਸ੍ਥਾਵਰੈਕਸ਼ਫੇषੁ ਚ ॥ ੨,੩.

ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਰਕਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਾਪੀ ਜੰਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਕਿਰਮੀਆਂ, ਕੀੜਿਆਂ, ਪਤੰਗਿਆਂ, ਅਡੋਲ ਜੀਵਾਂ ਜਾਂ ਇਕ-ਖੁਰ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ।

ਗਤ੍ਵਾ ਵਨਗਜਾਢ੍ਯੇषੁ ਗੋष੍ਵषੁ ਤਥੈਵ ਚ । ਖਰੋऽਸ਼੍ਵੋऽਸ਼੍ਵਤਰੋ ਗੌਰਃ ਸ਼ਰਭਸ਼੍ਚਮਰੀ ਤਥਾ ॥ ੨,੩.

ਜੰਗਲ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਗਧਾ, ਘੋੜਾ, ਖਚਰ, ਗੌਰ, ਸ਼ਰਭ ਅਤੇ ਚਮਰੀ — ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਏਤੇ ਚੈਕਸ਼ਫਾਃ षਟ੍ਚ ਸ਼ृਣੁ ਪਞ੍ਚਨਖਾਨਤਃ । ਅਨ੍ਯਾਸੁ ਬਹੁਪਾਪਾਸੁ ਦੁਃ ਖਦਾਸੁ ਚ ਯੋ ਨਿषੁ ॥ ੨,੩.

ਇਹ ਛੇ ਇਕ-ਪੈਰ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ ਹਨ; ਹੁਣ ਪੰਜ ਨਖ ਵਾਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਹੋਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪਾਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਚਾਉਣਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਮਾਨੁष੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਕੁਬ੍ਜੋ ਕੁਤ੍ਸਿਤੋ ਵਾਮਨੋऽਪਿ ਵਾ । ਚਣ੍ਡਾਲਪੁਕ੍ਕਸਾਦ੍ਯਾਸੁ ਨਰਯੋਨਿषੁ ਜਾਯਤੇ ॥ ੨,੩.

ਇਨਸਾਨੀ ਜਨਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ — ਕਦੇ ਕਮਰ-ਟੇਢਾ, ਕਦੇ ਅਜੋਕੇ, ਕਦੇ ਨੱਟਾ; ਚੰਡਾਲ, ਪੁੱਕਸ ਆਦਿ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਮੁਹੁਰ੍ਗਰ੍ਭੇ ਵਸਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਮ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਚ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ । ਅਵਸ਼ਿष੍ਟੇਨ ਪਾਪੇਨ ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਚ ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ॥ ੨,੩.

ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਬਚੇ ਹੋਏ ਪਾਪ ਅਤੇ ਕੁਝ ਪੁੰਨ ਦੇ ਨਾਲ।