ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਕृਤਾਵਰ੍ਤੇ ਮਹਾਤੈਲੇ ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਾਪਕਰ੍ਮਿਣਃ । ਏष ਤੇ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣੋਕ੍ਤਸ੍ਤਪ੍ਤਕੁਮ੍ਭੋ ਮਯਾ ਖਗ ॥ ੨,੩.

ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਤੇਲ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਉਬਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਲਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਤਪਦੇ ਭਾਂਡੇ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਆਦਿਮੋ ਰੌਰਵਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਮਹਾਰੌਰਵਕੋऽਪਰਃ । ਅਤਿਸ਼ੀਤਸ੍ਤृਤੀਯਸ੍ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਥੋ ਹਿ ਨਿਕृਨ੍ਤਨਃ ॥ ੨,੩.

ਪਹਿਲਾ ਨਰਕ ਰੌਰਵ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਮਹਾਰੌਰਵ, ਤੀਜਾ ਅਤਿ-ਠੰਢਾ, ਤੇ ਚੌਥਾ ਨਿਕ੍ਰੰਤਨ ਹੈ।

ਅਪ੍ਰਤਿष੍ਠਃ ਪਞ੍ਚਮਃ ਸ੍ਯਾਦਸਿਪਤ੍ਰਵਨੋऽਪਰਃ । ਸਪ੍ਤਮਸ੍ਤਪ੍ਤਕੁਮ੍ਭਸ੍ਤੁ ਸਪ੍ਤੈਤੇ ਨਰਕਾ ਮਤਾਃ ॥ ੨,੩.

ਪੰਜਵਾਂ ਅਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ, ਛੇਵਾਂ ਅਸੀਪਤ੍ਰਵਨ, ਤੇ ਸੱਤਵਾਂ ਤਪਤਕੁੰਭ ਹੈ; ਇਹ ਸੱਤ ਨਰਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੂਯਨ੍ਤੇਨ੍ਯਾਨ੍ਯਪਿ ਤਥਾ ਨਰਕਾਣਿ ਨਰਾਧਮਾਃ । ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਤਾਰਤਮ੍ਯੇਨ ਤੇषੁਤੇषੁ ਪਤਨ੍ਤਿ ਹਿ ॥ ੨,੩.

ਹੋਰ ਨਰਕਾਂ ਦੀ ਵੀ ਉਲਲੇਖ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ।

ਤਥਾ ਹਿ ਨਰਕੋ ਰੋਧਃ ਸ਼ੂਕਰਸ੍ਤਾਲ ਏਵ ਚ । ਤਪ੍ਤਕੁਮ੍ਭੋ ਮਹਾਜ੍ਵਾਲਃ ਸ਼ਬਲੋऽਥ ਵਿਮੋਹਨਃ ॥ ੨,੩.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਰਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਰੋਧ, ਸ਼ੂਕਰ, ਤਾਲ, ਤਪਤਕੁੰਭ, ਮਹਾਜਵਾਲਾ, ਸ਼ਬਲ ਤੇ ਵਿਮੋਹਨ।

ਕ੍ਰਿਮਿਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰਿਮਭਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਲਾਲਾਭਕ੍ਸ਼ੋ ਵਿषਞ੍ਜਨਃ । ਅਧਃ ਸ਼ਿਰਾਃ ਪੂਯਵਹੋ ਰੁਧਿਰਾਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਵਿਡ੍ਰਭੁਜਃ ॥ ੨,੩.

ਕ੍ਰਿਮਿ, ਕ੍ਰਿਮਿਭਕਸ਼, ਲਾਲਾਭਕਸ਼, ਵਿਸੰਜਨ, ਅਧਸ਼ਿਰਾ, ਪੂਯਵਹ, ਰੁਧਿਰਾਂਧ ਤੇ ਵਿਡ੍ਰਭੁਜਾ ਵੀ ਨਰਕ ਹਨ।

ਤਥਾ ਵੈਤਰਣੀ ਸੂ (ਮੂ) ਮਸਿਪਤ੍ਰਵਨਂ ਤਥਾ । ਅਗ੍ਨਿਜ੍ਵਾਲੋ ਮਹਾਘੋਰਃ ਸਨ੍ਦਂਸ਼ੋ ਵਾਪ੍ਯਭੋਜਨਃ ॥ ੨,੩.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੈਤਰਣੀ, ਸੂਮੂ (ਜਾਂ ਮੂਮਸੀਪਤ੍ਰਵਨ), ਅਗਨਿਜਵਾਲਾ, ਮਹਾਘੋਰ, ਸੰਦੰਸ਼ ਤੇ ਵਾਪਿਆਭੋਜਨ ਨਰਕ ਹਨ।

ਤਮਸ਼੍ਚ ਕਾਲਸੂਤ੍ਰਂ ਚ ਲੋਹਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਭਿਦਸ੍ਤਥਾ । ਅਪ੍ਰਤਿष੍ਠੋऽਪ੍ਯਵੀਚਿਸ਼੍ਚ ਨਰਕਾ ਏਵਮਾਦਯਃ ॥ ੨,੩.

ਤਮ, ਕਾਲਸੂਤਰ, ਲੋਹਾ, ਅਭਿਦਾ, ਅਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਤੇ ਅਵੀਚੀ ਵੀ ਮੁੱਖ ਨਰਕ ਹਨ।

ਤਾਮਸਾ ਨਰਕਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਯਮਸ੍ਯ ਵਿषਯੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਯੇषੁ ਦੁष੍ਕृਤਕਰ੍ਮਾਣਃ ਪਤਨ੍ਤਿ ਹਿ ਪृਥਕ੍ਪृਥਕ੍ ॥ ੨,੩.

ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਰਕ ਹਨ ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਯਮ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੰਦੇ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ।

ਭੂਮੇਰਧਸ੍ਤਾਤ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਰੌਰਵਾਦ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ । ਰੋਘੋ ਗੋਘ੍ਨੋ ਭ੍ਰੂਣਹਾ ਚ ਅਗ੍ਨਿਦਾਤਾ ਨਰਃ ਪਤੇਤ੍ ॥ ੨,੩.

ਇਹ ਸਾਰੇ, ਰੌਰਵ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਗਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ, ਰੋਗ ਲਿਆਉਂਦਾ, ਭੂਣ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਜਾਂ ਅੱਗ ਦਾ ਦਾਨ ਗਲਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ।

ਸੂਕਰੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਾ ਮਜ੍ਜੇਤ੍ਸੁਰਾਪਃ ਸ੍ਵਰ੍ਣਤਸ੍ਕਰਃ । ਤਾਲੇ ਪਤੇਤ੍ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤ੍ਰਹਨ੍ਤਾ ਹਤ੍ਵਾ ਵੈਸ਼੍ਯਂ ਚ ਦੁਰ੍ਗਤਿਃ ॥ ੨,੩.

ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਕਰੇ ਉਹ ਸ਼ੂਕਰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਵਾਲਾ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਚੋਰ, ਤੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ ਤਾਲ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਵੈਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ ਮੰਦ ਭਾਗ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾਂ ਚ ਯਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯਾਦ੍ਗੁਰੁਤਲ੍ਪਗਃ । ਸ੍ਵਸृਗਾਮੀ ਤਪ੍ਤਕੁਮ੍ਭੀ ਤਥਾ ਰਾਜਭਟੋऽਨृਤੀ ॥ ੨,੩.

ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਤਪਤਕੁੰਭ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਦਾ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਭਟ ਵੀ ਉਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਪ੍ਤਲੋਹੈਸ਼੍ਚ ਵਿਕ੍ਰੇਤਾ ਤਥਾ ਬਨ੍ਧਨਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾ । ਮਾਧ੍ਵੀ ਵਿਕ੍ਰਯਕਰ੍ਤਾਂ ਚ ਯਸ੍ਤੁ ਭਕ੍ਤਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜੇਤ੍ ॥ ੨,੩.

ਤਪਦੇ ਲੋਹੇ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ, ਜੇਲ੍ਹ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਸ਼ਹਦ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ—all ਇਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮਹਾਜ੍ਵਾਲੀ ਦੁਹਿਤਰਂ ਸ੍ਨੁषਾਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਯਸ੍ਤੁ ਵੈ । ਵੇਦੋ ਵਿਕ੍ਰੀਯਤੇ ਯੈਸ਼੍ਚ ਵੇਦਂ ਦੂषਯਤੇ ਤੁ ਯਃ ॥ ੨,੩.

ਜੋ ਆਪਣੀ ਧੀ ਜਾਂ ਵਹੁ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਵੇਦ ਵੇਚੇ, ਜਾਂ ਵੇਦ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰੇ, ਉਹ ਮਹਾਜਵਾਲਾ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗੁਰੁਂ ਚੈਵਾਵਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਾਕ੍ਸ਼ਰੈਸ੍ਤਾਡਯਨ੍ਤਿ ਚ । ਅਗਮ੍ਯਾਗਾਮੀ ਚ ਨਰੋ ਨਰਕਂ ਸ਼ਬਲਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ॥ ੨,੩.

ਜੋ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਗੱਲਾਂ ਜਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨਾਹੀ ਕੀਤੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ਬਲ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਵਿਮੋਹੇ ਪਤਤੇ ਸ਼ੂਰੇ ਮਰ੍ਯਾਦਾਂ ਯੋ ਭਿਨਤ੍ਤਿ ਵੈ । ਦੁਰਿष੍ਟਂ ਕੁਰੁਤੇ ਯਸ੍ਤੁ ਕृਮਿਭਕ੍ਸ਼ਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ ॥ ੨,੩.

ਜੋ ਵਿਮੋਹਨ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ੂਰਾ ਹੈ ਜੋ ਹੱਦਾਂ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੰਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮਨਾਹੀ ਕੀਤੀ ਚੀਜ਼ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਿਮਿਭਕਸ਼ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।

ਦੇਵਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਵਿਦ੍ਵੇष੍ਟਾ ਲਾਲਾਭਕ੍ਸ਼ੇ ਪਤਤ੍ਯਪਿ । ਕੁਣ੍ਡਕਰ੍ਤਾ ਕੁਲਾਲਸ਼੍ਚ ਨ੍ਯਾਸਹਰ੍ਤਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਕਃ ॥ ੨,੩.

ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੈਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲਾਲਾਭਕਸ਼ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ; ਖੱਡਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਘੜਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਜਮ੍ਹਾਂ ਪੈਸਾ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਹਕੀਮ—

ਆਰਾਮੇष੍ਵਗ੍ਨਿਦਾਤਾ ਚ ਏਤੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਵਿषਞ੍ਜਨੇ । ਅਸਤ੍ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹੀ ਯਸ੍ਤੁ ਤਥੈਵਾਯਾਜ੍ਯਯਾਜਕਃ ॥ ੨,੩.

ਜੋ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਜ਼ਹਿਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਾਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਮਨਾਹੀ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਨਾਲ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਜ਼ਹਿਰ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਨ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਜੋਵਤੇ ਯਸ੍ਤੁ ਨਰੋ ਗਚ੍ਛੇਦਧੋਮੁਖਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਸੁਰਾਂ ਚ ਮਾਸਂ ਲਾਕ੍ਸ਼ਾਂ ਗਨ੍ਧਂ ਰਸਂ ਤਿਲਾਨ੍ ॥ ੨,੩.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਦੁੱਧ, ਸ਼ਰਾਬ, ਮਾਸ, ਲੱਕ, ਸੁਗੰਧ, ਰਸ ਜਾਂ ਤਿਲ ਵੇਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨੀਵੀਂ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਵਮਾਦੀਨਿ ਵਿਕ੍ਰੀਣਨ੍ ਘੋਰੇ ਪੂਯਵਹੇ ਪਤੇਤ੍ । ਯਃ ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਨ੍ਨਿਬਧ੍ਨਾਤਿ ਮਾਰ੍ਜਾਰਾਨ੍ ਸੂਕਰਾਂਸ਼੍ਚ ਤਾਨ੍ । ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਸ਼੍ਚ ਮृਗਾਂਸ਼੍ਛਾ ਗਾਨ੍ਸੋऽਪ੍ਯੇਵਂ ਨਰਕਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ॥ ੨,੩.

ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਡਰਾਉਣੀਆਂ, ਪੀੜਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੇਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਕੁੱਕੜ, ਬਿੱਲੀ, ਸੂਰ, ਪੰਛੀ ਜਾਂ ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਗਾਂ ਵੇਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆਜਾਵਿਕੋ ਮਾਹਿषਿਕਸ੍ਤਥਾ ਚਕ੍ਰੀ ਧ੍ਵਜੀ ਚ ਯਃ । ਰਙ੍ਗੋਪਜੀਵਿਕੋ ਵਿਪ੍ਰਃ ਸ਼ਾਕੁਨਿਰ੍ਗ੍ਰਾਮਯਾਜਕਃ ॥ ੨,੩.

ਜੋ ਭੇੜ-ਬੱਕਰੀ ਚਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਮਹੀਂਸਾਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਰਥ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਝੰਡਾ ਲੈ ਕੇ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਰੰਗ-ਮੰਚ ਤੋਂ ਰੋਜ਼ੀ ਕਮਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੂਆ ਖੇਡਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪੁਜਾਰੀ ਹੈ—

ਅਗਾਰਦਾਹੀ ਗਰਦਃ ਕੁਣ੍ਡਾਸ਼ੀ ਸੋਮਵਿਕ੍ਰਯੀ । ਸੁਰਾਪੋ ਮਾਂਸਭਕ੍ਸ਼ੀ ਚ ਤਥਾ ਚ ਪਸ਼ੁਘਾਤਕਃ ॥ ੨,੩.

ਜੋ ਘਰ ਸਾੜਦਾ ਹੈ, ਜ਼ਹਿਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਖੱਡ ਵਿੱਚੋਂ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੋਮਾ ਵੇਚਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਂਦਾ ਹੈ, ਮਾਸ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ—

ਰੁਧਿਰਾਨ੍ਧੇ ਪਤਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਪਤਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਏਵਮਾਹੁਰ੍ਮਨੀषਿਣਃ । ਉਪਵਿष੍ਟਨ੍ਤ੍ਵੇਕਪਙ੍ਕ੍ਤ੍ਯਾਂ ਵਿषਂ ਸਮ੍ਭੋਜਯਨ੍ਤਿ ਯੇ ॥ ੨,੩.

ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਹੂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਗੱਲ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਆਖੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਇਕ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਖਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪਤਨ੍ਤਿ ਨਿਰਯੇ ਘੋਰੇ ਵਿਡ੍ਭੁਜੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਮਧੁਗ੍ਰਾਹੋ ਵੈਤਰਣੀਮਾਕ੍ਰੋਸ਼ੀ ਮੂਤ੍ਰਸਂਜ੍ਞਕੇ ॥ ੨,੩.

ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਗੰਦ ਖਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਸ਼ਹਿਦ ਚੁਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਗਾਲੀ ਕੱਢਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਪਿਸਾਬ ਪੀਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੈਤਰਨੀ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਅਸਿਪਤ੍ਰਵਨੇऽਸੌਚੀ ਕ੍ਰੋਧਨਸ਼੍ਚ ਏਤੇਦਪਿ । ਅਗ੍ਨਿਜ੍ਵਾਲਾਂ ਮृਗਵ੍ਯਾਧੋ ਭੋਜ੍ਯਤੇ ਯਤ੍ਰ ਵਾਯਸੈਃ ॥ ੨,੩.

ਅਸੀਪਤ੍ਰਵਨ ਨਰਕ ਵਿੱਚ, ਗੰਦੇ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਥੇ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਕਾਂਵਾਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇਜ੍ਯਾਯਾਂ ਵ੍ਰਤਲੋਪਾਚ੍ਚ ਸਨ੍ਦਂਸ਼ੇ ਨਰਕੇ ਪਤੇਤ੍ । ਸ੍ਕਨ੍ਦਨ੍ਤੇ ਯਦਿ ਵਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਯਤਿਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣਃ ॥ ੨,੩.

ਯਜਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਜਾਂ ਵਰਤ ਤੋੜਣ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸੰਦੇਸ਼ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪੁਤ੍ਰੈਰਧ੍ਯਾਪਿਤਾ ਯੇ ਚ ਪੁਤ੍ਰੈਰਾਜ੍ਞਾਪਿਤਾਸ਼੍ਚ ਯੇ । ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਨਰਕਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਨਿਰਯਂ ਚਾਪ੍ਯਭੋਜਨਮ੍ ॥ ੨,੩.

ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਹੁਕਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਨਰਕ ਤੇ ਭੁੱਖ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਵਿਰੁਦ੍ਧਾਨਿ ਕ੍ਰੋਧਹਰ੍षਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ । ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਯੇ ਤੁ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇ ਨਿਰਯਵਾਸਿਨਃ ॥ ੨,੩.

ਜੋ ਆਪਣੇ ਜਾਤੀ ਜਾਂ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਗੁੱਸੇ ਜਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਉਪਰਿष੍ਟਾਤ੍ਸ੍ਥਿਤੋ ਘੋਰ ਉष੍ਣਾਤ੍ਮਾ ਰੌਰਵੋ ਮਹਾਨ੍ । ਸੁਦਾਰੁਣਃ ਸੁਸ਼ੀਤਾਤ੍ਮਾ ਤਸ੍ਯਾ ਧਸ੍ਤਾਮਸਃ ਸ੍ਮृਤਃ ॥ ੨,੩.

ਉਪਰ ਭਿਆਨਕ, ਗਰਮ, ਵੱਡਾ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਹੈ; ਹੇਠਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਡਰਾਉਣਾ, ਬਹੁਤ ਠੰਢਾ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਵਾਲਾ ਨਰਕ ਹੈ।