ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਾਵਦ੍ਯਾਵਦਸ਼ੇषਂ ਚ ਤਤ੍ਪਾਪਂ ਸਂਕ੍ਸ਼ਯਂ ਗਤਮ੍ । ਅਪ੍ਰਾਤष੍ਠਂ ਚ ਨਰਕਂ ਸ਼ृਣੁष੍ਵ ਗਦਤੋ ਮਮ ॥ ੨,੩.

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਤਕਲੀਫ ਤਦ ਤਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਪਾਪ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ; ਹੁਣ, ਮੈਂ ਅਪ੍ਰਾਤਸ਼ਠ ਨਰਕ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਸੁਣ।

ਤਤ੍ਰਸ੍ਥੈਰ੍ਨਾਰਕੈਰ੍ਦੁਃ ਖਮਸਹ੍ਯਮਨੁਭੂਯਤੇ । ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਤਤ੍ਰ ਚਕ੍ਰਾਣਿ ਘਟੀਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਚਾਨ੍ਯਤਃ ॥ ੨,੩.

ਉਥੇ ਨਰਕ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋ ਕਲੇਸ਼ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬੜੇ ਹੀ ਅਸਹਿਣੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਹੀ ਉਹ ਚੱਕਰ ਤੇ ਕੁਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।

ਦੁਃ ਖਸ੍ਯ ਹੇਤੁਭੂਤਾਨਿ ਪਾਪਕਰ੍ਮਕृਤਾਂ ਨृਣਾਮ੍ । ਚਕ੍ਰੇष੍ਵਾਰੋਪਿਤਾਃ ਕੇਚਿਦ੍ਭਾਮ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਰ ਮਾਨਵਾਃ ॥ ੨,੩.

ਇਹ ਦੁੱਖ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਚੱਕਰਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਉਥੇ ਕੁਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਯਾਵਦ੍ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਨ ਤੇषਾਂ ਸ੍ਥਿਤਿਰਨ੍ਤਰਾ । ਘਟੀਯਨ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਬਦ੍ਵਾ ਯੇ ਬਦ੍ਧਾ ਤੋਯਵਟੀ ਯਥਾ ॥ ੨,੩.

ਕੁਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕੋਈ ਰਾਹਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਣ।

ਭ੍ਰਾਮ੍ਯਨ੍ਤੇ ਮਾਨਵਾ ਰਕ੍ਤਮੁਦ੍ਗਿਰਨ੍ਤਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਅਨ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਮੁਖਵਿਨਿष੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤੈਰ੍ਨੇਤ੍ਰੈਰਨ੍ਤ੍ਰਾਵਲਮ੍ਬਿਭੈਃ ॥ ੨,੩.

ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਖੂਨ ਉਲਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੰਤੜੀਆਂ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਅੰਤੜੀਆਂ ਨਾਲ ਲਟਕ ਰਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਦੁਃ ਖਾਨਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤੀਹ ਯਾਨ੍ਯਸਹ੍ਯਾਨਿ ਜਨ੍ਤੁਭਿਃ । ਅਸਿਪਤ੍ਰਵਨਂ ਨਾਮ ਨਰਕਂ ਸ਼ृਣੁ ਚਾਪਰਮ੍ ॥ ੨,੩.

ਉਥੇ ਉਹ ਐਸੇ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦੇ ਹਨ ਜੋ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਅਸਹਿਣੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਰਕ ਦੇ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ 'ਅਸੀਪਤ੍ਰ ਵਨ'।

ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਂ ਯੋ ਜ੍ਵਲਤ੍ਯਗ੍ਨ੍ਯਾਸ਼ृਤਾਵਨਿਃ । ਸਪ੍ਤਤੀਵ੍ਰਕਰਾਸ਼੍ਚੈਣ੍ਡਰ੍ਯਤ੍ਰ ਤੀਵ੍ਰ ਸੁਦਾਰੁਣੇ ॥ ੨,੩.

ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ ਹੈ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਸੱਤੱਰ ਬੜੇ ਹੀ ਤੀਖੇ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਰਖਵਾਲੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਤਪਨ੍ਤਿ ਸਦਾ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਣਿਨੋ ਨਰਕੌਕਸਃ । ਤਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਚਰਣਂ ਸ਼ੀਤਸ੍ਨਿਗ੍ਧਪਤ੍ਰਂ ਵਿਭਾष੍ਯਤੇ ॥ ੨,੩.

ਉਥੇ ਨਰਕ ਵਾਸੀ ਸਦਾ ਹੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਰਾਹ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਠੰਢੇ ਤੇ ਨਮੀ ਵਾਲੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਪਤ੍ਰਾਣਿ ਯਤ੍ਰ ਖਣ੍ਡਾਨਿ ਫਲਾਨਾਂ ਪਕ੍ਸ਼ਿਸਤ੍ਤਮ । ਸ਼੍ਵਾਨਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਰ ਸੁਬਲਾਸ਼੍ਚਰਨ੍ਤ੍ਯਾਮਿषਭੋਜਨਾਃ ॥ ੨,੩.

ਉਸ ਥਾਂ ਪੱਤੇ ਬੜੇ ਤੀਖੇ ਹਨ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਫਲਾਂ ਦੇ ਪੱਖਾਂ ਵਾਂਗ। ਉਥੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੁੱਤੇ ਮਾਸ ਖਾ ਕੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।

ਮਹਾਵਕ੍ਤ੍ਰਾ ਮਹਾਦਂष੍ਟ੍ਰਾ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾ ਇਵ ਮਹਾਬਲਾਃ । ਤਤਸ਼੍ਚ ਵਨਮਾਲੋਕ੍ਯ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਚ੍ਛਾਯਮਗ੍ਰਤਃ ॥ ੨,੩.

ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਤੇ ਦੰਦ ਵੱਡੇ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਹਨ, ਬਿਲਕੁਲ ਬਾਘਾਂ ਵਾਂਗ। ਉਹ ਅੱਗੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਠੰਢੀ ਛਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਣਿਨਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਤਾਪਪਰਿਪੀਡਿਤਾਃ । ਮਾਤਰ੍ਭ੍ਰਾਤਸ੍ਤਾਤ ਇਤਿ ਕ੍ਰਨ੍ਦਮਾਨਾਃ ਸੁਦੁਃ ਖਿਤਾਃ ॥ ੨,੩.

ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਜੀਵ ਉਥੇ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ 'ਮਾਂ! ਭਰਾ! ਪਿਤਾ!' ਕਹਿ ਕੇ ਰੋਦੇ ਹਨ।

ਦਹ੍ਯਮਾਨਾਙ੍ਘ੍ਰਿਯੁਗਲਾ ਧਰਣਿਸ੍ਥੇਨ ਵਹ੍ਨਿਨਾ । ਤੇषਾਂ ਗਤਾਨਾਂ ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਅਤਿ ਸ਼ੀਤਿਃ ਸਮੀਰਣਃ ॥ ੨,੩.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਲੱਗੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਬੜੀ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਵੱਜਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਵਾਤਿ ਤੇਨ ਪਾਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤੇषਾਂ ਖਡ੍ਗਾਸ੍ਤਥੋਪਰਿ । ਛਿਨ੍ਨਾਃ ਪਤਨ੍ਤਿ ਤੇ ਭੂਮੌ ਜ੍ਵਲਤ੍ਪਾਵਕਸਂਚਯੇ ॥ ੨,੩.

ਉਹ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਪਰੋਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੱਟੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਅੱਗ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਲੇਲਿਹ੍ਯਮਾਨੇ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਤਪ੍ਤਾਸ਼ੇषਮਹੀਤਲੇ । ਸਾਰਮੇਯਾਸ਼੍ਚ ਤੇ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸ਼ਾਤਯਨ੍ਤਿ ਸ਼ਰੀਰਤਃ ॥ ੨,੩.

ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ, ਜਦ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗ ਚੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇਜ਼ ਕੁੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਚੀਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਤੇषਾਂ ਖਣ੍ਡਾਨ੍ਯਨੇਕਾਨਿ ਰੁਦਤਾਮਤਿਭੀषਣੇ । ਅਸਿਪਤ੍ਰਵਨਂ ਤਾਤ ਮਯੈਤਤ੍ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ॥ ੨,੩.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਟੁਕੜੇ, ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਰੋ ਰਹੇ, ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਪਏ ਹਨ। ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਮੈਂ 'ਅਸੀਪਤ੍ਰ ਵਨ' ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਅਤਃ ਪਰਂ ਭੀਮਤਰਂ ਤਪ੍ਤਕੁਂਭਂ ਨਿਬੋਧ ਮੇ । ਸਮਨ੍ਤਤਸ੍ਤਪ੍ਤਕੁਮ੍ਭਾ ਵਹ੍ਨਿਜ੍ਵਾਲਾਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ ॥ ੨,੩.

ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਹੋਰ ਵੀ ਡਰਾਉਣੇ 'ਤਪਤ ਕੁੰਭ' ਨਰਕ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ, ਜਿੱਥੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਉਬਲੇ ਹੋਏ ਭਾਂਡੇ ਹਨ।

ਜ੍ਵਲਦਗ੍ਨਿਚਯਾਸ੍ਤਪ੍ਤਤੈਲਾਯਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਪੂਰਿਤਾਃ । ਏषੁ ਦੁष੍ਕृਤਕਰ੍ਮਾਣੋ ਯਾਮ੍ਯੈਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਾ ਹ੍ਯਧੋਮੁਖਾਃ ॥ ੨,੩.

ਉਹ ਭਾਂਡੇ ਜਲਦੀ ਅੱਗ, ਉਬਲਦੇ ਤੇਲ ਤੇ ਧਾਤ ਦੇ ਚੂਰਨ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਪਾਪੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਯਮ ਦੇ ਸੇਵਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਦੇ ਬਲ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਿਸ੍ਫੁਟਦ੍ਗਾਤ੍ਰਾ ਗਲਨ੍ਮਜ੍ਜਾਜਲਾਨ੍ਵਿਤਾਃ । ਸ੍ਫੁਟਤ੍ਕਪਾਲੇਨਤ੍ਰਾਸ੍ਥਿਚ੍ਛਿਦ੍ਯਮਾਨਾ ਵਿਭੀषਣੈਃ ॥ ੨,੩.

ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਫਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅੱਡੀਆਂ ਤੇ ਰਸ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੋਪੜੀਆਂ ਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਡਰਾਉਣੇ ਝਟਕਿਆਂ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਗृਧ੍ਰੈਰੁਤ੍ਪਾਟ੍ਯ ਮੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪੁਨਸ੍ਤੇष੍ਵੇਵ ਵੇਗਿਤੈਃ । ਪੁਨਸ਼੍ਚਿਮਚਿਮਾਯਨ੍ਤੇ ਤੈਲਨੈਕ੍ਯਂ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਿ ਚ ॥ ੨,੩.

ਗ੍ਰਿਧਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਾੜ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮੁੜ ਭਾਂਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਬਲਦੇ ਤੇ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਦ੍ਰਵੀਭੂਤੈਃ ਸ਼ਿਰੋਗਾਤ੍ਰੈਃ ਸ੍ਨਾਯੁਮਾਂਸਤ੍ਵਗਾਸ੍ਥਿਭਿਃ । ਤਤੋ ਯਾਮ੍ਯੈਰ੍ਨਰੈਰਾਸ਼ੁ ਦਰ੍ਵ੍ਯਾਘਟ੍ਟਨਘਟ੍ਟਿਤਾਃ ॥ ੨,੩.

ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਸਰੀਰ, ਨਸਾਂ, ਮਾਸ, ਚਮੜੀ ਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਯਮ ਦੇ ਸੇਵਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਮਚਿਆਂ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮਾਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਝਟਕਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

ਕृਤਾਵਰ੍ਤੇ ਮਹਾਤੈਲੇ ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਾਪਕਰ੍ਮਿਣਃ । ਏष ਤੇ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣੋਕ੍ਤਸ੍ਤਪ੍ਤਕੁਮ੍ਭੋ ਮਯਾ ਖਗ ॥ ੨,੩.

ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਤੇਲ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਉਬਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਲਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਤਪਦੇ ਭਾਂਡੇ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਆਦਿਮੋ ਰੌਰਵਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਮਹਾਰੌਰਵਕੋऽਪਰਃ । ਅਤਿਸ਼ੀਤਸ੍ਤृਤੀਯਸ੍ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਥੋ ਹਿ ਨਿਕृਨ੍ਤਨਃ ॥ ੨,੩.

ਪਹਿਲਾ ਨਰਕ ਰੌਰਵ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਮਹਾਰੌਰਵ, ਤੀਜਾ ਅਤਿ-ਠੰਢਾ, ਤੇ ਚੌਥਾ ਨਿਕ੍ਰੰਤਨ ਹੈ।

ਅਪ੍ਰਤਿष੍ਠਃ ਪਞ੍ਚਮਃ ਸ੍ਯਾਦਸਿਪਤ੍ਰਵਨੋऽਪਰਃ । ਸਪ੍ਤਮਸ੍ਤਪ੍ਤਕੁਮ੍ਭਸ੍ਤੁ ਸਪ੍ਤੈਤੇ ਨਰਕਾ ਮਤਾਃ ॥ ੨,੩.

ਪੰਜਵਾਂ ਅਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ, ਛੇਵਾਂ ਅਸੀਪਤ੍ਰਵਨ, ਤੇ ਸੱਤਵਾਂ ਤਪਤਕੁੰਭ ਹੈ; ਇਹ ਸੱਤ ਨਰਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੂਯਨ੍ਤੇਨ੍ਯਾਨ੍ਯਪਿ ਤਥਾ ਨਰਕਾਣਿ ਨਰਾਧਮਾਃ । ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਤਾਰਤਮ੍ਯੇਨ ਤੇषੁਤੇषੁ ਪਤਨ੍ਤਿ ਹਿ ॥ ੨,੩.

ਹੋਰ ਨਰਕਾਂ ਦੀ ਵੀ ਉਲਲੇਖ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ।

ਤਥਾ ਹਿ ਨਰਕੋ ਰੋਧਃ ਸ਼ੂਕਰਸ੍ਤਾਲ ਏਵ ਚ । ਤਪ੍ਤਕੁਮ੍ਭੋ ਮਹਾਜ੍ਵਾਲਃ ਸ਼ਬਲੋऽਥ ਵਿਮੋਹਨਃ ॥ ੨,੩.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਰਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਰੋਧ, ਸ਼ੂਕਰ, ਤਾਲ, ਤਪਤਕੁੰਭ, ਮਹਾਜਵਾਲਾ, ਸ਼ਬਲ ਤੇ ਵਿਮੋਹਨ।

ਕ੍ਰਿਮਿਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰਿਮਭਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਲਾਲਾਭਕ੍ਸ਼ੋ ਵਿषਞ੍ਜਨਃ । ਅਧਃ ਸ਼ਿਰਾਃ ਪੂਯਵਹੋ ਰੁਧਿਰਾਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਵਿਡ੍ਰਭੁਜਃ ॥ ੨,੩.

ਕ੍ਰਿਮਿ, ਕ੍ਰਿਮਿਭਕਸ਼, ਲਾਲਾਭਕਸ਼, ਵਿਸੰਜਨ, ਅਧਸ਼ਿਰਾ, ਪੂਯਵਹ, ਰੁਧਿਰਾਂਧ ਤੇ ਵਿਡ੍ਰਭੁਜਾ ਵੀ ਨਰਕ ਹਨ।

ਤਥਾ ਵੈਤਰਣੀ ਸੂ (ਮੂ) ਮਸਿਪਤ੍ਰਵਨਂ ਤਥਾ । ਅਗ੍ਨਿਜ੍ਵਾਲੋ ਮਹਾਘੋਰਃ ਸਨ੍ਦਂਸ਼ੋ ਵਾਪ੍ਯਭੋਜਨਃ ॥ ੨,੩.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੈਤਰਣੀ, ਸੂਮੂ (ਜਾਂ ਮੂਮਸੀਪਤ੍ਰਵਨ), ਅਗਨਿਜਵਾਲਾ, ਮਹਾਘੋਰ, ਸੰਦੰਸ਼ ਤੇ ਵਾਪਿਆਭੋਜਨ ਨਰਕ ਹਨ।

ਤਮਸ਼੍ਚ ਕਾਲਸੂਤ੍ਰਂ ਚ ਲੋਹਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਭਿਦਸ੍ਤਥਾ । ਅਪ੍ਰਤਿष੍ਠੋऽਪ੍ਯਵੀਚਿਸ਼੍ਚ ਨਰਕਾ ਏਵਮਾਦਯਃ ॥ ੨,੩.

ਤਮ, ਕਾਲਸੂਤਰ, ਲੋਹਾ, ਅਭਿਦਾ, ਅਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਤੇ ਅਵੀਚੀ ਵੀ ਮੁੱਖ ਨਰਕ ਹਨ।

ਤਾਮਸਾ ਨਰਕਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਯਮਸ੍ਯ ਵਿषਯੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਯੇषੁ ਦੁष੍ਕृਤਕਰ੍ਮਾਣਃ ਪਤਨ੍ਤਿ ਹਿ ਪृਥਕ੍ਪृਥਕ੍ ॥ ੨,੩.

ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਰਕ ਹਨ ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਯਮ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੰਦੇ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ।