ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਤ੍ਰਾਙ੍ਗਾਰਚਯੌਘੇਨ ਕृਤਂ ਤਦ੍ਧਰਣੀਸਮਮ੍ । ਤਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਨਾ ਸੁਤੀਵ੍ਰੇਣ ਤਾਪਿਤਾਙ੍ਗਾਰਭੂਮਿਨਾ ॥ ੨,੩.

ਉਥੇ ਅੰਗਾਰਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉਥੇ ਤੀਬਰ ਅੱਗ ਨਾਲ ਗਰਮ ਹੋਈ ਹੋਈ ਹੈ।

ਤਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਪਾਪਕਰ੍ਮਾਣਂ ਵਿਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤਿ ਯਮਾਨੁਗਾਃ । ਸ ਦਹ੍ਯਮਾਨਸ੍ਤੀਵ੍ਰੇਣ ਵਹ੍ਨਿਨਾ ਪਰਿਧਾਵਤਿ ॥ ੨,੩.

ਉਸ ਵਿਚ ਯਮ ਦੇ ਸੇਵਕ ਪਾਪੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਟਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਤੀਬਰ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜਦੇ ਹੋਏ ਦੌੜਦੇ ਹਨ।

ਪਦੇਪਦੇ ਚ ਪਾਦੋऽਸ੍ਯ ਸ੍ਫੁਟ੍ਯਤੇ ਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ ਪੁਨਃ । ਅਹੋਰਾਤ੍ਰੇਣੋਦ੍ਧਰਣਂ ਪਾਦਨ੍ਯਾਸੇਨ ਗਚ੍ਛਤਿ ॥ ੨,੩.

ਹਰ ਪੈਰ ਰੱਖਣ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਫਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੁੜ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਵਿਚ ਪੈਰ ਰੱਖ-ਰੱਖ ਕੇ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ।

ਏਵਂ ਸਹਸ੍ਰਂ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਤਤੋऽਨ੍ਯਤ੍ਪਾਪਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਤਾਦृਙ੍ਨਿਰਯਮृਚ੍ਛਤਿ ॥ ੨,੩.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਨਰਕ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਹੋਰ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਸਫਾਈ ਲਈ, ਉਹ ਹੋਰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।

ਰੌਰਵਸ੍ਤੇ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਃ ਪ੍ਰਥਮੋ ਨਰਕੋ ਮਯਾ । ਮਹਾਰੌਰਵਸਂਜ੍ਞਂ ਤੁ ਸ਼ृਣੁष੍ਵ ਨਰਕਂ ਖਗ ॥ ੨,੩.

ਮੈਂ ਪਹਿਲਾ ਨਰਕ ਰੌਰਵ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਹੁਣ, ਪੰਛੀ, ਮਹਾਰੌਰਵ ਨਾਮਕ ਨਰਕ ਬਾਰੇ ਸੁਣ।

ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਚ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਤਤ੍ਰ ਤਾਮ੍ਰਮਯੀ ਭੂਮਿਰਧਸ੍ਤਸ੍ਯਾ ਹੁਤਾਸ਼ਨਃ ॥ ੨,੩.

ਉਥੇ, ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹਰ ਪਾਸੇ, ਤਾਮੇ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਅੱਗ ਜਲਦੀ ਹੈ।

ਤਯਾ ਤਪਨ੍ਤ੍ਯਾ ਸਾ ਸਰ੍ਵਾ ਪ੍ਰੋਦ੍ਯਦ੍ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਸਮਪ੍ਰਭਾ । ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ ਮਹਾਰੌਦ੍ਰਾ ਪਾਪਿਨਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦਿषੁ ॥ ੨,੩.

ਉਹ ਧਰਤੀ, ਬਹੁਤ ਤਪਦੀ ਹੋਈ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ; ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਹਰ ਵੇਲੇ ਡਰਾਉਣੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯਾਂ ਬਦ੍ਧਕਰਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਚੈਵ ਯਮਾਨੁਗੈਃ । ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਪਾਪਕृਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਲੁਣ੍ਠਮਾਨਃ ਸ ਗਚ੍ਛਤਿ ॥ ੨,੩.

ਉਥੇ, ਯਮ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵਲੋਂ ਹੱਥ ਪੈਰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਪਾਪੀ ਨੂੰ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਘਸੀਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਾਕੈਰ੍ਬਕੈਰ੍ਵृਕੋਲੂਕੈਰ੍ਮਸ਼ਕੈਰ੍ਵृਸ਼੍ਚਿਕੈਸ੍ਤਥਾ । ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣੈਸ੍ਤਥਾ ਰੌਦ੍ਰੈਰ੍ਗਤੋ ਮਾਰ੍ਗੇ ਵਿਕृष੍ਯਤੇ ॥ ੨,੩.

ਰਸਤੇ ਤੇ, ਉਹ ਕਾਂ, ਬਗਲੇ, ਭੇੜੀਏ, ਉਲੂ, ਮੱਛਰ ਤੇ ਬਿਚੂਆਂ ਵਲੋਂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਭਿਆਨਕ ਹਨ, ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਘਸੀਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦਹ੍ਯਮਾਨੋ ਗਤਮਤਿਰ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਸ੍ਤਾਤੇਤਿ ਚਾਕੁਲਃ । ਵਦਤ੍ਯਸਕृਦੁਦ੍ਵਗ੍ਨੋ ਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮਧਿਗਚ੍ਛਤਿ ॥ ੨,੩.

ਜਲਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਦੀ ਮੱਤ ਭਟਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ, 'ਪਿਤਾ!' ਕਈ ਵਾਰੀ ਚੀਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।

ਏਵਂ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਰੈਰ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਵਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੈਰਵਾਪ੍ਯਤੇ । ਵਰ੍षਾਯੁਤਾਯੁਤੈਃ ਪਾਪਂ ਯੈਃ ਕृਤਂ ਦੁष੍ਟਬੁਦ੍ਧਿਭਿਃ ॥ ੨,੩.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਨਰਕ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਉਹਨਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਸਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਮੰਦ ਕੰਮ ਖਤਮ ਕਰ ਲਏ ਹੋਂ।

ਤਥਾਨ੍ਯਸ੍ਤੁ ਤਤੋ ਨਾਮ ਸੋऽਤਿਸ਼ੀਤਃ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ । ਮਹਾਰੌਰਵਵਦ੍ਦੀਰ੍ਘਸ੍ਤਥਾਨ੍ਧਤਮਸਾ ਵृਤਃ ॥ ੨,੩.

ਫਿਰ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਰਕ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਬਹੁਤ ਠੰਢਾ ਹੈ; ਉਹ ਮਹਾਰੌਰਵ ਵਾਂਗ ਲੰਮਾ ਹੈ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਸ਼ੀਤਾਰ੍ਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਬਧ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨਰਾਸ੍ਤਮਸਿ ਦਾਰੁਣੇ । ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਪਰਿਰਭ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਨ੍ਤਿ ਤੇ ॥ ੨,੩.

ਉਥੇ, ਠੰਢ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਮਨੁੱਖ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਗਲੇ ਲਗਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਦਨ੍ਤਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਚ ਭਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ਼ੀਤਾਰ੍ਤਿਪਰਿਕਮ੍ਪਿਤਾਃ । ਕ੍ਸ਼ੁਤृषਾਤਿਬਲਾਃ ਪਕ੍ਸ਼ਿਨ੍ਨਥ ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯੁਪਦਵਾਃ ॥ ੨,੩.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਠੰਢ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਤੰਗ ਹੋ ਕੇ, ਪੰਛੀ, ਉਥੇ ਵੀ ਹੋਰ ਕਲੇਸ਼ ਹਨ।

ਹਿਮਖਣ੍ਡਵਹੋ ਵਾਯੁਭਿਨਤ੍ਤ੍ਯਸ੍ਥੀਨਿ ਦਾਰੁਣਃ । ਮਜ੍ਜਾਸृਗਸ੍ਥਿਗਲਿਤਮਸ਼੍ਰਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਰ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਨ੍ਵਿਤਾਃ ॥ ੨,੩.

ਬਰਫ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਾਲੀ ਕਠੋਰ ਹਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਤੋੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਉਥੇ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੱਜਾ, ਖੂਨ ਤੇ ਮਾਸ ਵਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਆਲਿਙ੍ਗ੍ਯਮਾਨਾ ਭ੍ਰਾਮ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਰਸ੍ਪਰਸਮਾਗਮੇ । ਏਵਂ ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸੁਮਹਾਨ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਸ੍ਤਮਸਿ ਮਾਨਵੈਃ ॥ ੨,੩.

ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾ ਕੇ, ਉਹ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਭਟਕਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਥੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਸ਼ਕੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਯੋ ਬਹੂਕृਤਸਞ੍ਚਯਃ । ਨਿਕृਨ੍ਤਨ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਸ੍ਤਤੋऽਨ੍ਯੋ ਨਰਕੋਤ੍ਤਮਃ ॥ ੨,੩.

ਉਹ ਨਰਕ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪਾਪ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਹੋਂ; ਹੁਣ, ਨਿਕ੍ਰੰਤਨ ਨਾਮਕ ਉੱਤਮ ਨਰਕ ਬਾਰੇ ਸੁਣ।

ਕੁਲਾਲਚਕ੍ਰਾਣਿ ਤਤ੍ਰ ਭ੍ਰਾਮ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਵਿਰਤਂ ਖਗ । ਤੇष੍ਵਾਪਾष੍ਯੇ ਨਿਕृष੍ਯਨ੍ਤੇ ਕਾਲਸੂਤ੍ਰੇਣ ਮਾਨਵਾਃ ॥ ੨,੩.

ਉਥੇ, ਕੁਮ੍ਹਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਲਗਾਤਾਰ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪੰਛੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯਮਾਨੁਮਾਙ੍ਗੁਲਿਸ੍ਥੇਨ ਆਪਾਦਤਲਮਸ੍ਤਕਮ੍ । ਨ ਚੈषਾਂ ਜੀਵਿਤਭ੍ਰਂਸ਼ੋ ਜਾਯਤੇ ਪਕ੍ਸ਼ਿਸਤ੍ਤਮ ॥ ੨,੩.

ਯਮ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵਲੋਂ, ਉਂਗਲੀਆਂ 'ਤੇ ਧਾਗਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਪੈਰ ਤੋਂ ਸਿਰ ਤੱਕ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।

ਛਿਨ੍ਨਾਨਿ ਤੇषਾਂ ਸ਼ਤਸ਼ਃ ਖਣ੍ਡਾਨ੍ਯੈਕ੍ਯਂ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਿ ਹਿ । ਏਵਂ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਭ੍ਰਾਮ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਾਪਕਰ੍ਮਿਣਃ ॥ ੨,੩.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਸੈਂਕੜੇ ਟੁਕੜਿਆਂ 'ਚ ਵੰਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਟੁਕੜੇ ਮੁੜ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਾਪੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਤਾਵਦ੍ਯਾਵਦਸ਼ੇषਂ ਚ ਤਤ੍ਪਾਪਂ ਸਂਕ੍ਸ਼ਯਂ ਗਤਮ੍ । ਅਪ੍ਰਾਤष੍ਠਂ ਚ ਨਰਕਂ ਸ਼ृਣੁष੍ਵ ਗਦਤੋ ਮਮ ॥ ੨,੩.

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਤਕਲੀਫ ਤਦ ਤਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਪਾਪ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ; ਹੁਣ, ਮੈਂ ਅਪ੍ਰਾਤਸ਼ਠ ਨਰਕ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਸੁਣ।

ਤਤ੍ਰਸ੍ਥੈਰ੍ਨਾਰਕੈਰ੍ਦੁਃ ਖਮਸਹ੍ਯਮਨੁਭੂਯਤੇ । ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਤਤ੍ਰ ਚਕ੍ਰਾਣਿ ਘਟੀਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਚਾਨ੍ਯਤਃ ॥ ੨,੩.

ਉਥੇ ਨਰਕ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋ ਕਲੇਸ਼ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬੜੇ ਹੀ ਅਸਹਿਣੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਹੀ ਉਹ ਚੱਕਰ ਤੇ ਕੁਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।

ਦੁਃ ਖਸ੍ਯ ਹੇਤੁਭੂਤਾਨਿ ਪਾਪਕਰ੍ਮਕृਤਾਂ ਨृਣਾਮ੍ । ਚਕ੍ਰੇष੍ਵਾਰੋਪਿਤਾਃ ਕੇਚਿਦ੍ਭਾਮ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਰ ਮਾਨਵਾਃ ॥ ੨,੩.

ਇਹ ਦੁੱਖ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਚੱਕਰਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਉਥੇ ਕੁਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਯਾਵਦ੍ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਨ ਤੇषਾਂ ਸ੍ਥਿਤਿਰਨ੍ਤਰਾ । ਘਟੀਯਨ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਬਦ੍ਵਾ ਯੇ ਬਦ੍ਧਾ ਤੋਯਵਟੀ ਯਥਾ ॥ ੨,੩.

ਕੁਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕੋਈ ਰਾਹਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਣ।

ਭ੍ਰਾਮ੍ਯਨ੍ਤੇ ਮਾਨਵਾ ਰਕ੍ਤਮੁਦ੍ਗਿਰਨ੍ਤਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਅਨ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਮੁਖਵਿਨਿष੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤੈਰ੍ਨੇਤ੍ਰੈਰਨ੍ਤ੍ਰਾਵਲਮ੍ਬਿਭੈਃ ॥ ੨,੩.

ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਖੂਨ ਉਲਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੰਤੜੀਆਂ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਅੰਤੜੀਆਂ ਨਾਲ ਲਟਕ ਰਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਦੁਃ ਖਾਨਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤੀਹ ਯਾਨ੍ਯਸਹ੍ਯਾਨਿ ਜਨ੍ਤੁਭਿਃ । ਅਸਿਪਤ੍ਰਵਨਂ ਨਾਮ ਨਰਕਂ ਸ਼ृਣੁ ਚਾਪਰਮ੍ ॥ ੨,੩.

ਉਥੇ ਉਹ ਐਸੇ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦੇ ਹਨ ਜੋ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਅਸਹਿਣੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਰਕ ਦੇ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ 'ਅਸੀਪਤ੍ਰ ਵਨ'।

ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਂ ਯੋ ਜ੍ਵਲਤ੍ਯਗ੍ਨ੍ਯਾਸ਼ृਤਾਵਨਿਃ । ਸਪ੍ਤਤੀਵ੍ਰਕਰਾਸ਼੍ਚੈਣ੍ਡਰ੍ਯਤ੍ਰ ਤੀਵ੍ਰ ਸੁਦਾਰੁਣੇ ॥ ੨,੩.

ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ ਹੈ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਸੱਤੱਰ ਬੜੇ ਹੀ ਤੀਖੇ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਰਖਵਾਲੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਤਪਨ੍ਤਿ ਸਦਾ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਣਿਨੋ ਨਰਕੌਕਸਃ । ਤਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਚਰਣਂ ਸ਼ੀਤਸ੍ਨਿਗ੍ਧਪਤ੍ਰਂ ਵਿਭਾष੍ਯਤੇ ॥ ੨,੩.

ਉਥੇ ਨਰਕ ਵਾਸੀ ਸਦਾ ਹੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਰਾਹ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਠੰਢੇ ਤੇ ਨਮੀ ਵਾਲੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਪਤ੍ਰਾਣਿ ਯਤ੍ਰ ਖਣ੍ਡਾਨਿ ਫਲਾਨਾਂ ਪਕ੍ਸ਼ਿਸਤ੍ਤਮ । ਸ਼੍ਵਾਨਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਰ ਸੁਬਲਾਸ਼੍ਚਰਨ੍ਤ੍ਯਾਮਿषਭੋਜਨਾਃ ॥ ੨,੩.

ਉਸ ਥਾਂ ਪੱਤੇ ਬੜੇ ਤੀਖੇ ਹਨ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਫਲਾਂ ਦੇ ਪੱਖਾਂ ਵਾਂਗ। ਉਥੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੁੱਤੇ ਮਾਸ ਖਾ ਕੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।