ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼ਿਰੋऽਰ੍ਤਿਪ੍ਰਮੁਖਾ ਰੋਗਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਘਾਤਕਮ੍ । ਲਿਙ੍ਗਪੀਡੀ ਸ਼ਿਵਸ੍ਵਂ ਚ ਸ਼ਿਵਨਿਰ੍ਮਾਲ੍ਯਮੇਵ ਚ ॥ ੨,੨.

ਸਿਰਦਰਦ ਤੇ ਹੋਰ ਮੁੱਖ ਰੋਗ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਘਾਤੀ ਨੂੰ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਲਿੰਗ ਨੂੰ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਮਾਨਾ ਜਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਭਾਗ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਪੀੜਾ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋऽਪ੍ਯਨੇਨ ਮਾਰ੍ਗੇਣ ਹृਤ੍ਵਾ ਦੋषਮਵਾਪ੍ਨੁਯੁਃ । ਏਤੇषਾਮੇਵ ਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਭਾਰ੍ਯਾਤ੍ਵਮੁਪਜਾਯਤੇ ॥ ੨,੨.

ਇਸ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ, ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ ਪਾਪ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਭੋਗਾਨ੍ਤੇ ਨਰਕਸ੍ਯੈਤਤ੍ਸਰ੍ਵਮਿਤ੍ਯਵਧਾਰਯ । ਖਘ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼੍ਯਮੇਤਤ੍ਤੁ ਮਯੋਕ੍ਤਂ ਤੇ ਸਮਾਸਤਃ । ਦ੍ਰਵ੍ਯਪ੍ਰਕਾਰਾ ਹਿ ਯਥਾ ਤਥੈਵ ਪ੍ਰਾਣਿਜਾਤਯਃ ॥ ੨,੨.

ਸਾਰੇ ਸੁਖਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਨਰਕ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ। ਹੇ ਪੰਛੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਦਾਰਥ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵ ਹਨ।

ਏਵਂ ਵਿਚਿਤ੍ਰੈਰ੍ਨਿਜਕਰ੍ਮਭਿਰ੍ਨृਣਾਂ ਸੁਖਸ੍ਯ ਦੁਃ ਖਸ੍ਯ ਚ ਜਨ੍ਮਨਾਮਪਿ । ਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯਮੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ੁਭਕਰ੍ਮਤਃ ਸ਼ੁਭਂ ਤਥਾਸ਼ੁਭਾਚ੍ਚਾਸ਼ੁਭਮੀਰਯਨ੍ਤਿ ॥ ੨,੨.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁਖ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਭੋਗਦੇ ਹਨ। ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਮਾੜੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਮਾੜਾ।

ਏਤਤ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਂਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਯਤ੍ਪृष੍ਟੋऽਹਮਿਹ ਤ੍ਵਯਾ ॥ ੨,੨.

ਜੋ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੩ ਸੂਤ ਉਵਾਚ । ਏਵਮੁਤ੍ਸਾਹਿਤਃ ਪਕ੍ਸ਼ੀ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਨਿਰਯਸ੍ਯ ਤੁ । ਪਪ੍ਰਚ੍ਛਨਰਕਾਣ੍ਯੇਵਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਚੋਤ੍ਕੂਲਿਤਾਨ੍ਤਰਃ ॥ ੨,੩.

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਛੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸਦਾ ਮਨ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਨਰਕਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।

ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਨਰਕਾਣਾਂ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਮੇ ਵਦ ਯੇषੁ ਵਿਕਰ੍ਮਿਣਃ । ਪਾਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦੁਃ ਖਭੂਯਿष੍ਠਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਭੇਦਾਂਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਤਯ ॥ ੨,੩.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਨਰਕਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਦੱਸੋ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਪੀ ਲੋਕ ਸੁਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੇਦ ਵੀ ਦੱਸੋ।

ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ । ਨਰਕਾਣਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਹ੍ਯਰੁਣਾਨੁਜ । ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਵਿਸ੍ਤਰਤੋ ਨੈਵ ਵਕ੍ਤੁਂ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਤੋ ਬ੍ਰੁਵੇ ॥ ੨,੩.

ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਅਰੁਣ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਨਰਕਾਂ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਮੁੱਖ ਨਰਕਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਰੌਰਵਂ ਨਾਮ ਨਰਕਂ ਮੁਖ੍ਯਂ ਤਦ੍ਵੈਨਿਬੋਧ ਮੇ । ਰੌਰਵੇ ਕੂਟਸਾਕ੍ਸ਼ੀ ਤੁ ਯਾਤਿ ਯਸ਼੍ਚਾਨृਤੀ ਨਰਃ ॥ ੨,੩.

ਮੈਨੂੰ ਤੋਂ ਸੁਣ, ਰੌਰਵ ਨਾਮਕ ਨਰਕ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਹੈ। ਰੌਰਵ ਵਿਚ ਝੂਠੀ ਗਵਾਹੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ ਰੌਰਵੋ ਹਿ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ । ਜਾਨੁਮਾਤ੍ਰਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤੁ ਤਤ੍ਰ ਗਰ੍ਤਂ ਸੁਦੁਸ੍ਤਰਮ੍ ॥ ੨,੩.

ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ। ਉਥੇ ਗੱਡਾ ਹੈ ਜੋ ਘੁੱਟਾਂ ਤੱਕ ਡੂੰਘਾ ਹੈ ਤੇ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰਾਙ੍ਗਾਰਚਯੌਘੇਨ ਕृਤਂ ਤਦ੍ਧਰਣੀਸਮਮ੍ । ਤਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਨਾ ਸੁਤੀਵ੍ਰੇਣ ਤਾਪਿਤਾਙ੍ਗਾਰਭੂਮਿਨਾ ॥ ੨,੩.

ਉਥੇ ਅੰਗਾਰਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉਥੇ ਤੀਬਰ ਅੱਗ ਨਾਲ ਗਰਮ ਹੋਈ ਹੋਈ ਹੈ।

ਤਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਪਾਪਕਰ੍ਮਾਣਂ ਵਿਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤਿ ਯਮਾਨੁਗਾਃ । ਸ ਦਹ੍ਯਮਾਨਸ੍ਤੀਵ੍ਰੇਣ ਵਹ੍ਨਿਨਾ ਪਰਿਧਾਵਤਿ ॥ ੨,੩.

ਉਸ ਵਿਚ ਯਮ ਦੇ ਸੇਵਕ ਪਾਪੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਟਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਤੀਬਰ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜਦੇ ਹੋਏ ਦੌੜਦੇ ਹਨ।

ਪਦੇਪਦੇ ਚ ਪਾਦੋऽਸ੍ਯ ਸ੍ਫੁਟ੍ਯਤੇ ਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ ਪੁਨਃ । ਅਹੋਰਾਤ੍ਰੇਣੋਦ੍ਧਰਣਂ ਪਾਦਨ੍ਯਾਸੇਨ ਗਚ੍ਛਤਿ ॥ ੨,੩.

ਹਰ ਪੈਰ ਰੱਖਣ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਫਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੁੜ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਵਿਚ ਪੈਰ ਰੱਖ-ਰੱਖ ਕੇ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ।

ਏਵਂ ਸਹਸ੍ਰਂ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਤਤੋऽਨ੍ਯਤ੍ਪਾਪਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਤਾਦृਙ੍ਨਿਰਯਮृਚ੍ਛਤਿ ॥ ੨,੩.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਨਰਕ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਹੋਰ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਸਫਾਈ ਲਈ, ਉਹ ਹੋਰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।

ਰੌਰਵਸ੍ਤੇ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਃ ਪ੍ਰਥਮੋ ਨਰਕੋ ਮਯਾ । ਮਹਾਰੌਰਵਸਂਜ੍ਞਂ ਤੁ ਸ਼ृਣੁष੍ਵ ਨਰਕਂ ਖਗ ॥ ੨,੩.

ਮੈਂ ਪਹਿਲਾ ਨਰਕ ਰੌਰਵ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਹੁਣ, ਪੰਛੀ, ਮਹਾਰੌਰਵ ਨਾਮਕ ਨਰਕ ਬਾਰੇ ਸੁਣ।

ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਚ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਤਤ੍ਰ ਤਾਮ੍ਰਮਯੀ ਭੂਮਿਰਧਸ੍ਤਸ੍ਯਾ ਹੁਤਾਸ਼ਨਃ ॥ ੨,੩.

ਉਥੇ, ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹਰ ਪਾਸੇ, ਤਾਮੇ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਅੱਗ ਜਲਦੀ ਹੈ।

ਤਯਾ ਤਪਨ੍ਤ੍ਯਾ ਸਾ ਸਰ੍ਵਾ ਪ੍ਰੋਦ੍ਯਦ੍ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਸਮਪ੍ਰਭਾ । ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ ਮਹਾਰੌਦ੍ਰਾ ਪਾਪਿਨਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦਿषੁ ॥ ੨,੩.

ਉਹ ਧਰਤੀ, ਬਹੁਤ ਤਪਦੀ ਹੋਈ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ; ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਹਰ ਵੇਲੇ ਡਰਾਉਣੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯਾਂ ਬਦ੍ਧਕਰਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਚੈਵ ਯਮਾਨੁਗੈਃ । ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਪਾਪਕृਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਲੁਣ੍ਠਮਾਨਃ ਸ ਗਚ੍ਛਤਿ ॥ ੨,੩.

ਉਥੇ, ਯਮ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵਲੋਂ ਹੱਥ ਪੈਰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਪਾਪੀ ਨੂੰ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਘਸੀਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਾਕੈਰ੍ਬਕੈਰ੍ਵृਕੋਲੂਕੈਰ੍ਮਸ਼ਕੈਰ੍ਵृਸ਼੍ਚਿਕੈਸ੍ਤਥਾ । ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣੈਸ੍ਤਥਾ ਰੌਦ੍ਰੈਰ੍ਗਤੋ ਮਾਰ੍ਗੇ ਵਿਕृष੍ਯਤੇ ॥ ੨,੩.

ਰਸਤੇ ਤੇ, ਉਹ ਕਾਂ, ਬਗਲੇ, ਭੇੜੀਏ, ਉਲੂ, ਮੱਛਰ ਤੇ ਬਿਚੂਆਂ ਵਲੋਂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਭਿਆਨਕ ਹਨ, ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਘਸੀਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦਹ੍ਯਮਾਨੋ ਗਤਮਤਿਰ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਸ੍ਤਾਤੇਤਿ ਚਾਕੁਲਃ । ਵਦਤ੍ਯਸਕृਦੁਦ੍ਵਗ੍ਨੋ ਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮਧਿਗਚ੍ਛਤਿ ॥ ੨,੩.

ਜਲਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਦੀ ਮੱਤ ਭਟਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ, 'ਪਿਤਾ!' ਕਈ ਵਾਰੀ ਚੀਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।

ਏਵਂ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਰੈਰ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਵਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੈਰਵਾਪ੍ਯਤੇ । ਵਰ੍षਾਯੁਤਾਯੁਤੈਃ ਪਾਪਂ ਯੈਃ ਕृਤਂ ਦੁष੍ਟਬੁਦ੍ਧਿਭਿਃ ॥ ੨,੩.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਨਰਕ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਉਹਨਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਸਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਮੰਦ ਕੰਮ ਖਤਮ ਕਰ ਲਏ ਹੋਂ।

ਤਥਾਨ੍ਯਸ੍ਤੁ ਤਤੋ ਨਾਮ ਸੋऽਤਿਸ਼ੀਤਃ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ । ਮਹਾਰੌਰਵਵਦ੍ਦੀਰ੍ਘਸ੍ਤਥਾਨ੍ਧਤਮਸਾ ਵृਤਃ ॥ ੨,੩.

ਫਿਰ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਰਕ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਬਹੁਤ ਠੰਢਾ ਹੈ; ਉਹ ਮਹਾਰੌਰਵ ਵਾਂਗ ਲੰਮਾ ਹੈ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਸ਼ੀਤਾਰ੍ਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਬਧ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨਰਾਸ੍ਤਮਸਿ ਦਾਰੁਣੇ । ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਪਰਿਰਭ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਨ੍ਤਿ ਤੇ ॥ ੨,੩.

ਉਥੇ, ਠੰਢ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਮਨੁੱਖ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਗਲੇ ਲਗਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਦਨ੍ਤਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਚ ਭਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ਼ੀਤਾਰ੍ਤਿਪਰਿਕਮ੍ਪਿਤਾਃ । ਕ੍ਸ਼ੁਤृषਾਤਿਬਲਾਃ ਪਕ੍ਸ਼ਿਨ੍ਨਥ ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯੁਪਦਵਾਃ ॥ ੨,੩.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਠੰਢ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਤੰਗ ਹੋ ਕੇ, ਪੰਛੀ, ਉਥੇ ਵੀ ਹੋਰ ਕਲੇਸ਼ ਹਨ।

ਹਿਮਖਣ੍ਡਵਹੋ ਵਾਯੁਭਿਨਤ੍ਤ੍ਯਸ੍ਥੀਨਿ ਦਾਰੁਣਃ । ਮਜ੍ਜਾਸृਗਸ੍ਥਿਗਲਿਤਮਸ਼੍ਰਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਰ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਨ੍ਵਿਤਾਃ ॥ ੨,੩.

ਬਰਫ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਾਲੀ ਕਠੋਰ ਹਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਤੋੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਉਥੇ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੱਜਾ, ਖੂਨ ਤੇ ਮਾਸ ਵਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਆਲਿਙ੍ਗ੍ਯਮਾਨਾ ਭ੍ਰਾਮ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਰਸ੍ਪਰਸਮਾਗਮੇ । ਏਵਂ ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸੁਮਹਾਨ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਸ੍ਤਮਸਿ ਮਾਨਵੈਃ ॥ ੨,੩.

ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾ ਕੇ, ਉਹ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਭਟਕਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਥੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਸ਼ਕੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਯੋ ਬਹੂਕृਤਸਞ੍ਚਯਃ । ਨਿਕृਨ੍ਤਨ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਸ੍ਤਤੋऽਨ੍ਯੋ ਨਰਕੋਤ੍ਤਮਃ ॥ ੨,੩.

ਉਹ ਨਰਕ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪਾਪ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਹੋਂ; ਹੁਣ, ਨਿਕ੍ਰੰਤਨ ਨਾਮਕ ਉੱਤਮ ਨਰਕ ਬਾਰੇ ਸੁਣ।

ਕੁਲਾਲਚਕ੍ਰਾਣਿ ਤਤ੍ਰ ਭ੍ਰਾਮ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਵਿਰਤਂ ਖਗ । ਤੇष੍ਵਾਪਾष੍ਯੇ ਨਿਕृष੍ਯਨ੍ਤੇ ਕਾਲਸੂਤ੍ਰੇਣ ਮਾਨਵਾਃ ॥ ੨,੩.

ਉਥੇ, ਕੁਮ੍ਹਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਲਗਾਤਾਰ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪੰਛੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯਮਾਨੁਮਾਙ੍ਗੁਲਿਸ੍ਥੇਨ ਆਪਾਦਤਲਮਸ੍ਤਕਮ੍ । ਨ ਚੈषਾਂ ਜੀਵਿਤਭ੍ਰਂਸ਼ੋ ਜਾਯਤੇ ਪਕ੍ਸ਼ਿਸਤ੍ਤਮ ॥ ੨,੩.

ਯਮ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵਲੋਂ, ਉਂਗਲੀਆਂ 'ਤੇ ਧਾਗਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਪੈਰ ਤੋਂ ਸਿਰ ਤੱਕ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।