ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਯਤਸ੍ਤਤੋऽਸ਼੍ਰਨ੍ਮਾਰ੍ਜਾਰੋ ਖਦ੍ਯੋਤੋ ਵਹਦਾਹਕਃ । ਕृਮਿਃ ਪਰ੍ਯੁषਿਤਾਦਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਤ੍ਸਰੀ ਭ੍ਰਮਰੋ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੨,੨.

ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਬਿੱਲੀ; ਅੱਗ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਜੁਗਨੂ; ਬਾਸੀ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਕੀੜਾ; ਅਤੇ ਈਰਖਾ ਵਾਲਾ ਭੌਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਗ੍ਨ੍ਯੁਤ੍ਸਾਦੀ ਤੁ ਕੁष੍ਠੀ ਸ੍ਯਾਦਦਤ੍ਤਾऽਦਾਨਤੋ ਵृषਃ । ਸਰ੍ਪੋ ਗੋਹਾਰਕੋऽਨ੍ਨਸ੍ਯ ਹਾਰਕਃ ਸ੍ਯਾਦਜੀਰ੍ਣਵਾਨ੍ ॥ ੨,੨.

ਅੱਗ ਨੁੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋੜ ਵਾਲਾ; ਨਾ ਦਿੱਤੀ ਵਸਤੂ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਬਲਦ; ਗਾਂ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੱਪ; ਅਤੇ ਖਾਣਾ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਜੀਰਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜਲਹਾਰੀ ਤੁ ਮਤ੍ਸ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕ੍ਸ਼ੀਰਹਾਰੀ ਬਲਾਕਿਕਾ । ਅਨ੍ਨਂ ਪਰ੍ਯੁषਿਤਂ ਵਿਪ੍ਰੇ ਪ੍ਰਦਦਤ੍ਕੁਬ੍ਜਤਾਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ॥ ੨,੨.

ਪਾਣੀ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮੱਛੀ; ਦੂਧ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬਗਲਾ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋ ਬਾਸੀ ਖਾਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੁਬੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਫਲਾਨਿ ਹਰਤੇ ਯਸ੍ਤੁ ਸਨ੍ਤਤਿਰ੍ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਖਗ । ਅਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਮਸ਼੍ਰਾਤਿ ਹ੍ਯਨਪਤ੍ਯੋ ਭਵੇਨ੍ਨਰਃ ॥ ੨,੨.

ਫਲ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਨਾ ਦੇ ਕੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਿਨਾ ਸੰਤਾਨ ਦੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਵਜ੍ਯਾਗਮਨਾਦ੍ਰਾਜਨ੍ ਭਵੇਨ੍ਮਰੁਪਿਸ਼ਾਚਕਃ । ਚਾਤਕੋ ਜਲਹਰ੍ਤਾ ਸ੍ਯਾਜ੍ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਧਃ ਪੁਂਸ੍ਤਕਂ ਹਰਨ੍ ॥ ੨,੨.

ਰਾਜਾ, ਜੋ ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੂਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਾਣੀ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਚਾਤਕਾ; ਅਤੇ ਪੁਸਤਕ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਜਨਮ ਤੋਂ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜੇਭ੍ਯੋਰ੍ऽਥਮਦਦਜ੍ਜਮ੍ਬੁਕੋ ਭਵੇਤ੍ । ਪਰਿਵਾਦਾਦਿਜਾਤੀਨਾਂ ਲਭਤੇ ਕਾਚ੍ਛਪੀਂ ਤਨੁਮ੍ ॥ ੨,੨.

ਜੇ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੌਲਤ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਕੇ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਜੰਬੂਕ (ਗਿੱਟ) ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਨਿੰਦਾ ਆਦਿ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਕਛੂਆ ਦੀ ਜਾਤੀ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਦੁਰ੍ਭਗਃ ਫਲਵਿਕ੍ਰੇਤਾ ਵृਕਸ਼੍ਚ ਵृषਲੀਪਤਿਃ । ਮਾਰ੍ਜਾਰੋऽਗ੍ਨਿਂ ਪਦਾ ਸ੍ਪृष੍ਟ੍ਵਾ ਰੋਗਵਾਨ੍ਪਰਮਾਂਸਭੁਕ੍ ॥ ੨,੨.

ਫਲ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਮਾੜੀ ਹੋਵੇ, ਭੇਡ, ਨੀਚ ਜਾਤੀ ਦੀ ਔਰਤ ਦਾ ਪਤੀ, ਬਿੱਲੀ ਜੋ ਅੱਗ ਨੂੰ ਪੈਰ ਨਾਲ ਛੂਹੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਪਰਾਇਆ ਮਾਸ ਖਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਰੋਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਜਲਪ੍ਰਸ੍ਤ੍ਰਵਣਂ ਯਸ੍ਤੁ ਭਿਨ੍ਦ੍ਯਾਨ੍ਮਤ੍ਸ੍ਯੋ ਭਵੇਨ੍ਨਰਃ । ਹਰੇਃ ਕਥਾਂ ਨ ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯੇ ਨ ਸਾਧੁਜਨਸ੍ਤਵਮ੍ ॥ ੨,੨.

ਜੋ ਪਾਣੀ ਦੀ ਨਲੀ ਤੋੜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੱਛੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਹਰੀ ਦੀ ਕਥਾ ਜਾਂ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਤਿ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੇ, ਉਹ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ।

ਤਾਨ੍ਨਰਾਨ੍ਕਰ੍ਣਮੂਲੋऽਯਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਨੁਯਾਨ੍ਨੇਤਰਾਞ੍ਜਨਾਨ੍ । ਪਰਸ੍ਯਾਨਨਸਂਸ੍ਥਂ ਯੋ ਗ੍ਰਾਸਂ ਹਰਿ ਮਨ੍ਦਧੀਃ ॥ ੨,੨.

ਕੰਨ ਦਾ ਇਹ ਮੂਲ ਉਹਨਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੁਣਦੇ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੋ ਮੰਦ-ਬੁੱਧੀ ਹੋ ਕੇ ਪਰਾਏ ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਖਾਣਾ ਛੀਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਾਂਦਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦੇਵੋਪਕਰਣਾਨ੍ਯੇਨਂ ਗਣ੍ਡਮਾਲਿਨਮੀਹਤੇ । ਦਮ੍ਭੇਨਾਚਰਤੇ ਧਰ੍ਮਂ ਗਜਚਰ੍ਮਾ ਭਵੇਤ੍ਤੁ ਸਃ ॥ ੨,੨.

ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮਾਨਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਦਿਖਾਵਾ ਕਰਕੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਾਥੀ ਦੀ ਚਮੜੀ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਿਰੋऽਰ੍ਤਿਪ੍ਰਮੁਖਾ ਰੋਗਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਘਾਤਕਮ੍ । ਲਿਙ੍ਗਪੀਡੀ ਸ਼ਿਵਸ੍ਵਂ ਚ ਸ਼ਿਵਨਿਰ੍ਮਾਲ੍ਯਮੇਵ ਚ ॥ ੨,੨.

ਸਿਰਦਰਦ ਤੇ ਹੋਰ ਮੁੱਖ ਰੋਗ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਘਾਤੀ ਨੂੰ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਲਿੰਗ ਨੂੰ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਮਾਨਾ ਜਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਭਾਗ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਪੀੜਾ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋऽਪ੍ਯਨੇਨ ਮਾਰ੍ਗੇਣ ਹृਤ੍ਵਾ ਦੋषਮਵਾਪ੍ਨੁਯੁਃ । ਏਤੇषਾਮੇਵ ਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਭਾਰ੍ਯਾਤ੍ਵਮੁਪਜਾਯਤੇ ॥ ੨,੨.

ਇਸ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ, ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ ਪਾਪ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਭੋਗਾਨ੍ਤੇ ਨਰਕਸ੍ਯੈਤਤ੍ਸਰ੍ਵਮਿਤ੍ਯਵਧਾਰਯ । ਖਘ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼੍ਯਮੇਤਤ੍ਤੁ ਮਯੋਕ੍ਤਂ ਤੇ ਸਮਾਸਤਃ । ਦ੍ਰਵ੍ਯਪ੍ਰਕਾਰਾ ਹਿ ਯਥਾ ਤਥੈਵ ਪ੍ਰਾਣਿਜਾਤਯਃ ॥ ੨,੨.

ਸਾਰੇ ਸੁਖਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਨਰਕ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ। ਹੇ ਪੰਛੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਦਾਰਥ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵ ਹਨ।

ਏਵਂ ਵਿਚਿਤ੍ਰੈਰ੍ਨਿਜਕਰ੍ਮਭਿਰ੍ਨृਣਾਂ ਸੁਖਸ੍ਯ ਦੁਃ ਖਸ੍ਯ ਚ ਜਨ੍ਮਨਾਮਪਿ । ਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯਮੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ੁਭਕਰ੍ਮਤਃ ਸ਼ੁਭਂ ਤਥਾਸ਼ੁਭਾਚ੍ਚਾਸ਼ੁਭਮੀਰਯਨ੍ਤਿ ॥ ੨,੨.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁਖ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਭੋਗਦੇ ਹਨ। ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਮਾੜੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਮਾੜਾ।

ਏਤਤ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਂਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਯਤ੍ਪृष੍ਟੋऽਹਮਿਹ ਤ੍ਵਯਾ ॥ ੨,੨.

ਜੋ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੩ ਸੂਤ ਉਵਾਚ । ਏਵਮੁਤ੍ਸਾਹਿਤਃ ਪਕ੍ਸ਼ੀ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਨਿਰਯਸ੍ਯ ਤੁ । ਪਪ੍ਰਚ੍ਛਨਰਕਾਣ੍ਯੇਵਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਚੋਤ੍ਕੂਲਿਤਾਨ੍ਤਰਃ ॥ ੨,੩.

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਛੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸਦਾ ਮਨ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਨਰਕਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।

ਗਰੁਡ ਉਵਾਚ । ਨਰਕਾਣਾਂ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਮੇ ਵਦ ਯੇषੁ ਵਿਕਰ੍ਮਿਣਃ । ਪਾਤ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦੁਃ ਖਭੂਯਿष੍ਠਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਭੇਦਾਂਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਤਯ ॥ ੨,੩.

ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਨਰਕਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਦੱਸੋ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਪੀ ਲੋਕ ਸੁਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੇਦ ਵੀ ਦੱਸੋ।

ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ । ਨਰਕਾਣਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਹ੍ਯਰੁਣਾਨੁਜ । ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਵਿਸ੍ਤਰਤੋ ਨੈਵ ਵਕ੍ਤੁਂ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਤੋ ਬ੍ਰੁਵੇ ॥ ੨,੩.

ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਅਰੁਣ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਨਰਕਾਂ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਮੁੱਖ ਨਰਕਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਰੌਰਵਂ ਨਾਮ ਨਰਕਂ ਮੁਖ੍ਯਂ ਤਦ੍ਵੈਨਿਬੋਧ ਮੇ । ਰੌਰਵੇ ਕੂਟਸਾਕ੍ਸ਼ੀ ਤੁ ਯਾਤਿ ਯਸ਼੍ਚਾਨृਤੀ ਨਰਃ ॥ ੨,੩.

ਮੈਨੂੰ ਤੋਂ ਸੁਣ, ਰੌਰਵ ਨਾਮਕ ਨਰਕ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਹੈ। ਰੌਰਵ ਵਿਚ ਝੂਠੀ ਗਵਾਹੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ ਰੌਰਵੋ ਹਿ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ । ਜਾਨੁਮਾਤ੍ਰਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤੁ ਤਤ੍ਰ ਗਰ੍ਤਂ ਸੁਦੁਸ੍ਤਰਮ੍ ॥ ੨,੩.

ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ। ਉਥੇ ਗੱਡਾ ਹੈ ਜੋ ਘੁੱਟਾਂ ਤੱਕ ਡੂੰਘਾ ਹੈ ਤੇ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰਾਙ੍ਗਾਰਚਯੌਘੇਨ ਕृਤਂ ਤਦ੍ਧਰਣੀਸਮਮ੍ । ਤਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਨਾ ਸੁਤੀਵ੍ਰੇਣ ਤਾਪਿਤਾਙ੍ਗਾਰਭੂਮਿਨਾ ॥ ੨,੩.

ਉਥੇ ਅੰਗਾਰਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉਥੇ ਤੀਬਰ ਅੱਗ ਨਾਲ ਗਰਮ ਹੋਈ ਹੋਈ ਹੈ।

ਤਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਪਾਪਕਰ੍ਮਾਣਂ ਵਿਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤਿ ਯਮਾਨੁਗਾਃ । ਸ ਦਹ੍ਯਮਾਨਸ੍ਤੀਵ੍ਰੇਣ ਵਹ੍ਨਿਨਾ ਪਰਿਧਾਵਤਿ ॥ ੨,੩.

ਉਸ ਵਿਚ ਯਮ ਦੇ ਸੇਵਕ ਪਾਪੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਟਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਤੀਬਰ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜਦੇ ਹੋਏ ਦੌੜਦੇ ਹਨ।

ਪਦੇਪਦੇ ਚ ਪਾਦੋऽਸ੍ਯ ਸ੍ਫੁਟ੍ਯਤੇ ਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ ਪੁਨਃ । ਅਹੋਰਾਤ੍ਰੇਣੋਦ੍ਧਰਣਂ ਪਾਦਨ੍ਯਾਸੇਨ ਗਚ੍ਛਤਿ ॥ ੨,੩.

ਹਰ ਪੈਰ ਰੱਖਣ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਫਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੁੜ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਵਿਚ ਪੈਰ ਰੱਖ-ਰੱਖ ਕੇ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ।

ਏਵਂ ਸਹਸ੍ਰਂ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਤਤੋऽਨ੍ਯਤ੍ਪਾਪਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਤਾਦृਙ੍ਨਿਰਯਮृਚ੍ਛਤਿ ॥ ੨,੩.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਨਰਕ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਹੋਰ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਸਫਾਈ ਲਈ, ਉਹ ਹੋਰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।

ਰੌਰਵਸ੍ਤੇ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਃ ਪ੍ਰਥਮੋ ਨਰਕੋ ਮਯਾ । ਮਹਾਰੌਰਵਸਂਜ੍ਞਂ ਤੁ ਸ਼ृਣੁष੍ਵ ਨਰਕਂ ਖਗ ॥ ੨,੩.

ਮੈਂ ਪਹਿਲਾ ਨਰਕ ਰੌਰਵ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਹੁਣ, ਪੰਛੀ, ਮਹਾਰੌਰਵ ਨਾਮਕ ਨਰਕ ਬਾਰੇ ਸੁਣ।

ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਚ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਤਤ੍ਰ ਤਾਮ੍ਰਮਯੀ ਭੂਮਿਰਧਸ੍ਤਸ੍ਯਾ ਹੁਤਾਸ਼ਨਃ ॥ ੨,੩.

ਉਥੇ, ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹਰ ਪਾਸੇ, ਤਾਮੇ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਅੱਗ ਜਲਦੀ ਹੈ।

ਤਯਾ ਤਪਨ੍ਤ੍ਯਾ ਸਾ ਸਰ੍ਵਾ ਪ੍ਰੋਦ੍ਯਦ੍ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਸਮਪ੍ਰਭਾ । ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ ਮਹਾਰੌਦ੍ਰਾ ਪਾਪਿਨਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦਿषੁ ॥ ੨,੩.

ਉਹ ਧਰਤੀ, ਬਹੁਤ ਤਪਦੀ ਹੋਈ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ; ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਹਰ ਵੇਲੇ ਡਰਾਉਣੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯਾਂ ਬਦ੍ਧਕਰਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਚੈਵ ਯਮਾਨੁਗੈਃ । ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਪਾਪਕृਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਲੁਣ੍ਠਮਾਨਃ ਸ ਗਚ੍ਛਤਿ ॥ ੨,੩.

ਉਥੇ, ਯਮ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵਲੋਂ ਹੱਥ ਪੈਰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਪਾਪੀ ਨੂੰ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਘਸੀਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਾਕੈਰ੍ਬਕੈਰ੍ਵृਕੋਲੂਕੈਰ੍ਮਸ਼ਕੈਰ੍ਵृਸ਼੍ਚਿਕੈਸ੍ਤਥਾ । ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣੈਸ੍ਤਥਾ ਰੌਦ੍ਰੈਰ੍ਗਤੋ ਮਾਰ੍ਗੇ ਵਿਕृष੍ਯਤੇ ॥ ੨,੩.

ਰਸਤੇ ਤੇ, ਉਹ ਕਾਂ, ਬਗਲੇ, ਭੇੜੀਏ, ਉਲੂ, ਮੱਛਰ ਤੇ ਬਿਚੂਆਂ ਵਲੋਂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਭਿਆਨਕ ਹਨ, ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਘਸੀਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।