ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਵਿष੍ਣੁਲੋਕੇ ਸ ਵੈ ਯਾਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਹੀਨੋऽਪਿ ਮਾਨਵਃ । ਤੂਲੀਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਕृਤੌ ਪਾਦੌ ਸਂਸ੍ਥਿਤੌ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਪृष੍ਠਤਃ ॥ ੨,੨.

ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਬਿਨਾ ਵੀ, ਐਸਾ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਗੱਦੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ, ਪੈਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ।

ਪ੍ਰਾਯਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਗ੍ਨੌ ਸਂਸਾਰੇऽਸਾਰਸਾਗਰੇ । ਗੋਮਯੇਨੋਪਲਿਮ੍ਪੇਤ੍ਤੁ ਦਰ੍ਭਾਸ੍ਤਰਣਸਂਸ੍ਥਿਤੇ ॥ ੨,੨.

ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁੱਤੜੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ, ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਨਾਲ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਮਾਫੀ ਲਈ ਰਸਮ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਗੋਮੈ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਲਪੇਟ ਕੇ, ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਦੀ ਚੌਕੀ ਬਿਛਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਯਨੇ ਦਤ੍ਤੇਨ ਦਾਨੇਨ ਸਰ੍ਵਂ ਪਾਪਂ ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ । ਲਵਣਂ ਤਦ੍ਰਸਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਕਾਮਪ੍ਰਦਂ ਨृਣਾਮ੍ ॥ ੨,੨.

ਇਹ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਲੂਣ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੁਆਦ ਅਸਲੀ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਯਸ੍ਮਾਦਨ੍ਨਰਸਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਨੋਤ੍ਕਟਾ ਲਵਣਂ ਵਿਨਾ । ਪਿਤॄਣਾਂ ਚ ਪ੍ਰਿਯਂ ਭਵ੍ਯਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗਪ੍ਰਦਂ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੨,੨.

ਕਿਉਂਕਿ ਲੂਣ ਦੇ ਬਿਨਾ ਖਾਣੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੁਆਦ ਚੰਗੇ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ, ਤੇ ਇਹ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਿਆਰਾ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸੁਰਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਵਿष੍ਣੁਦੇਹਸਮੁਦ੍ਭੂਤੋ ਯਤੋऽਯਂ ਲਵਣੋ ਰਸਃ । ਏਤਤ੍ਸਲਵਣਂ ਦਾਨਂ ਤੇਨ ਸ਼ਂਸਨ੍ਤਿ ਯੋਗਿਨਃ ॥ ੨,੨.

ਇਹ ਲੂਣ ਦਾ ਸੁਆਦ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਯੋਗੀ ਲੋਕ ਇਸ ਲੂਣ ਦੇ ਦਾਨ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤ੍ਰਿਯਵਿਸ਼ਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਜਨਸ੍ਯ ਚ । ਆਤੁਰਸ੍ਯ ਯਦਾ ਪ੍ਰਾਣਾ ਨ ਯਾਨ੍ਤਿ ਵਸੁਧਾਤਲੇ ॥ ੨,੨.

ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖੱਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਔਰਤਾਂ, ਸ਼ੂਦਰ ਤੇ ਰੋਗੀ — ਕਿਸੇ ਦੀ ਜਿੰਦ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ—

ਲਵਣਂ ਤੁ ਤਦਾ ਦੇਯਂ ਦ੍ਵਾਰਸ੍ਯੋਦ੍ਵਾਟਨਂ ਦਿਵਃ । ਅਨ੍ਯਚ੍ਚ ਸ਼ृਣੁ ਪਕ੍ਸ਼ੀਨ੍ਦ੍ਰ ਮृਤ੍ਯੋ ਰੂਪਂ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚਤਃ ॥ ੨,੨.

—ਉਸ ਵੇਲੇ ਲੂਣ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਵੀ ਲੂਣ ਨਾਲ ਲਪੇਟਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਹੋਰ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਮੌਤ ਦਾ ਰੂਪ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

ਯਸ੍ਯ ਕਾਲੇਨ ਨੋ ਯਾਯਾਦ੍ਵਿਯੋਗਃ ਪ੍ਰਾਣਦੇਹਯੋਃ । ਪ੍ਰਾਣਿਨਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਸਮਯੇ ਮृਤ੍ਯੁਰਤ੍ਯਨ੍ਤਵਿਸ੍ਮृਤਿਃ ॥ ੨,੨.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਣ 'ਤੇ ਜਿੰਦ ਤੇ ਸਰੀਰ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮੌਤ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਆਉਣੀ ਭੂਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਯਥਾ ਵਾਯੁਰ੍ਜਲਧਰਾਨ੍ਵਿਕਰ੍षਤਿ ਯਤਸ੍ਤਤਃ । ਤਦ੍ਵਜ੍ਜਲਦਵਤ੍ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯ ਕਾਲਸ੍ਯੈਵ ਵਸ਼ਾਨੁਗਾਃ ॥ ੨,੨.

ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਇधर-ਉਧਰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ, ਤਾਰਕਸ਼, ਜੀਵ ਕਾਲ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਹਨ, ਬੱਦਲਾਂ ਵਿਚ ਪਏ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ।

ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਾ ਰਾਜਸਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤਾਮਸਾ ਯੇ ਚ ਕੇਚਨ । ਭਾਵਾਃ ਕਾਲਾਤ੍ਮਕਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਹਿ ਜਨ੍ਤੁषੁ ॥ ੨,੨.

ਸਾਰੇ ਸੁਭਾਵ — ਚੰਗਾ, ਗਰਮ, ਤੇ ਮੰਦਾ — ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ, ਕਾਲ ਦੀ ਸੁਰਤੋਂ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਉਪਜਦੇ ਹਨ।

ਆਦਿਤ੍ਯਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ ਸ਼ਮ੍ਭੁਰਾਪੋ ਵਾਯੁਃ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁਃ । ਅਗ੍ਨਿਃ ਖਂ ਪृਥਿਵੀ ਮਿਤ੍ਰ ਓषਧ੍ਯੋ ਵਸਵਸ੍ਤਥਾ ॥ ੨,੨.

ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਸ਼ਿਵ, ਪਾਣੀ, ਹਵਾ, ਇੰਦਰ, ਅੱਗ, ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ, ਮਿਤ੍ਰ, ਬੂਟੀਆਂ ਤੇ ਵਸੁ—

ਸਰਿਤਃ ਸਾਗਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਭਾਵਾਭਾਵੌ ਚ ਸਰ੍ਪਹਨ੍ । ਸਰ੍ਵੇ ਕਾਲੇਨ ਸृਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਂਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਥਾ ਪੁਨਃ ॥ ੨,੨.

—ਨਦੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰ, ਹੋਣਾ-ਅਣਹੋਣਾ, ਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ — ਇਹ ਸਭ ਕਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਬਣਦੇ ਤੇ ਮੁੜ ਸਮੇਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕਾਲੇਨ ਸਂਹ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਚ ਨृਨਂ ਮृਤ੍ਯਾਵੁਪਸ੍ਥਿਤੇ । ਦੈਵਯੋਗਾਤ੍ਤ੍ਦਾ ਵ੍ਯਾਧਿਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਖਗ ॥ ੨,੨.

ਕਾਲ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮੌਤ ਆਉਣ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਕਿਸੇ ਰੋਗ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੰਛੀ।

ਵੈਕਲ੍ਯਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਚ ਬਲੌ ਜੋਰਂਹਸਾਂ ਭਵੇਤ੍ । ਯੁਗਪਦ੍ਵਸ਼੍ਚਿਕਕੋਟਿਸ਼ੂਕਦਂਸ਼ੋ ਭਵੇਦ੍ਯਦਿ ॥ ੨,੨.

ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਤੇ ਤਾਕਤ ਦੀ ਘਾਟ ਤੇਜ਼ ਬੁਖਾਰ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੇ ਇਕ ਵਾਰ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਿਛੂ ਤੇ ਸੂਈਆਂ ਚੁਭ ਜਾਣ—

ਤਦਾਨੁਮੀਯਤੇ ਤੇਨ ਪੀਡਾ ਮृਤ੍ਯੁਭਵਾ ਖਗ । ਤਤਃ ਕ੍ਸ਼ਣੇਨ ਚੈਤਨ੍ਯੇ ਵਿਕਲੇ ਜਡਤਾਂ ਗਤੇ ॥ ੨,੨.

—ਉਸ ਦਰਦ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੌਤ ਨੇੜੇ ਹੈ, ਪੰਛੀ। ਫਿਰ, ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਜਦ ਚੇਤਨਾ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—

ਪ੍ਰਿਚਾਲ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਣਾ ਯਾਮ੍ਯੈਰ੍ਨਿਕਟਵਰ੍ਤਿਭਿਃ । ਬੀਭਤ੍ਸਂ ਤੁ ਤਦਾ ਰੂਪਂ ਪ੍ਰਾਣੈਃ ਕਣ੍ਠਗਤੈਰ੍ਭਵੇਤ੍ ॥ ੨,੨.

—ਉਸ ਵੇਲੇ, ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਜਿੰਦ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਨੇੜੇ ਖੜੇ ਹਨ। ਜਦ ਜਿੰਦ ਗਲੇ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਰੂਪ ਡਰਾਉਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਫੇਮੁਦ੍ਗਿਰਤੇ ਸੋऽਥ ਮੁਖਂ ਲਾਲਾਕੁਲਂ ਭਵੇਤ੍ । ਅਙ੍ਗੁष੍ਠਮਾਤ੍ਰਪੁਰੁषੋ ਹਾਹਾ ਕੁਰ੍ਵਂਸ੍ਤਤਸ੍ਤਨੋਃ ॥ ੨,੨.

ਉਹ ਫੇਨ ਉਗਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੂੰਹ ਲਾਲਾ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਗੂਠੇ ਜਿੰਨਾ ਜੀਵ 'ਹਾ ਹਾ' ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।

ਤਦੈਵ ਨੀਯਤੇ ਦ੍ਵਤੈਰ੍ਯਾਮ੍ਯੈਰ੍ਵੋਕ੍ਸ਼ਨ੍ਸ੍ਵਕਂ ਗृਹਮ੍ । ਭੂਯ ਏਵ ਹਿਤੇ ਤਾਤ ਮृਤ੍ਯੁਕਾਲਦਸ਼ਾਮਿਮਾਮ੍ ॥ ੨,੨.

ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਯਮ ਦੇ ਦੋ ਦੂਤ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲਈ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪਿਆਰੇ, ਮੈਂ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਹੋਰ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਅष੍ਮਾ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਃ ਕਾਯੇ ਤੀਵ੍ਰਵਾਯੁਸਮੀਰਿਤਃ । ਭਿਨਤ੍ਤਿ ਮਰ੍ਮਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਦੀਪ੍ਯਮਾਨੋ ਨਿਰਿਨ੍ਧਨਃ ॥ ੨,੨.

ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਦਰਦ, ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਜੀਵ ਦੇ ਮਰਮ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਈਂਧਨ ਦੇ ਭੜਕਦਾ ਹੈ।

ਉਦਾਨੋ ਨਾਮ ਪਵਨਸ੍ਤਤਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ । ਭਕ੍ਤਾਨਾਮਬੁਭੁਕ੍ਸ਼ਾਣਾਮਧੋਗਤਿਨਿਰੋਧਕृਤ੍ ॥ ੨,੨.

ਉਦਾਨਾ ਨਾਂਕਾ ਹਵਾ ਉਪਰ ਵੱਲ ਚੱਲਦੀ ਹੈ; ਭਗਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਹਵਾ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਰਾਹ ਰੋਕਦੀ ਹੈ।

ਯੈਰ੍ਨਾਨृਤਾਨਿ ਚੋਕ੍ਤਾਨਿ ਪ੍ਰੀਤਿਭੇਦਃ ਕृਤੋ ਨ ਚ । ਆਸ੍ਤਿਕਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਨਸ਼੍ਚ ਸ ਸੁਖਂ ਮृਤ੍ਯੁਮृਚ੍ਛਤਿ ॥ ੨,੨.

ਜੋ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ, ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਫੁਟ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੌਤ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਯੋ ਨ ਕਾਮਾਨ੍ਨ ਸਂਰਂਭਾਨ੍ਨ ਦ੍ਵੇषਾਦ੍ਧਰ੍ਮਮੁਤ੍ਸृਜੇਤ੍ । ਯਥੋਕ੍ਤਕਾਰੀ ਸੌਮ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸ ਸੁਖਂ ਮृਤ੍ਯੁਮृਚ੍ਛਤਿ ॥ ੨,੨.

ਜੋ ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸੇ ਜਾਂ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਕੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਛੱਡਦੇ ਨਹੀਂ, ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਰਮ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੌਤ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਮੋਹਜ੍ਞਾਨਪ੍ਰਦਾਤਾਰਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਮਹਤ੍ਤਮਃ । ਕੂਟਸਾਕ੍ਸ਼ੀ ਮृषਾਵਾਦੀ ਯੇ ਚ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਘਾਤਕਾਃ ॥ ੨,੨.

ਜੋ ਭੁਲੇਖੇ ਨਾਲ ਝੂਠੀ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਝੂਠੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਝੂਠ ਬੋਲਦੇ ਹਨ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਤੋੜਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਤੇ ਮੋਹਂ ਮृਤ੍ਯੁਮृਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤਥਾ ਯੇ ਵੇਦਨਿਨ੍ਦਕਾਃ । ਵਿਭੀषਕਾਃ ਪੂਤਿਗਨ੍ਧਾ ਯष੍ਟਿਮੁਦ੍ਗਰਪਾਣਯਃ ॥ ੨,੨.

ਉਹ ਮੌਤ ਨੂੰ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਮੰਦ ਗੰਧ ਛੱਡਦੇ ਹਨ ਤੇ ਲਾਠੀ ਜਾਂ ਗੜ੍ਹਾ ਫੜਦੇ ਹਨ।

ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਦੁਰਾਤ੍ਮਾਨੋ ਯਮਸ੍ਯ ਪੁਰੁषਾਸ੍ਤਦਾ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਤ੍ਵੀਦृਕ੍ਪਥੇ ਘੋਰੇ ਜਾਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਵੇਪਥੁਃ ॥ ੨,੨.

ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੰਦ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਯਮ ਦੇ ਨੌਕਰ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਐਸੇ ਡਰਾਉਣੇ ਰਾਹ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੰਪਣ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਕ੍ਰਨ੍ਦਤ੍ਯਵਿਰਤਂ ਸੋऽਪਿ ਪਿਤृਮਾਤृਸੁਤਾਨਪਿ । ਸਾਸ੍ਯ ਵਾਗਸ੍ਫੁਟਾ ਯਤ੍ਨੇਨੈਕਵਰ੍ਣਾ ਵਿਭਾਸਤੇ ॥ ੨,੨.

ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਰੋਦਾ ਹੈ, ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਵੀ; ਉਸ ਦੀ ਬੋਲ ਚਲ, ਜਤਨ ਨਾਲ, ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਅੱਖਰ ਹੀ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਦृष੍ਟਿਰ੍ਵੈ ਭ੍ਰਾਮ੍ਯਤੇ ਤ੍ਰਾਸਾਚ੍ਛ੍ਵਾਸਾਚ੍ਛੁष੍ਯਤਿ ਚਾਨਨਮ੍ । ਸ ਤਤੋ ਵੇਦਨਾਵਿष੍ਟਸ੍ਤਚ੍ਛਰੀਰਂ ਵਿਮੁਞ੍ਚਤਿ ॥ ੨,੨.

ਡਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ, ਸਾਹ ਲੈਣ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ, ਦਰਦ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਉਹ ਉਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਅਸ੍ਪृਸ਼੍ਯਂ ਕੁਤ੍ਸਨੀਯਂ ਚ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਦੇਵ ਜਾਯਤੇ । ਉਕ੍ਤਂ ਮृਤ੍ਯੋਃ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਤੁ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਦਨ੍ਯਦਪ੍ਯਥ ॥ ੨,੨.

ਉਹ ਸਰੀਰ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਛੂਹਣਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਤੇ ਨਫ਼ਰਤਯੋਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੌਤ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੁਝ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।

ਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰਸ਼੍ਰੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ਯ ਵਦਾਮਿ ਤੇ । ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਾਨਾਂ ਤੁ ਤਦਸਤ੍ਤ੍ਵੇਨਂ ਭਦੇਤਃ ॥ ੨,੨.

ਵਿਅੰਗਤਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ।