ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੪੦ ਹਰਿਰੁਵਾਚ । ਪੁਰਾਣਂ ਗਾਰੁਡਂ ਰੁਦ੍ਰ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸਾਰਂ ਮਯਾਤਵ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ृਣ੍ਵਤਾਂ ਚ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਦਾਯਕਮ੍ ॥ ੧,੨੪੦.

ਹਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰੁਦਰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਗਾਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਸਾਰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਵਿਦ੍ਯਾਕੀਰ੍ਤਿਪ੍ਰਭਾਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਜਯਾਰੋਗ੍ਯਾਦਿਕਾਰਕਮ੍ । ਯਃ ਪਠੇਚ੍ਛृਣੁਯਾਦ੍ਰੁਦ੍ਰ ਸਰ੍ਵਵਿਤ੍ਸ ਦਿਵਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ॥ ੧,੨੪੦.

ਇਹ ਵਿਦਿਆ, ਇਜ਼ਤ, ਚਮਕ, ਲਕshmi, ਜਿੱਤ, ਸਿਹਤ ਆਦਿ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂ ਸੁਣੇ, ਰੁਦਰ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ । ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਸ ਮਯਾ ਵਿष੍ਣੋਃ ਪੁਰਾਣਂ ਮੁਕ੍ਤਿਦਂ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ । ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵੈਤਦ੍ਗਾਰੁਡਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਸ੍ਮਾਨਿਤ੍ਯੁਵਾਚ ਹ ॥ ੧,੨੪੦.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵਿਅਾਸਾ, ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਿਆ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਅਾਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਗਾਰੁੜ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ।

ਦਕ੍ਸ਼ਨਾਰਦ ਮੁਖ੍ਯਾਦਿਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਧ੍ਯਾਨ੍ਹਰਿਂ ਗਤਃ । ਮਯਾਪਿ ਤੁਭ੍ਯਂ ਸੂਤੇਨ ਪੁਰਾਣਂ ਕਥਿਤਂ ਪਰਮ੍ ॥ ੧,੨੪੦.

ਦਕਸ਼, ਨਾਰਦ ਤੇ ਹੋਰ ਮੁੱਖ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਹਰੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਆਏ; ਤੇ ਮੈਂ, ਸੂਤ, ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਉੱਚਾ ਪੁਰਾਣਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।

ਯਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਵਿਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਮੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਫਲਂ ਭਵੇਤ੍ । ਵਿष੍ਣੁਃ ਸਾਰਤਮਂਪ੍ਰਾਹ ਗਰੁਡਂ ਗਾਰੁਡਂ ਤਤਃ ॥ ੧,੨੪੦.

ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਤੇ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਗਾਰੁੜ ਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰ ਦੱਸਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਗਾਰੁੜ ਪੁਰਾਣਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਹਾਸਾਰਂ ਧਰ੍ਮਕਾਮਧਨਮੋਕ੍ਸ਼ਾਦਿਦਾਯਕਮ੍ । ਸੂਤ ਉਵਾਚ । ਸ਼ੌਨਕ ਪ੍ਰਵਰਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪੁਰਾਣਂ ਗਾਰੁਡਂ ਤਵ ॥ ੧,੨੪੦.

ਇਹ ਮਹਾਨ ਸਾਰ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਧਰਮ, ਇੱਛਾ, ਧਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਆਦਿ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸ਼ੌਨਕਾ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਗਾਰੁੜ ਪੁਰਾਣਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਯਦਬ੍ਰਵੀਤ੍ਪੁਰਾ ਵ੍ਯਾਸਃ ਸਾਰਂ ਮਾਂ ਗਾਰੁਡੇਰਿਤਮ੍ । ਵ੍ਯਾਸਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਪੁਰਾਣਂ ਗਾਰੁਡਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਦੇਵਂ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਵੇਦਮੇਕਂ ਚਤੁਰ੍ਧਾ ਵ੍ਯਭਜਦ੍ਧਰਿਃ ॥ ੧,੨੪੦.

ਜੋ ਵਿਅਾਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਖਿਆ, ਉਹ ਸਾਰ ਮੈਂ ਗਾਰੁੜ ਤੋਂ ਦੱਸਿਆ; ਵਿਅਾਸ ਨੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਗਾਰੁੜ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਇਕ ਵੈਦ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਰੀ ਨੇ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ।

ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਤਾਨਿ ਮਾਂ ਪ੍ਰਾਹ ਵੈ ਸ਼ੁਕਃ । ਇਦਂ ਤੁ ਗਾਰੁਡਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਮਯਾ ਤੇ ਸ਼ੌਨਕੇਰਿਤਮ੍ ॥ ੧,੨੪੦.

ਸ਼ੁਕ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਅਠਾਰਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਦੱਸੇ; ਪਰ ਇਹ ਗਾਰੁੜ ਪੁਰਾਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ, ਸ਼ੌਨਕਾ, ਦੱਸਿਆ।

ਮੁਨੀਨਾਂ ਸ਼ृਣ੍ਵਤਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਪृਚ੍ਛਤਃ ਸਰ੍ਵਵਾਚਕਮ੍ । ਯਃ ਪਠੇਚ੍ਛਣੁਯਾਦ੍ਵਾਪਿ ਸ਼੍ਰਾਵਯੇਦ੍ਵਾ ਸਮਾਹਿਤਃ ॥ ੧,੨੪੦.

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਜੋ ਸੁਣਦੇ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪੜ੍ਹੇ, ਸੁਣੇ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਾਏ—

ਸਂਲਿਖੇਲ੍ਲੇਖਯੇਦ੍ਵਾਪਿ ਧਾਰਯੇਤ੍ਪੁਸ੍ਤਕੇ ਨਨੁ । ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥੋ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਦ੍ਧਰ੍ਮਰ੍ਥਾਰ੍ਥੋ ਚਾਰ੍ਥਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥ ੧,੨੪੦.

ਜਾਂ ਲਿਖੇ ਜਾਂ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ—ਉਹ ਧਰਮ ਤੇ ਧਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਜੋ ਧਰਮ-ਧਨ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਧਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਕਾਮਾ ਨਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ਕਾਮੀ ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਯਦ੍ਯਦਿਚ੍ਛਤਿ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਗਾਰੁਡਸ਼੍ਰਵਣਾਲ੍ਲਭੇਤ੍ ॥ ੧,੨੪੦.

ਜੋ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਛਾ ਪਾਉਂਦਾ; ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪਾਉਂਦਾ; ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਸਭ ਗਾਰੁੜ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣ ਕੇ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਵੇਦਪਾਰਸ੍ਯ ਗਨ੍ਤਾ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤ੍ਰਿਯਸ੍ਯਾਪਿ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ਭਵਤੀਹ ਚ ॥ ੧,੨੪੦.

ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੈਦਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾਉਂਦਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਕਸ਼ਤਰੀ, ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਇੱਥੇ ਰੱਖਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਹਿ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪੁਰਾਣਂ ਵੇਦਸਂਮਿਤਮ੍ । ਵਦੇਦ੍ਯਦਿ ਸ ਮੂਢਾਤ੍ਮਾ ਕੀਰ੍ਤਿਹਾਨਿਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥ ੧,੨੪੦.

ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ, ਜੋ ਵੈਦ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਜੇ ਕੋਈ ਮੂਰਖ ਆਦਮੀ ਦੱਸੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਇਜ਼ਤ ਗੁਆ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਅਨ੍ਯਸ੍ਮੈ ਚ ਵਦੇਦ੍ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋਨ੍ਤਰਿਤੋ ਯ ਦਿ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਤਰਿਤੈ ਸਰ੍ਵੈਃ ਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯਂ ਗਾਰੁਡਂ ਤ੍ਵਿਦਮ ॥ ੧,੨੪੦.

ਜੇ ਕੋਈ ਗਿਆਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੱਸੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਇਹ ਗਾਰੁੜ ਪੁਰਾਣਾ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਸੁਣਨਾ ਯੋਗ ਹੈ।

ਯਥਾ ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤਥਾ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯਸ੍ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯਸ੍ਤੋਤ੍ਰਾਦ੍ਧਰਿਃ ਸ੍ਤੁਤਃ । ਗਾਰੁਡਂ ਵਸੁਰਾਜਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਮਵਾਪ ਹ ॥ ੧,੨੪੦.

ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ ਗਾਰੁੜ ਅਤੇ ਗਾਰੁੜ ਦੇ ਸਤੋਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਤਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਵਸੁ ਰਾਜਾ ਨੇ ਗਾਰੁੜ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣ ਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

ਵਰੁਰੁਵਾਚ । ਨਮਸ੍ਯਾਮਿ ਮਹਾਬਾਹੁਂ ਖਗੇਦ੍ਰ ਹਰਿਵਾਹਨਮ੍ । ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਧ੍ਵਸਂਸ੍ਥਾਨਂ ਵਿਤ੍ਰਾਸਿਤਮਹਾਸੁਰਮ੍ ॥ ੧,੨੪੦.

ਵਰੁਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਮਹਾਂ ਬਾਹੂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਹਰੀ ਦੇ ਸਵਾਰੀ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੋਂ ਉਪਰ ਸਥਿਤ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਨਮਸ੍ਤੇ ਨਾਗਦਰ੍ਪਘ੍ਨ ਵਿਨਤਾਨਨ੍ਦਵਰ੍ਧਨ । ਸੁਪਕ੍ਸ਼ਪਾਤ ਨਿਦ੍ਦਭ ਦੀਨਦੈਤ੍ਯਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਿਤ ॥ ੧,੨੪੦.

ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵਿਨਤਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਪੰਖਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਗੂੰਜ ਦੂਰ ਤਕ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਦੈਤ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਹਨ।

ਪਰਸ੍ਪਰਸ੍ਯ ਸ਼ਾਪੇਨ ਸੁਪ੍ਰਤੀਕਵਿਭਾਵਸੂ । ਗਜਕਚ੍ਛਪਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਭ੍ਰਾਤਰੌਚੈਵ ਸਂਯੁਤੌ ॥ ੧,੨੪੦.

ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਸੁਪ੍ਰਤੀਕ ਅਤੇ ਵਿਭਾਵਸੂ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਹਾਥੀ ਤੇ ਕੱਛੂਆ ਬਣ ਗਏ, ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।

ਯਦੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤੌ ਯੋਜਨਾਨਿ ਜਸ੍ਤਦ੍ਦ੍ਵਿਗੁਣਾਯਤਃ । ਕੂਰ੍ਮਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋਜਨੋਤ੍ਸੋਧਾ ਸ਼ਤਯੋਜਨਵਮਡਲਃ ॥ ੧,੨੪੦.

ਜਦੋਂ ਉਹ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕੇ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣੀ ਸੀ; ਕੱਛੂਆ ਤਿੰਨ ਯੋਜਨ ਗਹਿਰਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਘੇਰਾ ਸੌ ਯੋਜਨ ਦਾ ਸੀ।

ਨ ਖਾਦ੍ਯੌ ਤੌ ਤ੍ਵਯਾਨੀਚੌ ਚਤੁਰ੍ਭੁਜੌ ਚ ਪਕ੍ਸ਼ਿਪ? । ਪਰਸ੍ਪਰਕृਤਾਚ੍ਛਾਪਦੋषਾਚ੍ਚ ਪਰਿਮੋਚਿਤੌ ॥ ੧,੨੪੦.

ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਤੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਖਾਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਉਹ ਨਿਮਰ ਤੇ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ।

ਨਿषਾਦਦੇਸ਼ਸ੍ਵਾਦੇਨ ਦੇਵਂ ਬ੍ਰੂਸ੍ਮਾਨਿਦਿਤਮ੍? । ਵਿषਾਦੀਸ਼ਸ੍ਤਤੋ ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ॥ ੧,੨੪੦.

ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸੁਆਦ ਚੱਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਬੋਲਦਾ ਹਾਂ; ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਤੂੰ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵੀ ਤੂੰ ਛੁਡਾਇਆ।

ਵਟਾਰੋਹਿਣਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸ਼ਤਾਯੁਤਾ । ਸ਼ਾਖਾ ਭਿਨ੍ਨਾ ਤ੍ਵਯਾ ਯਤ੍ਰ ਵਾਲਖਿਲ੍ਯਾਃ ਸਮਾਸ੍ਥਿਤਾਃ ॥ ੧,੨੪੦.

ਬੜ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਲੰਬੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਟਾਹਲੀ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਤੋੜੀ, ਉਥੇ ਵਾਲਖਿਲਿਆ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ।

ਤ੍ਵਯਾ ਯਤ੍ਨਕृਤਾ ਕृਤ੍ਵਾਨਖਸ੍ਥੌ ਗਜਕਚ੍ਛਪੌ । ਨਭਸ੍ਪਪਿਨਿਰਾਲਂਬੇ ਸਰ੍ਵਤਃ ਪਰਿਵਾਰਿਤੌ ॥ ੧,੨੪੦.

ਤੇਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਹਾਥੀ ਤੇ ਕੱਛੂਆ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਖਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਟਕਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘੇਰ ਲਿਆ।

ਤ੍ਵਯਾ ਜਿਤਾ ਰਣੇ ਦੇਵਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸ਼ਕ੍ਰਪੁਰੋਗਮਾਃ । ਆਹृਤਂ ਤਤ੍ਪੁਰਾ ਸੋਮਂ ਵਾਹ੍ਨਿਂ ਨਿਰ੍ਵਾਪ੍ਯ ਕਾਸ਼੍ਯਪੇ ॥ ੧,੨੪੦.

ਤੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ; ਤੂੰ ਸੋਮ ਲਿਆਇਆ, ਕਾਸ਼ਯਪ ਲਈ ਅੱਗ ਬੁਝਾ ਦਿੱਤੀ।

ਨਾਗੌ ਦृष੍ਟਿਵਿषੌ ਕृਤ੍ਵਾ ਰਜਸਾ ਤੁ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ੁषੌ । ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਾਗ੍ਰੇਣ ਨ ਸਾ ਭਙ੍ਕ੍ਤ੍ਵਾਵਿਕ੍ਰਵੇਤੌ ਮਨੋਹਤਃ? ॥ ੧,੨੪੦.

ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਅਤੇ ਧੂੜ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹਾ ਕਰਕੇ, ਤੇਜ਼ ਚੋਚ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਤੋੜਿਆ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ।

ਆਹृਤ੍ਯਾਪਿ ਤ੍ਵਯਾ ਸੋਮਂ ਨੀਤਮੇਵ ਨ ਭਕ੍ਤਿਤਃ । ਤੇਨ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਧ੍ਵਜਸ੍ਥਾਨਂ ਵਾਹਨਤ੍ਵਂ ਗਤੋ ਹ੍ਯਸਿ ॥ ੧,੨੪੦.

ਸੋਮ ਲਿਆ ਕੇ ਵੀ, ਤੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਨਹੀਂ ਲਿਆ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੋਂ ਉਪਰ ਸਥਿਤ ਸਵਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ।

ਤ੍ਵਯਾ ਨਿਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯ ਦਰ੍ਭੇषੁ ਸੋਮਂ ਨਾਗਾਸ਼੍ਚ ਵਞ੍ਚਿਤਾਃ । ਜਹਾਰ ਚਾਮृਤਂ ਪਾਤ੍ਰਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸੂਦਨ ॥ ੧,੨੪੦.

ਦਰਬੇ ਵਿੱਚ ਸੋਮ ਸੁੱਟ ਕੇ, ਤੂੰ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਠੱਗ ਲਿਆ; ਤੂੰ ਅਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਪਾਤਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲੈ ਲਿਆ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ।

ਯਤ੍ਰ ਜਿਹ੍ਵਾਦ੍ਵਿਧਾਭੂਤਾਃ ਪਨ੍ਨਗਾਨਾਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ । ਵਿਨਤਾ ਮੋਚਿਤਾ ਦਾਸ੍ਯਾਤ੍ਕਦ੍ਵਾ ਪੂਰ੍ਵਜਿਤਾ ਰਣੇ ॥ ੧,੨੪੦.

ਜਿੱਥੇ ਸੱਪਾਂ ਦੀਆਂ ਜੀਭਾਂ ਵੰਡੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਦੁਜਾਤੀ, ਵਿਨਤਾ ਦਾਸੀਪਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਗਈ ਸੀ।

ਉਚ੍ਚੈਃ ਸ਼੍ਰਵਾਃ ਸ ਕਿਂਵਰ੍ਣਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲ ਇਤ੍ਯੇਵ ਭਾषਤੇ । ਕृष੍ਣਵਰ੍ਣਮਹਂ ਮਨ੍ਯੇ ਪੂਰ੍ਵਦृष੍ਟਮੁਵਾਚ ਹ ॥ ੧,੨੪੦.

ਉੱਚੈਸ਼ਰਵਾਸ ਨੂੰ ਚਿੱਟਾ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਲਾ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ।