ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਲੋਕਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ ਸ੍ਥੂਲਾਖ੍ਯਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਚਰਣਾਦਿਮਤ੍ । ਪਞ੍ਚੀਕृਤਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਤਤ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਤਤ੍ਸ੍ਥਮੇਵ ਚ ॥ ੧,੨੩੯.

ਜੋ ਸਰੀਰ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮੋਟਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਆਦਿ ਅੰਗ ਹਨ, ਉਹ ਪੰਜ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਫਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ਰੀਰਜਾਤਂ ਚ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਸ੍ਥੂਲਮੀਰਿਤਮ੍ । ਤ੍ਰਿਧਾਹ੍ਰਿ ਪਰਮਾਤ੍ਮਸ੍ਥਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਬੁਧੈਃ ॥ ੧,੨੩੯.

ਜਿਤਨੇ ਵੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਜਨਮਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੋਟਾ ਸਰੀਰ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਦੇਹਦ੍ਵਯਾਭਿਗਾਮੀ ਚ ਤ੍ਵਮਥੋ ਜੀਵ ਏਕਤਃ । ਸ੍ਵਭੇਦਵਾਕ੍ਯਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਂ ਦੇਹਯੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਃ ॥ ੧,੨੩੯.

ਤੂੰ, ਜੀਵ, ਦੋਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਵਾਕਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਦੋਹਾਂ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਜਲਾਰ੍ਕ੍ਵਵਦ੍ਵਦਰਵਜ੍ਜੀਵਃ ਪ੍ਰਾਣਾਦਿਧਾਰਣਃ । ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਸੁषੁਪ੍ਤੀਨਾਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ੀ ਜੀਵਃ ਸ ਚ ਸ੍ਮृਤਃ ॥ ੧,੨੩੯.

ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਹਵਾ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਹਾਰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਜੀਵ ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਹਾਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਜੀਵ ਜਾਗਣ, ਸੁਪਨੇ ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਦਾ ਸਾਖੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਸੁषੁਪ੍ਤ੍ਯਾਖ੍ਯੈਰ੍ਵ੍ਯਾਤਿਰਿਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਨਿਰ੍ਗੁਣਃ । ਨਿਰ੍ਗਾਤਾਵਯਵੋਸਂਗੋ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਵਭਾਵਕਃ ॥ ੧,੨੩੯.

ਜਾਗਣ, ਸੁਪਨੇ ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਦੇ ਹਾਲਤਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ, ਗੁਣ ਰਹਿਤ, ਅੰਗਾਂ ਤੇ ਲਗਾਵ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਪਰਮਾਤ੍ਮੈਵ ਯਜ੍ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦ੍ਯੈਰ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰਿਧਾ ਮਤਃ । ਅਨ੍ਤਃ ਕਰਣਰਾਸ਼ੇਸ਼੍ਚੈਵਾਨ੍ਤਃ ਕਰਣਃਸ੍ਥਿਤਃ ॥ ੧,੨੩੯.

ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਜਾਗਣ, ਸੁਪਨੇ ਆਦਿ ਤਿੰਨ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਅੰਦਰਲੇ ਮਨ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਸੁषੁਪ੍ਤੀਸ਼੍ਚ ਪਸ਼੍ਯਤੋ ਵਿਕृਤਿਃ ਸਦਾ । ਫਲਕ੍ਰਿਯਾਕਾਰਕਯੋਰ੍ਜਾਗ੍ਰਦਾਦੀਨ੍ਵਦਾਮ੍ਯਹਮ੍ ॥ ੧,੨੩੯.

ਜੋ ਜਾਗਣ, ਸੁਪਨੇ ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਦੀਆਂ ਬਦਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਫਲ ਤੇ ਕਰਤਾਪਣ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਣ ਆਦਿ ਹਾਲਤਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਰਥ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸ੍ਥਾਨਮੁਦੀਰਿਤਮ੍ । ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸਂਸ੍ਕਾਰਸਂਭੂਤਪ੍ਰਤ੍ਯਯੋ ਵਿषਯਾਰ੍ਥਿਨਃ ॥ ੧,੨੩੯.

ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਗਿਆਨ, ਜਾਗਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਾਗਣ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਸੋਚ, ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵੱਲ ਮੋੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਸੁषੁਪ੍ਤਿਃ ਕਰਣੋਪਸਂਘਾਤੇ ਧਿਯਃ (ਪ) ਸ੍ਥਿਤ (ਤਿ) । ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਕਾਰਣਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਸ੍ਥਿਤਿਃ ਕਾਲਕਾਤ੍ਮਨਾ ॥ ੧,੨੩੯.

ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੇ ਅੰਗ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬੁਧੀ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਸੁਪਨਾ ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਕਾਰਣ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਅਸਤਿਤਵ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਕ੍ਰਮਤੋਕ੍ਰਮਤੋ ਜੀਵੋ ਜਾਗ੍ਰਦਾਦਿ ਸ ਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਸਮਾਧ੍ਯਾਰਂਭਕਾਲੇ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵਮੇਵਾਵਧਾਰਯੇਤ੍ ॥ ੧,੨੩੯.

ਜੀਵ ਕਦਮ-ਕਦਮ ਕਰਕੇ ਜਾਗਣ ਆਦਿ ਹਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਸਮਾਧੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ਾਵਥ ਸਂਜਾਤੇ ਅਨ੍ਤਃ ਕਰਣਕੇਵਲੇ । ਵਿਲਾਪਯੇਤ੍ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜਾਤਂ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਪਰਿਸ਼ੇषਯੇਤ੍ ॥ ੧,੨੩੯.

ਜਦੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਗਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅੰਦਰਲਾ ਮਨ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਦੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਨੂੰ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਕੇਵਲ ਖੇਤਰ ਹੀ ਬਚਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪਞ੍ਚੀਕृਤੇਭ੍ਯੋ ਭੂਤੇਭ੍ਯੋ ਭਾਣ੍ਡਾਦਿ ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਕਮ੍ । ਯਥਾ ਮृਦੋ ਘਟੋ ਭਿਨ੍ਨੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਤ੍ਕਾਰ੍ਯਤਸ੍ਤਥਾ ॥ ੧,੨੩੯.

ਪੰਜ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਭਾਂਡਾ ਆਦਿ ਵਸਤੂਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਘੜਾ ਟੁੱਟਣ ਤੇ, ਉਹ ਘੜਾ ਆਪਣੇ ਬਣਨ ਤੋਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ।

ਪਞ੍ਚੀਕृਤਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਅਪਞ੍ਚੀਕृਤਭੂਤਤਃ । ਸ਼ਂਸਂਤਿ ਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣ ਸ਼ਿष੍ਟਾਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਸ਼ਰੀਰਕਮ੍ ॥ ੧,੨੩੯.

ਪੰਜ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਤੱਤ, ਅਣਮਿਲੇ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਚੀ ਹੋਈ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਅਪਞ੍ਚੀਕृਤਭੂਤੇਭ੍ਯੋ ਨ ਲਿਙ੍ਗਂ ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਕਮ੍ । ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਧਾਰਂ ਵਿਨਾ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਿਨਾ ਨਾਸ੍ਤਿ ਚ ਤੇਨ ਸਾ ॥ ੧,੨੩੯.

ਅਣਮਿਲੇ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਧਰਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ।

ਤੇਜਸ਼੍ਚ ਵਾਯੁਨਾ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਾਯੁਃ ਖੇਨ ਵਿਨਾ ਨ ਹਿ । ਯਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਚ ਖਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵਿਨਾ ਚ ਖਮ੍ ॥ ੧,੨੩੯.

ਅੱਗ ਹਵਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ, ਹਵਾ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ; ਜੇ ਅਕਾਸ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮ ਵੀ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ।

ਸ਼ੁਦ੍ਧਭਾਵਸ੍ਤਦਾ ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦੀਨਾਮਸਂਭਵਃ । ਜੀਵਤ੍ਵਵਰ੍ਜਿਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਤ੍ਮਚੈਤਨ੍ਯਾਨੁਰੂਪਤਃ ॥ ੧,੨੩੯.

ਜਦੋਂ ਸੁਭਾਵ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਗਣ, ਸੁਪਨੇ ਆਦਿ ਹਾਲਤਾਂ ਨਹੀਂ ਉਪਜਦੀਆਂ; ਜੀਵਪਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਆਤਮਾ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਬੁਦ੍ਧਮੁਕ੍ਤਂ ਸਤ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦ੍ਵਿਤੀਯਕਮ੍ । ਤਤ੍ਤ੍ਵਂਪਦਾਨ੍ਤੌ ਸ਼ਿष੍ਟੌ ਚ ਤਤ੍ਕਾਰੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਚਕਃ ॥ ੧,੨੩੯.

ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਮੁਕਤ, ਸੱਚਾ, ਬ੍ਰਹਮ ਜੋ ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ; 'ਤੱਤ' ਤੇ 'ਤੂੰ' ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਕਾਰਣ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸੰਕੇਤਕ ਹੈ।

ਉਕਾਰਸ਼੍ਚ ਅਕਾਰਸ਼੍ਚ ਮਕਾਰੋਯਮृਗਦ੍ਵਯਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਹਮਸ੍ਮ੍ਯਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜ੍ਞਾਨਮਜ੍ਞਾਨਵਰ੍ਧਨਮ੍ ॥ ੧,੨੩੯.

ਉ, ਅ ਤੇ ਮ — ਇਹ ਦੋ ਰਾਜਸੀ ਜਾਨਵਰ ਹਨ; ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।

ਅਯਮਾਤ੍ਮਾ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼੍ਚਿਨ੍ਨਾਮਾਨਨ੍ਦਰੂਪਕਃ । ਸਤ੍ਯਂ ਜ੍ਞਾਨਮਨਤਂ ਹਿ ਤ੍ਵਮਸੀਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤੀਰਿਤਮ੍ ॥ ੧,੨੩੯.

ਇਹ ਆਤਮਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਚਾਨਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਰਤ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਦੀ ਸਰੂਪ ਹੈ; ਇਹ ਸਚ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਹੈ — ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ: 'ਤੂੰ ਹੀ ਉਹ ਹੈਂ।'

ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਸ੍ਮਿ ਨਿਰ੍ਲੇਪਮਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਸ੍ਮਿ ਸਰ੍ਵਗਮ੍ । ਯੋਸਾਵਾਦਿਤ੍ਯਪੁਰੁषਸੋਸਾਵਹਮਨਾਦਿਮਤ੍ । ਗੀਤਾਸਾਰੋਰ੍ऽਜੁਨਾਯੋਕ੍ਤੋ ਯੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਵੈ ਲਯਃ ॥ ੧,੨੩੯.

ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਨਿਰਲੇਪ; ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਸਭ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ। ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਹੀਂ; ਗੀਤਾ ਦੇ ਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਜਿਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਣ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੪੦ ਹਰਿਰੁਵਾਚ । ਪੁਰਾਣਂ ਗਾਰੁਡਂ ਰੁਦ੍ਰ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸਾਰਂ ਮਯਾਤਵ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ृਣ੍ਵਤਾਂ ਚ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਦਾਯਕਮ੍ ॥ ੧,੨੪੦.

ਹਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰੁਦਰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਗਾਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਸਾਰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਵਿਦ੍ਯਾਕੀਰ੍ਤਿਪ੍ਰਭਾਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਜਯਾਰੋਗ੍ਯਾਦਿਕਾਰਕਮ੍ । ਯਃ ਪਠੇਚ੍ਛृਣੁਯਾਦ੍ਰੁਦ੍ਰ ਸਰ੍ਵਵਿਤ੍ਸ ਦਿਵਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ॥ ੧,੨੪੦.

ਇਹ ਵਿਦਿਆ, ਇਜ਼ਤ, ਚਮਕ, ਲਕshmi, ਜਿੱਤ, ਸਿਹਤ ਆਦਿ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂ ਸੁਣੇ, ਰੁਦਰ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ । ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਸ ਮਯਾ ਵਿष੍ਣੋਃ ਪੁਰਾਣਂ ਮੁਕ੍ਤਿਦਂ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ । ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵੈਤਦ੍ਗਾਰੁਡਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਸ੍ਮਾਨਿਤ੍ਯੁਵਾਚ ਹ ॥ ੧,੨੪੦.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵਿਅਾਸਾ, ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਿਆ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਅਾਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਗਾਰੁੜ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ।

ਦਕ੍ਸ਼ਨਾਰਦ ਮੁਖ੍ਯਾਦਿਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਧ੍ਯਾਨ੍ਹਰਿਂ ਗਤਃ । ਮਯਾਪਿ ਤੁਭ੍ਯਂ ਸੂਤੇਨ ਪੁਰਾਣਂ ਕਥਿਤਂ ਪਰਮ੍ ॥ ੧,੨੪੦.

ਦਕਸ਼, ਨਾਰਦ ਤੇ ਹੋਰ ਮੁੱਖ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਹਰੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਆਏ; ਤੇ ਮੈਂ, ਸੂਤ, ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਉੱਚਾ ਪੁਰਾਣਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।

ਯਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਵਿਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਮੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਫਲਂ ਭਵੇਤ੍ । ਵਿष੍ਣੁਃ ਸਾਰਤਮਂਪ੍ਰਾਹ ਗਰੁਡਂ ਗਾਰੁਡਂ ਤਤਃ ॥ ੧,੨੪੦.

ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਤੇ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਗਾਰੁੜ ਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰ ਦੱਸਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਗਾਰੁੜ ਪੁਰਾਣਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਹਾਸਾਰਂ ਧਰ੍ਮਕਾਮਧਨਮੋਕ੍ਸ਼ਾਦਿਦਾਯਕਮ੍ । ਸੂਤ ਉਵਾਚ । ਸ਼ੌਨਕ ਪ੍ਰਵਰਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪੁਰਾਣਂ ਗਾਰੁਡਂ ਤਵ ॥ ੧,੨੪੦.

ਇਹ ਮਹਾਨ ਸਾਰ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਧਰਮ, ਇੱਛਾ, ਧਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਆਦਿ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸ਼ੌਨਕਾ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਗਾਰੁੜ ਪੁਰਾਣਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਯਦਬ੍ਰਵੀਤ੍ਪੁਰਾ ਵ੍ਯਾਸਃ ਸਾਰਂ ਮਾਂ ਗਾਰੁਡੇਰਿਤਮ੍ । ਵ੍ਯਾਸਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਪੁਰਾਣਂ ਗਾਰੁਡਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਦੇਵਂ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਵੇਦਮੇਕਂ ਚਤੁਰ੍ਧਾ ਵ੍ਯਭਜਦ੍ਧਰਿਃ ॥ ੧,੨੪੦.

ਜੋ ਵਿਅਾਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਖਿਆ, ਉਹ ਸਾਰ ਮੈਂ ਗਾਰੁੜ ਤੋਂ ਦੱਸਿਆ; ਵਿਅਾਸ ਨੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਗਾਰੁੜ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਇਕ ਵੈਦ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਰੀ ਨੇ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ।

ਅष੍ਟਾਦਸ਼ਪੁਰਾਣਾਨਿ ਤਾਨਿ ਮਾਂ ਪ੍ਰਾਹ ਵੈ ਸ਼ੁਕਃ । ਇਦਂ ਤੁ ਗਾਰੁਡਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਮਯਾ ਤੇ ਸ਼ੌਨਕੇਰਿਤਮ੍ ॥ ੧,੨੪੦.

ਸ਼ੁਕ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਅਠਾਰਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਦੱਸੇ; ਪਰ ਇਹ ਗਾਰੁੜ ਪੁਰਾਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ, ਸ਼ੌਨਕਾ, ਦੱਸਿਆ।

ਮੁਨੀਨਾਂ ਸ਼ृਣ੍ਵਤਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਪृਚ੍ਛਤਃ ਸਰ੍ਵਵਾਚਕਮ੍ । ਯਃ ਪਠੇਚ੍ਛਣੁਯਾਦ੍ਵਾਪਿ ਸ਼੍ਰਾਵਯੇਦ੍ਵਾ ਸਮਾਹਿਤਃ ॥ ੧,੨੪੦.

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਜੋ ਸੁਣਦੇ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪੜ੍ਹੇ, ਸੁਣੇ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਾਏ—