ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼ਙ੍ਕਰ ਉਵਾਚ । ਨਮਸ੍ਤੇऽਸ੍ਤ ਜਗਨ੍ਨਾਥ ਨਰਸਿਂਹਵਪੁਰ੍ਧਰ । ਦੈਤ੍ਯੇਸ਼੍ਵਰੇਨ੍ਦ੍ਰਸਂਹਾਰਿਨਖਸ਼ੁਕ੍ਤਿਵਿਰਾਜਿਤ ॥ ੧,੨੩੧.

ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਜੋ ਨਰਸਿੰਘ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਖ ਸਿਪਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।

ਨਖਮਣ੍ਡਲਸਭਿਨ੍ਨਹੇਮਪਿਙ੍ਗਲਵਿਗ੍ਰਹ । ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਪਦ੍ਮਨਾਭਾਯ ਸ਼ੋਭਨਾਯ ਜਗਦ੍ਗੁਰੋ । ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਾਮ੍ਭੋਦਨਿਰ੍ਘੋष ਸੂਰ੍ਯਕੋਟਿਸਮਪ੍ਰਭ ॥ ੧,੨੩੧.

ਨਖਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਚੀਰਣ ਵਾਲੇ, ਪਦਮਨਾਭ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਗੁਰੂ ਤੇ ਸੋਭਾ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਹਾੜ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੋਤਿ ਲੱਖਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਹੈ।

ਸਹਸ੍ਰਯਮਸਂਤ੍ਰਾਸ ਸਹਸ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਪਰਾਕ੍ਰਮ । ਹਸਸ੍ਤ੍ਰਧਨਦਸ੍ਫੀਤ ਸਹਸ੍ਰਚਰਣਾਤ੍ਮਕ ॥ ੧,੨੩੧.

ਤੁਸੀਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯਮਾਂ ਲਈ ਡਰ ਹੋ, ਹਜ਼ਾਰ ਇੰਦਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੋ, ਹਜ਼ਾਰ ਕੁਬੇਰਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਹੋ, ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਹੋ।

ਸਹਸ੍ਰਚਨ੍ਦਪ੍ਰਤਿਮ ! ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੁਹਰਿਕ੍ਰਮ । ਸਹਸ੍ਰਰੁਦ੍ਰਤੇਜਸ੍ਕ ਸਹਸ੍ਰਬ੍ਰਹ੍ਮਸਂਸ੍ਤੁਤ ॥ ੧,੨੩੧.

ਹੇ ਹਜ਼ਾਰ ਚੰਦਾਂ ਵਰਗੇ! ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੈਰ, ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੀ ਜੋਤਿ, ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਬ੍ਰਹਮਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ।

ਸਹਸ੍ਰਰੁਦ੍ਰਸਂਜਪ੍ਤ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਣ । ਸਹਸ੍ਰਜਨ੍ਮਮਥਨ ਸਹਸ੍ਰਬਨ੍ਧਨਮੋਚਨ ॥ ੧,੨੩੧.

ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਪਿਆ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ, ਹਜ਼ਾਰ ਜਨਮਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ।

ਸਹਸ੍ਰਵਾਯੁਵੇਗਾਕ੍ਸ਼ ਸਹਸ੍ਰਾਜ੍ਞਕृਪਾਕਰ । ਸ੍ਤੁਤ੍ਵੈਵਂ ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼ਂ ਨृਸਿਂਹਵਪੁषਂ ਹਰਿਮ੍ । ਵਿਜ੍ਞਾਪਯਾਮਾਸ ਪੁਨਰ੍ਵਿਨਯਾਵਨਤਃ ਸ਼ਿਵਃ ॥ ੧,੨੩੧.

ਹਜ਼ਾਰ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਦਇਆ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਨਰਸਿੰਘ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਰਿ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਮੁੜ ਆਪਣੀ ਬੇਨਤੀ ਰੱਖੀ।

ਅਨ੍ਧਕਸ੍ਯ ਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਯਾ ਸृष੍ਟਾ ਮਾਤਰੋ ਮਯਾ । ਅਨਾਦृਤ੍ਯ ਤੁ ਮਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਵਦ੍ਭੁਤਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ॥ ੧,੨੩੧.

ਅੰਧਕ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਮੈਂ ਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰਚਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਕੇ, ਅਜੋਕੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਾਸ਼੍ਚ ਨ ਸ਼ਕ੍ਤੋऽਹਂ ਸਂਹਰ੍ਤੁਮਪਰਾਜਿਤਃ । ਪੂਰ੍ਵਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਕਥਂ ਤਾਸਾਂ ਵਿਨਾਸ਼ਮਭਿਰੋਚਯੇ ॥ ੧,੨੩੧.

ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਚ ਕੇ, ਅਜੇਤ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਾਂ; ਹੁਣ, ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਮਾਤਾਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?

ਏਵਮੁਕ੍ਤਃ ਸ ਰੁਦ੍ਰੇਣ ਨਰਸਿਹਵਪੁਰ੍ਹਰਿਃ । ਸਹਸ੍ਰਹੇਵੀਰ੍ਜਿਹ੍ਵਾਗ੍ਰਾਤ੍ਤਦਾ ਵਾਗੀਸ਼੍ਵਰੋ ਹਰਿਃ ॥ ੧,੨੩੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁਦਰ ਵਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਨਰਸਿੰਘ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹਰਿ, ਬੋਲਣ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਆਪਣੀ ਹਜ਼ਾਰ ਜਿਹਵਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਬੋਲਿਆ।

ਤਥਾ ਸੁਰਗਣਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਰੌਦ੍ਰਾਨ੍ਮਾਤृਗਣਾਨ੍ਵਿਭੁਃ । ਸਂਹृਤ੍ਯ ਜਗਤਃ ਸ਼ਰ੍ਮ ਕृਤ੍ਵਾ ਚਾਨ੍ਤਰ੍ਦਧੇ ਹਰਿਃ ॥ ੧,੨੩੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰਿ ਨੇ ਸਾਰੇ ਰੌਦਰ ਮਾਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਿਆਈ, ਤੇ ਫਿਰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।

ਨਾਰਸਿਂਹਮਿਦਂ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਯਃ ਪਠੇਨ੍ਨਿਯਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ । ਮਨੋਰਥਪ੍ਰਦਸ੍ਤਸ੍ਯ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਯੇਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੧,੨੩੧.

ਜੋ ਕੋਈ ਨਰਸਿੰਘ ਦੇ ਇਸ ਸਤੋਤ੍ਰ ਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਰੁਦਰ ਵਾਂਗ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਨृਸਿਂਹਂ ਤਰੁਣਾਰ੍ਕਨੇਤ੍ਰਂ ਸਿਦਾਮ੍ਬੁਜਾਤਂ ਜ੍ਵਲਿਤਾਗ੍ਨਿਵਤ੍ਕ੍ਰਮ੍ । ਅਨਾਦਿਮਧ੍ਯਾਨ੍ਤਮਜ ਪੁਰਾਣਂ ਪਰਾਪਰੇਸ਼ਂ ਜਗਤਾਂ ਨਿਧਾਨਮ੍ ॥ ੧,੨੩੧.

ਨਰਸਿੰਘ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨੈਣ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਜੋ ਪੂਰਨ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਨਾ ਮੱਧ, ਨਾ ਅੰਤ; ਜੋ ਅਜਨਮਾ, ਪੁਰਾਤਨ, ਉੱਚ-ਨੀਚ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ।

ਜਪੇਦਿਦਂ ਸਨ੍ਤਤਦੁਃ ਖਜਾਲਂ ਜਹਾਤਿ ਨੀਹਾਰਮਿਵਾਂਸ਼ੁਮਾਲੀ । ਸਮਾਤृਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਕਰੋਤਿ ਮੂਰ੍ਤਿਂ ਯਦਾ ਤਦਾ ਤਿष੍ਠਤਿ ਤਤ੍ਸਮੀਪੇ ॥ ੧,੨੩੧.

ਜੋ ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਲਗਾਤਾਰ ਜਪਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਧੁੰਦ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਾਤਾਵਾਂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦੇਵੇਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯਾਪਿ ਨृਸਿਂਹਮੂਰ੍ਤੇਃ ਪੂਜਾਂ ਵਿਧਾਤੁਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਨ੍ਤਕਾਰੀ । ਪ੍ਰਸਾਦ੍ਯ ਤਂ ਦੇਵਵਰਂ ਸ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਅਵ੍ਯਾਜ੍ਜਗਨ੍ਮਾਤृਗਣੇਭ੍ਯ ਏਵ ਚ ॥ ੧,੨੩੧.

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਨਰਸਿੰਘ ਮੂਰਤੀ ਵਾਲੇ ਉਸ ਪਰਮ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਪਾ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਮਾਤਾਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੩੨ ਸੂਤ ਉਵਾਚ । ਕੁਲਾਮृਤਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਯਤ੍ਤੁ ਹਰੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਪृष੍ਟਃ ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਦੇਨੈਵ ਨਾਰਦਾਯ ਤਥਾ ਸ਼ृਣੁ ॥ ੧,੨੩੨.

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਵੰਸ਼-ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਉਹ ਸਤੋਤ੍ਰ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਹਰਾ ਨੇ ਨਾਰਦ ਦੇ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਸੀ; ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਤੂੰ ਵੀ ਸੁਣ।

ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ । ਯਃ ਸਂਕਾਰੇ ਸਦਾ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੈਃ ਕਾਮਕ੍ਰੋਧੈਃ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭੈਃ । ਸ਼ਬ੍ਦਾਦਿਵਿषਯੈਰ੍ਬਦ੍ਧਃ ਪੀਡ੍ਯਮਾਨਃ ਸ ਦੁਰ੍ਮਤਿਃ ॥ ੧,੨੩੨.

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਜੀਵ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹਲਚਲ ਵਿੱਚ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁਵੈਤਾਂ, ਕਾਮ-ਕ੍ਰੋਧ, ਚੰਗਾ-ਮੰਦਾ, ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ ਤੇ ਭਟਕਿਆ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਮृਤ੍ਯੁਸਂਸਾਰਸਾਗਰਾਤ੍ । ਭਗਵਞ੍ਛ੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਤ੍ਵਤ੍ਤੋ ਹਿ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਨ੍ਤਕ ॥ ੧,੨੩੨.

ਕੁਝ ਪਲ ਲਈ ਜੀਵ ਮੌਤ ਤੇ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਮੈਂ ਇਹ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।

ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਨਾਰਦਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਃ । ਉਵਾਚ ਤਮृषਿਂ ਸ਼ਮ੍ਭੁਃ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਵਦਨੋ ਹਰਃ ॥ ੧,੨੩੨.

ਨਾਰਦ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਨੈਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਿਵ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿਹਰਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।

ਮਹੇਸ਼੍ਵਰ ਉਵਾਚ । ਜ੍ਞਾਨਾਮृਤਂ ਪਰਂ ਗੁਹ੍ਯਂ ਰਹਸ੍ਯਮृषਿਸਤ੍ਤਮ । ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ਼ृਣੁ ਦੁਃ ਖਘ੍ਨਂ ਭਵਬਨ੍ਧਭਯਾਮਹਮ੍ ॥ ੧,੨੩੨.

ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਗਿਆਨ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਰਾਜ਼, ਦੱਸਾਂਗਾ; ਸੁਣ, ਇਹ ਦੁੱਖ ਤੇ ਭਵ-ਬੰਧਨ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਤृਣਾਦਿ ਚਤੁਰਾਸ੍ਯਾਨ੍ਤਂ ਭੂਤਗ੍ਰਾਮਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮ੍ । ਚਰਾਚਰਂ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਂ ਯਸ੍ਯ ਮਾਯਯਾ ॥ ੧,੨੩੨.

ਘਾਸ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਚਤੁਰ-ਮੁਖੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤਕ, ਚਾਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜੀਵ, ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਚਲਦਾ ਤੇ ਅਚਲ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੋ ਪ੍ਰਿਸਾਦੇਨ ਯਦਿ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਬੁਧ੍ਯਤੇ । ਸ ਨਿਸ੍ਤਰਤਿ ਸਂਸਾਰਂ ਦੇਵਾਨਾਮਪਿ ਦੁਸ੍ਤਰਮ੍ ॥ ੧,੨੩੨.

ਜੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਕੋਈ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ।

ਭੋਗੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਮਦੋਨ੍ਮਤ੍ਤਸ੍ਤਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਾਨਪਰਾਙ੍ਮੁਖਃ । ਪੁਤ੍ਰਦਾਰਕੁਟੁਮ੍ਬੇषੁ ਮਤ੍ਤਾਃ ਸੀਦਨ੍ਤਿਜਨ੍ਤਵਃ ॥ ੧,੨੩੨.

ਭੋਗ, ਦੌਲਤ ਤੇ ਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੱਚੀ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਮੁੰਹ ਮੋੜ ਕੇ, ਜੀਵ ਪੂਤ, ਪਤਨੀ, ਘਰ-ਵਾਸੀ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਹੋ ਕੇ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸਰ੍ਵ ਏਕਾਰ੍ਣਵੇ ਮਗ੍ਨਾ ਜੀਰ੍ਣਾ ਵਨਗਜਾ ਇਵ । ਯਸ੍ਤ੍ਵਾਨਨਂ ਨਿਬਧ੍ਨਾਤਿ ਦੁਰ੍ਮਤਿਃ ਕੋਸ਼ਕਾਰਵਤ੍ ॥ ੧,੨੩੨.

ਸਭ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੇ ਬੁੱਢੇ ਹਾਥੀ; ਪਰ ਭਟਕਿਆ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਕੀੜੇ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯ ਮੁਕ੍ਤਿਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਜਨ੍ਮਕੋਟਿਸ਼ਤੈਰਪਿ । ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਾਰਦ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਦੇਵਾਨਾਂ ਦੇਵਮਵ੍ਯਯਮ੍ । ਆਰਾਧਯੇਤ੍ਸਦਾ ਸਮ੍ਯਗਧ੍ਯਾਯੇਦ੍ਵਿष੍ਣੁਂ ਮੁਦਾਨ੍ਵਿਤਃ ॥ ੧,੨੩੨.

ਉਸ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਚਾਹੇ ਲੱਖਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਜਨਮ ਹੋਣ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਰੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰੀ ਮਨ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਯਸ੍ਤੁ ਵਿਸ਼੍ਵਮਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਮਜਮਾਤ੍ਮਨਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਮਚਲਂ ਵਿष੍ਣੁਂ ਸਦਾ ਧ੍ਯਾਯੇਤ੍ਸਮੁਚ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੨੩੨.

ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਅਡੋਲ, ਅਜਨਮਾ, ਆਦਿ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦੇਵਂ ਗਰ੍ਭੋਚਿਤਂ ਵਿष੍ਣੁਂ ਸਦਾ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਅਸ਼ਿਰੀਰਂ ਵਿਧਾਤਾਰਂ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਾਨਮਨੋਰਤਿਮ੍ । ਅਚਲਂ ਸਰ੍ਵਗਂ ਵਿष੍ਣੁਂ ਸਦਾ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੨੩੨.

ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜੋ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਡੋਲ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਂ ਨਿਰਾਭਾਸਂ ਨਿष੍ਪ੍ਰਪਞ੍ਚਂ ਨਿਰਾਮਯਮ੍ । ਵਾਸੁਦੇਵਂ ਗੁਰੁਂ ਵਿष੍ਣੁਂ ਸਦਾ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੨੩੨.

ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਹੈ, ਜੋ ਫਰਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਰੂਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕਞ੍ਚ ਵੈ ਯਾਵਦਾਤ੍ਮਚੈਤਨ੍ਯਰੂਪਕਮ੍ । ਸ਼ੁਭਮੇਕਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਵਿष੍ਣੁਂ ਸਦਾ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੨੩੨.

ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਰੂਪ ਆਤਮਾ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਇਕ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਅੱਖਰ ਹੈ, ਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਾਕ੍ਯਾਤੀਤਂ ਤ੍ਰਿਕਾਲਜ੍ਞਂ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼ਂ ਲੋਕਸਾਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍ । ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਾਦੁਤ੍ਤਮਂ ਵਿष੍ਣੁਂ ਸਦਾ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੨੩੨.

ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜੋ ਬੋਲ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਾਖੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।