ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਮੁਹੂਰ੍ਤਮਪਿ ਯੋ ਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਨਾਰਾਯਣਮਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਃ । ਸੋऽਪਿ ਸ੍ਵਰ੍ਗਤਿਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਕਿਂ ਪੁਨਸ੍ਤਤ੍ਪਰਾਯਣਃ ॥ ੧,੨੩੦.

ਜੇ ਕੋਈ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਧਿਆਨ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਵੱਖਰੀ ਹੈ।

ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਸੁषੁਪ੍ਤੇषੁ ਯੋਗਸ੍ਥਸ੍ਯ ਚ ਯੋਗਿਨਃ । ਯਾ ਕਾਚਿਨ੍ਮਨਸੋ ਵृਤ੍ਤਿਃ ਸਾ ਭਵਤ੍ਯਚ੍ਯੁਤਾਸ਼੍ਰਯਾਤ੍ ॥ ੧,੨੩੦.

ਜੋ ਯੋਗੀ ਯੋਗ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਾਗਣ, ਸੁਪਨੇ ਜਾਂ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿਚ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਹਰ ਚਲ, ਅਚ੍ਯੁਤ ਦੇ ਆਸਰੇ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਉਤ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਨਿਪਤਨ੍ਵਿष੍ਣੁਂ ਪ੍ਰਲਪਨ੍ਵਿਵਿਸ਼ਂਸ੍ਤਥਾ । ਭੁਞ੍ਜਞ੍ਜਾਗ੍ਰਚ੍ਚ ਗੋਵਿਨ੍ਦਂ ਮਾਧਵਂ ਯਸ਼੍ਚ ਸਂਸ੍ਮਰੇਤ੍ ॥ ੧,੨੩੦.

ਉਠਦੇ, ਲੈਟਦੇ, ਗੱਲ ਕਰਦੇ, ਘਰ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ, ਖਾਂਦੇ ਜਾਂ ਜਾਗਦੇ ਸਮੇਂ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗੋਵਿੰਦਾ ਜਾਂ ਮਾਧਵ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—

ਸ੍ਵੇਸ੍ਵੇ ਕਰ੍ਮਣ੍ਯਭਿਰਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਜਨਾਰ੍ਦਨੇ । ਏषਾ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਨੁਸਾਰੋਕ੍ਤਿਃ ਕਿਮਨ੍ਯੈਰ੍ਬਹੁਭਾषਿਤੈਃ ॥ ੧,੨੩੦.

ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਮਨ ਜਨਾਰਦਨ ਵੱਲ ਕਰੇ; ਇਹੀ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ—ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

ਧ੍ਯਾਨਮੇਵ ਪਰੋ ਧਰ੍ਮੋ ਧ੍ਯਾਨਮੇਵ ਪਰਂ ਤਪਃ । ਧ੍ਯਾਨਮੇਵ ਪਰਂ ਸ਼ੌਚਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧ੍ਯਾਨਪਰੋ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੧,੨੩੦.

ਧਿਆਨ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਧਰਮ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਪ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਿष੍ਣੋਃ ਪਰਂ ਧ੍ਥੇਯਂ ਤਪੋ ਨਾਨਸ਼ਨਾਤ੍ਪਰਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਧਾਨਮਤ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਵਾਸੁਦੇਵਸ੍ਯ ਚਿਨ੍ਤਨਮ੍ ॥ ੧,੨੩੦.

ਵਿਸ਼ਣੂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਉਪਵਾਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਪ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਮੁੱਖ ਸਿੱਖਿਆ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ।

ਯਦ੍ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਪਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਂ ਮਨਸੋ ਯਨ੍ਨ ਗੋਚਰਮ੍ । ਤਦਪ੍ਯਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਤਂ ਧ੍ਯਾਤੋ ਦਦਾਤਿ ਮਧੁਸੂਦਨਃ ॥ ੧,੨੩੦.

ਜੋ ਚੀਜ਼ ਮਿਲਣੀ ਔਖੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਬਿਨਾ ਮੰਗੇ, ਆਪਣੇ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਮਾਦਾਤ੍ਕੁਰ੍ਵਤਾਂ ਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਚ੍ਯਵੇਤਾਧ੍ਵਰੇषੁ ਯਤ੍ । ਸ੍ਮਰਣਾਦੇਵ ਤਦ੍ਵਿष੍ਣੋਃ ਸਂਪੂਰ੍ਣਂ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ ॥ ੧,੨੩੦.

ਜੇ ਕੋਈ ਬੇਧਿਆਨ ਹੋ ਕੇ ਕਰਮ ਜਾਂ ਯਜਨਾ ਵਿਚ ਗਲਤੀ ਕਰ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਧ੍ਯਾਨੇਨ ਸਦृਸ਼ੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸ਼ੋਧਨਂ ਪਾਪਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ । ਆਗਾਮਿਦੇਹਹੇਤੂਨਾਂ ਦਾਹਕੋ ਯੋਗਪਾਵਕਃ ॥ ੧,੨੩੦.

ਪਾਪੀ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਨ ਲਈ ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ; ਯੋਗ ਦੀ ਅੱਗ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਵਿਨਿष੍ਪਨ੍ਨਸਮਾਧਿਸ੍ਤੁ ਮੁਕ੍ਤਿਮਤ੍ਰੈਵ ਜਨ੍ਮਨਿ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਯੋਗੀ ਯੋਗਾਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਕਰ੍ਮਾ ਚ ਯੋऽਚਿਰਾਤ੍ ॥ ੧,੨੩੦.

ਜਿਸ ਯੋਗੀ ਨੇ ਪੂਰਨ ਸਮਾਧੀ ਪਾ ਲਈ, ਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਮ ਯੋਗ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾੜੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹੀ ਤੇ ਜਲਦੀ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਯਥਾਗ੍ਨਿਰੁਦ੍ਯਤਸ਼ਿਖਃ ਕਕ੍ਸ਼ਂ ਦਹਤਿ ਵਾਨਿਲਃ । ਤਥਾ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਥਿਤੇ ਵਿष੍ਣੌ ਯੋਗਿਨਾ ਸਰ੍ਵਕਿਲ੍ਬਿषਮ੍ ॥ ੧,੨੩੦.

ਜਿਵੇਂ ਉੱਚੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਯੋਗੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵੱਸਣ ਤੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਯਥਾਗ੍ਨਿਯੋਗਾਤ੍ਕਨਕਮਮਲਂ ਸਂਪ੍ਰਜਾਯਤੇ । ਸਂਪ੍ਲੁष੍ਟੋ ਵਾਸੁਦੇਵੇਨ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਸਦਾ ਮਲਃ ॥ ੧,੨੩੦.

ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੋਨਾ ਪੂਰਾ ਸਾਫ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਜੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਲ ਨੂੰ ਸਦਾ ਸਾੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਗਙ੍ਗਾਸ੍ਨਾਨਸਹਸ੍ਰੇषੁ ਪੁष੍ਕਰਸ੍ਨਾਨਕੋਟਿषੁ । ਯਤ੍ਪਾਪਂ ਨਿਲਯਯਾਤਿ ਸ੍ਮृਤੇ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਤਦ੍ਧਰੌ ॥ ੧,੨੩੦.

ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਰੀ ਨ੍ਹਾਉਣ ਜਾਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਵਾਰੀ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਹਰਿ ਜੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਸਹਸ੍ਨੈਸ੍ਤੁ ਯਤ੍ਪਾਪਂ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ਣਮਾਤ੍ਰੇਣ ਤਤ੍ਪਾਪਂ ਹਰੇਰ੍ਧ੍ਯਾਨਾਤ੍ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਤਿ ॥ ੧,੨੩੦.

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਰੀ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਪਾਪ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰਿ ਜੀ ਦੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਲਿਪ੍ਰਭਾਵਾਦ੍ਦੁष੍ਟੋਕ੍ਤਿਃ ਪਾषਣ੍ਡਾਨਾਂ ਤਥੋਕ੍ਤਯਃ । ਨ ਕ੍ਰਾਮੇਨ੍ਮਾਨਸਂ ਤਸ੍ਯ ਯਸ੍ਯ ਚੇਤਸਿ ਕੇਸ਼ਵਃ ॥ ੧,੨੩੦.

ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ, ਪਾਥਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲਤ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਉਸ ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਜਿਸਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਕੇਸ਼ਵ ਜੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਸਾ ਤਿਥਿਸ੍ਤਦਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ਸ ਯੋਗਃ ਸ ਚ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ । ਲਗ੍ਨਂ ਤਦੇਵ ਵਿਖ੍ਯਾਤਂ ਯਤ੍ਰ ਸਂਸ੍ਮਰ੍ਯਤੇ ਹਰਿਃ ॥ ੧,੨੩੦.

ਉਹੀ ਤਿਥੀ, ਉਹੀ ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਉਹੀ ਜੋਗ, ਉਹੀ ਚੰਦ, ਉਹੀ ਲਗਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰਿ ਜੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਾ ਹਾਨਿਸ੍ਤਨ੍ਮਹਚ੍ਛਿਦ੍ਰਂ ਸਾ ਚਾਰ੍ਥਜਡਮੂਕਤਾ । ਚਨ੍ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਕ੍ਸ਼ਣੋ ਵਾਪਿ ਵਾਸੁਦੇਵੋ ਨ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੨੩੦.

ਉਹੀ ਹਾਨੀ, ਉਹੀ ਵੱਡਾ ਚਿੱਡਾ, ਉਹੀ ਧਨ ਦੀ ਮੂਰਖਤਾ ਤੇ ਗੂੰਗਾਪਣ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇਕ ਪਲ ਜਾਂ ਮੁਹੂਰਤ ਲਈ ਵੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ।

ਕਲੌ ਕृਤ ਯੁਗਂ ਤਸ੍ਯ ਕਲਿਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕृਤੇ ਯੁਗੇ । ਹृਦਿ ਨੋ ਯਸ੍ਯ ਗੋਵਿਨ੍ਦੋ ਯਸ੍ਯ ਚੇਤਸਿ ਨਾਚ੍ਯੁਤਃ ॥ ੧,੨੩੦.

ਜਿਸਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਗੋਵਿੰਦ ਜੀ ਨਹੀਂ ਤੇ ਜਿਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਚ੍ਯੁਤ ਜੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਕਲਿਯੁਗ ਹੀ ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਕਲਿਯੁਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯਸ੍ਯਾਗ੍ਰਤਸ੍ਤਥਾ ਪृष੍ਠੇ ਗਚ੍ਛਤਸ੍ਤਿष੍ਠਤੋऽਪਿ ਵਾ । ਗੋਵਿਨ੍ਦੇ ਨਿਯਤਂ ਚੇਤਃ ਕृਤਕृਤ੍ਯਃ ਸਦੈਵ ਸਃ ॥ ੧,੨੩੦.

ਚਾਹੇ ਅੱਗੇ ਜਾਂ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਤੁਰਦਾ ਜਾਂ ਖੜਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਸਦਾ ਗੋਵਿੰਦ ਜੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਵਾਸੁਦੇਵੇ ਮਨੋ ਯਸ੍ਯ ਜਪਹੋਮਾਰ੍ਚਨਾਦਿषੁ । ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰਾਯੋ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਵੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰਤ੍ਵਾਦਿਕਂ ਫਲਮ੍ ॥ ੧,੨੩੦.

ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਜੀ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਜੀ ਵਿੱਚ ਜਪ, ਹੋਮ, ਅਰਚਨਾ ਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮਾਂ ਦੌਰਾਨ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਰੋਕ ਵੀ ਇੰਦਰ ਆਦਿਕ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਫਲ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਸਂਤ੍ਯਜ੍ਯ ਚ ਗਾਰ੍ਹਸ੍ਥਯਂ ਸ ਤਪ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਮਹਤ੍ਤਪਃ । ਛਿਨਤ੍ਤਿ ਪੌਰੁषੀਂ ਮਾਯਾਂ ਕੇਸ਼ਵਾਰ੍ਪਿਤਮਾਨਸਃ ॥ ੧,੨੩੦.

ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਛੱਡਣ ਬਿਨਾ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਤਪ ਕਰਕੇ ਵੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਕੇਸ਼ਵ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਕ੍ਸ਼ਮਾਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੇषੁ ਦਯਾਂ ਮੂਰ੍ਖੇषੁ ਮਾਨਵਾਃ । ਮੁਦਞ੍ਚ ਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲੇषੁ ਗੋਵਿਨ੍ਦੇ ਹृਦਯਸ੍ਥਿਤੇ ॥ ੧,੨੩੦.

ਜਦੋਂ ਗੋਵਿੰਦ ਜੀ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਲੋਕ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੂਰਖਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਧਰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਨਾਰਾਯਣਂ ਦੇਵਂ ਸ੍ਨਾਨਦਾਨਾਦਿਕਰ੍ਮਸੁ । ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤੇਤੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਦੁष੍ਕृਤੇषੁ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ॥ ੧,੨੩੦.

ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨ੍ਹਾਉਣ, ਦਾਨ ਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਤੇ ਬੁਰੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ।

ਲਾਭਸ੍ਤੇषਾਂ ਜਯਸ੍ਤੇषਾਂ ਕੁਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਪਰਾਭਵਃ । ਯੇषਾਮਿਨ੍ਦੀਵਰਸ਼੍ਯਾਮੋ ਹृਦਯਸ੍ਥੋ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ ॥ ੧,੨੩੦.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਜਨਾਰਦਨ ਜੀ, ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਤੇ ਜਿੱਤ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?

ਕੀਟਪਕ੍ਸ਼ਿਗਣਾਨਾਞ੍ਚ ਹਰੌ ਸਂਨ੍ਯਸ੍ਤਚੇਤਸਾਮ੍ । ਊਰ੍ਧ੍ਵਾ ਹ੍ਯੇਵ ਗਤਿਸ਼੍ਚਾਸ੍ਤਿ ਕਿਂ ਪੁਨਰ੍ਜ੍ਞਾਨਿਨਾਂ ਨृਣਾਮ੍ ॥ ੧,੨੩੦.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੀੜਿਆਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਮਨ ਹਰਿ ਜੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੀ ਉੱਚੀ ਗਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵਧ ਕੇ।

ਵਾਸੁਦੇਵਤਰੁਚ੍ਛਾਯਾ ਨਾਤਿਸ਼ੀਤਾਤਿਤਾਪਦਾ । ਨਰਕਦ੍ਵਾਰਸ਼ਮਨੀ ਸਾ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਨ ਸੇਵ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੨੩੦.

ਵਾਸੁਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਾਂ ਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਠੰਡੀ ਹੈ ਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮ; ਇਹ ਨਰਕ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਫਿਰ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸੇਵਿਆ ਜਾਂਦਾ?

ਨ ਚ ਦੁਰ੍ਵਾਸਸਃ ਸ਼ਾਪੋ ਰਾਜ੍ਯਞ੍ਚਾਪਿ ਸ਼ਚੀਪਤੇਃ । ਹਨ੍ਤੁਂ ਸਮਰ੍ਥਂ ਹਿ ਸਖੇ ਹृਤ੍ਕृਤੇ ਮਧੁਸੂਦਨੇ ॥ ੧,੨੩੦.

ਨਾ ਦੁਰਵਾਸਾ ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਤੇ ਨਾ ਸ਼ਚੀਪਤੀ ਦਾ ਰਾਜ, ਮੇਰੇ ਮਿੱਤਰ, ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਸਦਾ ਦਿਲ ਮਧੁਸੂਦਨ ਜੀ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ।

ਵਦਤਸ੍ਤਿष੍ਠਤੋऽਨ੍ਯਦ੍ਵਾ ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਯਾ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਵਤਃ । ਨਾਪਯਾਤਿ ਯਦਾ ਚਿਨ੍ਤਾ ਸਿਦ੍ਧਾਂ ਮਨ੍ਯੇਤ ਧਾਰਣਾਮ੍ ॥ ੧,੨੩੦.

ਜਦੋਂ ਬੋਲਦੇ, ਖੜੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਹੋਰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਧ੍ਯੇਯਃ ਸਦਾ ਸਵਿਤृਮਣ੍ਡਲਮਧ੍ਯਵਰ੍ਤੋ ਨਾਰਾਯਣਃ ਸਰਸਿਜਾਸਨਸਨ੍ਨਿਵਿष੍ਟਃ । ਕੇਯੂਰਵਾਨ੍ਮਕਰਕੁਣ੍ਡਲਵਾਨ੍ਕਿਰੀਟੀ ਹਾਰੀ ਹਿਰਣ੍ਮਯਵਪੁਰ੍ਧृਤਸ਼ਙ੍ਖਚਕ੍ਰਃ ॥ ੧,੨੩੦.

ਸਦਾ ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੰਡਲ ਵਿਚ, ਕਮਲ ਦੇ ਆਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ 'ਤੇ ਕੇਯੂਰ, ਮਕਰ-ਕੁੰਡਲ, ਮੋਹਰ, ਹਾਰ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਰੂਪ, ਤੇ ਸ਼ੰਖ-ਚੱਕਰ ਹਨ।