ਸ਼ਕ੍ਤੇਨਾਪਿ ਨਮਸ੍ਕਾਰਃ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚਕ੍ਰਪਾਣਯੇ । ਸਂਸਾਰਤृਣਵਰ੍ਗਾਣਾਮੁਦ੍ਵੇਜਨਕਰੋ ਹਿ ਸਃ
ਚਕਰਧਾਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—even ਜੇ ਕਿਸੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ—ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਘਾਹ ਪੀੜਿਆਂ ਵਿਚ ਹਲਚਲ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕृष੍ਣੇ ਸ੍ਫੁਰਜ੍ਜਲਧਰੋਦਰਚਾਰੁਕृष੍ਣੇ ਲੋਕਾਧਿਕਾਰਪੁਰੁषੇ ਪਰਮਪ੍ਰਮੇਯੇ । ਏਕੋ ਹਿ ਭਾਵਗੁਣਮਾਤ੍ਰਦृਢਪ੍ਰਣਾਮਃ ਸਦ੍ਯਃ ਸ਼੍ਵਪਾਕਮਪਿ ਸਾਧਯਿਤੁਂ ਸਸ਼ਕ੍ਤਃ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਮਕਦਾ ਰੂਪ ਬਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਤੇ ਅਦਵੈਤ, ਅਪਾਰ ਹੈ—ਸਿਰਫ ਭਾਵ ਤੇ ਗੁਣ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨਮਸਕਾਰ, ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਇੱਕ ਚੰਡਾਲ ਨੂੰ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਦਣ੍ਡਬਦ੍ਭੂਮੌ ਨਮਸ੍ਕਾਰੇਣ ਯੋਰ੍ऽਚਯੇਤ੍ । ਸ ਯਾਂ ਗਤਿਮਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨ ਤਾਂ ਕ੍ਰਤੁਸ਼ਤੈਰਪਿ
ਜੋ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਦੰਡਵਤ ਹੋ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਹੀ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੈਂਕੜੇ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਦੁਰ੍ਗਸਂਸਾਰਕਾਨ੍ਤਾਰਾਕੂਪਾਰੇऽਪਿ ਪ੍ਰਧਾਵਤਾਮ੍ । ਏਕਃ ਕृष੍ਣੇ ਨਮਸ੍ਕਾਰੋ ਮੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤਾਂਸ੍ਤਾਰਯਿष੍ਯਤਿ
ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਔਖੀ ਜੰਗਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਵੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਮਸਕਾਰ ਮੁਕਤੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਆਸੀਨੋ ਵਾ ਸ਼ਯਾਨੋ ਵਾਤਿष੍ਠਨ੍ ਵਾ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਵਾ । ਨਮੋ ਨਾਰਾਯਣਾਯੇਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਕਸ਼ਰਣੋ ਭਵੇਤ੍
ਚਾਹੇ ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ, ਲੇਟਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਖੜਾ ਹੋਵੇ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹੋਵੇ, 'ਨਮੋ ਨਾਰਾਇਣਾਏ' ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਹੀ ਆਸਰਾ ਬਣਾਉਣਾ ਕਾਫੀ ਹੈ।
ਨਾਰਾਯਣੇਤਿ ਸ਼ਬ੍ਦੋऽਸ੍ਤਿ ਵਾਗਸ੍ਤਿ ਵਸ਼ਵਰ੍ਤਿਨੀ । ਤਥਾਪਿ ਨਰਕੇ ਮੂਢਾਃ ਪਤਨ੍ਤੀਤਿ ਕਿਮਦ੍ਭੁਤਮ੍
'ਨਾਰਾਇਣ' ਸ਼ਬਦ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਬੋਲਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪਏ ਨਰਕ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੀ ਅਜੀਬ ਹੈ?
ਚਤੁਰ੍ਮੁਖੋ ਵਾ ਯਦਿ ਕੋਟਿਵਕ੍ਤ੍ਰੋ ਭਵੇਨ੍ਨਰਃ ਕੋਪਿ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਚੇਤਾਃ । ਸ ਵੈ ਗੁਣਾਨਾਮਯੁਤੈਕਦੇਸ਼ਂ ਵਦੇਨ੍ਨ ਵਾ ਦੇਵਵਰਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੋਃ
ਜੇ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਚਾਰ ਚਿਹਰੇ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਦਸ ਲੱਖ ਮੂੰਹ ਹੋਣ, ਤੇ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਵਿਣੂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਇਕ ਛੋਟਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਵ੍ਯਾਸਾਦ੍ਯਾ ਮੁਨਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਤੁਵਨ੍ਤੋ ਮਧੁਸੂਦਨਮ੍ । ਮਤਿਕ੍ਸ਼ਯਾਨ੍ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਨ ਗੋਵਿਨ੍ਦਗੁਣਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍
ਵਿਆਸ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੀ ਸਤਿ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀ ਅਕਲ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੇ।
ਅਵਸ਼ੇਨਾਪਿ ਯਨ੍ਨਾਮ੍ਨਿ ਕੀਰ੍ਤਿਤੇ ਸਰ੍ਵਪਾਤਕੈਃ । ਪੁਮਾਨ੍ ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ ਸਦ੍ਯਃ ਸਿਂਹਤ੍ਰਸ੍ਤੋ ਮृਗਾ ਯਥਾ । ਬਦ੍ਧਃ ਪਰਿਕਰਸ੍ਤੇਨ ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਯ ਗਮਨਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜੀਭ ਅਣਜਾਣੇ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈ ਲਵੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਘ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਨਾਮ ਲੈਣ ਨਾਲ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਬੰਨ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨੇऽਪਿ ਨਾਮ ਸ੍ਪृਸ਼ਤੋऽਪਿ ਪੁਂਸਃ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਕਰੋਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਯਪਾਪਰਾਸ਼ਿਮ੍ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਤਃ ਕਿਂ ਪੁਨਰਤ੍ਰ ਪੁਂਸਾ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤੇ ਨਾਮ੍ਨਿ ਜਨਾਰ੍ਦਨਸ੍ਯ
ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਨਾਮ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲਏ, ਉਹ ਅੰਤਹੀਨ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਤਾਂ ਫਿਰ ਜਨਾਰਦਨ ਦਾ ਨਾਮ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਲੈਣ ਦਾ ਕੀ ਅਸਰ ਹੋਵੇਗਾ!
ਨਮਃ ਕृष੍ਣਾਚ੍ਯੁਤਾਨਨ੍ਤਵਾਸੁਦੇਵੇਤ੍ਯੁਦੀਰਿਤਮ੍ । ਯੈਰ੍ਭਾਵਭਾਵਿਤੈਰ੍ਵਿਪ੍ਰਨ ਤੇ ਯਮਪੁਰਂ ਯਯੁਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਵ ਭਰ ਕੇ 'ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਅਚ੍ਯੁਤ, ਅਨੰਤ, ਵਾਸੁਦੇਵ' ਉਚਾਰਿਆ, ਉਹ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਯਮ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ।
ਕ੍ਸ਼ਯੋ ਭਵੇਦ੍ਯਥਾ ਵਹ੍ਨੇਸ੍ਤਮਸੋ ਭਾਸ੍ਕਰੋਦਯੇ । ਤਥੈਵ ਕਲੁषੌਘਸ੍ਯ ਨਾਮਸਂਕੀਰ੍ਤਨਾਦ੍ਧਰੇਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਹਨੇਰਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਜਾਪ impurity ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਵ ਨਾਕਪृष੍ਠਗਮਨਂ ਪੁਨਰਾਯਾਤਿ ਨ ਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ । ਗਚ੍ਛਤਾਂ ਦੂਰਮਧ੍ਵਾਨਂ ਕृष੍ਣਮੂਰ੍ਛਿਤਚੇਤਸਾਮ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਯਾਤਰਾ ਮੁੜ ਆਉਣ ਜਾਂ ਘਟਣ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਲੰਬਾ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ।
ਪਾਥੇਯਂ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ਨਾਮਸਂਕੀਰ੍ਤਨਂ ਹਰੇਃ । ਸਂਸਾਰਸਰ੍ਪਸਂਦष੍ਟਵਿषਚੇष੍ਟੈਕਭੇषਜਮ੍ । ਕृष੍ਣੇਤਿ ਵੈष੍ਣਵਂ ਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਜਪ੍ਤ੍ਵਾ ਮੁਕ੍ਤੋ ਭਵੇਨ੍ਨਰਃ
ਹਰੀ, ਕੰਵਾਂ ਵਾਲੇ, ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਜਾਪ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਰਸਦ ਹੈ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੱਪ ਦੇ ਵਿਸ਼ ਦਾ ਇਕੋ ਇਕ ਇਲਾਜ ਹੈ। 'ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ' ਨਾਮ ਜਪ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧ੍ਯਾਯਨ੍ ਕृਤੇ ਜਪੇਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਸ੍ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਦ੍ਵਾਪਰੇਰ੍ऽਚਯਨ੍ । ਯਦਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤਦਾਪ੍ਨੋਤਿ ਤਦਾਪ੍ਨੋਤਿ ਕਲੌ ਸਂਸ੍ਮृਤ੍ਯਕੇਸ਼ਵਮ੍
ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰ, ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਜੋ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਲਿਜੁਗ ਵਿੱਚ ਕੇਸ਼ਵ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਿਹ੍ਵਾਗ੍ਰੇ ਵਰ੍ਤਤੇ ਯਸ੍ਯ ਹਰਿਰਿਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਦ੍ਵਯਮ੍ । ਸਂਸਾਰਸਾਗਰਂ ਤੀਰ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਵੈष੍ਣਵਂ ਪਦਮ੍
ਜਿਸ ਦੀ ਜੀਭ 'ਹਰੀ' ਦੇ ਦੋ ਅੱਖਰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਜ੍ਞਾਤਦੁष੍ਕृਤਿਸਹਸ੍ਰਸਮਾਵृਤੋऽਪਿਸ਼੍ਰੇਯਃ ਪਰਨ੍ਤੁ ਪਰਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਮ ਭੀਪ੍ਸਮਾਨਃ । ਸ੍ਪਪ੍ਨਾਨ੍ਤਰੇ ਨ ਹਿ ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਭਵਂ ਸ ਪਸ਼੍ਯੇਨ੍ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਤੁਤਿਕਥਾਪਰਮੋ ਮਨੁष੍ਯਃ
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਸਤਿ-ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਰੱਖੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ।
ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੨੯ ਸੂਤ ਉਵਾਚ । ਅਸ਼ੇषਲੋਕਨਾਥਸ੍ਯ ਸਾਰਮਾਰਾਧਨਂ ਹਰੇਃ । ਦਦ੍ਯਾਤੁ ਪੁਰੁषਸੂਕ੍ਤੇਣ ਯਃ ਪੁष੍ਪਾਣ੍ਯਪ ਏਵ ਚ ॥ ੧,੨੨੯.
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਪੁਰੁਸ਼ ਸੂਕਤ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਜਾ ਦਾ ਸਾਰ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਰ੍ਚਿਤਂ ਸ੍ਯਾਜ੍ਜਗਦਿਦਂ ਤੇਨ ਸਰ੍ਵਂ ਚਰਾਚਰਮ੍ । ਯੋ ਨ ਪੂਜਯਤੇ ਵਿष੍ਣੁਂ ਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਘਾਤਕਮ੍ ॥ ੧,੨੨੯.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਚਲਦਾ ਤੇ ਅਚਲ, ਉਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਵਿਣੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਘਾਤੀ ਜਾਣੋ।
ਯਤਃ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਰ੍ਭੂਤਾਨਾਂ ਯੇਨ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਤਤਮ੍ । ਤਂ ਯੋ ਨ ਧ੍ਯਾਯਤੇ ਵਿष੍ਣੁਂ ਸ ਵਿष੍ਠਾਯਾਂ ਕ੍ਰਿਮਿਰ੍ਭਵੇਤ੍ ॥ ੧,੨੨੯.
ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ — ਜੋ ਵਿਣੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਗੰਦ ਵਿੱਚ ਕੀੜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਰਕੇ ਪਚ੍ਯਮਾਨਸ੍ਤੁ ਯਮੇਨ ਪਰਿਭਾषਿਤਃ । ਕਿਨ੍ਤ੍ਵਯਾ ਨਾਰ੍ਚਿਤੋ ਦੇਵਃ ਕੇਸ਼ਵਃ ਕ੍ਲੇਸ਼ਨਾਸ਼ਨਃ ॥ ੧,੨੨੯.
ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਯਮ ਦੁਆਰਾ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਦਿਆਂ, ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: 'ਤੂੰ ਕੇਸ਼ਵ, ਕਲੇਸ਼ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ?'
ਉਦਕੇਨਾਪ੍ਯਭਾਵੇਨ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਮਰ੍ਚਿਤਃ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਯੋ ਦਦਾਤਿ ਸ੍ਵਕਂ ਲੋਕਂ ਸ ਤ੍ਵਯਾ ਕਿਂ ਨ ਚਾਰ੍ਚਿਤਃ ॥ ੧,੨੨੯.
ਜੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਜਾਂ ਹੋਰ ਭੇਟਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਲੋਕ ਦੇਣ ਵਾਲਾ — ਤੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ?
ਨ ਤਤ੍ਕਰੋਤਿ ਸਾ ਮਾਤਾ ਨ ਪਿਤਾ ਨਾਪਿ ਬਾਨ੍ਧਵਃ । ਯਤ੍ਕਰੋਤਿ ਹृषੀਕੇਸ਼ਃ ਸਨ੍ਤੁष੍ਟਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾਰ੍ਚਿਤਃ ॥ ੧,੨੨੯.
ਜੋ ਕੁਝ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਰਾਜੀ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਮਾਂ, ਨਾ ਪਿਤਾ, ਨਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ।
ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਾਚਾਰਵਤਾ ਪੁਰੁषੇਣ ਪਰਃ ਪੁਮਾਨ੍ । ਵਿष੍ਣੁਰਾਰਾਧ੍ਯਤੇ ਪਨ੍ਥਾ ਨਾਨ੍ਯਸ੍ਤਤ੍ਤੋषਕਾਰਕਃ ॥ ੧,੨੨੯.
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਜਾਤੀ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਕਰਤਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਰਵੋਤਮ ਵਿਣੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ।
ਨ ਦਾਨੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਦਤ੍ਤੈਰ੍ਨ ਪੁष੍ਪੈਰ੍ਨਾਨੁਲੇਪਨੈਃ । ਤੋषਮੇਤਿ ਮਹਾਤ੍ਮਾਸੌ ਯਥਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ ॥ ੧,੨੨੯.
ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਜਨਾਰਦਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਾਨ, ਫੁੱਲਾਂ ਜਾਂ ਚੰਦਨ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਇਤਨਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿੰਨਾ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਮ੍ਪਦੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯੈਃ ਸਨ੍ਤਤ੍ਯਾ ਨ ਚ ਕਰ੍ਮਣਾ । ਵਿਮੁਕ੍ਤੈਸ਼੍ਚੈਕਤਾ ਲਭ੍ਯਾ ਮੂਲਮਾਰਾਧਨਂ ਹਰੇਃ ॥ ੧,੨੨੯.
ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਇਕਤਾ, ਨਾ ਧਨ, ਨਾ ਸ਼ਕਤੀ, ਨਾ ਵੱਡੇਪਣ, ਨਾ ਵੰਸ਼, ਨਾ ਕਰਮਾਂ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੩੦ ਸੂਤ ਉਵਾਚ । ਆਲੋਕ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿਚਾਰ੍ਯ ਚ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਇਦਮੇਕਂ ਸੁਨਿष੍ਪਨ੍ਨਂ ਧ੍ਯੇਯੋ ਨਾਰਾਯਣਃ ਸਦਾ ॥ ੧,੨੩੦.
ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੋਚ ਕੇ, ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਦਾ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕਿਂ ਤਸ੍ਯ ਦਾਨੈਃ ਕਿਨ੍ਤੀਰ੍ਥੈਃ ਕਿਂ ਤਪੋਭਿਃ ਕਿਮਧ੍ਵਰੈਃ । ਯੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਧ੍ਯਾਯਤੇ ਦੇਵਂ ਨਾਰਾਯਣਮਨਨ੍ਯਧੀਃ ॥ ੧,੨੩੦.
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਅਟੱਲ ਮਨ ਨਾਲ ਸਦਾ ਧਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਦਾਨ, ਨਾ ਤੀਰਥ, ਨਾ ਤਪ, ਨਾ ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
षष੍ਟਿਸ੍ਤੀਰ੍ਥਸਹਸ੍ਰਾਣਿ षष੍ਟਿਸ੍ਤੀਰ੍ਥਸ਼ਤਾਨਿ ਚ । ਨਾਰਾਯਣਪ੍ਰਣਾਮਸ੍ਯ ਕਲਾਂ ਨਾਰ੍ਹਨ੍ਤਿ षੋਡਸ਼ੀਮ੍ ॥ ੧,੨੩੦.
ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਤੀਰਥ ਤੇ ਸਾਠ ਸੌ ਹੋਰ ਵੀ, ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਸੁਨਮਾਨ ਦੇ ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਪ੍ਰਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਾਨ੍ਯਸ਼ੇषਾਣਿ ਤਪਃ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਯਾਨਿ ਵੈ । ਵਿਦ੍ਧਿ ਤੇषਾਮਸ਼ੇषਾਣਾਂ ਕृष੍ਣਾਨੁਸ੍ਮਰਣਂ ਪਰਮ੍ ॥ ੧,੨੩੦.
ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿਤ, ਤਪ ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ।