ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਯਥਾਗ੍ਨਿਰਗ੍ਨੌ ਸਂਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਸ੍ਤਥਾਤ੍ਮਾ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਿ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪਂ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਮੋਮਿਤ੍ਯੇਕਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਜਪੇਤ੍ ॥ ੧,੨੨੬.

ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਆਤਮਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ; 'ਓਂ' ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਰੂਪ ਤੇ ਵੱਡਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਕਾਰਸ਼੍ਚ ਤਥੋਕਾਰੋ ਮਕਾਰਸ਼੍ਚਾਕ੍ਸ਼ਰਤ੍ਰਯਮ੍ । ਏਤਾਸ੍ਤਿਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤਤੋ ਮਾਤ੍ਰਾਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਰਾਜਸਤਾਮਸਾਃ ॥ ੧,੨੨੬.

'ਅ', 'ਉ', 'ਮ' ਇਹ ਤਿੰਨ ਅੱਖਰ ਹਨ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਮਾਤਰਾਂ ਸਤਵ, ਰਜਸ ਤੇ ਤਮਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਨਿਰ੍ਗੁਣਾ ਯੋਗਿਗਮ੍ਯਾਦ੍ਯਾਰ੍ਧਮਾਤ੍ਰਾ ਪਰਾ ਸ੍ਥਿਤਾ । ਗਾਨ੍ਧਾਰੀਤਿ ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਗਾਨ੍ਧਾਰਸ੍ਵਰਸਂਸ਼੍ਰਯਾ । ਇਤ੍ਯੇਤਦਕ੍ਸ਼ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਮੋਙ੍ਕਾਰਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍ ॥ ੧,੨੨੬.

ਅਰਧ ਮਾਤਰਾ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤੇ ਸਥਿਰ ਹੈ; ਇਹ ਗਾਂਧਾਰ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਅੱਖਰ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਓਂਕਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਸ੍ਥੂਲਦੇਹਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਜਰਾਮਰਣਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ॥ ੧,੨੨੬.

ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਪਰਮ ਜੋਤੀ, ਜੋ ਭਾਰੀ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਪਰਮ ਜੋਤੀ, ਜੋ ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।

ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਪृਥਿਵ੍ਯਾ ਮਲਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਵਾਯ੍ਵਾਕਾਸ਼ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ॥ ੧,੨੨੬.

ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਪਰਮ ਜੋਤੀ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੀ ਮਲਿਨਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਪਰਮ ਜੋਤੀ, ਜੋ ਹਵਾ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।

ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਦੇਹਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਸ੍ਥਾਨਾਸ੍ਥਾਨਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ॥ ੧,੨੨੬.

ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਪਰਮ ਜੋਤੀ, ਜੋ ਸੁਕਸ਼ਮ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਪਰਮ ਜੋਤੀ, ਜੋ ਥਾਂ ਤੇ ਅਥਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।

ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਗਨ੍ਧਮਾਤ੍ਰਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਤ੍ਵਕ੍ਪਰਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ॥ ੧,੨੨੬.

ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਪਰਮ ਜੋਤੀ, ਜੋ ਕੇਵਲ ਗੰਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਪਰਮ ਜੋਤੀ, ਜੋ ਸੁਣਨ ਤੇ ਛੂਹਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।

ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਜਿਹ੍ਵਾਘ੍ਰਾਣਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ॥ ੧,੨੨੬.

ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਪਰਮ ਜੋਤੀ, ਜੋ ਜੀਭ ਤੇ ਨੱਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਪਰਮ ਜੋਤੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਅਪਾਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।

ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਵ੍ਯਾਨੋਦਾਨਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰਜ੍ਞਾਨਪਰਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ॥ ੧,੨੨੬.

ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਪਰਮ ਜੋਤੀ, ਜੋ ਵਿਆਨ ਤੇ ਉਦਾਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਪਰਮ ਜੋਤੀ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।

ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਸ੍ਤੁਰੀਯਂ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍ । ਦੇਹੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮਨੋਬੁਦ੍ਧਿਪ੍ਰਾਣਾਹਙ੍ਕਾਰਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ॥ ੧,੨੨੬.

ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਪਰਮ ਜੋਤੀ, ਚੌਥਾ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਦ, ਜੋ ਸਰੀਰ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ, ਮਨ, ਬੁਧੀ, ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।

ਨਿਤ੍ਯਸ਼ੁਦ੍ਧਬੁਦ੍ਧਂਮੁਕ੍ਤਮਹਾਮਾਨਨ੍ਦਮਦ੍ਵਯਮ੍ । ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਜ੍ਞਾਨਰੂਪੋ ਵਿਮੁਕ੍ਤਯੇ ॥ ੧,੨੨੬.

ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ, ਜਾਗਰੂਕ, ਮੁਕਤ, ਵੱਡੀ ਆਨੰਦ ਤੇ ਅਦਵੈਤ; ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਪਰਮ ਜੋਤੀ, ਗਿਆਨ ਰੂਪ, ਮੁਕਤੀ ਲਈ।

ਸੂਤ ਉਵਾਚ । ਇਤ੍ਯष੍ਟਾਙ੍ਗੋ ਮਯਾ ਯੋਗ ਉਕ੍ਤਃ ਸ਼ੌਨਕ ਮੁਕ੍ਤਿਦਃ । ਨਿਤ੍ਯਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਂ ਗਤ੍ਵਾ ਲਯਂ ਪ੍ਰਾਕृਤਬਨ੍ਧਨਾਃ ॥ ੧,੨੨੬.

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸ਼ੌਨਕ ਜੀ, ਮੈਂ ਅੱਠ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਜੋਗ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਨਿੱਤ ਅਤੇ ਵਖ-ਵਖ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਕਰਤਬਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਕੇ ਲੈਅ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਹਿ ਸਂਸਾਰੇ ਨੈਕਂ ਯਾਤ੍ਵਾ ਪਰਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ ਵਿਮੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਜ੍ਞਾਨਾਦਜ੍ਞਾਨਮੋਹਿਤਃ ॥ ੧,੨੨੬.

ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੂਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਤਤੋ ਨਂ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਦੁਃ ਖੀ ਨ ਰੋਗੀ ਨ ਚ ਵਨ੍ਧਵਾਨ੍ । ਨ ਪਾਪੈਰ੍ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਯੋਗੀ ਨਰਕੇ ਨ ਵਿਪਚ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੨੨੬.

ਫਿਰ ਉਹ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਬਿਮਾਰ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਫਸਦਾ। ਜੋਗੀ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਫਸਦਾ, ਤੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਤਕਲੀਫ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।

ਗਰ੍ਭਵਾਸੇ ਸ ਨੋ ਦੁਃ ਖੀ ਸ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਾਰਾਯਣੋऽਵ੍ਯਯਃ । ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤ੍ਵਨਨ੍ਯਯਾ ਲਭ੍ਯੋ ਭਗਵਾਨ੍ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਦਃ ॥ ੧,੨੨੬.

ਉਹ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੁੱਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਉਹ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਨਾਰਾਯਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਅਡੋਲ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਧ੍ਯਾਨੇਨ ਪੂਜਯਾ ਜਪ੍ਯੈਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ੍ਤੋਤ੍ਰੈਰ੍ਯਤਵ੍ਰਤੈਃ । ਯਜ੍ਞੈਰ੍ਦਾਨੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਸ਼ੁਦ੍ਧਿਸ੍ਤਯਾ ਜ੍ਞਾਨਞ੍ਚ ਲਭ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੨੨੬.

ਧਿਆਨ, ਪੂਜਾ, ਜਪ, ਠੀਕ ਸਤੋਤ੍ਰ, ਯਤ, ਵਰਤ, ਯਜ, ਦਾਨ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਨ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਣਵਾਦਿਕਮਨ੍ਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਜਪ੍ਯੈਰ੍ਮੁਕ੍ਤਿਂ ਗਤਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ । ਇਨ੍ਦ੍ਰੋऽਪਿ ਪਰਮਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਪ੍ਸਰਸੋ ਵਰਾਃ ॥ ੧,੨੨੬.

ਪ੍ਰਣਵ ਆਦਿ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਜਪ ਨਾਲ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾਈ ਹੈ; ਇੰਦਰ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਨੇ ਵੀ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਦੇਵਤ੍ਵਂ ਮੁਨਿਤ੍ਵਂ ਮੁਨਯੋ ਗਤਾਃ । ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਤ੍ਵਞ੍ਚ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਰਾਜਤ੍ਵਞ੍ਚ ਨृਪਾਦਯਃ ॥ ੧,੨੨੬.

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਦੇਵਤਾ ਹੋਣ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪਾਇਆ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਹੋਣ ਦਾ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਗੰਧਰਵ ਹੋਣ ਦਾ, ਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਆਦਿ ਨੇ ਰਾਜਾ ਹੋਣ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾਇਆ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੨੭ ਸੂਤ ਉਵਾਚ । ਵਿष੍ਣੁਭਕ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਯਾ ਸਰ੍ਵਮਵਾਪ੍ਯਤੇ । ਯਥਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਹਰਿਸ੍ਤੁष੍ਯੇਤ੍ਤਥਾ ਨਾਨ੍ਯੇਨ ਕੇਨਚਿਤ੍ ॥ ੧,੨੨੭.

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਭਗਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਸਾ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਹਰੀ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ।

ਮਹਤਃ ਸ਼੍ਰੇਯਸੋ ਮੂਲਂ ਪ੍ਰਸਵਃ ਪੁਣ੍ਯਸਨ੍ਤਤੇਃ । ਜੀਵਿਤਸ੍ਯ ਫਲਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਨਿਯਤਂ ਸ੍ਮਰਣਂ ਹਰੇਃ ॥ ੧,੨੨੭.

ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾਈ ਦਾ ਮੂਲ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸਰੋਤ ਇਹ ਹੈ: ਜੀਵਨ ਦਾ ਮਿੱਠਾ ਫਲ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਹਰੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸੇਵਾ ਬੁਧੈਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਭਕ੍ਤਿਸਾਧਨਭੂਯਸੀ । ਤੇ ਭਕ੍ਤਾ ਲੋਕਨਾਥਸ੍ਯ ਨਾਮਕਰ੍ਮਾਦਿਕੀਰ੍ਤਨੇ ॥ ੧,੨੨੭.

ਇਸ ਲਈ, ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਭਗਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਾਧਨ ਦੱਸਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਭਗਤ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਨਾਮ, ਕਰਤਬ ਆਦਿ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਰੂਣਿ ਸਂਹਰ੍षਾਦ੍ਯੇ ਪ੍ਰਹृष੍ਟਨੂਰੁਹਾਃ । ਜਗਦ੍ਧਾਤੁਰ੍ਮਹੇਸ਼ਸ੍ਯ ਦਿਵ੍ਯਾਜ੍ਞਾਚਰਣਾ ਵਯਮ੍ ॥ ੧,੨੨੭.

ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅੰਸੂ ਛੱਡਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਮ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: 'ਅਸੀਂ ਜਗਤ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਦਿਵਿਆ ਆਗਿਆ ਦੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹਾਂ।'

ਇਹ ਨਿਤ੍ਯਕ੍ਰਿਯਾਃ ਕੁਰ੍ਯੁਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਯੇ ਵੈष੍ਣਵਾਸ੍ਤੁ ਤੇ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਨ ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਵੈ ਤਯਾ ਭਗਵਤੇਰਿਤਮ੍ ॥ ੧,੨੨੭.

ਇੱਥੇ, ਜੋ ਪਿਆਰ ਵਾਲੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਨਿੱਤ ਕਰਤਬਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਅੱਖਰ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।

ਪ੍ਰਣਾਮਪੂਰ੍ਵਕਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਯੋ ਵਦੇਦ੍ਵੈष੍ਣਵੋ ਹਿ ਸਃ । ਤਦ੍ਭਕ੍ਤਜਨਵਾਤ੍ਸਲ੍ਯਂ ਪੂਜਨਂ ਚਾਨੁਮੋਦਨਮ੍ ॥ ੧,੨੨੭.

ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ, ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਵੈਸ਼ਨਵ ਹੈ; ਉਹ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਪਿਆਰ, ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਮਨ-ਮਨਾਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਤਤ੍ਕਥਾਸ਼੍ਰਵਣੇ ਪ੍ਰੀਤਿਰਸ਼੍ਰੁਨੇਤ੍ਰਾਙ੍ਗਵਿਕ੍ਰਿਯਾਃ । ਯੇਨ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾ ਵਿष੍ਣੌ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਭਾਵੋ ਨਿਵੇਸ਼ਿਤਃ ॥ ੧,੨੨੭.

ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਸੂ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਸ਼ਨੂ ਭਗਤੀ ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਟਿਕ ਗਈ ਹੈ।

ਵਿਪ੍ਰੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਕृਤਾਤ੍ਮਤ੍ਵਾਨ੍ਮਹਾਭਾਗਵਤੋ ਹਿ ਸਃ । ਵਿਸ਼੍ਵੋਪਕਰਣਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤਦਰ੍ਥਂ ਸਙ੍ਗਵਰ੍ਜਨਮ੍ । ਸ੍ਵਯਮਭ੍ਯਰ੍ਚਨਞ੍ਚੈਵ ਯੋ ਵਿष੍ਣੁਞ੍ਚੋਪਜੀਵਤਿ ॥ ੧,੨੨੭.

ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਭਗਤ ਹੈ; ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਗਤ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ, ਮਾੜੀ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਖੁਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਭਕ੍ਤਿਰष੍ਟਵਿਧਾ ਹ੍ਯੇषਾ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਮ੍ਲੇਚ੍ਛੋऽਪਿ ਵਰ੍ਤਤੇ । ਸ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਮੁਨਿਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਸ ਯਾਤਿ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍ ॥ ੧,੨੨੭.

ਇਹ ਭਗਤੀ ਅੱਠ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਹੈ; ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਰਿਸ਼ੀ, ਤੇ ਸੁਭਾਗੀ ਹੈ—ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮੈ ਦੇਯਂ ਤਤੋ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਸ ਚ ਪੂਜ੍ਯੋ ਯਥਾ ਹਰਿਃ । ਸ੍ਮृਤਃ ਸਂਭਾषਿਤੋ ਵਾਪਿ ਪੂਜਿਤੋ ਵਾ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਃ । ਪੁਨਾਤਿ ਭਗਵਦ੍ਭਕ੍ਤਸ਼੍ਚਣ੍ਡਾਲੋऽਪਿ ਯਦृਚ੍ਛਯਾ ॥ ੧,੨੨੭.

ਉਸ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਹਰੀ ਵਾਂਗ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਵੇ, ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਭਗਤ, ਭਾਵੇਂ ਨੀਚ ਜਾਤ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਦਯਾਂ ਕੁਰੁ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਾਯ ਤਵਾਸ੍ਮੀਤਿ ਚ ਯੋ ਵਦੇਤ੍ । ਅਭਯਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇਭ੍ਯੋ ਦਦ੍ਯਾਦੇਤਦ੍ਵ੍ਰਤਂ ਹਰੇਃ ॥ ੧,੨੨੭.

ਜੋ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, 'ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਹਾਂ', ਉਸ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ। ਹਰੀ ਦਾ ਇਹ ਵਰਤ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਡਰਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।