ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਨ੍ਤੋषਸ੍ਤਪਸਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ਵਾਸੁਦੇਵਾਰ੍ਚਨਂ ਦਮਃ । ਆਸਨ ਪਦ੍ਮਕਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮੋ ਮਰੁਜ੍ਜਯਃ ॥ ੧,੨੨੬.

ਸੰਤੋਖ, ਤਪ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ; ਆਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਦਮ ਆਸਨ; ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ, ਹਵਾ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ।

ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ ਸੋऽਪਿ ਪੂਰਕੁਮ੍ਭਕਰੇਚਕੈਃ । ਲਘੁਰ੍ਯੋ ਦਸ਼ਮਾਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਗੁਣਃ ਸ ਤੁ ਮਧ੍ਯਮਃ ॥ ੧,੨੨੬.

ਹਰ ਇੱਕ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਸਾਹ ਲੈਣਾ, ਰੋਕਣਾ, ਤੇ ਛੱਡਣਾ। ਹਲਕਾ ਦਸ ਗਿਣਤ ਦਾ ਹੈ, ਮੱਧਮ ਦੋ ਗੁਣਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਭਿਸ੍ਤੁ ਮਾਤ੍ਰਾਭਿਰੁਤ੍ਤਮਃ ਸ ਉਦਾਹृਤਃ । ਜਪਧ੍ਯਾਨਯੁਤੌ ਗਰ੍ਭੋ ਵਿਪਰੀਤਸ੍ਤ੍ਵਰ੍ਭਕਃ ॥ ੧,੨੨੬.

ਉੱਤਮ ਤਿੰਨ ਗੁਣਿਆਂ ਦੇ ਮਾਪ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਪ ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਲਟ ਨੂੰ ਬੱਚਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਥਮੇ ਨਜਯੇਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਮਧ੍ਯਮੇਨ ਚ ਵੇਪਥੁਮ੍ । ਵਿਪਾਕਂ ਹਿ ਤृਤੀਯੇਨ ਜਾਤਾਨ੍ਦੋषਾਸ੍ਤ੍ਵਨੁਕ੍ਰਮਾਤ੍ ॥ ੧,੨੨੬.

ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ 'ਚ ਸੁਪਨਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਦੂਜੇ 'ਚ ਕੰਬਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਤੇ ਤੀਜੇ 'ਚ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਗਲਤੀਆਂ ਵੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਆਸਨਸ੍ਥਨ੍ਤੁਯੁਞ੍ਜੀਤ ਕृਤ੍ਵਾ ਚ ਪ੍ਰਣਵਂ ਹृਦੀ । ਪਾਰ੍ष੍ਣਿਭ੍ਯਾਂ ਲਿਙ੍ਗਵृषਣੌ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨ੍ਨਕਾਗ੍ਰਮਾਨਸਃ ॥ ੧,੨੨੬.

ਆਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਹਿਰਦੇ 'ਚ ਓਂ ਦੀ ਧੁਨੀ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਐੜ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣ ਛੂਹ ਕੇ, ਮਨ ਨੱਕ ਦੀ ਨੋਕ 'ਤੇ ਲਗਾ ਕੇ ਯੋਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਰਜਸਾ ਤਮਸੋ ਵृਤ੍ਤਿਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਰਜਸਸ੍ਤਥਾ । ਨਿਰੁਧ੍ਯ ਨਿਸ਼੍ਚਲੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸ੍ਥਿਤੋ ਯੁਞ੍ਜੀਤ ਯੋਗਵਿਤ੍ ॥ ੧,੨੨੬.

ਜੋ ਯੋਗ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਜਸ ਨੂੰ ਸਤਵ ਨਾਲ, ਤੇ ਤਮਸ ਨੂੰ ਰਜਸ ਨਾਲ ਰੋਕ ਕੇ, ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ, ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਯੋਗ ਕਰੇ।

ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਣਾਦੀਨਮ੍ਨ ਏਵ ਚ । ਨਿਗृਹ੍ਯ ਸਮਵਾਯੇਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਾਰ ਮੁਪਕ੍ਰਮੇਤ੍ ॥ ੧,੨੨੬.

ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ, ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਆਦਿ ਨੂੰ ਵੀ, ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਰੋਕ ਕੇ, ਸਮਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਆਹਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਾ ਦਸ਼ਾष੍ਟੌ ਚ ਧਾਰਣਾ ਸਾ ਵਿਧੀਯਤੇ । ਦ੍ਵੇ ਧਾਰਣੇ ਸ੍ਮृਤੋ ਯੋਗੋ ਯੋਗਿਭਿਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਿਭਿਃ ॥ ੧,੨੨੬.

ਅਠਾਰਾਂ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਹਨ, ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ; ਦੋ ਧਾਰਣਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਯੋਗੀ ਸੱਚ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਯੋਗ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਾਙ੍ਨਾਡ੍ਯਾਂ ਹृਦਯੇ ਚਾਤ੍ਰ ਤृਤੀਯਾ ਚ ਤਥੋਰਸਿ । ਕਣ੍ਠੇ ਮੁਖੇ ਨਾ ਸਿਕਾਗ੍ਰੇ ਨੇਤ੍ਰੇ ਭ੍ਰੂਮਧ੍ਯਮੂਰ੍ਧਸੁ ॥ ੧,੨੨੬.

ਪੂਰਬੀ ਨਾਡੀ ਵਿੱਚ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ, ਤੀਜੀ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ, ਗਲੇ ਵਿੱਚ, ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ, ਨੱਕ ਦੀ ਨੋਕ 'ਤੇ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਭ੍ਰੂ-ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਸਿਰ ਦੇ ਚੋਟੀ 'ਤੇ।

ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪਰਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਧਾਰਣਾ ਦਸ਼ਧਾ ਸ੍ਮृਤਾ । ਦਸ਼ੈਤਾ ਧਾਰਣਾਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਰੂਪਤਾਮ੍ ॥ ੧,੨੨੬.

ਇਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਅੱਗੇ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ, ਦਸ ਗੁਣਾ ਧਿਆਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਦਸ ਧਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਅਮਰ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਯਥਾਗ੍ਨਿਰਗ੍ਨੌ ਸਂਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਸ੍ਤਥਾਤ੍ਮਾ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਿ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੂਪਂ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਮੋਮਿਤ੍ਯੇਕਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਜਪੇਤ੍ ॥ ੧,੨੨੬.

ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਆਤਮਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ; 'ਓਂ' ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਰੂਪ ਤੇ ਵੱਡਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਕਾਰਸ਼੍ਚ ਤਥੋਕਾਰੋ ਮਕਾਰਸ਼੍ਚਾਕ੍ਸ਼ਰਤ੍ਰਯਮ੍ । ਏਤਾਸ੍ਤਿਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤਤੋ ਮਾਤ੍ਰਾਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਰਾਜਸਤਾਮਸਾਃ ॥ ੧,੨੨੬.

'ਅ', 'ਉ', 'ਮ' ਇਹ ਤਿੰਨ ਅੱਖਰ ਹਨ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਮਾਤਰਾਂ ਸਤਵ, ਰਜਸ ਤੇ ਤਮਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਨਿਰ੍ਗੁਣਾ ਯੋਗਿਗਮ੍ਯਾਦ੍ਯਾਰ੍ਧਮਾਤ੍ਰਾ ਪਰਾ ਸ੍ਥਿਤਾ । ਗਾਨ੍ਧਾਰੀਤਿ ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਗਾਨ੍ਧਾਰਸ੍ਵਰਸਂਸ਼੍ਰਯਾ । ਇਤ੍ਯੇਤਦਕ੍ਸ਼ਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਮੋਙ੍ਕਾਰਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍ ॥ ੧,੨੨੬.

ਅਰਧ ਮਾਤਰਾ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤੇ ਸਥਿਰ ਹੈ; ਇਹ ਗਾਂਧਾਰ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਅੱਖਰ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਓਂਕਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਸ੍ਥੂਲਦੇਹਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਜਰਾਮਰਣਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ॥ ੧,੨੨੬.

ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਪਰਮ ਜੋਤੀ, ਜੋ ਭਾਰੀ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਪਰਮ ਜੋਤੀ, ਜੋ ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।

ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਪृਥਿਵ੍ਯਾ ਮਲਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਵਾਯ੍ਵਾਕਾਸ਼ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ॥ ੧,੨੨੬.

ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਪਰਮ ਜੋਤੀ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੀ ਮਲਿਨਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਪਰਮ ਜੋਤੀ, ਜੋ ਹਵਾ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।

ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਦੇਹਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਸ੍ਥਾਨਾਸ੍ਥਾਨਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ॥ ੧,੨੨੬.

ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਪਰਮ ਜੋਤੀ, ਜੋ ਸੁਕਸ਼ਮ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਪਰਮ ਜੋਤੀ, ਜੋ ਥਾਂ ਤੇ ਅਥਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।

ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਗਨ੍ਧਮਾਤ੍ਰਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਤ੍ਵਕ੍ਪਰਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ॥ ੧,੨੨੬.

ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਪਰਮ ਜੋਤੀ, ਜੋ ਕੇਵਲ ਗੰਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਪਰਮ ਜੋਤੀ, ਜੋ ਸੁਣਨ ਤੇ ਛੂਹਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।

ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਜਿਹ੍ਵਾਘ੍ਰਾਣਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ॥ ੧,੨੨੬.

ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਪਰਮ ਜੋਤੀ, ਜੋ ਜੀਭ ਤੇ ਨੱਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਪਰਮ ਜੋਤੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਅਪਾਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।

ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਵ੍ਯਾਨੋਦਾਨਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰਜ੍ਞਾਨਪਰਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ॥ ੧,੨੨੬.

ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਪਰਮ ਜੋਤੀ, ਜੋ ਵਿਆਨ ਤੇ ਉਦਾਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਪਰਮ ਜੋਤੀ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।

ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਸ੍ਤੁਰੀਯਂ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍ । ਦੇਹੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮਨੋਬੁਦ੍ਧਿਪ੍ਰਾਣਾਹਙ੍ਕਾਰਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ॥ ੧,੨੨੬.

ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਪਰਮ ਜੋਤੀ, ਚੌਥਾ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਦ, ਜੋ ਸਰੀਰ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ, ਮਨ, ਬੁਧੀ, ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।

ਨਿਤ੍ਯਸ਼ੁਦ੍ਧਬੁਦ੍ਧਂਮੁਕ੍ਤਮਹਾਮਾਨਨ੍ਦਮਦ੍ਵਯਮ੍ । ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਜ੍ਞਾਨਰੂਪੋ ਵਿਮੁਕ੍ਤਯੇ ॥ ੧,੨੨੬.

ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ, ਜਾਗਰੂਕ, ਮੁਕਤ, ਵੱਡੀ ਆਨੰਦ ਤੇ ਅਦਵੈਤ; ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਪਰਮ ਜੋਤੀ, ਗਿਆਨ ਰੂਪ, ਮੁਕਤੀ ਲਈ।

ਸੂਤ ਉਵਾਚ । ਇਤ੍ਯष੍ਟਾਙ੍ਗੋ ਮਯਾ ਯੋਗ ਉਕ੍ਤਃ ਸ਼ੌਨਕ ਮੁਕ੍ਤਿਦਃ । ਨਿਤ੍ਯਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਂ ਗਤ੍ਵਾ ਲਯਂ ਪ੍ਰਾਕृਤਬਨ੍ਧਨਾਃ ॥ ੧,੨੨੬.

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸ਼ੌਨਕ ਜੀ, ਮੈਂ ਅੱਠ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਜੋਗ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਨਿੱਤ ਅਤੇ ਵਖ-ਵਖ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਕਰਤਬਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਕੇ ਲੈਅ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਹਿ ਸਂਸਾਰੇ ਨੈਕਂ ਯਾਤ੍ਵਾ ਪਰਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ । ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ ਵਿਮੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਜ੍ਞਾਨਾਦਜ੍ਞਾਨਮੋਹਿਤਃ ॥ ੧,੨੨੬.

ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੂਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਤਤੋ ਨਂ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਦੁਃ ਖੀ ਨ ਰੋਗੀ ਨ ਚ ਵਨ੍ਧਵਾਨ੍ । ਨ ਪਾਪੈਰ੍ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਯੋਗੀ ਨਰਕੇ ਨ ਵਿਪਚ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੨੨੬.

ਫਿਰ ਉਹ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਬਿਮਾਰ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਫਸਦਾ। ਜੋਗੀ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਫਸਦਾ, ਤੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਤਕਲੀਫ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।

ਗਰ੍ਭਵਾਸੇ ਸ ਨੋ ਦੁਃ ਖੀ ਸ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਾਰਾਯਣੋऽਵ੍ਯਯਃ । ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤ੍ਵਨਨ੍ਯਯਾ ਲਭ੍ਯੋ ਭਗਵਾਨ੍ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਦਃ ॥ ੧,੨੨੬.

ਉਹ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੁੱਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਉਹ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਨਾਰਾਯਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਅਡੋਲ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਧ੍ਯਾਨੇਨ ਪੂਜਯਾ ਜਪ੍ਯੈਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ੍ਤੋਤ੍ਰੈਰ੍ਯਤਵ੍ਰਤੈਃ । ਯਜ੍ਞੈਰ੍ਦਾਨੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਸ਼ੁਦ੍ਧਿਸ੍ਤਯਾ ਜ੍ਞਾਨਞ੍ਚ ਲਭ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੨੨੬.

ਧਿਆਨ, ਪੂਜਾ, ਜਪ, ਠੀਕ ਸਤੋਤ੍ਰ, ਯਤ, ਵਰਤ, ਯਜ, ਦਾਨ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਨ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਣਵਾਦਿਕਮਨ੍ਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਜਪ੍ਯੈਰ੍ਮੁਕ੍ਤਿਂ ਗਤਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ । ਇਨ੍ਦ੍ਰੋऽਪਿ ਪਰਮਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਪ੍ਸਰਸੋ ਵਰਾਃ ॥ ੧,੨੨੬.

ਪ੍ਰਣਵ ਆਦਿ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਜਪ ਨਾਲ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾਈ ਹੈ; ਇੰਦਰ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਨੇ ਵੀ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਦੇਵਤ੍ਵਂ ਮੁਨਿਤ੍ਵਂ ਮੁਨਯੋ ਗਤਾਃ । ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਤ੍ਵਞ੍ਚ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਰਾਜਤ੍ਵਞ੍ਚ ਨृਪਾਦਯਃ ॥ ੧,੨੨੬.

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਦੇਵਤਾ ਹੋਣ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪਾਇਆ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਹੋਣ ਦਾ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਗੰਧਰਵ ਹੋਣ ਦਾ, ਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਆਦਿ ਨੇ ਰਾਜਾ ਹੋਣ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾਇਆ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੨੭ ਸੂਤ ਉਵਾਚ । ਵਿष੍ਣੁਭਕ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਯਾ ਸਰ੍ਵਮਵਾਪ੍ਯਤੇ । ਯਥਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਹਰਿਸ੍ਤੁष੍ਯੇਤ੍ਤਥਾ ਨਾਨ੍ਯੇਨ ਕੇਨਚਿਤ੍ ॥ ੧,੨੨੭.

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਭਗਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਸਾ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਹਰੀ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ।