ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਯਜ੍ਞਦਾਨਵਿਵਾਹਾਨਾਂ ਵਿਘ੍ਨਕਰ੍ਤਾ ਭਵੇਤ੍ਕृਮਿਃ । ਦੇਵਤਾਪਿਤृਵਿਪ੍ਰਾਣਾਮਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਯੋऽਨ੍ਨਮਸ਼੍ਨੁਤੇ ॥ ੧,੨੨੫.

ਯਜਨ, ਦਾਨ ਜਾਂ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੀੜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਨਾ ਦੇ ਕੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਕੀੜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਮੁਕ੍ਤੋ ਨਰਕਾਦ੍ਵਾਪਿ ਵਾਯਸਃ ਸਨ੍ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ । ਜ੍ਯੇष੍ਠਭ੍ਰਾਤ੍ਰਪਮਾਨਾਚ੍ਚ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਯੋਨੌ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ ॥ ੧,੨੨੫.

ਨਰਕ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਕਾਂ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਗਲਤ ਕਹਿਣ ਵਾਲਾ ਕ੍ਰੌਂਚ ਪੰਛੀ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੂਦ੍ਰਸ੍ਤੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੀਂ ਗਤ੍ਵਾ ਕृਮਿਯੋਨੌ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ । ਤਸ੍ਯਾਮਪਤ੍ਯਮੁਤ੍ਪਾਦ੍ਯ ਕਾष੍ਠਾਨ੍ਤਃ ਕਟੀਕੋ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੧,੨੨੫.

ਜੋ ਸ਼ੂਦਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਔਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੀੜਿਆਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਉਸ ਔਰਤ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਲੱਕੜ ਚੀਰਨ ਵਾਲਾ ਕੀੜਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕृਤਘ੍ਨਃ ਕृਮਿਕਃ ਕੀਟਃ ਪਤਙ੍ਗੋ ਵृਸ਼੍ਚਿਕਸ੍ਤਥਾ । ਅਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਪੁਰੁषਂ ਹਰ੍ਤਾ ਨਰਃ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ਖਰਃ ॥ ੧,੨੨੫.

ਅਕ੍ਰਤਘਨ, ਕੀੜਾ, ਕੀਟ, ਪਤੰਗਾ ਜਾਂ ਬਿਛੂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਨਿਰਸ਼ਸਤ੍ਰ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਚੀਜ਼ ਚੁਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਧਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਕृਮਿਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਵਧਕਰ੍ਤਾ ਚ ਬਾਲਹਨ੍ਤਾ ਚ ਜਾਯਤੇ । ਭੋਜਨਞ੍ਚੋਰਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਮਕ੍ਸ਼ਿਕਾ ਜਾਯਤੇ ਨਰਃ ॥ ੧,੨੨੫.

ਜੋ ਔਰਤ ਜਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੀੜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਭੋਜਨ ਚੁਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੱਖੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਹृਤ੍ਵਾਜ੍ਯਞ੍ਚੈਵ ਮਾਰ੍ਜਾਰਸ੍ਤਿਲਹृਚ੍ਚੈਵ ਮੂषਕਃ । ਘृਤਂ ਹृਤ੍ਵਾ ਚ ਨਕੁਲਃ ਕਾਕੋ ਮਦ੍ਭੁਰਮਾਮਿषਮ੍ ॥ ੧,੨੨੫.

ਘਿਉ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬਿੱਲੀ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤਿਲ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਚੂਹਾ, ਘਿਉ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਨਕੁਲਾ, ਮਾਸ ਜਾਂ ਚਾਵਲ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕਾਂ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਮਧੁ ਹृਤ੍ਵਾ ਨਰੋ ਦਂਸ਼ਪੂਪਂ ਹृਤ੍ਵਾ ਪਿਪੀਲਿਕਃ । ਅਪੋ ਹृਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪਾਪਾਤ੍ਮਾ ਵਾਯਸਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ ॥ ੧,੨੨੫.

ਮਧੂ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਡੰਕ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ ਕੀੜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪੂਪਾ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਚੀਟੀ, ਪਾਪੀ ਜੇ ਪਾਣੀ ਚੁਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਂ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਹृਤੇ ਕਾष੍ਠੇ ਚ ਹਾਰੀਤਃ ਕਪੋਤੋ ਵਾ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ । ਹृਤ੍ਵਾ ਤੁ ਕਾਞ੍ਚਨਂ ਭਾਣ੍ਡਂ ਕृਮਿਯੋਨੌ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ ॥ ੧,੨੨੫.

ਕਾਠ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹਰੀ ਪੰਛੀ ਜਾਂ ਕਬੂਤਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਸੋਨਾ ਜਾਂ ਭਾਂਡਾ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕੀੜਿਆਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਕਾਰ੍ਪਾਸਿਕੇ ਹृਤੇ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚੋ ਵਹ੍ਰਿਹਰ੍ਤਾ ਬਕਸ੍ਤਥਾ । ਮਯੂਰੋ ਵਰ੍ਣਕਂ ਹृਤ੍ਵਾ ਸ਼ਾਕਪਤ੍ਰਞ੍ਚ ਜਾਯਤੇ ॥ ੧,੨੨੫.

ਕਪਾਹ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕ੍ਰੌਂਚ, ਹਲ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬਕ, ਰੰਗ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮੋਰ, ਸਬਜ਼ੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਖਰਗੋਸ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਜੀਵਞ੍ਜੀਵਕਤਾਂ ਯਾਤਿ ਰਕ੍ਤਵਸ੍ਤ੍ਵਪਹृਨ੍ਨਰਃ । ਛੁਛੁਨ੍ਦਰਿਃ ਸ਼ੁਭਾਨ੍ਗਨ੍ਧਾਞ੍ਛਸ਼ਂ ਹृਤ੍ਵਾ ਸ਼ਸ਼ੋ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੧,੨੨੫.

ਜੋ ਜਿੰਦ ਜਾਨਵਰ ਚੁਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੂਹਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਲਾਲ ਕਪੜਾ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਚੁਚੁੰਦਰ, ਸੁਗੰਧੀ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਖਰਗੋਸ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ।

षਣ੍ਡਾਃ ਕਲਾਪਹਰਣੇ ਕਾष੍ਠਹृਤ੍ਤृਣਕੀਟਕਃ । ਪੁष੍ਪਂ ਹृਤ੍ਵਾ ਦਰਿਦ੍ਰਸ੍ਤੁ ਪਙ੍ਗੁਰ੍ਯਾਚਕਹृਨ੍ਨਰਃ ॥ ੧,੨੨੫.

ਗਹਣੇ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਨਪੁੰਸਕ ਲੱਕੜ ਚੀਰਨ ਵਾਲਾ ਕੀੜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਫੁੱਲ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਗਰੀਬ, ਲੰਗੜੇ ਦੀ ਭਿਖ ਮੰਗਣ ਵਾਲੀ ਥਾਲੀ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਲੰਗੜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਾਕਹਰ੍ਤਾ ਚ ਹਾਰੀਤਸ੍ਤੋਯਹਰ੍ਤਾ ਚ ਚਾਤਕਃ । ਗृਹਹृਨ੍ਨਰਕਾਨ੍ਗਤ੍ਵਾ ਰੌਰਵਾਦੀਨ੍ਸੁਦਾਰੁਣਾਨ੍ ॥ ੧,੨੨੫.

ਸਬਜ਼ੀ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹਰੀ ਪੰਛੀ, ਪਾਣੀ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਚਾਤਕ ਪੰਛੀ, ਘਰ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਤृਣਗੁਲ੍ਮਲਤਾਵਲ੍ਲੀਤ੍ਵਗ੍ਘਾਰੀ ਤਰੁਤਾਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । ਏष ਏਵ ਕ੍ਰਮੋ ਦृष੍ਟੋ ਗੋਸੁਵਰ੍ਣਾਦਿਹਾਰਿਣਾਮ੍ ॥ ੧,੨੨੫.

ਘਾਹ, ਬੂਟੇ, ਲਤਾ ਜਾਂ ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਾਲ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਰੁੱਖ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕ੍ਰਮ ਗਾਂ, ਸੋਨਾ ਆਦਿ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਹੈ।

ਵਿਦ੍ਯਾਪਹਾਰੀ ਮੂਕਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਗਤ੍ਵਾ ਚ ਨਰਕਾਨ੍ਬਹਨ੍ । ਅਸਮਿਦ੍ਧੇ ਹੁਤੇ ਚਾਗ੍ਨੌ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਃ ਖਲੁ ਜਾਯਤੇ ॥ ੧,੨੨੫.

ਵਿਦਿਆ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਗੂੰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਜਦ ਅੱਗ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜਲਦੀ, ਮੰਦ ਅੱਗ ਵਾਲਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਪਰਨਿਨ੍ਦਾ ਕृਤਘ੍ਨਤ੍ਵਂ ਪਰਸੀਮਾਭਿਘਾਤਨਮ੍ । ਨੈष੍ਠੁਰ੍ਯਂ ਨਿਰ੍ਘृਣਤ੍ਵਞ੍ਚ ਪਰਦਾਰੋਪਸੇਵਨਮ੍ ॥ ੧,੨੨੫.

ਪਰਾਈ ਨਿੰਦਾ, ਅਕ੍ਰਤਘਨਤਾ, ਪਰਾਈ ਹੱਦ ਵਿੱਚ ਦਖਲ, ਰੁਖਾਈ, ਨਿਰਦਯਤਾ ਤੇ ਪਰਾਈ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ —

ਪਰਸ੍ਵਹਰਣਾਸ਼ੌਚਂ ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਚ ਕੁਤ੍ਸਨਮ੍ । ਨਿਕृਤ੍ਯ ਬਨ੍ਧਨਂ ਨॄਣਾਂ ਕਾਰ੍ਪਣ੍ਯਞ੍ਚ ਨृਣਾਂ ਵਧਃ । ਉਪਲਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ਵਿਜਾਨੀਯਾਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਨਰਕਾਦਨੁ ॥ ੧,੨੨੫.

ਪਰਾਇਆ ਮਾਲ ਚੁਰਾਉਣਾ, ਅਸੁਚਿਤ ਹੋਣਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰਨਾ, ਦਗਾ ਕਰਨਾ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਨਾ, ਕੰਜੂਸੀ ਕਰਕੇ ਮਾਰਨਾ—ਇਹਨਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਰਾਹੀਂ, ਨਰਕ ਤੋਂ ਛੁਟੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣੋ।

ਦਯਾ ਭੂਤੇषੁ ਸਂਵਾਦਃ ਪਰਲੋਕਂ ਪ੍ਰਤਿ ਕ੍ਰਿਯਾ । ਸਤ੍ਯਂ ਹਿਤਾਰ੍ਥਮੁਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਵੇਦਪ੍ਰਾਮਾਣ੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ॥ ੧,੨੨੫.

ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ, ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਕਰਨਾ, ਪਰਲੋਕ ਲਈ ਕਰਮ, ਭਲੇ ਲਈ ਸੱਚ ਬੋਲਣਾ, ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਨੂੰ ਮੰਨਣਾ—ਇਹਨਾਂ ਲਕੜੀਆਂ ਹਨ।

ਗੁਰੁਦੇਵਰ੍षਿਸਿਦ੍ਧਰ੍षਿਸੇਵਨਂ ਸਾਧੁਸਂਯਮਃ । ਸਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾष੍ਵਸਨਂ ਮੈਤ੍ਰੀ ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਵਿਦੁਃ । ਅष੍ਟਾਙ੍ਗਯੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯਾਤ੍ਯਨ੍ਤਿਕਂ ਫਲਮ੍ ॥ ੧,੨੨੫.

ਗੁਰੂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿਧ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਸਾਧਾਂ ਵਿਚ ਸੰਜਮ, ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿਚ ਰੁਚੀ, ਮਿੱਤਰਤਾ—ਇਹ ਸਵਰਗ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਠ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਯੋਗ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੨੬ ਸੂਤ ਉਵਾਚ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸਾਙ੍ਗਂ ਮਹਾਯੋਗਂ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਕਰਂ ਪਰਮ੍ । ਸਰ੍ਵਪਾਪਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾਨੁਪਠਿਤਂ ਸ਼ृਣੁ ॥ ੧,੨੨੬.

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਂਯੋਗ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਜਦ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹਾਂ।

ਮਮੇਤਿ ਮੂਲਂ ਦੁਃ ਖਸ੍ਯ ਨ ਮਮੇਤਿ ਨਿਵਰ੍ਤਨਮ੍ । ਦਤ੍ਤਾਤ੍ਰੇਯੋ ਹ੍ਯਲਰ੍ਕਾਯ ਇਮਮਾਹ ਮਹਾਮਤਿਃ ॥ ੧,੨੨੬.

ਦੁੱਖ ਦਾ ਮੂਲ 'ਮੇਰਾ' ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ 'ਮੇਰਾ' ਦੇ ਅਭਾਵ ਵਿਚ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਬੁਧੀ ਵਾਲੇ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇ ਨੇ ਇਹ ਅਲਰਕ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ।

ਅਹਮਿਤ੍ਯਙ੍ਕੁਰੋਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਮਮੇਤਿ ਸ੍ਕਨ੍ਧਵਾਨ੍ਮਹਾਨ੍ । ਗृਹਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ਾਖਾਸ਼੍ਚ ਯਤ੍ਰ ਦਾਰਾਭਿਪਲ੍ਲਵਃ ॥ ੧,੨੨੬.

'ਮੈਂ' ਦਾ ਅੰਕੁਰ ਉੱਗਦਾ ਹੈ, 'ਮੇਰਾ' ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਘਰ ਤੇ ਖੇਤ ਉਸ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਪਤਨੀ ਉਸ ਦੇ ਨਰਮ ਪੱਤਿਆਂ ਹਨ।

ਧਨਧਾਨ੍ਯੇ ਮਹਾਪਤ੍ਰੇ ਪਾਪਮੂਲੋऽਤਿਦੁਰ੍ਗਮਃ । ਵਿਧਿਵਤ੍ਸੁਖਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਜਾਤੋऽਜ੍ਞਾਨਮਹਾਤਰੁਃ ॥ ੧,੨੨੬.

ਧਨ ਤੇ ਅਨ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਾਂਡੇ ਹਨ; ਪਾਪ ਵਿਚ ਜੜਿਆ, ਇਹ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੁਖ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ, ਅਗਿਆਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਰੁੱਖ ਕਿਸਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਛਿਨ੍ਨੋ ਵਿਦ੍ਯਾਕੁਠਾਰੇਣ ਤੇ ਗਤਾ ਲਯਮੀਸ਼੍ਵਰੇ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਸਂ ਪੀਤਂ ਨੀਰਜਸ੍ਕਮਕਣ੍ਟਕਮ੍ ॥ ੧,੨੨੬.

ਜਦ ਗਿਆਨ ਦੀ ਕੁਹਾੜੀ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਰ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਹ ਧੂੜ ਤੇ ਕੰਡਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਪਰਾਃ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਾਃ ਸੁਖਨਿਰ੍ਵृਤਿਮੇਵ ਚ । ਮੂਰ੍ਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਲਯਂ ਨੂਨਂ ਨ ਤ੍ਵਂ ਰਾਜਨ੍ਨ ਚਾਪ੍ਯਹਮ੍ ॥ ੧,੨੨੬.

ਜੋ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਸੁਖ ਤੇ ਆਨੰਦ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਤੇ ਮੈਂ ਅਜੇ ਤਕ ਸਰੀਰ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਲੀਨਤਾ ਨਹੀਂ ਪਾਈ।

ਨ ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਦਿਕਂ ਵਾਚਾ ਨੈਵਾਨ੍ਤਃ ਕਰਣਂ ਤਥਾ । ਕਂ ਵਾ ਪਸ਼੍ਯਸਿ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਪ੍ਰਧਾਨਮਿਦਮਾਵਯੋਃ ॥ ੧,੨੨੬.

ਨਾ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਬੋਲ ਕੇ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਦਰਲੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ। ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਤੂੰ ਕੀ ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ?

ਮृਤਃ ਪਰੇऽਹ੍ਨਿ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਃ ਸਂਜਾਤੋऽਯਂ ਗੁਣਾਤ੍ਮਕਃ । ਏਕਤ੍ਵੇऽਪਿ ਪृਥਗ੍ਭਾਵਸ੍ਤਥਾ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਤ੍ਮਨੋ ਨृਪ ॥ ੧,੨੨੬.

ਜਦ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜੰਮਦਾ ਹੈ; ਇਕ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਖੇਤਰ ਤੇ ਆਤਮਾ ਵਿਚ ਵੱਖਰਾ ਪਾਵ ਹੈ, ਰਾਜਾ।

ਜ੍ਞਾਨਪੂਰ੍ਵਵਿਯੋਗੋऽਸੌ ਜ੍ਞਾਨੇ ਨष੍ਟੇ ਚ ਯੋਗਿਨਃ । ਸਾ ਮੁਕ੍ਤਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਚੈਕ੍ਯ ਮਨੈਕ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਕृਤੈਰ੍ਗੁਣੈਃ ॥ ੧,੨੨੬.

ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿੱਛੋੜਾ—ਜਦ ਗਿਆਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਯੋਗੀ ਲਈ ਉਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਏਕਤਾ, ਤੇ ਮਨ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਇਕ ਹੋਣਾ।

ਤਦ੍ਗृਹਂ ਯਤ੍ਰ ਵਸਤਿ ਤਦ੍ਭੋਜ੍ਯਂ ਯੇਨ ਜੀਵਤਿ । ਯਨ੍ਮੁਕ੍ਤਯੇ ਤਦੇਵੋਕ੍ਤਂ ਜ੍ਞਾਨਾਜ੍ਞਾਨੇ ਨ ਚਾਨ੍ਯਥਾ ॥ ੧,੨੨੬.

ਜਿਸ ਘਰ ਵਿਚ ਵਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਜੀਵਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।

ਉਪਭੋਗੇਨ ਪੁਣ੍ਯਾਨਾ ਮਪੁਣ੍ਯਾਨਾਞ੍ਚ ਪਾਰ੍ਥਿਵ । ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾਨਾਞ੍ਚ ਨਿਤ੍ਯਾਨਾਂ ਕ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤ੍ਵਕਰਣਾਤ੍ਤਥਾ ॥ ੧,੨੨੬.

ਭੋਗ ਰਾਹੀਂ, ਪੂਣ ਤੇ ਪਾਪ, ਤੇ ਨਿੱਤ ਕਰਮ, ਰਾਜਾ, ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।