ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਦੁਰ੍ਵਾਸਸੋਕ੍ਤਮਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਂ ਨਾਰਦੋਕ੍ਤਮਤਃ ਪਰਮ੍ । ਕਾਪਿਲਂ ਵਾਮਨਞ੍ਚੈਵ ਤਥੈਵੋਸ਼ਨਸੇਰਿਤਮ੍ ॥ ੧,੨੨੩.

ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਆਸ਼ਚਰਜ ਪੁਰਾਣਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਨੇ; ਕਪਿਲ, ਵਾਮਨ ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ਼ਨਸ ਨੇ ਵੀ ਪੜ੍ਹਿਆ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਂ ਵਾਰੁਣਞ੍ਚਾਥ ਕਾਲਿਕਾਹ੍ਵਯਮੇਵ ਚ । ਮਾਹੇਸ਼੍ਵਰਂ ਤਥਾ ਸਾਮ੍ਬਮੇਵਂ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਸਞ੍ਚਯਮ੍ । ਪਰਾਸ਼ਰੋਕ੍ਤਮਪਰਂ ਮਾਰੀਚਂ ਭਾਰ੍ਗਵਾਹ੍ਵਯਮ੍ ॥ ੧,੨੨੩.

ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ, ਵਾਰੁਣ ਅਤੇ ਕਾਲਿਕਾ ਨਾਮ ਵਾਲਾ; ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਸਾਂਬ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰਾ ਅਰਥ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ; ਪਰਾਸ਼ਰ, ਮਾਰੀਚ ਅਤੇ ਭਾਰਗਵ ਨਾਮ ਵਾਲਾ।

ਪੁਰਾਣਂ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਞ੍ਚ ਵੇਦਾਸ੍ਤ੍ਵਙ੍ਗਾਨਿ ਯਨ੍ਮੁਨੇ । ਨ੍ਯਾਯਃ ਸ਼ੌਨਕ ਮੀਮਾਂਸਾ ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਾਰ੍ਥਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕਮ੍ । ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਸ਼੍ਚ ਧਨੁਰ੍ਵੇਦੋ ਵਿਦ੍ਯਾ ਹ੍ਯष੍ਟਾਦਸ਼ਸ੍ਮृਤਾਃ ॥ ੧,੨੨੩.

ਪੁਰਾਣਾ, ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ; ਨਿਆਯ, ਸ਼ੌਨਕ, ਮੀਮਾਂਸਾ, ਆਯੁਰਵੇਦ, ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ, ਗਾਂਧਰਵ, ਧਨੁਰਵੇਦ ਅਤੇ ਅਠਾਰਾਂ ਮੰਨੀਆਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ।

ਦ੍ਵਾਪਰਾਨ੍ਤੇਨ ਚ ਹਰਿਰ੍ਗੁਰੁਭਾਰਮਪਾਹਰਤ੍ । ਏਕਪਾਦਸ੍ਥਿਤੇ ਧਰ੍ਮੇ ਕृष੍ਣਤ੍ਵਞ੍ਚਾਚ੍ਯੁਤੇ ਗਤੇ ॥ ੧,੨੨੩.

ਦਵਾਪਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਹਰੀ ਨੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਇਆ; ਧਰਮ ਇੱਕ ਪੈਰ ਤੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਚੂਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਿਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਜਨਾਸ੍ਤਦਾ ਦੁਰਾਚਾਰਾ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਚ ਨਿਰ੍ਦਯਾਃ । ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਰਜਸ੍ਤਮ ਇਤਿ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਪੁਰੁषੇ ਗੁਣਾਃ । ਕਾਲਸਞ੍ਚੋਦਿਤਾਸ੍ਤੇऽਪਿ ਪਰਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤ ਆਤ੍ਮਨਿ ॥ ੧,੨੨੩.

ਉਸ ਵੇਲੇ ਲੋਕ ਬੁਰੇ ਅਤੇ ਨਿਰਦਈ ਹੋ ਜਾਣਗੇ; ਸਤ, ਰਜ, ਤਮ — ਇਹ ਗੁਣ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਇਹ ਆਪ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਭੂਤਞ੍ਚ ਯਦਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਮਨੋ ਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ । ਤਦਾ ਕृਤਯੁਗਂ ਵਿਦ੍ਯਾਜ੍ਜ੍ਞਾਨੇ ਤਪਸਿ ਯਦ੍ਰਤਿਃ ॥ ੧,੨੨੩.

ਜਦੋਂ ਸਤ ਗੁਣ, ਮਨ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਪ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਹੋਵੇ।

ਯਦਾ ਕਰ੍ਮਸੁ ਕਾਮ੍ਯੇषੁ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਯਸ਼ਸਿ ਦੇਹਿਨਾਮ੍ । ਤਦਾ ਤ੍ਰੇਤਾ ਰਜੋਭੂਤਿਰਿਤਿ ਜਾਨੀਹਿ ਸ਼ੌਨਕ ॥ ੧,੨੨੩.

ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕਰਮਾਂ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਵਿਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ, ਹੇ ਸ਼ੌਨਕ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਰਜ ਗੁਣ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਸਮਝੋ।

ਯਦਾ ਲੋਭਸ੍ਤ੍ਵਸਨ੍ਤੋषੋ ਮਾਨੋ ਦਮ੍ਭਸ਼੍ਚ ਮਤ੍ਸਰਃ । ਕਰ੍ਮਣਾਞ੍ਚਾਪਿ ਕਾਮ੍ਯਾਨਾਂ ਦ੍ਵਾਪਰਂ ਤਦ੍ਰਜਸ੍ਤਮਃ ॥ ੧,੨੨੩.

ਜਦੋਂ ਲੋਭ, ਅਸੰਤੋਸ਼, ਅਹੰਕਾਰ, ਧੋਖਾ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਕਰਮ ਵੀ ਹੋਣ, ਉਹ ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਰਜ ਅਤੇ ਤਮ ਗੁਣ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਯਦਾ ਸਦਾਨृਤਂ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾ ਨਿਦ੍ਰਾ ਹਿਂਸਾਦਿਸਾਧਨਮ੍ । ਸ਼ੋਕਮੋਹੌ ਭਯਂ ਦੈਨ੍ਯਂ ਸ ਕਲਿਸ੍ਤਮਸਿ ਸ੍ਮृਤਃ ॥ ੧,੨੨੩.

ਜਦੋਂ ਸਦਾ ਝੂਠ, ਆਲਸ, ਨੀਂਦ, ਹਿੰਸਾ, ਦੁੱਖ, ਭ੍ਰਮ, ਡਰ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਲਿਯੁਗ ਹੈ, ਜੋ ਤਮ ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯਸ੍ਮਿਞ੍ਜਨਾਃ ਕਾਮਿਨਃ ਸ੍ਯੁਃ ਸ਼ਸ਼੍ਵਤ੍ਕਟੁਕਭਾषਿਣਃ । ਦਸ੍ਯੂਤ੍ਕृष੍ਟਾ ਜਨਪਦਾ ਵੇਦਾਃ ਪਾषਣ੍ਡਦੂषਿਤਾਃ ॥ ੧,੨੨੩.

ਜਿਸ ਯੁਗ ਵਿਚ ਲੋਕ ਕਾਮੀ ਹੋਣ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਿੱਖਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਡਾਕੂਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਵੇਦ ਪਾਖੰਡ ਨਾਲ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਰਾਜਾਨਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਜਾਭਿਕ੍ਸ਼ਾਃ ਸ਼ਿਸ਼੍ਨੋਦਰਪਰਾਜਿਤਾਃ । ਅਵ੍ਰਤਾ ਵਟਵੋऽਸ਼ੌਚਾ ਭਿਕ੍ਸ਼ਵਸ਼੍ਚ ਕੁਟੁਮ੍ਬਿਨਃ ॥ ੧,੨੨੩.

ਰਾਜੇ ਪ੍ਰਜਾ ਤੋਂ ਮੰਗਦੇ ਹਨ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਹਾਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਵਟ ਲੋਕ ਬਿਨਾ ਵਰਤ ਦੇ, ਅਸ਼ੁੱਧ, ਭਿਖਾਰੀ ਜੋ ਘਰ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਤਪਸ੍ਵਿਨੋ ਗ੍ਰਾਮਵਾਸਾਃ ਨ੍ਯਾਸਿਨੋ ਹ੍ਯਰ੍ਥਲੋਲੁਪਾਃ । ਹ੍ਰਸ੍ਵਕਾਯਾ ਮਹਾਹਾਰਾਸ਼੍ਚੌਰਾਸ੍ਤੇ ਸਾਧਵਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ॥ ੧,੨੨੩.

ਤਪਸਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਗੇ, ਵਿਰਾਗੀ ਲੋਕ ਧਨ ਦੇ ਲਾਲਚੀ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਛੋਟੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਖਾਣਗੇ, ਤੇ ਚੋਰਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।

ਤ੍ਯਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਭृਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪਤਿਂ ਤਾਪਸਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਸ਼੍ਯਤਿ ਵ੍ਰਤਮ੍ । ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਵੈਸ਼੍ਯਾ ਵ੍ਰਤਪਰਾਯਣਃ ॥ ੧,੨੨੩.

ਨੌਕਰ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਗੇ, ਤਪਸਵੀ ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਤ ਤਿਆਗ ਦੇਣਗੇ। ਸ਼ੂਦਰ ਦਾਨ ਲੈਣਗੇ, ਤੇ ਵੈਸ਼ ਲੋਕ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿਣਗੇ।

ਉਦ੍ਵਿਗ੍ਨਾਃ ਸਨ੍ਤਿ ਚ ਜਨਾਃ ਪਿਸ਼ਾਚਸਦृਸ਼ਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ । ਅਨ੍ਯਾਯਭੋਜਨੇਨਾਗ੍ਨਿਦੇਵਤਾਤਿਥਿਪੂਜਨਮ੍ ॥ ੧,੨੨੩.

ਲੋਕ ਚਿੰਤਤ ਰਹਿਣਗੇ, ਤੇ ਜਨਤਾ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਨਿਆਇਕ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਖਾਣਾ ਖਾ ਕੇ ਅੱਗ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।

ਕਰਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਕਲੌ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਨ ਚ ਪਿਤ੍ਰ੍ਯੋਦਕਕ੍ਰਿਯਾਮ੍ । ਸ੍ਤ੍ਰੀਪਰਾਸ਼੍ਚ ਜਨਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰਪ੍ਰਾਯਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ੌਨਕ ॥ ੧,੨੨੩.

ਕਲਿਯੁਗ ਆਉਣ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਰਸਮ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਲੋਕ ਸ਼ੂਦਰ ਹੋਣਗੇ, ਹੇ ਸ਼ੌਨਕ।

ਬਹੁਪ੍ਰਜਾਲ੍ਪਭਾਗ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਕਲੌ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ । ਸ਼ਿਰਃ ਕਣ੍ਡੂਯਨਪਰਾ ਆਜ੍ਞਾਂ ਭੇਤ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਭਰ੍ਤ੍ਸਿਤਾਃ ॥ ੧,੨੨੩.

ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਬਹੁਤ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਸੁਭਾਗੀ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਉਹ ਸਿਰ ਖੰਘਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ, ਤੇ ਡਾਂਟ ਪੈਣ ਤੇ ਆਗਿਆ ਟੋੜ ਦੇਣਗੀਆਂ।

ਵਿष੍ਣੁਂ ਨ ਪੂਜਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਾषਣ੍ਡੋਪਹਤਾ ਜਨਾਃ । ਕਲੇਰ੍ਦੋषਨਿਧੇਰ੍ਵਿਪ੍ਰਾ ਅਸ੍ਤਿ ਹ੍ਯੇਕੋ ਮਹਾਗੁਣਃ ॥ ੧,੨੨੩.

ਪਾਖੰਡ ਨਾਲ ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਕਲਿਯੁਗ ਬਹੁਤ ਗਲਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਗੁਣ ਵੀ ਹੈ।

ਕੀਰ੍ਤਨਾਦੇਵ ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਮਹਾਬਨ੍ਧਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜੇਤ੍ । ਕृਤੇ ਯਦ੍ਧ੍ਯਾਯਤੋ ਵਿष੍ਣੁਂ ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਜਪਤਃ ਫਲਮ੍ ॥ ੧,੨੨੩.

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਣ ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਡਾ ਬੰਧਨ ਛੁਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਦਾ ਫਲ, ਤੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿੱਚ ਜਪ ਕਰਨ ਦਾ ਫਲ,

ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਪਰਿਚਰ੍ਯਾਯਾਂ ਕਲੌ ਤਦ੍ਧਰਿਕੀਰ੍ਤਨਾਤ੍ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧ੍ਯੇਯੋ ਹਰਿਰ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਗੇਯਃ ਪੂਜ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸ਼ੌਨਕ ॥ ੧,੨੨੩.

ਦਵਾਪਰ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ, ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਗਾਉਣ ਨਾਲ ਉਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸ਼ੌਨਕ, ਹਰੀ ਨੂੰ ਸਦਾ ਧਿਆਉਣਾ, ਗਾਉਣਾ ਤੇ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੨੪ ਸੂਤ ਉਵਾਚ । ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਸਹਸ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੋ ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕੋ ਲਯਃ । ਅਨਾਵृष੍ਟਿਸ਼੍ਚ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤੇ ਜਾਯਤੇ ਸ਼ਤਵਾਰ੍षਿਕੀ ॥ ੧,੨੨੪.

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਚੱਕਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਨੈਮਿਤਿਕ ਪ੍ਰਲੈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸੌ ਸਾਲ ਦੀ ਸੁਕਾ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਉਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਤਦਾ ਰੌਦ੍ਰਾ ਦਿਵਿ ਸਪ੍ਤ ਦਿਵਾਕਰਾਃ । ਤੇ ਤੁ ਪੀਤ੍ਵਾ ਜਲਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ੋषਯਨ੍ਤਿ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯਮ੍ ॥ ੧,੨੨੪.

ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਕੜਕਦੇ ਸੂਰਜ ਉੱਗਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਰਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਦੇਂਦੇ ਹਨ।

ਭੂਰ੍ਭੁਵਃ ਸ੍ਵਰ੍ਮਹਰ੍ਲੋਕਂ ਚਰਾਚਰਂ ਜਨਸ੍ਤਥਾ । ਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚ ਰੁਦ੍ਰੋ ਭੂਤ੍ਵਾਸੌ ਪਾਤਾਲਾਨਿ ਦਹਤ੍ਯਧਃ ॥ ੧,੨੨੪.

ਭੂ, ਭਵ, ਸਵਰ, ਮਹਰਲੋਕ, ਜਨਲੋਕ, ਚਲ ਤੇ ਅਚਲ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਰੁਦਰ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਪਾਤਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਦਹੇਤ੍ਤ੍ਰਿਲੋਕਞ੍ਚਿ ਮੁਖਾਨ੍ਮੇਘਾਨ੍ ਸृਜਤ੍ਯਲਮ੍ । ਵਰ੍षਨ੍ਤੇ ਵੈ ਵਰ੍षਸ਼ਤਂ ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਾ ਮਹਾਘਨਾਃ ॥ ੧,੨੨੪.

ਵਿਸ਼ਨੂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਬੱਦਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਬੱਦਲ ਸੌ ਸਾਲ ਤਕ ਮੀਂਹ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਵਿष੍ਣੁਰੂਪਃਸ਼ਤਂ ਵਾਤਿ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਵਾਯੁਰੂਰ੍ਜਿਤਃ । ਵਿष੍ਣੁਰੇ ਕਾਰ੍ਣਵੀ ਭੂਤੇ ਵਰ੍षੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਵਰੂਪਧृਕ੍ । ਸ਼ੇਤੇऽਨਨ੍ਤਾਸਨੇ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਨष੍ਟੇ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮੇ ॥ ੧,੨੨੪.

ਵਿਸ਼ਨੂ ਰੂਪ ਵੱਲੋਂ ਹਵਾ ਸੌ ਸਾਲ ਮੀਂਹ ਵਾਲੀ ਤੇਜ਼ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਦ ਸਾਰੀ ਚਲ ਤੇ ਅਚਲ ਚੀਜ਼ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਨੰਤ ਸੱਪ ਤੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸੁਪ੍ਤ੍ਵਾ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਂ ਸ ਜਗਦ੍ਭੂਯੋऽਸृਜਦ੍ਧਰਿਃ । ਅਥ ਪ੍ਰਾਕृਤਿਕਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਪ੍ਰਲਯਂ ਸ਼ृਣੁ ਸ਼ੌਨਕ ॥ ੧,੨੨੪.

ਹਰੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਸੁੱਤ ਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਗਤ ਰਚਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਿਕ ਪ੍ਰਲੈ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਸੁਣੋ ਸ਼ੌਨਕ।

ਪੂਰ੍ਣੇ ਸਂਵਤ੍ਸਰਸ਼ਤੇ ਸਂਹृਤ੍ਯ ਸਕਲਂ ਜਗਤ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਨ੍ਯਸ੍ਯ ਦੇਹੇ ਹਿ ਮੁਕ੍ਤੋ ਯੋਗਬਲੈਰ੍ਹਰਿਃ ॥ ੧,੨੨੪.

ਜਦ ਸੌ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਰੀ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਯੋਗ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖ ਕੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯੇ ਗਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸ੍ਥਾਨਂ ਤੇऽਪਿ ਯਾਨ੍ਤਿ ਪਰਂ ਪਦਮ੍ । ਅਨਾਵृष੍ਟ੍ਯਰ੍ਕਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਆਸਨ੍ਮੇਘਾਸ੍ਤਥਾ ਦ੍ਵਿਜ । ਸ਼ਤਂ ਵਰ੍षਾਣਿ ਵਰ੍षਦ੍ਭਿਰ੍ਮੇਧੈਰਣ੍ਡਂ ਪ੍ਰਪੂਰ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੨੨੪.

ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਤਕ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਦੂਜੀ ਜਨਮ ਵਾਲੇ, ਸੁਕਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਬਣੇ ਬੱਦਲ ਸੌ ਸਾਲ ਮੀਂਹ ਪਾ ਕੇ ਅੰਡ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਅਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇਨ ਤੋਯੇਨ ਭਿਨ੍ਨਮਣ੍ਡਂ ਜਗਤ੍ਪਤੇਃ । ਪੂਰ੍ਣੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਯੁषਿ ਗਤੇ ਭਿਦ੍ਯਤੇऽਮ੍ਭਸਿ ਲੀਯਤੇ ॥ ੧,੨੨੪.

ਅੰਦਰਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਜਗਤਪਤੀ ਦਾ ਅੰਡ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਉਮਰ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਡ ਟੁੱਟ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਵਂ ਸਾ ਜਗਦਾਧਾਰਾ ਤੋਯੇ ਚੋਰ੍ਵੋ ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ । ਆਪਸ੍ਤੇਜਸਿ ਲੀਯਨ੍ਤੇ ਤੇਜੋ ਵਾਯੌ ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ ॥ ੧,੨੨੪.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਗਤ ਦਾ ਆਧਾਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਅੱਗ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।