ਕੂਪੇ ਚ ਪਤਿਤਾਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ਼੍ਵਸ਼ृਗਾਲੌ ਚ ਮਰ੍ਕਟਮ੍ । ਤਤ੍ਕੂਪਸ੍ਯੋਦਕਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਸ਼ੁਧ੍ਯੇਦ੍ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਦਿਨੈਃ । ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੋऽਹਰ੍ਦ੍ਵਯੇਨੈਵ ਵੈਸ਼੍ਯੋ ਵੈਕਾਹਤਃ ਪਰਮ੍ ॥ ੧,੨੨੨.
ਜੇ ਕੁੱਤਾ, ਗਿੱਧੜ ਜਾਂ ਬਾਂਦਰ ਨੂੰ ਕੂਏ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਉਸ ਕੂਏ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਵੈਸ਼ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਸ੍ਥਿ ਚਰ੍ਮ ਮਲਂ ਵਾਪਿ ਮੂषਿਕਾਂ ਯਦਿ ਕੂਪਤਃ । ਉਦ੍ਧृਤ੍ਯ ਚੋਦਕਂ ਪਞ੍ਚ ਗਵ੍ਯਾਚ੍ਛੁਦ੍ਧ੍ਯੇਤ੍ਤੁ ਸ਼ੋਧਿਤਮ੍ ॥ ੧,੨੨੨.
ਜੇ ਹੱਡੀ, ਚਮੜੀ, ਗੰਦ ਜਾਂ ਚੂਹਾ ਕੂਏ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਕਾਲ ਕੇ ਤੇ ਪੰਜ ਘੜੇ ਪਾਣੀ ਕੱਢ ਕੇ, ਪੰਜ ਗਉ-ਉਤਪਾਦਾਂ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਡਾਗੇ ਪੁष੍ਕਰਿਣ੍ਯਾਦੌ ਭਸ੍ਮਾਦਿਂ ਪਾਤਯੇਤ੍ਤਥਾ । षਟ੍ਕੁਮ੍ਭਾਨਪ ਉਤ੍ਦ੍ਧृਯ ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯੇਨ ਸ਼ੁਧ੍ਯਤਿ ॥ ੧,੨੨੨.
ਜੇ ਤਲਾਬ ਜਾਂ ਕਮਲ-ਤਲਾਬ ਵਿੱਚ ਰਾਖ ਜਾਂ ਹੋਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਛੇ ਘੜੇ ਪਾਣੀ ਕੱਢ ਕੇ, ਪੰਜ ਗਉ-ਉਤਪਾਦਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਤ੍ਰੀਰਜਃ ਪਤਿਤਂ ਮਧ੍ਯੇ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਕੁਮ੍ਭਾਨ੍ਸਮੁਦ੍ਧਰੇਤ੍ । ਅਗਮ੍ਯਾਗਮਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਮਦ੍ਯਗੋਮਾਂਸਭਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ॥ ੧,੨੨੨.
ਜੇ ਔਰਤ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਵਾਲਾ ਰਕਤ ਤਲਾਬ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਤੀਹ ਘੜੇ ਪਾਣੀ ਕੱਢਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਅਗਰ ਅਵੈਧ ਸੰਬੰਧ, ਮਦਰਾ ਜਾਂ ਗੋ-ਮਾਸ ਖਾਧਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ ਵਿਧੀ ਹੈ।
ਸ਼ੁਧ੍ਯੇ ਚ੍ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਾਯਣਾਦ੍ਵਿਪ੍ਰਃ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯੇਨ ਭੂਮਿਪਃ । ਵੈਸ਼੍ਯਃ ਸਾਨ੍ਤਪਨਾਚ੍ਛੂਦ੍ਰਃ ਪਞ੍ਚਾਹੋਭਿਰ੍ਵਿਸ਼ੁਧ੍ਯਤਿ ॥ ੧,੨੨੨.
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਕਰਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤਯ, ਵੈਸ਼ ਸਾਂਤਪਨ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਕृਤੇ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਗਵਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਭੋਜਨਮ੍ । ਕ੍ਰੀਡਾਯਾਂ ਸ਼ਯਨੀਯਾਦੌ ਨੀਲੀਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਨ ਦੁष੍ਯਤਿ ॥ ੧,੨੨੨.
ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਖੇਡ ਵਿੱਚ, ਸੌਣ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨੀਲਾ ਕਪੜਾ ਅਸ਼ੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਨੀਲੀਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਨ ਸ੍ਪृਸ਼ੇਚ੍ਚ ਨੀਲੀ ਚ ਨਿਰਯਂ ਬ੍ਰਜੇਤ੍ । ਵ੍ਰਹ੍ਮਘ੍ਨਸ਼੍ਚ ਸੁਰਾਪਸ਼੍ਚ ਸ੍ਤੇਯੀ ਚ ਗੁਰੁਤਲ੍ਪਗਃ ॥ ੧,੨੨੨.
ਨੀਲਾ ਕਪੜਾ ਛੂਹਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਨੀਲੀ ਬੂਟੀ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਹੱਤਿਆਰੇ, ਮਦਰਾ ਪੀਣ ਵਾਲਾ, ਚੋਰ, ਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿੰਦਤ ਹੈ।
ऋਕ੍ਸ਼ਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਸ਼ੁਧ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਸਂਯੋਗੀ ਚ ਪਞ੍ਚਮਃ । ਤਤੋ ਧੇਨੁਸ਼ਤਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਨ੍ਤੁ ਭੋਜਨਮ੍ ॥ ੧,੨੨੨.
ਭਾਲੂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਪੰਜਵਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੌ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਬ੍ਦਾਨਿ ਕੁਟੀਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਨੇ ਵਸੇਤ੍ । ਨ੍ਯਸ੍ਯੇਦਾਤ੍ਮਾਨਮਗ੍ਨੌ ਵਾ ਸੁਸਮਿਦ੍ਧੇ ਸੁਰਾਪਕਃ ॥ ੧,੨੨੨.
ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆਰਾ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਝੁੱਗੀ ਬਣਾ ਕੇ ਰਹੇ; ਮਦਰਾ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਲ ਰਹੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰੇ।
ਸ੍ਤੇਯੀ ਸਰ੍ਵਂ ਵੇਦਵਿਦੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਯੋਪਪਾਦਯੇਤ੍ । ਵृषਮੇਕਂ ਸਹਸ੍ਰਂ ਗਾਂ ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਚ ਗੁਰੁਤਲ੍ਪਗਃ ॥ ੧,੨੨੨.
ਚੋਰ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੈਦ-ਜਾਣੂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰੇ; ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਜ਼ਾਰ ਬਲਦ ਤੇ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰੇ।
ਕृਤਪਾਪਸ਼੍ਚਰੇਦ੍ਰੋਧੇ ਦ੍ਵੌ ਪਾਦੌ ਬਨ੍ਧਯਨ੍ਪਸ਼ੋਃ । ਸਰ੍ਵਕृਚ੍ਛ੍ਰਂ ਨਿਪਾਨੇਸ੍ਯਾਤ੍ਕਾਨ੍ਤਾਰੇ ਗृਹਦਾਹਤਃ ॥ ੧,੨੨੨.
ਜਿਸ ਨੇ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ ਦੋ ਪੈਰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਫਿਰੇ; ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਕਠਿਨ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਘਰ ਸੜ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਰੇ।
ਕਣ੍ਠਾਭਰਣਦੋषੇਣ ਕृਚ੍ਛ੍ਰਪਾਦਂ ਮृਤੇ ਗਵਿ । ਅਸ੍ਥਿਭਙ੍ਗਂ ਗਵਾਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ਼ृਙ੍ਗਭਙ੍ਗਮਥਾਪਿ ਵਾ ॥ ੧,੨੨੨.
ਗਲ ਵਿੱਚ ਗਹਿਣਾ ਪਾਉਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਈ, ਜੇ ਗਾਂ ਮਰ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਚ੍ਛਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਗਾਂ ਦੀ ਹੱਡੀ ਜਾਂ ਸਿੰਗ ਤੋੜਣ ਲਈ ਵੀ।
ਤ੍ਵਗ੍ਭੇਦਂ ਪੁਚ੍ਛਨਾਸ਼ੇ ਵਾ ਮਾਸਾਰ੍ਧਂ ਯਾਵਕਂ ਪਿਬੇਤ੍ । ਸਰ੍ਵਂ ਹਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਵਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ਯੈਰ੍ਨਿਸ਼੍ਚਯਂ ਕृਚ੍ਛ੍ਰਮੇਵ ਤੁ ॥ ੧,੨੨੨.
ਚਮੜੀ ਤੋੜਣ ਜਾਂ ਪੂੰਛ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ 'ਤੇ ਅੱਧਾ ਮਹੀਨਾ ਯਵ-ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ ਜਾਂ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਲਈ ਕ੍ਰਿਚ੍ਛਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹੈ।
ਅਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਯ ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਸੁਰਾਸਂਸ੍ਪृष੍ਟਮੇਵ ਚ । ਪੁਨਃ ਸਂਸ੍ਕਾਰਮਾਯਾਨ੍ਤਿ ਤ੍ਰਯੋ ਵਰ੍ਣਾ ਦ੍ਵਿਜਾਤਯਃ ॥ ੧,੨੨੨.
ਜੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਦ, ਮੂਤਰ ਖਾ ਲਿਆ ਜਾਂ ਮਦਰਾ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਦੋਹਰ-ਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਵਪਨਂ ਮੇਖ੍ਲਾ ਦਣ੍ਡੋ ਭੈਕ੍ਸ਼੍ਯਚਰ੍ਯਾਵ੍ਰਤਾਨਿ ਚ । ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨਾਂ ਪੁਨਃ ਸਂਸ੍ਕਾਰਕਰ੍ਮਣਿ ॥ ੧,੨੨੨.
ਮੂੰਡਣਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਕਮਰਬੰਦ, ਦੰਡ ਤੇ ਭਿਖਿਆ ਮੰਗਣ ਦੀਆਂ ਵ੍ਰਤਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਮੁੜ ਸੰਸਕਾਰ ਸਮੇਂ ਦੋਹਰ-ਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਦੁਹਰਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਆਮਮਾਂਸਂ ਘृਤਂ ਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਂ ਸ੍ਨੇਹਸ਼੍ਚ ਕਾਲਸਮ੍ਭਵਾਃ । ਅਨ੍ਤ੍ਯਭਾਣ੍ਡਸ੍ਥਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਨਿष੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਃ ਸ਼ੁਚਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ॥ ੧,੨੨੨.
ਕੱਚਾ ਮਾਸ, ਘੀ, ਸ਼ਹਦ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਤੇਲ, ਜੇ ਇਹ ਅਸ਼ੁੱਧ ਭਾਂਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਥੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤੈਲਾਦਿਘृਤਮਾਧ੍ਵੀਕਂ ਪਣ੍ਯਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਦ੍ਰਵਸ੍ਤਥਾ । ਏਕਭਕ੍ਤਂ ਕ੍ਰਮਾਨ੍ਨਕ੍ਤਂ ਏਕੈਕਾਹਮਯਾਚਿਤਮ੍ । ਉਪਵਾਸਃ ਪਾਦਕृਚ੍ਛ੍ਰਂ ਕृਚ੍ਛਾਰ੍ਧਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਹਿ ਯਤ੍ ॥ ੧,੨੨੨.
ਤੇਲ, ਘੀ, ਸ਼ਹਿਦ, ਵਪਾਰਕ ਪਦਾਰਥ ਤੇ ਹੋਰ ਤਰਲ ਚੀਜ਼ਾਂ; ਇਕ ਵਾਰ ਖਾਣਾ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਖਾਣਾ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਾਣਾ, ਇਕ ਦਿਨ ਲਈ ਖਾਣਾ, ਇਕ ਦਿਨ ਲਈ ਭਿਖ ਮੰਗਣਾ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ, ਪਾਦਕ੍ਰਿਚ੍ਛਰ ਪ੍ਰਯਾਸ—ਇਹ ਸਭ ਕ੍ਰਿਚ੍ਛਰ ਤੋਂ ਅੱਧਾ ਜਾਂ ਦੋਹਣਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜਿਹੜਾ ਰੂਪ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਨ੍ਤੁ ਤਤ੍ਸ੍ਯਾਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵਪਾਤਕਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਕृਚ੍ਛ੍ਰਂ ਸਪ੍ਤੋਪਵਾਸੈਸ਼੍ਚ ਮਹਾਸਾਨ੍ਤਪਨਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ॥ ੧,੨੨੨.
ਪ੍ਰਾਜਾਪਤਿ ਉਪਵਾਸ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਚ੍ਛਰ ਉਪਵਾਸ, ਜਦੋਂ ਸੱਤ ਉਪਵਾਸ ਕੀਤੇ ਜਾਣ, ਮਹਾ-ਸਾਂਤਪਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰ੍ਯਹਮੁष੍ਣਂ ਪਿਬੇਚ੍ਛਾਪਃ ਤ੍ਰ੍ਯਹਮੁष੍ਣਂ ਪਯਃ ਪਿਬੇਤ੍ । ਤ੍ਰ੍ਯਮੁष੍ਣਂ ਪਿਬੇਤ੍ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤਪ੍ਤਕृਚ੍ਛ੍ਰਮਘਾਪਹਮ੍ ॥ ੧,੨੨੨.
ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤੱਕ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ, ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਗਰਮ ਦੁੱਧ ਪੀਣਾ, ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਗਰਮ ਘੀ ਪੀਣਾ—ਇਹ ਤਪਤ ਕ੍ਰਿਚ੍ਛਰ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਹੋਪਵਾਸੇਨ ਪਰਾਕਃ ਸਰ੍ਵਪਾਪਹਾ । ਏਕੈਕਂ ਵਰ੍ਧਯੇਤ੍ਪਿਣ੍ਡਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਕृष੍ਣੇ ਚ ਹ੍ਰਾਸਯੇਤ੍ ॥ ੧,੨੨੨.
ਬਾਰਾਂ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਰਾਕ ਉਪਵਾਸ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਹਰ ਦਿਨ ਭਾਗ ਵਧਾਉਣਾ, ਤੇ ਘਟਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਘਟਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪਯਃ ਕਾਞ੍ਚਨਵਰ੍ਣਾਯਾਃ ਸ਼੍ਵੇਤਵਰ੍ਣਂ ਚ ਗੋਮਯਮ੍ । ਗੋਮੂਤ੍ਰਂ ਤਾਮ੍ਰਵਰ੍ਣਾਯਾ ਨੀਲਵਰ੍ਣਭਵਂ ਘृਤਮ੍ ॥ ੧,੨੨੨.
ਸੋਨੇ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਦੁੱਧ, ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਗੋ-ਮੈ, ਤਾਂਬੇ ਰੰਗ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਗੋ-ਮੂਤਰ, ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਘੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦਧਿ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕृष੍ਣਵਰ੍ਣਾਯਾ ਦਰ੍ਭੋਦਕਸਮਾਯੁਤਮ੍ । ਗੋਮੂਤ੍ਰਮਾषਕਾਣ੍ਯष੍ਟੌ ਗੋਮਯਸ੍ਯ ਚਤੁष੍ਟਯਮ੍ ॥ ੧,੨੨੨.
ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਦਹੀਂ, ਜੋ ਦਰਭਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ; ਗੋ-ਮੂਤਰ ਲਈ ਅੱਠ ਮਾਸ, ਤੇ ਗੋ-ਮੈ ਲਈ ਚਾਰ ਮਾਸ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਸ਼ੀਰਸ੍ਯ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਦਧ੍ਨਸ੍ਤੁ ਦਸ਼ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਘृਤਸ੍ਯ ਮਾषਕਾਃ ਪਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯਂ ਮਲਾਪਹਮ੍ ॥ ੧,੨੨੨.
ਦੁੱਧ ਲਈ ਬਾਰਾਂ ਮਾਸ, ਦਹੀਂ ਲਈ ਦਸ ਮਾਸ, ਤੇ ਘੀ ਲਈ ਪੰਜ ਮਾਸ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹਨ। ਪੰਚਗਵ੍ਯਾ ਮਲ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੨੩ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਮੁਨਿਭਿਸ਼੍ਚਰਿਤਾ ਧਰ੍ਮਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵ੍ਯਾਸ ਮਯੋਦਿਤਾਃ । ਯੈਰ੍ਵਿष੍ਣੁਸ੍ਤੁष੍ਯਤੇ ਚੈਵ ਸੂਰ੍ਯਾਦਿਪਰਿਚਾਰਣਾਤ੍ ॥ ੧,੨੨੩.
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਧਰਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਮੈਂ ਤੇ ਵਿਆਸ ਨੇ ਸਿਖਾਇਆ, ਉਹੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੁ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਆਦਿ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸਮੇਤ।
ਤਰ੍ਪਣੇਨ ਚ ਹੋਮੇਨ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਯਾ ਵਨ੍ਦਨੇਨ ਚ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਭਗਵਾਨ੍ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਧਰ੍ਮਕਾਮਾਰ੍ਥਮੋਕ੍ਸ਼ਦਃ ॥ ੧,੨੨੩.
ਤਰਪਣ, ਹੋਮ ਤੇ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਵੰਦਨਾ ਦੁਆਰਾ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੁ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ, ਇੱਛਾ, ਧਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮੋ ਹਿ ਭਗਵਾਨ੍ਵਿष੍ਣੁਃ ਪੂਜੀ ਵਿष੍ਣੋਸ੍ਤੁ ਤਰ੍ਪਣਮ੍ । ਹੋਮਃ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾ ਤਥਾ ਧ੍ਯਾਨਂ ਧਾਰਣਾ ਸਕਲਂ ਹਰਿਃ ॥ ੧,੨੨੩.
ਧਰਮ ਹੀ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੁ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੀ ਤਰਪਣ ਹੈ; ਹੋਮ, ਸੰਧਿਆ, ਧਿਆਨ ਤੇ ਧਾਰਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਹਰੀ ਹੀ ਹਨ।
ਸੂਚ ਉਵਾਚ । ਪ੍ਰਲਯਂ ਜਗਤੋ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ृਣੁ ਸ਼ੌਨਕ । ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਸਹਸ੍ਰਨ੍ਤੁ ਕਲ੍ਪੈਕਾਬ੍ਜਦਿਨਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ॥ ੧,੨੨੩.
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਲੈ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਸੌਨਕ ਸੁਣ। ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਚੱਕਰਾਂ ਨਾਲ ਇਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਦਿਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਲਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕृਤਤ੍ਰੇਤਾਦ੍ਵਾਪਰਾਦਿਯੁਗਾਵਸ੍ਥਾ ਨਿਬੋਧਮੇ । ਕृਤੇ ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚਤੁष੍ਪਾਚ੍ਚ ਸਤ੍ਯਂ ਦਾਨਂ ਤਪੋ ਦਯਾ ॥ ੧,੨੨੩.
ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ, ਦੁਆਪਰ ਤੇ ਕਲਿ ਯੁਗ ਦੀ ਹਾਲਤ ਸਮਝ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਖੜਾ ਹੈ: ਸੱਚ, ਦਾਨ, ਤਪ ਤੇ ਦਇਆ।
ਧਰ੍ਮਪਾਤਾ ਹਰਿਸ਼੍ਚੇਤਿ ਸਨ੍ਤੁष੍ਟਾ ਜ੍ਞਾਨਿਨੋ ਨਰਾਃ । ਚਤੁਰ੍ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਨਰਾ ਜੀਵਨ੍ਤਿ ਵੈ ਤਦਾ ॥ ੧,੨੨੩.
ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਘਟਦਾ ਹੈ, ਹਰੀ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਲੋਕ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ।
ਕृਤਾਨ੍ਤੇ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤ੍ਰਿਯੈਰ੍ਵਿਪ੍ਰਾ ਵਿਟ੍ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਜਿਤਾ ਦ੍ਵਿਜੈਃ । ਸ਼ੂਰਸ਼੍ਚਾਤਿਬਲੋ ਵਿष੍ਣੂ ਰਕ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਚ ਜਘਾਨ ਹ ॥ ੧,੨੨੩.
ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ; ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਨੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ। ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।