ਅਨ੍ਨਂ ਸਮਕ੍ਸ਼ਿਕਾਕੇਸ਼ਂ ਸ਼ੁਧ੍ਯੇਦ੍ਵਾਨ੍ਤੇਨ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਯਸ਼੍ਚ ਪਾਣਿਤਲੇ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਅਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾ ਬਾਹੁਨਾ ਚ ਯਃ ॥ ੧,੨੨੨.
ਜਿਸ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ ਵਾਲ ਜਾਂ ਮੱਖੀ ਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਗੰਦਗੀ ਹਟਾ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਥੇਲੀ, ਉਂਗਲੀ ਜਾਂ ਬਾਂਹ ਨਾਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ—
ਅਹੋਰਾਤ੍ਰੇਣ ਸ਼ੁਧ੍ਯੇਤ ਪਿਬੇਦ੍ਯਦਿ ਨ ਵਾਰ੍ਯੁਤ । ਪੀਤਸ਼ੇषਨ੍ਤੁ ਯਤ੍ਤੋਯਂ ਵਾਮਹਸ੍ਤੇਨ ਮਦ੍ਯਵਤ੍ ॥ ੧,੨੨੨.
ਉਹ ਇਕ ਦਿਨ ਤੇ ਇਕ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਪਾਣੀ ਪੀਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਪੀਵੇ। ਜੇ ਪੀਤਾ ਹੋਇਆ ਪਾਣੀ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਛੂਹ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਰਾਬ ਵਰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਰ੍ਮਮਧ੍ਯਗਤਂ ਤੋਯਮਸ਼ੁਚਿ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨ ਤਤ੍ਪਿਬੇਤ੍ । ਅਨ੍ਤ੍ਯਜਾਤਿਰਵਿਜ੍ਞਾਤੋ ਨਿਵਸੇਦ੍ਯਸ੍ਯ ਵੇਸ਼੍ਮਨਿ ॥ ੧,੨੨੨.
ਚਮੜੀ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਆਇਆ ਪਾਣੀ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨੀਚ ਜਾਤਿ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣ ਵਿਅਕਤੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਘਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਾਯਣਂ ਪਰਾਕਂ ਵਾ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨਾਂ ਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍ । ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਨ੍ਤੁ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਚਾਜ੍ਜ੍ਞਾਤੇ ਤਥਾਪਰੇ ॥ ੧,੨੨੨.
ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਜਾਂ ਪਰਾਕ ਵਰਗੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੂਦਰ ਲਈ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤਿ ਉਪਵਾਸ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਲਈ, ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵੱਖਰੇ ਉਪਚਾਰ ਹਨ।
ਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਪਕ੍ਵਾਨ੍ਨਂ ਕृਚ੍ਛ੍ਰਾਰ੍ਧਂ ਤਸ੍ਯ ਦਾਪਯੇਤ੍ । ਤੇषਾਮਪਿ ਚ ਯੋ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਕृਚ੍ਛ੍ਰਪਾਦੋ ਵਿਧੀਯਤੇ ॥ ੧,੨੨੨.
ਜੇ ਕੋਈ ਐਸੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਧਾ ਕ੍ਰਿਚ੍ਛ੍ਰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਕ੍ਰਿਚ੍ਛ੍ਰ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
ਰਜਕਾਨਾਞ੍ਚ ਸ਼ੈਲੂ षਵੇਣੁਚਰ੍ਮੋਪਜੀਵਿਨਾਮ੍ । ਏਤਦਨ੍ਨਞ੍ਚ ਯੋ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਾਯਣਂ ਚਰੇਤ੍ ॥ ੧,੨੨੨.
ਜੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਧੋਬੀਆਂ, ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ, ਬਾਂਸ ਦੇ ਕੰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਜਾਂ ਚਮੜੀ ਦੇ ਕੰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਦਾ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਚਾਣ੍ਡਾਲਕੂਪਭਾਣ੍ਡੇषੁ ਅਜ੍ਞਾਨਾਚ੍ਚੇਤ੍ਪਿਬੇਜ੍ਜਲਮ੍ । ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਾਨ੍ਤਪਨਂ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਤਦਰ੍ਧਞ੍ਚ ਵਿਸ਼ਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ॥ ੧,੨੨੨.
ਜੇ ਅਣਜਾਣੀ ਵਿੱਚ ਚੰਡਾਲ ਦੇ ਘੜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਸਾਂਤਪਨ ਉਪਵਾਸ ਤੇ ਵੈਸ਼ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪਾਦਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸ੍ਯ ਦਾਤਵ੍ਯਮਜ੍ਞਾਨਾਦਨ੍ਤ੍ਯਵੇਸ਼੍ਮਨਿ । ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਤ੍ਰਿਕृਚ੍ਛ੍ਰਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਰਾਕਮਨ੍ਤ੍ਯਜਾਗਤੌ ॥ ੧,੨੨੨.
ਜੇ ਸ਼ੂਦਰ ਅਣਜਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨੀਚ ਜਾਤਿ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਕ੍ਰਿਚ੍ਛ੍ਰ ਉਪਵਾਸ ਅਤੇ ਨੀਚ ਜਾਤਿ ਵਾਲੇ ਲਈ ਪਰਾਕ ਉਪਵਾਸ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ।
ਅਨ੍ਤ੍ਯਜੋਚ੍ਛਿष੍ਟਭੁਕ੍ਚ੍ਛੁਧ੍ਯੇਦ੍ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਾਯਣੇਨ ਚ । ਚਾਣ੍ਡਾਲਨ੍ਨਂ ਯਦਾ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਦਾਦੈਨ੍ਦਵਞ੍ਚਰੇਤ੍ ॥ ੧,੨੨੨.
ਜੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਨੀਚ ਜਾਤਿ ਵਾਲੇ ਦੇ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਉਪਵਾਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਚੰਡਾਲ ਦਾ ਭੋਜਨ ਭੁੱਲ ਕੇ ਖਾ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਐੰਦਵ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤ੍ਰਜਾਤਿਃ ਸਾਨ੍ਤਪਨਂ षਡ੍ਦ੍ਵਿਰਾਤ੍ਰਂ ਪਰੇ ਤਥਾ । ਏਕਵृਕ੍ਸ਼ ਤੁ ਚਣ੍ਡਾਲਃ ਪ੍ਰਮਾਦਾਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਯਦਿ । ਫਲਂ ਭਕ੍ਸ਼ਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰੇਣ ਸ਼ੁਧ੍ਯਤਿ ॥ ੧,੨੨੨.
ਕਸ਼ਤਰੀ ਲਈ ਛੇ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸਾਂਤਪਨ ਉਪਵਾਸ ਹੈ, ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹੀ ਹੈ। ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭੁੱਲ ਕੇ ਚੰਡਾਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦਾ ਫਲ ਖਾ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਤੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੁਕ੍ਤ੍ਵੋਪਵਿष੍ਟੋऽਨਾਚਾਨ੍ਤਸ਼੍ਚਣ੍ਡਾਲਂ ਯਦਿ ਸਂਸ੍ਪृਸ਼ੇਤ੍ । ਗਾਯਤ੍ਤ੍ਰ੍ਯष੍ਟਸਹਸ੍ਰਨ੍ਤੁ ਦ੍ਰੁਪਦਾਂ ਵਾ ਸ਼ਤਂ ਜਪੇਤ੍ ॥ ੧,੨੨੨.
ਜੇ ਭੋਜਨ ਕਰ ਕੇ, ਹੱਥ-ਮੂੰਹ ਨਾ ਧੋ ਕੇ, ਕੋਈ ਚੰਡਾਲ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਗਾਇਤਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਜਾਂ ਦ੍ਰੁਪਦਾ ਸੌ ਵਾਰੀ ਜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਚਾਣ੍ਡਾਲਸ਼੍ਵਪਚੈਰ੍ਵਾਪਿ ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰੇ ਤੁ ਕृਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਃ । ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਰਾਕਸ਼੍ਚਾਨ੍ਤ੍ਯਜਾਗਤੌ ॥ ੧,੨੨੨.
ਜੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਚੰਡਾਲ ਜਾਂ ਕੁੱਤਾ ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮਲ ਜਾਂ ਪਿਸ਼ਾਬ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਤੇ ਨੀਚ ਜਾਤਿ ਵਾਲੇ ਲਈ ਪਰਾਕ ਉਪਵਾਸ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
ਅਕਾਮਤਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਗਤ੍ਵਾ ਪਰਾਕਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਾਧਕਃ । ਅਨ੍ਤ੍ਯਜਾਤਿਪ੍ਰਸੂਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੨੨੨.
ਜੇ ਔਰਤ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨੀਚ ਜਾਤਿ ਵਾਲੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਰਾਕ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਨੀਚ ਜਾਤਿ ਦੇ ਜਣੇ ਲਈ ਕੋਈ ਉਪਵਾਸ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਮਦ੍ਯਾਦਿਦੁष੍ਟਭਾਣ੍ਡੇषੁ ਯਾਦਪਃ ਪਿਬਤਿ ਦ੍ਵਿਜਃ । ਕृਚ੍ਛ੍ਰਪਾਦੇਨ ਸ਼ੁਧ੍ਯੇਦ੍ਵੈ ਪੁਨਃ ਸਂਸ੍ਕਾਰਕਰ੍ਮਣਾ ॥ ੧,੨੨੨.
ਜੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਰਾਬ ਜਾਂ ਹੋਰ ਗੰਦੇ ਪਦਾਰਥ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਕ੍ਰਿਚ੍ਛ੍ਰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯਵਸਿਤਾ ਵਿਪ੍ਰਾ ਵਜ੍ਰਾਗ੍ਨਿਪਵਨਾਦਿषੁ । ਅਨ੍ਨਪਾਨਾਦਿ ਸਂਗृਹ੍ਯ ਚਿਕੀਰ੍षਨ੍ਤਿ ਗृਹਾਨ੍ਤਰਮ੍ ॥ ੧,੨੨੨.
ਜਿਹੜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਜਰ, ਅੱਗ, ਹਵਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਕਰ ਬੈਠਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਭੋਜਨ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਦੂਜੇ ਘਰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਪਚਾਰ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਚਾਰਯੇਤ੍ਤ੍ਰੀਣਿ ਕृਚ੍ਛਾਣਿ ਤ੍ਰੀਣਿ ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਾਯਣਾਨਿ ਵੈ । ਜਾਤਕਰ੍ਮਾਦਿਸਂਸ੍ਕਾਰਂ ਵਸਿष੍ਠੋ ਮੁਨਿਰਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ ੧,੨੨੨.
ਤਿੰਨ ਕ੍ਰਿਚ੍ਛ੍ਰ ਉਪਵਾਸ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਮੁਨੀ ਨੇ ਇਹ ਜਨਮ ਆਦਿਕ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਲਈ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਦ੍ਰष੍ਟਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਸ਼ੁਧ੍ਯੇਤ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਭੋਜਨਾਤ੍ । ਉਚ੍ਛਿष੍ਟੋਚ੍ਛਿष੍ਟਸਂਸ੍ਪृष੍ਟਂਸ਼ੁਨਾ ਸ਼ੂਦ੍ਰੇਣ ਵਾ ਦ੍ਵਿਜਃ ॥ ੧,੨੨੨.
ਪ੍ਰਾਜਾਪਤਿ ਆਦਿਕ ਉਪਵਾਸਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋ ਵਾਰੀ ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ ਔਰਤ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ, ਕੁੱਤੇ ਜਾਂ ਸ਼ੂਦਰ ਨਾਲ ਛੂਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਉਪੋष੍ਯ ਰਜਨੀਮੇਕਾਂ ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯੇਨ ਸ਼ੁਧ੍ਯਤਿ । ਵਰ੍ਣਬਾਹ੍ਯੇਨ ਸਂਸ੍ਪृष੍ਟਃ ਪਞ੍ਚਰਾਤ੍ਰੇਣ ਵੈ ਤਦਾ ॥ ੧,੨੨੨.
ਇੱਕ ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਪੰਜ ਗਉ ਮਿਸ਼੍ਰਤ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਨੀਚ ਜਾਤਿ ਵਾਲਾ ਛੂਹ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਪੰਜ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਦੁष੍ਟਾਃ ਸਨ੍ਤਤਾ ਧਾਰਾਃ ਵਾਤੋਦ੍ਧੂਤਾਸ਼੍ਚ ਰੇਣਵਃ । ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਬਾਲਾਸ਼੍ਚ ਵृਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਨ ਦੁष੍ਯਨ੍ਤਿ ਕਦਾਚਨ ॥ ੧,੨੨੨.
ਜੋ ਪਾਣੀ ਦੀ ਧਾਰ ਸਦਾ ਚਲਦੀ ਰਹੇ ਤੇ ਗੰਦੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਉੱਡੀ ਧੂੜ, ਔਰਤਾਂ, ਬੱਚੇ ਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਕਦੇ ਵੀ ਅਸ਼ੁੱਧ ਨਹੀਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ।
ਨਿਤ੍ਯਮਾਸ੍ਯਂ ਸ਼ੁਚਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਸ਼ਕੁਨ੍ਤੈਃ ਪਾਤਿਤਂ ਫਲਮ੍ । ਪ੍ਰਸ੍ਤ੍ਰਵੇ ਚ ਸ਼ੁਚਿਰ੍ਵਤ੍ਸਃ ਸ਼੍ਵਾ ਮृਗਗ੍ਰਹਣੇ ਸ਼ੁਚਿਃ ॥ ੧,੨੨੨.
ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ੁੱਧ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਛੀਆਂ ਵਲੋਂ ਡਿੱਗਿਆ ਫਲ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ। ਵੱਛਾ ਜਦੋਂ ਦੂਧ ਪੀ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ, ਤੇ ਕੁੱਤਾ ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਫੜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਦਕੇ ਚੋਦਕਸ੍ਥਂ ਤੁ ਸ੍ਥਲੇषੁ ਸ੍ਥਲਜਂ ਸ਼ੁਚਿ । ਪਾਦੌ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯੌ ਚ ਤਤ੍ਰੈਵ ਆਚਾਨ੍ਤਃ ਸ਼ੁਚਿਤਾਮਿਯਾਤ੍ ॥ ੧,੨੨੨.
ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਰਤਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜੇਕਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣ, ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਹੀ ਵਰਤਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਥੇ ਹੀ ਪੈਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਮੂੰਹ ਧੋ ਕੇ, ਇਨਸਾਨ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਧ੍ਯੇਤ੍ਤਦ੍ਭਸ੍ਮਨਾ ਕਾਂਸ੍ਯਂ ਸੁਰਯਾ ਯਨ੍ਨ ਲਿਪ੍ਯਤੇ । ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਸੁਰਯਾ ਮਿਸ਼੍ਰਂ ਤਪਨੈਃ ਖਲੁ ਸ਼ੁਧ੍ਯਤਿ ॥ ੧,੨੨੨.
ਜਿਹੜੇ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਸ਼ਰਾਬ ਨਾਲ ਲਿਪੇ ਨਹੀਂ ਹੋਏ, ਉਹ ਰਾਖ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਬਰਤਨ ਪਿਸ਼ਾਬ ਜਾਂ ਸ਼ਰਾਬ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਹੋਣ, ਉਹਨੂੰ ਅੱਗ ਨਾਲ ਤਪਾ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗਵਾਘ੍ਰਾਤਾਨਿ ਕਾਂਸ੍ਯਾਨਿ ਸ਼ੂਦ੍ਰੋਚ੍ਛਿष੍ਟਾਨਿ ਯਾਨਿ ਚ । ਕਾਕਸ਼੍ਵਾਪਹਤਾਨ੍ਯੇਵ ਸ਼ੁਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਦਸ਼ ਭਸ੍ਮਨਾ ॥ ੧,੨੨੨.
ਜਿਹੜੇ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਗਾਂ ਵਲੋਂ ਸੂੰਘੇ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਨੀਚ ਜਾਤ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਮੈਲੇ ਹੋਏ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਕਾਂ ਜਾਂ ਕੁੱਤੇ ਵਲੋਂ ਛੂਹੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਦੱਸ ਵਾਰੀ ਰਾਖ ਨਾਲ ਮਲ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ੂਦ੍ਰਭਾਜਨਭੋਕ੍ਤਾ ਯਃ ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯਂ ਤ੍ਰ੍ਯੁਪੋषਿਤਃ । ਉਚ੍ਛਿष੍ਟਂ ਸ੍ਪृਸ਼ਤੇ ਵਿਪ੍ਰਃ ਸ਼੍ਵਸੂਦ੍ਰਸ਼੍ਚਾਪਰਾਧਿਕਃ ॥ ੧,੨੨੨.
ਜੇ ਕੋਈ ਇਨਸਾਨ ਸ਼ੂਦਰ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਕੇ ਪੰਜ ਗਾਂ ਵਾਲਾ ਪਦਾਰਥ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉੱਚਿਠਾ ਛੂਹ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੁੱਤੇ ਜਾਂ ਸ਼ੂਦਰ ਵਰਗਾ ਪਾਪੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਪੋषਿਤਃ ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯਾਚ੍ਛੁਧ੍ਯੇਤ੍ਸ੍ਪृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਜਸ੍ਵਲਾਮ੍ । ਅਨੁਦਕੇषੁ ਦੇਸ਼ੇषੁ ਚੋਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾਕੁਲੇ ਪਥਿ ॥ ੧,੨੨੨.
ਜੋ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਪੰਜ ਗਾਂ ਵਾਲਾ ਪਦਾਰਥ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੇ ਰਜੋ-ਦਰਮਿਆਨ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਜਾਂ ਚੋਰਾਂ ਤੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕृਤ੍ਵਾ ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀषਨ੍ਤੁ ਦ੍ਰਵ੍ਯਹਸ੍ਤੋ ਨ ਦੁष੍ਯਤਿ । ਭੂਮੌਨਿਃ ਕ੍ਸ਼ੈਪ੍ਯ ਤਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਸ਼ੌਚਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਮਾਹਿਤਃ ॥ ੧,੨੨੨.
ਪਿਸ਼ਾਬ ਜਾਂ ਪਖਾਨਾ ਕਰਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੇਕਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਫੜੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੱਥ ਮੈਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਚੀਜ਼ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਆਪ ਸ਼ੁਧ ਹੋ ਕੇ, ਫਿਰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਚੀਜ਼ ਚੁੱਕ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਆਰਨਾਲਂ ਦਧਿ ਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਤਕ੍ਰਨ੍ਤੁ ਕृਸਰਞ੍ਚ ਯਤ੍ । ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਦਪਿ ਚ ਤਦ੍ਗਾਹ੍ਯਂ ਮਾਂਸਂ ਮਧੁ ਤਥਾਨ੍ਤ੍ਯਜਾਤ੍ ॥ ੧,੨੨੨.
ਲੱਸੀ, ਦਹੀਂ, ਦੁੱਧ, ਛਾਂਚ, ਪੱਕਾ ਹੋਇਆ ਚੌਲ ਤੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼, ਭਾਵੇਂ ਸ਼ੂਦਰ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਹੋਵੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮਾਸ ਤੇ ਸ਼ਹਦ ਵੀ ਨੀਚ ਜਾਤ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਤੇ ਵੀ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਗੌਡੀਂ ਪੈष੍ਟੀਞ੍ਚ ਮਾਧ੍ਵੀਕਂ ਵਿਪ੍ਰਾਦਿਰ੍ਯਃ ਸੁਰਾਂ ਪਿਬੇਤ੍ । ਸੁਰਾਂ ਪਿਬਨ੍ਦ੍ਵਿਜਃ ਸ਼ੁਧ੍ਯੇਦਗ੍ਨਿਵਰ੍ਣਾਂ ਸੁਰਾਂ ਪਿਬਨ੍ ॥ ੧,੨੨੨.
ਜੋ ਵੀ ਗੁੜ, ਆਟੇ ਜਾਂ ਸ਼ਹਦ ਦੀ ਬਣੀ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲੀ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਪ੍ਰਃ ਪਞ੍ਚਸ਼ਤਂ ਜਪ੍ਯਂ ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਚ ਸ਼ਤਂ ਵਿਪ੍ਰਸ਼੍ਚ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਨਂ ਪਾਨਪਾਤ੍ਰੇਣ ਸੂਤਕੇ ॥ ੧,੨੨੨.
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਪੰਜ ਸੌ ਵਾਰੀ ਗਾਇਤਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਖ਼ਤਰੀ ਨੂੰ ਸੌ ਵਾਰੀ। ਜੇਕਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੀ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੌਰਾਨ ਖਾਣਾ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਬਰਤਨ ਨਾਲ ਖਾਧਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਚਿਰ੍ਵਿਪ੍ਰੋ ਦਸ਼ਾਹੇਨ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਹਤਃ । ਵੈਸ਼੍ਯਃ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਾਹਨ ਸ਼ੂਦ੍ਰੋ ਮਾਸੇਨ ਸ਼ੁਧ੍ਯਤਿ ॥ ੧,੨੨੨.
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਖ਼ਤਰੀ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਵੈਸ਼ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।