ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਿਣ੍ਡਪਾਤ੍ਰਾਣਿ ਚਾਲਯਿਤ੍ਵਾ ਆਚਮ੍ਯ ਪਿਤਾਮਹਾਦਿਭ੍ਯੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤਃ ਪਿਤृ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਯ ਆਸ਼ਿषੋ ਮੇ ਪ੍ਰਦੀਯਨ੍ਤਾਮਿਤ੍ਯਾਸ਼ੀਃ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਨਮ੍ । ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਯਤਾਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਦਾਤਾਰੋ ਨੋऽਭਿਵਰ੍ਧਨ੍ਤਾਮਿਤਿ ਪਾਤ੍ਰਮੁਤ੍ਤਾਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਾਜੇ ਵਾਜੇਦृਵਿਸਰ੍ਜਨਮ੍ । ਅਭਿਰਣ੍ਯਤਾਮਿਤਿ ਪਿਤृਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਵਿਸਰ੍ਜਨਮ੍ ॥ ੧,੨੨੦.

ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰੇ ਹਿਲਾ ਕੇ, ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ, ਪਰਦਾਦਿਆਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਦੱਖਣਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ 'ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿਓ' ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 'ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ' ਕਹਿ ਕੇ, ਦਾਤਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, 'ਸਾਡੇ ਲਈ ਦਾਤਾ ਵਧਣ', ਤੇ ਪਾਤਰਾ ਉਲਟਾ ਕਰਕੇ, ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 'ਚੰਗਾ ਵੱਜੇ' ਕਹਿ ਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਪਿਣ੍ਡੀਕਰਣਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਵ੍ਯਾਸਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਮਯਾ ਤਵ । ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕਰ੍ਤਾ ਫਲਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਦਿਕਂ ਹਰਿਃ ॥ ੧,੨੨੦.

ਸਪੀੰਡਿਕਰਨ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ, ਜੋ ਵਿਆਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਰਿ ਆਪ ਹੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੨੧ ਬ੍ਰਹਾਮੋਵਾਚ । ਧਰ੍ਮਸਾਰਮਹਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਾਚ੍ਛੁਣੁ ਸ਼ਙ੍ਕਰ । ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਦਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਸਰ੍ਵਪਾਪਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ॥ ੧,੨੨੧.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਹੁਣ ਧਰਮ ਦਾ ਸਾਰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਸੁਣ ਸ਼ੰਕਰ। ਇਹ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸੁਕਸ਼ਮ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਧਰ੍ਮਂ ਬਲਂ ਧੈਰ੍ਯਂ ਸੁਖਮੁਤ੍ਸਾਹਮੇਵ ਚ । ਸ਼ੋਕੋ ਹਰਤਿ ਵੈ ਨॄਣਾਂ ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛੋਕਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜੇਤ੍ ॥ ੧,੨੨੧.

ਸਿੱਖਿਆ, ਧਰਮ, ਬਲ, ਹੌਂਸਲਾ, ਸੁਖ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ—ਇਹ ਸਭ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਗ਼ਮ ਖੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਕਰ੍ਮਦਾਰਾਃ ਕਰ੍ਮਲੋਕਾਃ ਕਰ੍ਮਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਬਾਨ੍ਧਵਾਃ । ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਪ੍ਰੇਰਯਨ੍ਤੀਹ ਪੁਰੁषਂ ਸੁਖਦੁਃ ਖਯੋਃ ॥ ੧,੨੨੧.

ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪਤਨੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਲੋਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਕਰਮ ਹੀ ਇਥੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਦਾਨਮੇ ਪਰੋ ਧਰ੍ਮੋ ਦਾਨਾਤ੍ਸਰ੍ਵਮਵਾਪ੍ਯਤੇ । ਦਾਨਾਃਤ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਰਾਜ੍ਯਞ੍ਚ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਦਨਂ ਤਤੋ ਨਰਃ ॥ ੧,੨੨੧.

ਦਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਹੈ; ਦਾਨ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਾਨ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਤੇ ਰਾਜ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਏਕਤੋ ਦਾਨਮੇਵਾਹੁਃ ਸਮਗ੍ਰਵਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍ । ਏਕਤੋ ਭਯਭੀਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣਿਨਃ ਪ੍ਰਾਣਰਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ॥ ੧,੨੨੧.

ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਿਰਫ਼ ਦਾਨ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਾਨ ਸਮੇਤ; ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਜੀਵ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣੀ ਹੈ।

ਤਪਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯੇਣ ਯਜ੍ਞੈਃ ਸ੍ਨਾਨੇਨ ਵਾ ਪੁਨਃ । ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ਕਾ ਯੇ ਚ ਤੇ ਵੈ ਨਿਰਯਗਾਮਿਨਃ ॥ ੧,੨੨੧.

ਤਪ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ, ਯਜਨ ਜਾਂ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਵੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਯੇ ਚ ਹੋਮਜਪਸ੍ਨਾਨਦੇਵਤਾਰ੍ਚਨਤਤ੍ਪਰਾਃ । ਸਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮਾਦਯਾਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਨਰਾਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਗਾਮਿਨਃ ॥ ੧,੨੨੧.

ਜੋ ਹੋਮ, ਜਪ, ਸਨਾਨ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਸੱਚ, ਮਾਫੀ ਤੇ ਦਇਆ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲੋਕ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਨ ਦਾਤਾ ਸੁਖਦੁਃ ਖਾਨਾਂ ਨ ਚ ਹਰ੍ਤਾਸ੍ਤਿ ਕਸ਼੍ਚਨ । ਭੁਞ੍ਜਤੇ ਸ੍ਵਕृਤਾਨ੍ਯੇਵ ਦੁਃ ਖਾਨਿ ਚ ਸੁਖਾਨਿ ਚ ॥ ੧,੨੨੧.

ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਆਪ ਹੀ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।

ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਂ ਜੀਵਿਤਂ ਯੇषਾਂ ਦੁਰ੍ਗਾਣ੍ਯਤਿਤਰਨ੍ਤਿ ਤੇ । ਸਨ੍ਤੁष੍ਟਃ ਕੋ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ ਫਲਮੂਲੈਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਤਿਤੁਮ੍ ॥ ੧,੨੨੧.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਧਰਮ ਤੇ ਧਨ ਲਈ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੈ, ਉਹ ਫਲ ਤੇ ਜੜੀਆਂ ਖਾ ਕੇ ਵੀ ਜੀ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਹਿ ਸੌਖ੍ਯੇਨ ਸਙ੍ਕਟਾਨ੍ਯਵਗਾਹਤੇ । ਇਦਮੇਵ ਹਿ ਲੋਭਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾ ਦਤਿਦੁष੍ਕਰਮ੍ ॥ ੧,੨੨੧.

ਹਰ ਕੋਈ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਲਾਲਚ ਦਾ ਅਸਲ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਲੋਭਾਤ੍ਕ੍ਰੋਧਃ ਪ੍ਰਭਵਤਿ ਲੋਭਾਦ੍ਦ੍ਰੋਹਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ । ਲੋਭਾਨ੍ਮੋਹਸ਼੍ਚ ਮਾਯਾ ਚ ਮਾਨੋ ਮਤ੍ਸਰ ਏਵ ਚ ॥ ੧,੨੨੧.

ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਹੀ ਗੁੱਸਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਹੀ ਵੈਰ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਹੀ ਮੋਹ, ਠੱਗੀ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਈਰਖਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਰਾਗਦ੍ਵੇषਾਨृਤਕ੍ਰੋਧਲੋਮਮੋਹਮਦੋਜ੍ਝਿਤਃ । ਯਃ ਸ ਸ਼ਾਨ੍ਤਃ ਪਰਂ ਲੋਕਂ ਯਾਤਿ ਪਾਪਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ ॥ ੧,੨੨੧.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰਾਗ, ਵੈਰ, ਝੂਠ, ਗੁੱਸੇ, ਲਾਲਚ, ਭੁਲੇਖੇ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦੇਵਤਾ ਮੁਨਯੋ ਨਾਗਾ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਗੁਹ੍ਯਕਾ ਹਰ । ਧਾਰ੍ਮਿਕਂ ਪੂਜਯਨ੍ਤੀਹ ਨ ਧਨਾਢ੍ਯਂ ਨ ਕਾਮਿਨਮ੍ ॥ ੧,੨੨੧.

ਹੇ ਹਰੇ, ਇੱਥੇ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਨਾਗ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਗੁਪਤ ਜੀਵ ਧਰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਧਨ ਵਾਲਿਆਂ ਜਾਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ।

ਅਨਨ੍ਤਬਲਵੀਰ੍ਯੇਣ ਪ੍ਰਜ੍ਞਯਾ ਪੌਰੁषੇਣ ਵਾ । ਅਲਭ੍ਯਂ ਲਭਤੇ ਮਰ੍ਤ੍ਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕਾ ਪਰਿਵੇਦਨਾ ॥ ੧,੨੨੧.

ਅਣੰਤ ਤਾਕਤ, ਹਿੰਮਤ, ਬੁੱਧੀ ਜਾਂ ਮਰਦਾਨਗੀ ਨਾਲ, ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਦੁੱਖ ਕਰਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ?

ਸਰ੍ਵਸਤ੍ਤ੍ਵਦਯਾਲੁਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਨਿਗ੍ਰਹਃ । ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਨਿਤ੍ਯਬੁਦ੍ਧਿਤ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰੇਯਃ ਪਰਮਿਦਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ॥ ੧,੨੨੧.

ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ, ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਅਸਥਿਰਤਾ ਦੀ ਸਮਝ—ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਚੰਗਿਆਈ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।

ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨਿਵਾਗ੍ਰਤੋ ਮृਤ੍ਯੁਂ ਯੋ ਧਰ੍ਮਂ ਨਾਚਰੇਨ੍ਨਰਃ । ਅਜਾਗਲਸ੍ਤਨਸ੍ਯੇਵ ਤਸ੍ਯ ਜਨ੍ਮ ਨਿਰਰ੍ਥਕਮ੍ ॥ ੧,੨੨੧.

ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਮੌਤ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਬੇਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਕਰੀ ਦੀ ਝੂਠੀ।

ਭ੍ਰੂਣਹਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਾ ਗੋਘ੍ਨਃ ਪਿਤृਹਾ ਗੁਰੁਤਲ੍ਪਗਃ । ਭੂਮਿਂ ਸਰ੍ਵਗੁਣੋਪੇਤਾਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪਾਪੈਃ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੨੨੧.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗਰਭਵਤੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਗਾਂ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੇਕਰ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਨ ਗੋਦਾਨਾਤ੍ਪਰਂ ਦਾਨਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦਸ੍ਤੀਤਿ ਮੇ ਮਤਿਃ । ਯਾ ਗੌਰ੍ਨ੍ਯਾਯਾਰ੍ਜਿਤਾ ਦਤ੍ਤਾ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਤਾਰਯਤੇ ਕੁਲਮ੍ ॥ ੧,੨੨੧.

ਮੇਰੀ ਸੋਚ ਹੈ ਕਿ ਗਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦਾਨ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰੀਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਨਾਨ੍ਨਦਾਨਾਤ੍ਪਰਂ ਦਾਨਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦਸ੍ਤਿ ਵृषਧ੍ਵਜ ! । ਅਨ੍ਨੇਨ ਧਾਰ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਚਰਾਚਰਮਿਦਂ ਜਗਤ੍ ॥ ੧,੨੨੧.

ਹੇ ਵੱਛੇ ਵਾਲੇ ਝੰਡੇ ਵਾਲੇ, ਅੰਨ ਦੇ ਦਾਨ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦਾਨ ਨਹੀਂ। ਅੰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਚਲਦਾ ਤੇ ਅਚਲ, ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਕਨ੍ਯਾਦਾਨਂ ਵृषੋਤ੍ਸਰ੍ਗਸ੍ਤੀਰ੍ਥਸੇਵਾ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਤਥਾ । ਹਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਵਰਥਦਾਨਾਨਿ ਮਣਿਰਤ੍ਨਵਸੁਨ੍ਧਰਾਃ ॥ ੧,੨੨੧.

ਕੁੜੀ ਦਾ ਦਾਨ, ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ, ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਪਾਠ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਰਥ, ਮੋਤੀ, ਰਤਨ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਦਾਨ—

ਅਨ੍ਨਦਾਨਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਕਲਾਂ ਨਾਰ੍ਹਨ੍ਤਿ षੋਡਸ਼ੀਮ੍ । ਅਨ੍ਨਾਤ੍ਪ੍ਰਾਣਾ ਬਲਂ ਤੇਜਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨਾਦ੍ਵੀਰ੍ਯਂ ਧृਤਿਃ ਸ੍ਮृਤਿਃ ॥ ੧,੨੨੧.

ਇਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ ਅੰਨ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ। ਅੰਨ ਤੋਂ ਹੀ ਜਿੰਦ, ਤਾਕਤ, ਜੋਸ਼, ਹਿੰਮਤ, ਧੀਰਜ ਤੇ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਕੂਪਵਾਪੀਤਡਾਗਾਦੀਨਾਰਾਮਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਕਾਰਯੇਤ੍ । ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਤਕੁਲਮੁਦ੍ਧृਤ੍ਯ ਵਿष੍ਣੁਲੋਕੇ ਮਹੀਯਤੇ ॥ ੧,੨੨੧.

ਕੂਏਂ, ਤਲਾਬ, ਛਪੜ ਤੇ ਬਾਗ ਬਣਵਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕਵੀਹ ਪੀੜੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਸਾਧੂਨਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਤੀਰ੍ਥਾਦਪਿ ਵਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ । ਕਾਲੇਨ ਤੀਰ੍ਥਂ ਫਲਤਿ ਸਦ੍ਯਃ ਸਾਧੁਸਮਾਗਮਃ ॥ ੧,੨੨੧.

ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਤੀਰਥ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਤੀਰਥ ਦਾ ਫਲ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੁਰੰਤ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਸਤ੍ਯਂ ਦਮਸ੍ਤਪਃ ਸ਼ੌਚਂ ਸਨ੍ਤੋषਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸ਼ਮਾਰ੍ਜਵਮ੍ । ਜ੍ਞਾਨਂ ਸ਼ਮੋ ਦਯਾ ਦਾਨਮੇष ਧਰ੍ਮਃ ਸਨਾਤਨਃ ॥ ੧,੨੨੧.

ਸਚਾਈ, ਆਪੇ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ, ਤਪ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਸੰਤੋਖ, ਮਾਫੀ, ਸਿੱਧਾ ਸੁਭਾਉ, ਗਿਆਨ, ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਦਇਆ ਤੇ ਦਾਨ—ਇਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੨੨ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ । ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਾਦਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇऽਹਂ ਨਰਕੌਘਵਿਮਰ੍ਦਨਮ੍ । ਮਕ੍ਸ਼ਿਕਾ ਵਿਪ੍ਰੁषੋ ਨਾਰੀ ਭੁਵਿ ਤੋਯਂ ਹੁਤਾਸ਼ਨਃ । ਮਾਰ੍ਜਾਰੋ ਨਕੁਲਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ੁਚੀਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ ॥ ੧,੨੨੨.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਅਤੇ ਨਰਕਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਮੱਖੀ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੂੰਦ, ਔਰਤ, ਮਿੱਟੀ, ਅੱਗ, ਬਿੱਲੀ ਅਤੇ ਨੇਵਲਾ—ਇਹ ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਯਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰੋਚ੍ਛਿष੍ਟਸਂਸ੍ਪृष੍ਟਂ ਪ੍ਰਮਾਦਾਦ੍ਭਕ੍ਸ਼ਯੇਦ੍ਦ੍ਵਿਜਃ । ਅਹੋਰਾਤ੍ਰੋषਿਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯੇਨ ਸ਼ੁਧ੍ਯਤਿ ॥ ੧,੨੨੨.

ਜੇ ਕੋਈ ਦੋ ਵਾਰ ਜੰਮਿਆ ਮਨੁੱਖ ਭੁੱਲ ਕਰਕੇ ਸ਼ੂਦਰ ਜਾਂ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਖਾਣਾ ਖਾ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਇਕ ਦਿਨ ਤੇ ਇਕ ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪੰਜ ਗਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਲੈ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿਪ੍ਰੋ ਵਿਪ੍ਰੇਣ ਸਂਸ੍ਪृष੍ਟ ਉਚ੍ਛਿष੍ਟੇਨ ਕਦਾਚਨ । ਸ੍ਨਾਨਂ ਜਪ੍ਯਞ੍ਚ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਦਿਨਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਚ ਭੋਜਨਮ੍ ॥ ੧,੨੨੨.

ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਖਾਣੇ ਦਾ ਛੂਹ ਲੱਗ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਜਪ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।