ਤਤਃ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹੀਪ੍ਰਭृਤੀਨਾਮਨੁਜ੍ਞਾਪਨਮਾਸਨਦਾਨਂ ਗਨ੍ਧਾਦਿਦਾਨਞ੍ਚ ਅਚ੍ਛਿਦ੍ਰਾਵਧਾਰਣਵਾਚਨਮ੍ । ਇਤ੍ਥਂ ਪਿਤਾਮਹ੍ਯਾਃ ਮਾਤੁਃ । ਤਤਃ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਾਦੀਨਾਂ ਅਨੁਜ੍ਞਾਪਨਮ੍ । ਆਸਨਮਾਵਾਹਨਙ੍ਗਨ੍ਧਾਦਿਦਾਨਂਵृਦ੍ਧਪ੍ਰਮਾਤਾਮਹਾਦੀਨਾਮਨੁਜ੍ਞਾਪਨਾਦਿਕਰਣਮ੍ । ਓਂ ਵਸੁਸਤ੍ਯਸਂਜ੍ਞਕੇਭ੍ਯੋ ਦੇਵੇਭ੍ਯ ਏਤਦਨ੍ਨਂ ਸਘृਤਂ ਸਪਾਨੀਯਂ ਸਵ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਸਵਦਰਂ ਸਦਧਿ ਪ੍ਰਤਿषਿਦ੍ਧਵਰ੍ਜਿਤਂ ਨਮ ਇਤਿ ਅਨ੍ਨਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਮ੍ । ਓਂ ਅਮੁਕਗੋਤ੍ਰੇ ! ਮਤ੍ਪਿਤਾਮਹਮੁਕਦੇਵਿ ਨਾਨ੍ਦੀਮੁਖਿ ! ਏਤਦਨ੍ਨਂ ਸਬਦਰਂ ਸਦਧਿ ਨਮਃ । ਏਵਂ ਮਾਤਾਮਹਪ੍ਰਭਾਤਾਮਹੇਭ੍ਯਃ ॥ ੧,੨੧੯.
ਫਿਰ ਪਰਦਾਦੀ ਆਦਿ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਬੈਠਕ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਤਾ ਲਈ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਹੀ ਦਾਦੀ, ਮਾਂ ਲਈ ਵੀ। ਫਿਰ ਪਰਦਾਦਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਬੈਠਕ, ਬੁਲਾਵਾ, ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਮਾਤਾ-ਪੱਖੀ ਪੂਰਵਜਾਂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਲਈਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। "ਓਮ, ਸਤਿਆਸੰਜਾ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਵਸੂਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ, ਇਹ ਭੋਜਨ, ਘਿਉ, ਪਾਣੀ, ਸਬਜ਼ੀ, ਬੇਰ, ਦਹੀਂ ਸਮੇਤ, ਮਨਾਹੀ ਕੀਤੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ।" "ਓਮ, ਅਮੁਕ ਗੋਤ੍ਰ ਦੇ, ਮੇਰੇ ਦਾਦਾ, ਅਮੁਕ ਨਾਮ ਵਾਲੀ ਪਰਦਾਦੀ, ਨਾਂਦੀਮੁਖੀ, ਇਹ ਭੋਜਨ, ਬੇਰ, ਦਹੀਂ ਸਮੇਤ, ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ।" ਇੰਝ ਹੀ ਮਾਤਾ-ਪੱਖੀ ਪੂਰਵਜਾਂ ਆਦਿ ਲਈ।
ਏਕੋਦ੍ਦਿष੍ਟਂ ਪੁਰੋऽਵਸ਼੍ਯਂ ਤਦ੍ਵਿਸ਼ੇषਂ ਵਦੇ ਸ਼ृਣੁ । ਪ੍ਰਥਮਂ ਨਿਮਨ੍ਤ੍ਰਣਂ ਪਾਦਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲਨਮਾਸਨਮ੍ । ਅਦ੍ਯ ਅਮੁਕਗੋਤ੍ਰਸ੍ਯ ਮਤ੍ਪਿਤੁਰਮੁਕਦੇਵਸ਼ਰ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਂਵਤ੍ਸਰਿਕਮੇਕੋਦ੍ਦਿष੍ਟਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਨੇਨ ਯੁष੍ਮਾਸ੍ਵਹਂ ਕਰਿष੍ਯੇ । ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕਰਣਾਨੁਜ੍ਞਾਪਨਮਾਸਨਂ ਗਨ੍ਧਾਦਿਦਾਨਮਨ੍ਨਾਨੁਕਲ੍ਪਨਮ੍ । ਜਪ੍ਯਂ ਨਿਵੀਤੀ । ਉਤ੍ਤਰਾਭਿਮੁਖੀਭੂਯਾਤਿਥਿਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ॥ ੧,੨੧੯.
ਤਤਸ੍ਮृਪ੍ਤਿਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਭਿਮੁਖੀਵਾਮੋਪਵੀਤੀ ਉਚ੍ਛਿष੍ਟਸਮੀਪੇ ਅਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਾ ਇਤਿ ਅਨ੍ਨਵਿਕਿਰਣਮ੍ । ਅਮੁਕਗੋਤ੍ਰਮਤ੍ਪਿਤਰਮੁਕਦੇਵਸ਼ਰ੍ਮਨ੍ਨੇਤਤ੍ਤੇ ਜਲਮਵਨੇਨਿਕ੍ਸ਼੍ਵ ਯੇ ਚਾਤ੍ਰ ਤ੍ਵਾਮਨੁਯਾਸ਼੍ਚ ਤ੍ਵਾਮਨੁਤਸ੍ਮੈ ਤੇ ਸ੍ਵਧਾ ਇਤਿ ਰੇਖੋਪਰਿ ਵਾਰਿਧਾਰਾਦਾਨਮ੍ । ਸ਼ੇषਂ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ॥ ੧,੨੧੯.
ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੨੦ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ । ਸਪਿਣ੍ਡੀਕਰਣਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਪੂਰ੍ਣੇऽਬ੍ਦੇ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਯੇऽਹਨਿ । ਕृਤਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯਥਾਕਾਲੇ ਪ੍ਰੇਤਾਦੇਃ ਪਿਤृਲੋਕਦਮ੍ ॥ ੧,੨੨੦.
ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਪੀੰਡਿਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਜਾਂ ਆਖਰੀ ਦਿਨ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਵਿਧੀ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ, ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪਿਤਰ-ਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਘੋਰਾਃ ਪਿਤਰਃ ਸਨ੍ਤੁ ਅਸ੍ਤ੍ਵਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਸ੍ਵਧਾਂ ਵਾਚਯਿਣ੍ਯ ਇਤਿ ਪਿਤਾਮਾਹਦਿਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨੁਜ੍ਞਾਪਨਮ੍ ॥ ੧,੨੨੦.
'ਪਿਤਰਾਂ ਨਿਰਭੈ ਹੋਣ' ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਕੇ, ਸਵਧਾ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਦਾਦਿਆਂ ਆਦਿ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਿਣ੍ਡਪਾਤ੍ਰਾਣਿ ਚਾਲਯਿਤ੍ਵਾ ਆਚਮ੍ਯ ਪਿਤਾਮਹਾਦਿਭ੍ਯੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤਃ ਪਿਤृ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਯ ਆਸ਼ਿषੋ ਮੇ ਪ੍ਰਦੀਯਨ੍ਤਾਮਿਤ੍ਯਾਸ਼ੀਃ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਨਮ੍ । ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਯਤਾਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਦਾਤਾਰੋ ਨੋऽਭਿਵਰ੍ਧਨ੍ਤਾਮਿਤਿ ਪਾਤ੍ਰਮੁਤ੍ਤਾਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਾਜੇ ਵਾਜੇਦृਵਿਸਰ੍ਜਨਮ੍ । ਅਭਿਰਣ੍ਯਤਾਮਿਤਿ ਪਿਤृਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਵਿਸਰ੍ਜਨਮ੍ ॥ ੧,੨੨੦.
ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰੇ ਹਿਲਾ ਕੇ, ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ, ਪਰਦਾਦਿਆਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਦੱਖਣਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ 'ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿਓ' ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 'ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ' ਕਹਿ ਕੇ, ਦਾਤਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, 'ਸਾਡੇ ਲਈ ਦਾਤਾ ਵਧਣ', ਤੇ ਪਾਤਰਾ ਉਲਟਾ ਕਰਕੇ, ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 'ਚੰਗਾ ਵੱਜੇ' ਕਹਿ ਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਪਿਣ੍ਡੀਕਰਣਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਵ੍ਯਾਸਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਮਯਾ ਤਵ । ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਵਿष੍ਣੁਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕਰ੍ਤਾ ਫਲਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਦਿਕਂ ਹਰਿਃ ॥ ੧,੨੨੦.
ਸਪੀੰਡਿਕਰਨ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ, ਜੋ ਵਿਆਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਰਿ ਆਪ ਹੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੨੧ ਬ੍ਰਹਾਮੋਵਾਚ । ਧਰ੍ਮਸਾਰਮਹਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਾਚ੍ਛੁਣੁ ਸ਼ਙ੍ਕਰ । ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਦਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਸਰ੍ਵਪਾਪਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ॥ ੧,੨੨੧.
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਹੁਣ ਧਰਮ ਦਾ ਸਾਰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਸੁਣ ਸ਼ੰਕਰ। ਇਹ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸੁਕਸ਼ਮ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਧਰ੍ਮਂ ਬਲਂ ਧੈਰ੍ਯਂ ਸੁਖਮੁਤ੍ਸਾਹਮੇਵ ਚ । ਸ਼ੋਕੋ ਹਰਤਿ ਵੈ ਨॄਣਾਂ ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛੋਕਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜੇਤ੍ ॥ ੧,੨੨੧.
ਸਿੱਖਿਆ, ਧਰਮ, ਬਲ, ਹੌਂਸਲਾ, ਸੁਖ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ—ਇਹ ਸਭ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਗ਼ਮ ਖੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਦਾਰਾਃ ਕਰ੍ਮਲੋਕਾਃ ਕਰ੍ਮਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਬਾਨ੍ਧਵਾਃ । ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਪ੍ਰੇਰਯਨ੍ਤੀਹ ਪੁਰੁषਂ ਸੁਖਦੁਃ ਖਯੋਃ ॥ ੧,੨੨੧.
ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪਤਨੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਲੋਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਕਰਮ ਹੀ ਇਥੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦਾਨਮੇ ਪਰੋ ਧਰ੍ਮੋ ਦਾਨਾਤ੍ਸਰ੍ਵਮਵਾਪ੍ਯਤੇ । ਦਾਨਾਃਤ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਰਾਜ੍ਯਞ੍ਚ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਦਨਂ ਤਤੋ ਨਰਃ ॥ ੧,੨੨੧.
ਦਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਹੈ; ਦਾਨ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਾਨ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਤੇ ਰਾਜ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਏਕਤੋ ਦਾਨਮੇਵਾਹੁਃ ਸਮਗ੍ਰਵਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍ । ਏਕਤੋ ਭਯਭੀਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣਿਨਃ ਪ੍ਰਾਣਰਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ॥ ੧,੨੨੧.
ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਿਰਫ਼ ਦਾਨ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਾਨ ਸਮੇਤ; ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਜੀਵ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣੀ ਹੈ।
ਤਪਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯੇਣ ਯਜ੍ਞੈਃ ਸ੍ਨਾਨੇਨ ਵਾ ਪੁਨਃ । ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ਕਾ ਯੇ ਚ ਤੇ ਵੈ ਨਿਰਯਗਾਮਿਨਃ ॥ ੧,੨੨੧.
ਤਪ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ, ਯਜਨ ਜਾਂ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਵੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯੇ ਚ ਹੋਮਜਪਸ੍ਨਾਨਦੇਵਤਾਰ੍ਚਨਤਤ੍ਪਰਾਃ । ਸਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮਾਦਯਾਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਨਰਾਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਗਾਮਿਨਃ ॥ ੧,੨੨੧.
ਜੋ ਹੋਮ, ਜਪ, ਸਨਾਨ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਸੱਚ, ਮਾਫੀ ਤੇ ਦਇਆ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲੋਕ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨ ਦਾਤਾ ਸੁਖਦੁਃ ਖਾਨਾਂ ਨ ਚ ਹਰ੍ਤਾਸ੍ਤਿ ਕਸ਼੍ਚਨ । ਭੁਞ੍ਜਤੇ ਸ੍ਵਕृਤਾਨ੍ਯੇਵ ਦੁਃ ਖਾਨਿ ਚ ਸੁਖਾਨਿ ਚ ॥ ੧,੨੨੧.
ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਆਪ ਹੀ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਂ ਜੀਵਿਤਂ ਯੇषਾਂ ਦੁਰ੍ਗਾਣ੍ਯਤਿਤਰਨ੍ਤਿ ਤੇ । ਸਨ੍ਤੁष੍ਟਃ ਕੋ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ ਫਲਮੂਲੈਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਤਿਤੁਮ੍ ॥ ੧,੨੨੧.
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਧਰਮ ਤੇ ਧਨ ਲਈ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੈ, ਉਹ ਫਲ ਤੇ ਜੜੀਆਂ ਖਾ ਕੇ ਵੀ ਜੀ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਹਿ ਸੌਖ੍ਯੇਨ ਸਙ੍ਕਟਾਨ੍ਯਵਗਾਹਤੇ । ਇਦਮੇਵ ਹਿ ਲੋਭਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾ ਦਤਿਦੁष੍ਕਰਮ੍ ॥ ੧,੨੨੧.
ਹਰ ਕੋਈ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਲਾਲਚ ਦਾ ਅਸਲ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲੋਭਾਤ੍ਕ੍ਰੋਧਃ ਪ੍ਰਭਵਤਿ ਲੋਭਾਦ੍ਦ੍ਰੋਹਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ । ਲੋਭਾਨ੍ਮੋਹਸ਼੍ਚ ਮਾਯਾ ਚ ਮਾਨੋ ਮਤ੍ਸਰ ਏਵ ਚ ॥ ੧,੨੨੧.
ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਹੀ ਗੁੱਸਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਹੀ ਵੈਰ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਹੀ ਮੋਹ, ਠੱਗੀ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਈਰਖਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਰਾਗਦ੍ਵੇषਾਨृਤਕ੍ਰੋਧਲੋਮਮੋਹਮਦੋਜ੍ਝਿਤਃ । ਯਃ ਸ ਸ਼ਾਨ੍ਤਃ ਪਰਂ ਲੋਕਂ ਯਾਤਿ ਪਾਪਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ ॥ ੧,੨੨੧.
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰਾਗ, ਵੈਰ, ਝੂਠ, ਗੁੱਸੇ, ਲਾਲਚ, ਭੁਲੇਖੇ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੇਵਤਾ ਮੁਨਯੋ ਨਾਗਾ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਗੁਹ੍ਯਕਾ ਹਰ । ਧਾਰ੍ਮਿਕਂ ਪੂਜਯਨ੍ਤੀਹ ਨ ਧਨਾਢ੍ਯਂ ਨ ਕਾਮਿਨਮ੍ ॥ ੧,੨੨੧.
ਹੇ ਹਰੇ, ਇੱਥੇ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਨਾਗ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਗੁਪਤ ਜੀਵ ਧਰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਧਨ ਵਾਲਿਆਂ ਜਾਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ।
ਅਨਨ੍ਤਬਲਵੀਰ੍ਯੇਣ ਪ੍ਰਜ੍ਞਯਾ ਪੌਰੁषੇਣ ਵਾ । ਅਲਭ੍ਯਂ ਲਭਤੇ ਮਰ੍ਤ੍ਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕਾ ਪਰਿਵੇਦਨਾ ॥ ੧,੨੨੧.
ਅਣੰਤ ਤਾਕਤ, ਹਿੰਮਤ, ਬੁੱਧੀ ਜਾਂ ਮਰਦਾਨਗੀ ਨਾਲ, ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਦੁੱਖ ਕਰਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ?
ਸਰ੍ਵਸਤ੍ਤ੍ਵਦਯਾਲੁਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਨਿਗ੍ਰਹਃ । ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਨਿਤ੍ਯਬੁਦ੍ਧਿਤ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰੇਯਃ ਪਰਮਿਦਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ॥ ੧,੨੨੧.
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ, ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਅਸਥਿਰਤਾ ਦੀ ਸਮਝ—ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਚੰਗਿਆਈ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।
ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨਿਵਾਗ੍ਰਤੋ ਮृਤ੍ਯੁਂ ਯੋ ਧਰ੍ਮਂ ਨਾਚਰੇਨ੍ਨਰਃ । ਅਜਾਗਲਸ੍ਤਨਸ੍ਯੇਵ ਤਸ੍ਯ ਜਨ੍ਮ ਨਿਰਰ੍ਥਕਮ੍ ॥ ੧,੨੨੧.
ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਮੌਤ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਬੇਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਕਰੀ ਦੀ ਝੂਠੀ।
ਭ੍ਰੂਣਹਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਾ ਗੋਘ੍ਨਃ ਪਿਤृਹਾ ਗੁਰੁਤਲ੍ਪਗਃ । ਭੂਮਿਂ ਸਰ੍ਵਗੁਣੋਪੇਤਾਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪਾਪੈਃ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੨੨੧.
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗਰਭਵਤੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਗਾਂ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੇਕਰ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਇਕੋ-ਇੱਕ ਸ਼ਰਾਧ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸੁਣੋ। ਪਹਿਲਾਂ ਸੱਦਾ, ਪੈਰ ਧੋਣਾ, ਬੈਠਕ। "ਅੱਜ, ਅਮੁਕ ਗੋਤ੍ਰ ਦੇ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਅਮੁਕ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਲਈ, ਸਾਲਾਨਾ ਇਕੋ-ਇੱਕ ਸ਼ਰਾਧ ਮੈਂ ਤਿਆਰ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕਰਾਂਗਾ।" ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ, ਬੈਠਕ, ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਦੀ ਭੇਟ, ਭੋਜਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ। ਜਨੇਊ ਖੱਬੇ ਮੋਢੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਮਹਿਮਾਨ ਸ਼ਰਾਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਫਿਰ, ਵਿਛੜੇ ਹੋਏ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਜਨੇਊ ਖੱਬੇ ਮੋਢੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਬਚੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਕੋਲ, "ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜੇ ਹੋਏ"—ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਭੋਜਨ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। "ਅਮੁਕ ਗੋਤ੍ਰ ਦੇ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਅਮੁਕ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਲਈ, ਇਹ ਪਾਣੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਰੱਖੋ; ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੱਛੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਵਧਾ ਹੋਵੇ"—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਕੀਰ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਵਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਵਿਧੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ।
ਸਪਿਣ੍ਡੀਕਰਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਪਰਾਹ੍ਨੇ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ । ਪਿਤਾਮਹਾਦਿਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਨਿਮਨ੍ਤ੍ਰਣਮ੍ । ਓਂ ਪੁਰੂਰਵਾਰ੍ਦ੍ਰਵਸਂਜ੍ਞਕੇਭ੍ਯੋ ਦੇਵੇਭ੍ਯ ਏਤਦਾਸਨਂ ਨਮਃ । ਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਚਾਸਨਦਾਨਮ੍ । ਆਵਾਹਨਮ੍ । ਤਤਃ ਪਿਤਾਮਹਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਵृਦ੍ਧਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਾਨਾਂ ਸਪਤ੍ਨੀਕਾਨਾਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਮਹਂ ਕਰਿष੍ਯੇ ਇਤ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਗ੍ਰਹਣਂਪਾਤ੍ਰਤ੍ਰਯਕਰਣਂਪਾਤ੍ਰੋਪਰਿ ਕੁਸ਼ਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪਾਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇਣ ਪਿਧਾਯ ਅਚ੍ਛਿਦ੍ਰਾਵਧਾਰਣਾਨ੍ਤਂ ਪਰਿਸਮਾਪ੍ਯ ਤਥੈਵ ਪਿਤੁਰਪਿ ਸਪਤ੍ਨੀਕਸ੍ਯ ਪ੍ਰੇਤਪਦਾਨ੍ਤਨਾਮ੍ਨਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕਰਣਾਨੁਜ੍ਞਾਪਨਂ ਦੇਵਪਾਤ੍ਰਾਚ੍ਛਿਦ੍ਰਾਵਧਾਰਣਮ੍ ॥ ੧,੨੨੦.
ਸਪੀੰਡਿਕਰਨ ਵਿਧੀ ਦੁਪਹਿਰ ਬਾਅਦ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਿਤਾ-ਦਾਦਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। "ਓਮ, ਪੁਰੂਰਵਾ ਤੇ ਦ੍ਰਵਸ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ, ਇਹ ਬੈਠਕ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ।" ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਬੈਠਕ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਬੁਲਾਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਦਾਦਾ, ਪਰਦਾਦਾ, ਵੱਡੇ ਪਰਦਾਦਿਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਲਈ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਗਿਆ ਲਈਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਪਾਤਰ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਉੱਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਦੂਜੇ ਪਾਤਰ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ, ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਤਾ ਲਈ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਹੀ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਲਈ, ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲਈਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਵ-ਪਾਤਰ ਲਈ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਤਾ ਲਈ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਪਰਿਸਮਾਪ੍ਯ ਪਿਤਾਮਹਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਵृਦ੍ਧਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਕ੍ਰਮੇਣ ਪਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਮਨਾਕ੍ਚਾਲਨਮ੍ । ਉਦ੍ਧਾਟਨਂ ਕृਤ੍ਵਾਓਂ ਯੇ ਸਮਾਨਾਃ ਸਮਨਸਃ ਪਿਤਰੋ ਯਮਰਾਜ੍ਯੇ । ਤੇषਾਂ ਲੋਕਃ ਸ੍ਵਧਾ ਨਮੋ ਯਜ੍ਞੋ ਦੇਵੇषੁ ਕਲ੍ਪਤਾਮ੍ । ਓਂ ਯੇ ਸਮਾਨਾਃ ਸਮਨਸੋ ਜੀਵਾ ਜੀਵੇषੁ ਮਾਮਕਾਃ । ਤੇषਾਂ ਸ਼੍ਰੀਰ੍ਮਯਿ ਕਲ੍ਪਤਾਮਸ੍ਮਿਨ੍ ਲੋਕੇ ਸ਼ਤਂ ਸਮਾਃ । ਏਤਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਦ੍ਵਯੇਨ ਪਿਤृਪਾਤ੍ਰੋਦਕਂ ਪਿਤਾਮਹਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਪਾਤ੍ਰੇ ਵृਦ੍ਧਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਪਾਤ੍ਰਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਪਿਤਾਮਹਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਯੋਰੁਦਕਂ ਪਵਿਤ੍ਰਞ੍ਚ ਪਿਤृਪਾਤ੍ਰੇ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ ॥ ੧,੨੨੦.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਦਾਦਾ, ਪਰਦਾਦਾ, ਵੱਡੇ ਪਰਦਾਦਿਆਂ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਢੱਕਣ ਹਟਾ ਕੇ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ: "ਓਮ, ਜੋ ਪਿਤਰ ਯਮ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਮਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਹ ਲੋਕ ਸਵਧਾ ਹੋਣ, ਯਜਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਵੇ।" "ਓਮ, ਜੋ ਜੀਵ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਹਨ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਮਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਸੋਭਾ ਸੌ ਸਾਲ ਰਹੇ।" ਇਹ ਦੋ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਦਾਦਾ ਤੇ ਪਰਦਾਦਾ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਵੱਡੇ ਪਰਦਾਦਾ ਦਾ ਪਾਤਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦਾਦਾ ਤੇ ਪਰਦਾਦਾ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਤਃ ਪਿਤृਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਹਸ੍ਤੇ ਪਾਤ੍ਰਸ੍ਥਪਵਿਤ੍ਰਦਾਨਮ੍ । ਪਾਤ੍ਰਸ੍ਥਪੁष੍ਪੇਣ ਸ਼ਿਰਸਃ ਕਰਪਾਦਾਰ੍ਚਨਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਹਸ੍ਤੇऽਨ੍ਯ ਜਲਦਾਨਂਹਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਪਾਤ੍ਰਮੁਤ੍ਥਾਪ੍ਯ ਓਂ ਯਾ ਦਿਵ੍ਯੇਤਿ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਓਂ ਅਮੁਕਗੋਤ੍ਰ ਮਤ੍ਪਿਤਾਮਹ ਅਮੁਕਦੇਵਸ਼ਰ੍ਮਨ੍ ਸਪਤ੍ਨੀਕ ਏष ਤੇ ਅਰ੍ਘ੍ਯਃ ਸ੍ਵਧਾ । ਪਿਤृਪਾਤ੍ਰੇਣੈਵ ਪਿਤਾਮਹਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਹਸ੍ਤੇ ਸ੍ਤੋਕਮਰ੍ਘ੍ਯੋਦਕਂ ਸਪਵਿਤ੍ਰਙ੍ਗृਹੀਤ੍ਵਾਸ੍ਤੋਕਮੁਦਕਂ ਪਿਣ੍ਡਸੇਚਨਾਰ੍ਥਂ ਪਾਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇਣ ਪਿਧਾਯ ਪਿਤृਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਗ੍ਰਕੁਸ਼ੋਪਰਿ ਪਿਤृਭ੍ਯਃ ਸ੍ਤਾਨਮਸੀਤਿ ਅਧੋਮੁਖਪਾਤ੍ਰਸ੍ਥਪਨਮ੍ ॥ ੧,੨੨੦.
ਫਿਰ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਪਾਤਰਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਤਰੇ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਰੱਖ ਕੇ, ਸਿਰ, ਹੱਥ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਪਾਣੀ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਪਾਤਰਾ ਚੁੱਕ ਕੇ, 'ਓਮ, ਹੇ ਦਿਵਤਿਆਂ' ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ 'ਓਮ, ਅਮੁਕ ਗੋਤ੍ਰ ਵਾਲੇ ਮੇਰੇ ਦਾਦਾ, ਅਮੁਕ ਨਾਮ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਇਹ ਤੇਰਾ ਅਰਘ ਹੈ, ਸਵਧਾ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਅਰਘ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਕੁਸ਼ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਪਿੰਡ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਪਾਤਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ, ਦੱਖਣੀ ਕੁਸ਼ ਉੱਤੇ, 'ਇਹ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈ' ਕਹਿ ਕੇ, ਪਾਤਰਾ ਥੱਲੇ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਿਤਾਮਹਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਵृਦ੍ਧਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹੇਭ੍ਯੋ ਗਨ੍ਧਾਦਿਦਾਨਮਗ੍ਨੌਕਰਣਮ੍ । ਅਵਸ਼ਿष੍ਟਾਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਾਦਿਪਾਤ੍ਰੇ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ । ਪਿਤਾਮਹਪਾਤ੍ਰਾਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰਣਪਰ੍ਯਨ੍ਤਕ੍ਰਮੇਣ ਸਮਾਪ੍ਯਾਪਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਪਾਤ੍ਰਾਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰਣਮ੍ । ਅਙ੍ਗੁष੍ਠਨਿਵੇਸ਼ਨਂ ਤਿਲਵਿਕਰਣਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਅਮੁਕਗੋਤ੍ਰ ਏਤਤ੍ਤੇ ਅਨ੍ਨਂ ਸਘृਤਂ ਸਪਾਨੀਯਂ ਸਵ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਪ੍ਰਤਿषਿਦ੍ਧਵਰ੍ਜਿਤਂ ਯੇ ਚਾਤ੍ਰ ਤ੍ਵਾ ਮਨੁਯਾਸ਼੍ਚ ਤ੍ਵਾਮਨੁ ਤਸ੍ਮੈ ਤੇ ਸ੍ਵਧਾ ਇਤਿ ॥ ੧,੨੨੦.
ਦਾਦਿਆਂ, ਪਰਦਾਦਿਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਲਈ ਸੁਗੰਧ ਆਦਿਕ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਪਰਦਾਦਿਆਂ ਆਦਿ ਦੇ ਪਾਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਾਦਿਆਂ ਦੇ ਪਾਤਰੇ ਦੀ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਮੁਕਾ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਪਾਤਰੇ ਦੀ ਵੀ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੰਗੂਠਾ ਰੱਖ ਕੇ ਤੇ ਤਿਲ ਛਿੜਕ ਕੇ, 'ਅਮੁਕ ਗੋਤ੍ਰ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਤੇਰਾ ਘਿਉ ਵਾਲਾ, ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ, ਸਬਜ਼ੀ ਵਾਲਾ, ਮਨਾਹੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਭੋਜਨ ਤੇਰੇ ਲਈ ਤੇ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵਧਾ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤਤੋ ਦੇਵਪ੍ਰਭृਤਿਭ੍ਯ ਅਪੋਸ਼ਾਨਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ । ਅਤਿਥਿਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਅਤਿਧਿਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ । ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਨਵਸਰੇ ਵਿਕਿਰਣਮ੍ । ਪਿਤਾਮਾਹਦੌ ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪਿਤृਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਮੋਂ ਸ੍ਵਦਿਤਂ ਭਵਦ੍ਭਿਰਿਤਿ ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਃ । ਓਂ ਅਮੁਕਗੋਤ੍ਰ ਮਤ੍ਪਿਤਃ ਅਮੁਕਸ਼ਰ੍ਮਨ੍ ਸਪਤ੍ਨੀਕ ਏष ਤੇ ਪਿਣ੍ਡੋ ਯੇ ਚਾਤ੍ਰਤ੍ਵਾਮਨੁਯਾਸ਼੍ਚ ਤ੍ਵਾਮਨੁ ਤਸ੍ਮੈ ਸ੍ਵਧੇਤਿ ਪਿਣ੍ਡਪਾਤ੍ਰਮਚ੍ਛਿਦ੍ਰਮਸ੍ਤੁ । ਤਤਃ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ ਸਿਦ੍ਧਿਵਾਚਨਂ ਸਮਾਪ੍ਯ ਪਿਣ੍ਡਂ ਦ੍ਵਿਧਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਯੇ ਸਮਾਨਾਃ ਸੁਮਨਸ ਇਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਦ੍ਵਯਂ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਪਿਤਾਮਹਵृਦ੍ਧਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਪਾਤ੍ਰੇषੁ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ । ਪਿਣ੍ਡੇषੁ ਗਨ੍ਧਾਦਿਕਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪਿਣ੍ਡਚਾਲਨਮ੍ । ਅਤਿਥਿਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਸ੍ਵਦਿਤਾਦਿਪ੍ਰਸ਼੍ਰਃ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਮਾਚਮਨਮ੍ । ਭੁਕ੍ਤਿਕ੍ਰਮੇਣ ਤਾਮ੍ਬੂਲਦਾਨਮ੍ । ਸੁਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼ਿਤਮਸ੍ਤੁ ਸ਼ਿਵਾ ਆਪਃ ਸਨ੍ਤੁਵृਦ੍ਧਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਕ੍ਰਮੇਣ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਹਸ੍ਤੇ ਜਲਦਾਨਮ੍ । ਗੋਤ੍ਰਸ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ਯ੍ਯਮਸ੍ਤੁ ਪਿਤृਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਹਸ੍ਤੇ ਉਪਤਿष੍ਟਤਾਮਿਤਿ ਸਤਿਜਲਦਾਨਮ੍ ॥ ੧,੨੨੦.
ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਮਹਿਮਾਨ ਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮਹਿਮਾਨ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਤਿਲ ਆਦਿ ਦੀ ਛਿੜਕਾਵਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰਦਾਦਿਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ 'ਓਮ, ਤੁਸੀਂ ਸਵਧਾ ਕਰੋ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। 'ਓਮ, ਅਮੁਕ ਗੋਤ੍ਰ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਅਮੁਕ ਨਾਮ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਇਹ ਤੇਰਾ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਸਵਧਾ, ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਾਤਰਾ ਟੁੱਟਿਆ ਨ ਹੋਵੇ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਸੰਕਲਪ ਤੇ ਸਿੱਧੀ ਦੀ ਵਾਚਨਾ ਕਰਕੇ, ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ, 'ਯੇ ਸਮਾਨਾ ਸੁਮਨਸਾ' ਵਾਲੇ ਦੋ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਹ ਹਿੱਸੇ ਪਰਦਾਦਿਆਂ ਤੇ ਵੱਡੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੇ ਪਾਤਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਦੇ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਿਮਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਵੀ ਸਵਧਾ ਵਾਲਾ ਉਚਾਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਚਮਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭੋਜਨ ਮਗਰੋਂ ਤਾਂਬੂਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ। ਵੱਡੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਗੋਤ੍ਰ ਸਦਾ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ' ਕਹਿ ਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 'ਇਹ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਵੇ' ਕਹਿ ਕੇ।
ਓਂ ਵਾਚ੍ਯਤਾਂ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਓਂ ਪਿਤਾਮਹਾਦਿਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵਧੋਚ੍ਯਤਾਮ੍ । ਅਸ੍ਤੁ ਸ੍ਵਧੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਪਿਤृਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਪਿਤृਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵਧੋਚ੍ਯਤਾਮਿਤਿ । ਅਸ੍ਤੁ ਸ੍ਵਧੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਓਂ ਊਰ੍ਜਂ ਵਹਨ੍ਤੀਰਿਤਿ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਭਿਮੁਖਵਾਰਿਧਾਰਾਤ੍ਯਾਗਃ । ਓਂ ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵਾ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਯਜ੍ਞੇ ਪ੍ਰੀਯਨ੍ਤਾਮਿਤਿ ਦੇਵਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਹਸ੍ਤੇ ਓਂ ਯਵੋਦਕਦਾਨਮ੍ । ਓਂ ਦੇਵਤਾਭ੍ਯ ਇਤਿ ਤ੍ਰਿਰ੍ਜਪਃ ॥ ੧,੨੨੦.
'ਓਮ, ਆਖੋ' ਕਹਿ ਕੇ, ਪਰਦਾਦਿਆਂ ਆਦਿ ਲਈ ਸਵਧਾ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਸਵਧਾ ਹੋਵੇ' ਕਹਿ ਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸਵਧਾ ਆਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਸਵਧਾ ਹੋਵੇ' ਕਹਿ ਕੇ, 'ਓਮ, ਪੋਸ਼ਣ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ' ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਪਾਣੀ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਓਮ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਇਸ ਯਜਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ' ਕਹਿ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਜੌ-ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਓਮ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ' ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ।