ਗਾਯਤ੍ਤ੍ਰੀਚ੍ਛਨ੍ਦੋ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ऋषਿਸ੍ਤ੍ਰਿਪਾਤ੍ । ਸਮੁਦ੍ਰਾਃ ਕੁਕ੍ਸ਼ਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯੌ ਲੋਚਨੌ । ਅਗ੍ਨਿਰ੍ਮੁਖਮ੍ । ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਹृਦਯਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੁਦ੍ਰੌ ਸ਼ਿਰਃ । ਰੁਦ੍ਰਃ ਸ਼ਿਖਾ । ਉਪਨਯ ਨੇ ਵਿਨਿਯੋਗਃ । ਓਂ ਭੂਃ ਪਾਦੇ । ਭੁਵਃ ਜਾਨੁਤਿ । ਸ੍ਵਃ ਹृਦਯੇ । ਮਹਃ ਸ਼ਿਰਸਿ । ਜਨਃ ਸ਼ਿਖਾਯਾਮ੍ । ਤਪਃ ਕਣ੍ਠੇ । ਸਤ੍ਯਂ ਲਲਾਟੇ । ਓਂ ਹृਦਯਾਯ ਨਮਃ । ਓਂ ਭੂਃ ਸ਼ਿਰਸੇ ਸ੍ਵਾਹਾ । ਓਂ ਭੁਵਃ ਸ਼ਿਖਾਯੈ ਵੌषਟ੍ । ਓਂ ਸ੍ਵਃ ਕਵਚਾਯ ਹੁਂ । ਓਂ ਭੂਰ੍ਭੁਵਃ ਸ੍ਵਃ ਅਸ੍ਤ੍ਰਾਯ ਫਟ੍ ॥ ੧,੨੧੭.
ਗਾਇਤਰੀ ਛੰਦ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਪੇਟ ਹਨ, ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਅੱਖਾਂ ਹਨ, ਅਗਨਿ ਮੂੰਹ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਿਲ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਰੁਦਰ ਸਿਰ ਹਨ, ਰੁਦਰ ਚੋਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਪਨਯਨ ਲਈ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਓਂ, ਭੂਹ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ, ਭੁਵਹ ਗੋਡਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਸਵਹ ਦਿਲ ਉੱਤੇ, ਮਹਾ ਸਿਰ ਉੱਤੇ, ਜਨ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਤਪਾ ਗਲੇ ਉੱਤੇ, ਸਤਿ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ। ਓਂ, ਦਿਲ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਓਂ, ਭੂਹ, ਸਿਰ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ। ਓਂ, ਭੁਵਹ, ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਵੌਸ਼ਟ। ਓਂ, ਸਵਹ, ਕਵਚ ਨੂੰ ਹੁੰ। ਓਂ, ਭੂਭੁਵਹਸਵਹ, ਅਸਤਰ ਨੂੰ ਫਟ।
ਓਂ ਭੂਃ ਓਂ ਭੁਵਃ ਓਂ ਸ੍ਵਃ ਓਂ ਮਹਃ ਓਂ ਜਨਃ ਓਂ ਤਪਃ ਓਂ ਸਤ੍ਯਂ ਤਤ੍ਸ੍ਤ੍ਰਿਪਦਾ । ਓਂ ਆਪੋ ਜ੍ਯੋऽਤੀ ਰਸੋऽਮृਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਭੂਰ੍ਭੁਵਃ ਸ੍ਵਰੋਮ੍ । ਓਂ ਸੂਰ੍ਯਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ । ਓਂ ਆਪਃ ਪੁਨਨ੍ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ । ਓਂ ਅਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ ॥ ੧,੨੧੭.
ਓṃ, ਭੂ; ਓṃ, ਭੁਵ; ਓṃ, ਸਵ; ਓṃ, ਮਹ; ਓṃ, ਜਨ; ਓṃ, ਤਪ; ਓṃ, ਸਤ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਹਨ। ਓṃ, ਪਾਣੀ, ਚਾਨਣ, ਰਸ, ਅਮਰਤਾ, ਬ੍ਰਹਮ, ਭੂ, ਭੁਵ, ਸਵ, ਓṃ। ਓṃ, ਸੂਰਜ ਆਦਿ। ਓṃ, ਪਾਣੀ ਸਾਫ ਕਰੇ ਆਦਿ। ਓṃ, ਅੱਗ ਆਦਿ।
ਓਂ ਆਯਾਤੁ ਵਰਦੇ ਦੇਵਿ ! ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਨੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦੇਵਤਾ । ਗਾਯਤ੍ਤ੍ਰੀ ਨਾਮ ਯਾ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾ ਰਕ੍ਤਾਙ੍ਗੀ ਰਕ੍ਤਵਾਸਸਾ । ਵਰਹਂਸਸਮਾਰੂਢਾ ਸ਼੍ਰੀਮਤ੍ਪੁष੍ਕਰਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ॥ ੧,੨੧੭.
ਓਂ, ਦਾਤਰੀ ਦੇਵੀ ਆਵੇ! ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਵੇਲੇ, ਦੇਵੀ ਦਾ ਰੂਪ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੰਧਿਆ ਨੂੰ ਗਾਇਤਰੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਲਾਲ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਲਾਲ ਕੱਪੜੇ ਪਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹ ਵੱਡੇ ਹੰਸ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੈ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਕਮਣ੍ਡਲੁਧਰਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾ ਅਕ੍ਸ਼ਮਾਲਾਵਿਧਾਰਿਣੀ । ਆਯਾਤੁ ਵਰਦਾ ਦੇਵੀ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਸ਼੍ਵੇਤਰੂਪਿਣੀ ॥ ੧,੨੧੭.
ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਮੰਡਲ ਫੜੀ ਹੋਈ, ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ ਤੇ ਅੱਖਮਾਲਾ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਦਾਤਰੀ ਦੇਵੀ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਚਿੱਟੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਵੇ।
ਮਾਹੇਸ਼੍ਵਰੀ ਚ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਸ਼ੁਕ੍ਲਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਮਣ੍ਡਿਤਾ । ਵृषਸ੍ਕਨ੍ਧਸਮਾਰੂਢਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਵਰਧਾਰਿਣੀ ॥ ੧,੨੧੭.
ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਅਤੇ ਸਾਵਿਤਰੀ, ਚਿੱਟੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈਆਂ, ਵੱਛ ਦੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹਨ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਅਤੇ ਵਰ ਫੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਆਯਾਤੁ ਵਰਦਾ ਦੇਵੀ ਅਪਰਾਹ੍ਨੇ ਸਰਸ੍ਵਤੀ । ਅਤਸੀਕੁਸੁਮਪ੍ਰਖ੍ਯਾ ਵੈष੍ਣਵੀ ਗਰੁਡਾਸਨਾ ॥ ੧,੨੧੭.
ਦਾਤਰੀ ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਅਪਰਾਹਨ ਵੇਲੇ ਆਵੇ, ਜੋ ਅਤਸੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਨੀਲੀ ਹੈ, ਵੈਸ਼ਨਵੀ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਪੀਤਵਸ੍ਤ੍ਰਾ ਸ਼ਙ੍ਖਚਕ੍ਰਗਦਾਪਦ੍ਮਸਮਨ੍ਵਿਤਾ । ਸ਼੍ਵੇਤਵਰ੍ਣਾ ਸਮੁਦ੍ਦਿष੍ਟਾ ਰਵਿਮਣ੍ਡਲਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ॥ ੧,੨੧੭.
ਉਹ ਪੀਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਈ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ, ਗਦਾ ਅਤੇ ਕਮਲ ਫੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਰੰਗ ਚਿੱਟਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਵੇਤਪਦ੍ਮਸਨਾਸੀਨਾ ਸ਼੍ਵੇਤਪੁष੍ਪੋਪਸ਼ੋਭਿਤਾ । ਓਂ ਆਪੋ ਹਿष੍ਠਾ ਮਯੋ ਭੁਵਸ੍ਤਾ ਨ ਉਰ੍ਜੇ ਦਧਾਤ ਨਃ ॥ ੧,੨੧੭.
ਉਹ ਚਿੱਟੇ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਹੋਈ, ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਓਂ: ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਆਉਣ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਪਾਲਣ।
ਉਤ੍ਤਰੇ ਸ਼ਿਖਰੇ ਜਾਤੇ ਭੂਮ੍ਯਾਂ ਪਰ੍ਵਤਵਾਸਿਨੀ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਸਮਨੁਜ੍ਞਾਤਾ ਗਚ੍ਛ ਦੇਵਿ ! ਯਥਾਸੁਖਮ੍ ॥ ੧,੨੧੭.
ਉੱਤਰਲੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਵੱਸਦੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਆਗਿਆ ਮਿਲੀ, ਦੇਵੀ, ਹੁਣ ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੁਂਦੀ ਜਾ।
thumb|ਪਾਰ੍ਵਣਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧ. ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੧੮ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ । ਵ੍ਯਾਸ ! ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਮਹਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਦਂ ਨृਣਾਮ੍ । ਪੂਰ੍ਵਂ ਨਿਮਨ੍ਤ੍ਰਯੇਦ੍ਵਿਪ੍ਰਾਨ੍ਵਿਸ਼ੇषਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣਃ ॥ ੧,੨੧੮.
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਵਿਆਸ, ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਉਹ ਸ੍ਰਾਧ਼ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਓ।
ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਪਵੀਤੇਨ ਦੇਵਾਨ੍ਵਾਮੋਪਵੀਤਿਨਾ । ਪਿਤॄਨ੍ਨਿਮਨ੍ਤ੍ਰਯੇਤ੍ਪਾਦੌ ਕ੍ਸ਼ਾਲਯੇਦ੍ਵਾਕ੍ਯਮਨ੍ਤ੍ਰਤਃ ॥ ੧,੨੧੮.
ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਜਨੇਊ ਪਾ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਓ, ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਜਨੇਊ ਪਾ ਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਓ; ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਧੋਵੋ।
ਓਂ ਸ੍ਵਾਗਤਂ ਭਵਦ੍ਭਿਰਿਤਿ ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਃ । ਓਂ ਸੁਸ੍ਵਾਗਤਾਮਿਤਿ ਤੈਰੁਕ੍ਤੇ ਓਂ ਵਿਸ਼੍ਵੇਭ੍ਯੋ ਦੇਵੇਭ੍ਯ ਏਤਤ੍ਪਾਦੋਦਕਮਰ੍ਘ੍ਯਂ ਸ੍ਵਾਹੇਤਿ ਦੇਵਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਪਾਦਯੋਰ੍ਦੇਵਤੀਰ੍ਥੇਨਾਭੁਗ੍ਨਕੁਸ਼ਸਹਿਤਜਲਦਾਨਮ੍ ॥ ੧,੨੧੮.
ਓਂ, 'ਤੁਹਾਡਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ,' ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਖੋ। ਜਦ ਉਹ ਆਖਣ, 'ਅਸੀਂ ਸੁਆਗਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ,' ਤਾਂ, 'ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਪੈਰੀਂ ਪਾਣੀ ਅਰਘ ਹੈ, ਸਵਾਹਾ,' ਕਹਿ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁਸ਼ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਓ।
ਤਤੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਭਿਮੁਖੇਨ ਵਾਮੋਪਵੀਤੇਨਾਮੁਕਗੋਤ੍ਰੇਭ੍ਯੋ ਅਸ੍ਮਤ੍ਪਿਤृਪਿਤਾਮਹਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹੇਭ੍ਯੋ ਯਥਾਨਾਮਸ਼ਰ੍ਮਭ੍ਯ ਏਤਤ੍ਪਾਦੋਦਕਮਰ੍ਘ੍ਯਂ ਸ੍ਵਧੇਤਿ ਪਿਤ੍ਰਾਦਿਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਪਾਦਯੋਃ ਪਿਤृਤੀਰ੍ਥੇਨ ਆਭੁਗ੍ਨਕੁਸ਼ਕੁਸੁਮਸਹਿਤਜਲਦਾਨਮ੍ ॥ ੧,੨੧੮.
ਫਿਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਜਨੇਊ ਪਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਗੋਤਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ, ਦਾਦਾ, ਪਰਦਾਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ, 'ਇਹ ਪੈਰੀਂ ਪਾਣੀ ਅਰਘ ਹੈ, ਸਵਧਾ,' ਕਹਿ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁਸ਼ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਓ।
ਏਵਂ ਮਾਤਾਮਹਾਦਿਭ੍ਯਃ । ਏਤਦਾਚਮਨੀਯਂ ਸ੍ਵਾਹਾ ਸ੍ਵਧੇਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਹਸ੍ਤੇ ਏषਵੋਰ੍ऽਘ੍ਯ ਇਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਹਸ੍ਤੇ ਪੁष੍ਪਦਾਨਮ੍ ॥ ੧,੨੧੮.
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਤਾ-ਪੱਖੀ ਪਿਤਰਾਂ ਆਦਿਕ ਲਈ, 'ਇਹ ਆਚਮਨ ਲਈ ਹੈ, ਸਵਾਹਾ, ਸਵਧਾ,' ਕਹਿ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਅਰਘ ਰੱਖੋ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਚੜ੍ਹਾਓ।
ਓਂ ਸਿਦ੍ਧਮਿਦਮਾਸਨਮਿਹ ਸਿਦ੍ਧਮਿਤ੍ਯਭਿਧਾਯ ਓਂ ਭੂਃ ਓਂ ਭੁਵਃ ਓਂ ਸ੍ਵਃ ਓਂ ਮਹਃ ਓਂ ਜਨਃ ਓਂ ਤਪਃ ਓਂ ਸਤ੍ਯਮਿਤਿ ਸਪ੍ਤਵ੍ਯਾਹृਤਿਭਿਃ ਪੂਰ੍ਵਮੁਖਨ੍ਦੇਵਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋਪਵੇਸ਼ਨਮ੍ । ਉਤ੍ਤਰਦਿਙ੍ਮੁਖਂਪਿਤृਬ੍ਰਾਹ੍ਮਯੋਣੋਪਵੇਸ਼ਨਮ੍ । ਓਂ ਦੇਵਤਾਭ੍ਯਃ ਪਿਤृਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਮਹਾਯੋਗਿਭ੍ਯ ਏਵ ਚ । ਨਮਃ ਸ੍ਵਧਾਯੈ ਸ੍ਵਾਹਾਯੈ ਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਭਵਨ੍ਤੁਤੇ ਇਤਿ ਤ੍ਰਿਰ੍ਜਪੇਤ੍ ॥ ੧,੨੧੮.
ਓਂ, 'ਇਹ ਆਸਨ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਤਿਆਰ ਹੈ,' ਆਖ ਕੇ, ਓਂ ਭੂ: ਓਂ ਭੁਵ: ਓਂ ਸਵ: ਓਂ ਮਹ: ਓਂ ਜਨ: ਓਂ ਤਪ: ਓਂ ਸਤ੍ਯਮ — ਇਹ ਸੱਤ ਉਚਾਰਣ ਕਰਕੇ, ਦੇਵ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਾ ਕੇ ਬਿਠਾਓ, ਪਿਤਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਾ ਕੇ ਬਿਠਾਓ। ਓਂ, 'ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਵੱਡੇ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ, ਸਵਧਾ ਤੇ ਸਵਾਹਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਉਹ ਸਦਾ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿਣ,' ਇਹ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਜਪੋ।
ਓਂ ਪਾਤ੍ਰਮਹਂ ਕਰਿष੍ਯੇ । ਓਂ ਕਰੁष੍ਵੇਤ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਪਾਤ੍ਰੇ ਪਵਿਤ੍ਰਨਿषੇਵਣਮ੍ ॥ ੧,੨੧੮.
ਓਂ, 'ਮੈਂ ਪਾਤਰ ਤਿਆਰ ਕਰਾਂਗਾ।' ਓਂ, 'ਕਰ ਲਓ,' ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਧੋਵੋ।
ਵਿਸ਼੍ਵੇਭ੍ਯੋ ਦੇਵੇਭ੍ਯਃ ਏਤਾਨਿ ਗਨ੍ਧਪੁष੍ਪਧੂਪਦੀਪਵਾਸੋ ਯੁਗਯਜ੍ਞੋ ਪਵੀਤਾਨਿ ਨਮਃ । ਗਨ੍ਧਾਦਿਦਾਨਮਚ੍ਛਿਦ੍ਰਮਸ੍ਤੁ । ਅਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਪ੍ਰਤਿਵਚਨਮ੍ ॥ ੧,੨੧੮.
ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਇਹ ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ, ਧੂਪ, ਦੀਵੇ, ਕਪੜੇ — ਯੁਗ ਦੇ ਯਜਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ ਹਨ। ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖਾਮੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਐਸਾ ਹੋਵੇ — ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਉੱਤਰ ਹੈ।
ਤਤਃ ਪਿਤृਪਿਤਾਮਹਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਾਨਾਂ ਮਾਤਾਮਹਪ੍ਰਮਾਤਾਮਹਵृਦ੍ਧਪ੍ਰਮਾਤਾਮਹਾਨਾਂ ਸਪਤ੍ਨੀਕਾਨਾਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਮਹਂ ਕਰਿष੍ਯੇ ਇਤਿ ਅਨੁਜ੍ਞਾਵਚਨਮ੍ । ਕੁਰੁष੍ਵੇਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਰੁਕ੍ਤੇ । ਓਂ ਦੇਵਤਾਭ੍ਯਃ ਪਿਤृਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਇਤਿਤ੍ਰਿਰ੍ਜਪੇਤ੍ ॥ ੧,੨੧੮.
ਫਿਰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੈ ਕੇ ਕਹੋ: 'ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਦਾਦਾ, ਪਰਦਾਦਾ, ਮਾਤਾ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ ਦੇ ਪਰਦਾਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਡਿਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਲਈ ਸ੍ਰਾਧ ਕਰਾਂਗਾ।' ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਹੇ 'ਕਰੋ', ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਜਪੋ: 'ਓṃ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ।'
ਗਨ੍ਧਪੁष੍ਪੇ ਹਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪਿਤृਪਾਤ੍ਰਮੁਤ੍ਥਾਪ੍ਯ ਯਾ ਦਿਵ੍ਯੇਤਿ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਅਮੁਕਗੋਤ੍ਰਾਸ੍ਮਤ੍ਪਿਤਃ ! ਅਮੁਕਦੇਵਸ਼ਰ੍ਮਨ੍ ! ਸਪਤ੍ਨੀਕ ! ਏष ਤੇऽਰ੍ਘ੍ਯਃ ਸ੍ਵਧਾ । ਅਪਵਿਤ੍ਰਂ ਪਾਤ੍ਰਂ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਕੁਸ਼ੋਪਰਿ ਓਂ ਪਿਤृਭ੍ਯਃ ਸ੍ਥਾਨਮਸੀਤ੍ਯਧੋਮੁਖਪਾਤ੍ਰਸ੍ਥਾਪਨਮ੍ ॥ ੧,੨੧੮.
ਖੁਸ਼ਬੂ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਪਾਤਰ ਚੁੱਕੋ। ਫਿਰ ਪਾਠ ਕਰੋ: 'ਹੇ ਅਮੁਕ ਗੋਤ ਦੇ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ, ਹੇ ਅਮੁਕ ਦੇਵਸ਼ਰਮਣ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਇਹ ਤੇਰਾ ਅਰਘ ਹੈ, ਸਵਧਾ ਸਮੇਤ।' ਫਿਰ ਅਪਵਿੱਤਰ ਪਾਤਰ ਲੈ ਕੇ, ਵਾਂਹ ਪਾਸੇ ਰੱਖੋ, ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਕੁਸ਼ਾ ਉੱਤੇ ਰੱਖੋ ਤੇ ਕਹੋ: 'ਓਮ, ਤੁਸੀਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਥਾਂ ਹੋ,' ਤੇ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਰੱਖ ਦਿਓ।
ਅਪਹਤੇਤਿ ਤ੍ਰਿਰ੍ਯਵਵਿਕਿਰਣਮ੍ । ਓਂ ਨਿਹਨ੍ਮਿ ਸਰ੍ਵਂ ਯਦਮੇਧ੍ਯਵਦ੍ਭਵੇਦ੍ਧਤਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇऽਸੁਰਦਾਨਵਾ ਮਯਾ । ਰਕ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਯਕ੍ਸ਼ਾਃ ਸਪਿਸ਼ਾਚਸਙ੍ਘਾ ਹਤਾ ਮਯਾ ਯਾਤੁਧਾਨਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਇਤਿ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਵਿਕਿਰਣਮ੍ ॥ ੧,੨੧੮.
'ਅਪਹਤ' ਕਹਿ ਕੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਜੌ ਛਿੜਕੋ। 'ਓਮ, ਜੋ ਕੁਝ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਮੈਂ ਸਭ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਸਾਰੇ ਅਸੁਰ ਤੇ ਦਾਨਵ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਯਕਸ਼ ਤੇ ਪਿਸਾਚਾਂ ਦੇ ਟੋਲੇ, ਮੈਂ ਸਭ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤੇ; ਸਾਰੇ ਯਾਤੁਧਾਨ ਵੀ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।' ਇਹ ਸਿੱਧਾਰਥ ਬੀਜ ਛਿੜਕਣ ਦੀ ਰੀਤ ਹੈ।
ਤਤੋ ਧੂਰਿਲੋਚਨਸਂਜ੍ਞਕੇਭ੍ਯੋਦਵੇਭ੍ਯ ਏਤਦਨ੍ਨਂ ਸਘृਤਂ ਸਪਾਨੀਯਂ ਸਵ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਸ੍ਵਾਹੇਤਿ ਵਾਰਿਕੁਸ਼ਾਦ੍ਯੈਰਨੁਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਮ੍ । ਓਂ ਅਨ੍ਨਮਿਦਮਕ੍ਸ਼ਯ੍ਯਮਸ੍ਤੁ ਓਂ ਸਂਙ੍ਕਲ੍ਪਸਿਦ੍ਧਿਰਸ੍ਤੁ ॥ ੧,੨੧੮.
ਫਿਰ ਧੂਰੀਲੋਚਨ ਨਾਮ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਭੋਜਨ ਘੀ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸਵਾਦ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਮੇਤ 'ਸਵਾਹਾ' ਕਹਿ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਕੁਸ਼ ਨਾਲ ਸੰਕਲਪ ਕਰਕੇ ਚੜ੍ਹਾਓ। 'ਓਂ, ਇਹ ਭੋਜਨ ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਓਂ, ਮੇਰਾ ਸੰਕਲਪ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ।'
ਮਹੇਰਣਾਯ ਚਕ੍ਸ਼ੁਸੇ । ਓਂ ਯੋ ਵਃ ਸ਼ਿਵਤਮੋ ਰਸਃ । ਤਸ੍ਯ ਭਾਜਯੇਤੇਹ ਨਃ । ਅਸ਼ਤੀਰਿਵ ਮਾਤਰਃ । ਓਂ ਤਸ੍ਮਾ ਅਰਙ੍ਗਮਾਮ ਵੋ ਯਸ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਯਾਯ ਜਿਨ੍ਵਥ । ਆਪੋ ਜਨ ਯਥਾ ਚ ਨਃ । ਓਂ ਸੁਮਿਤ੍ਰਿਯਾ ਨ ਆਪ ਓषਧਯਃ ਸਨ੍ਤੁ ਓਂ ਦੁਰ੍ਮਿਤ੍ਰਿਯਾਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਸਨ੍ਤੁ ਯੋऽਸ੍ਮਾਨ੍ ਦ੍ਵੇष੍ਟਿ ਯਞ੍ਚ ਵਯਂ ਦ੍ਵਿष੍ਮਃ । ਓਂ ਦ੍ਰੁਪਦਾਦਿਵਮੁਮੁਚਾਨਃ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਃ ਸ੍ਨਾਤੋ ਮਲਾਦਿਵ । ਪੂਤਂ ਪਵਿਤ੍ਰੇਣੇਵਾਜ੍ਯਮਾਪਃ ਸ਼ੁਨ੍ਧਨ੍ਤੁ ਮੈਨਸਃ । ਓਂ ऋਤਂ ਚ ਸਤ੍ਯਂ ਚਾਭੀਦ੍ਧਾਤ੍ਤਪਸੋऽਧ੍ਯਜਾਯਤ । ਤਤੋਰਾਤ੍ਰ੍ਯਜਾਯਤ । ਤਤਃ ਸਮੁਦ੍ਰੋਰ੍ऽਣਵਃ ਸਮੁਦ੍ਰਾਦਰ੍ਣਵਾਦਧਿਸਂਵਤ੍ਸਰੋ ਅਜਾਯਤ । ਅਹੌਰਾਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿਦਧਦ੍ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਮਿषਤੋ ਵਸ਼ੀ । ਸੂਰ੍ਯਾਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸੌ ਧਾਤਾ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਮਕਲ੍ਪਯਤ੍ । ਦਿਵਂ ਚ ਪृਥਿਵੀਂ ਚਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਮਥੋ ਸ੍ਵਃ ॥ ੧,੨੧੭.
ਮਹੇਰਣੇ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ, ਓਂ: ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ ਰਸ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਓਂ: ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਵਾਧਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਜਲੋ, ਸਾਨੂੰ ਵੰਸ਼ ਦਿਓ। ਓਂ: ਜਲ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਭਲੇ ਹੋਣ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਵੈਰੀ ਹਨ ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਵੈਰ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਭਲੇ ਨਾ ਹੋਣ। ਓਂ: ਜਿਵੇਂ ਪਸੀਨਾ ਤੇ ਮੈਲ ਧੋਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜਲ ਸਾਡੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਘੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਓਂ: ਤਪ ਤੋਂ ਸੱਚ ਤੇ ਹਕੀਕਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਫਿਰ ਰਾਤ ਹੋਈ; ਫਿਰ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣਿਆ; ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਸਾਲ ਬਣਿਆ; ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਬਣੇ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਚਨਹਾਰ ਨੇ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਅਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ, ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਅੰਗ ਤੇ ਉੱਚੇ ਲੋਕ ਵੀ ਬਣਾਏ।
ਗਾਯਤ੍ਤ੍ਰ੍ਯਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ऋषਿਰ੍ਗਾਯਤ੍ਤ੍ਰੀਛਨ੍ਦਃ । ਸਵਿਤਾ ਦੇਵਤਾ ਜਪੇ ਵਿਨਿਯੋਗਃ । ਓਂ ਉਦੁਤ੍ਯਂ ਜਾਤਵੇਦਸਂ ਦੇਵਂ ਵਹਨ੍ਤਿ ਕੇਤਵਃ । ਦृਸ਼ੇ ਵਿਸ਼੍ਵਾਯ ਸੂਰ੍ਯਮ੍ । ਓਂ ਚਿਤ੍ਰਂ ਦੇਵਾਨਾਮੁਦਗਾਦਨੀਕਂ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਮਿਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵਰੁਣਸ੍ਯਾਗ੍ਨੇਃ । ਆਪ੍ਰਾ ਦ੍ਯਾਵਾਪृਥਿਵੀ ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਂ ਸੂਰ੍ਯ ਆਤ੍ਮਾ ਜਗਤਸ੍ਤਸ੍ਥੁषਸ਼੍ਚ । ਓਂ ਤਚ੍ਚਕ੍ਸ਼ਰ੍ਦੇਵਹਿਤਂ ਪੁਰਸ੍ਤਾਚ੍ਛੁਕ੍ਰਮੁਚ੍ਚਰਤ੍ । ਪਸ਼੍ਯੇਮ ਸ਼ਰਦਃ ਸ਼ਤਂ ਜੀਵੇਮ ਸ਼ਰਦਃ ਸ਼ਤਮ੍ । ਸ਼ृਣੁਯਾਮ ਸ਼ਰਦਃ ਸ਼ਤਮ੍ । ਓਂ ਵਿਸ਼੍ਵਤਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਰੁਤ ਵਿਸ਼੍ਵਤੋਮੁਖੋਵਿਸ਼੍ਵਤੋ ਬਾਹੁਰੁਤ ਵਿਸ਼੍ਵਤਸ੍ਪਾਤ੍ । ਸਂਬਾਹੁਭ੍ਯਾਂ ਧਮਤਿ ਸਂਪਤ੍ਰੈਦ੍ਯਾਰ੍ਵਾਭੂਮੀ ਜਨਯਨ੍ਦੇਵ ਏਕਃ । ਦੇਵਾ ਗਾਤੁਵਿਦੋ ਨਾਙ੍ਗਵਿਦ੍ਵਾਨਾਦ੍ਭਮਿਤਮਨਸਸ੍ਪਤ ਇਮਂ ਦੇਵਯਜ੍ਞਂ ਸ੍ਵਾਹਾ ਵਾਤੇਧਾਃ ਜਪੇਤ੍ ॥ ੧,੨੧੭.
ਗਾਇਤਰੀ: ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਗਾਇਤਰੀ ਛੰਦ ਹੈ, ਸਵਿਤਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ; ਇਹ ਜਪ ਲਈ ਨਿਯਤ ਹੈ। ਓਂ: ਕਿਰਣਾਂ ਜਾਤਵੇਦਸ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੂਰਜ। ਓਂ: ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸੋਹਣਾ ਚਿਹਰਾ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਜੋ ਮਿਤ੍ਰ, ਵਰੁਣ ਤੇ ਅੱਗ ਦਾ ਨੇਤਰ ਹੈ। ਅਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ ਤੇ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਅੰਗ ਪਹੁੰਚੇ; ਸੂਰਜ ਸਾਰੀ ਚਲਦੀ ਤੇ ਰੁਕੀ ਹੋਈ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਓਂ: ਉਹ ਦਿਵਿਆ ਨੇਤਰ, ਚਮਕਦਾਰ, ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸੋ ਸਾਲ ਵੇਖੀਏ, ਸੋ ਸਾਲ ਜੀਵਣ, ਸੋ ਸਾਲ ਸੁਣੀਏ। ਓਂ: ਜਿਸਦਾ ਨੇਤਰ ਹਰ ਪਾਸੇ, ਚਿਹਰਾ ਹਰ ਪਾਸੇ, ਬਾਂਹਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ, ਪੈਰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਦਾ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਕ ਰੱਬ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਰਚਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ ਰਾਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਅਗਿਆਨੀ ਨਹੀਂ; ਮਨ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਇਹ ਹਵਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ। 'ਸਵਾਹਾ' ਨਾਲ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪੋ।
ਓਂ ਅਦ੍ਯਾਸ੍ਮਿਨ੍ਦੇਸ਼ੇ ਅਮੁਕਮਾਸੇ ਅਮੁਕਰਾਸ਼ਿਙ੍ਗਤੇ ਸਵਿਤਰ੍ਯਮੁਕਤਿਥਾਵਮੁਕਗੋਤ੍ਰਾਣਾਮਸ੍ਮਤ੍ਪਿਤृਪਿਤਾਮਹਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਾਨਾਂ ਯਥਾਨਾਮਸ਼ਰ੍ਮਣਾਂ ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵਪੂਰ੍ਵਕਨ੍ਦृਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਕਰਿष੍ਯੇ । ਓਂ ਵਿਸ਼੍ਵੇਭ੍ਯੋ ਦੇਵਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵਾਹਾ ਓਂ ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵਾਨਾਵਾਹਯਿष੍ਯੇ । ਆਵਾਹਯੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਓਂ ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵਾਃ ਸ ਆਗਤ ਸ਼ृਣੁਤਾਮਿਮਂ ਹਵਮ੍ । ਏਦਂ ਬਰ੍ਹਿਰ੍ਨਿषੀਦਤ ਓਂ ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵਾਃ ਸ਼ृਣੁਤੇਮਂ ਇਵਂ ਮੇ ਯੇ ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ੇ ਯ ਉਪਦ੍ਯਵਿष੍ਟ । ਯੇ ਅਗ੍ਨਿਜਿਹ੍ਵਾ ਉਤ ਵਾ ਯਜਤ੍ਰਾ ਆਸਦ੍ਯਾਸ੍ਮਿਨ੍ਬਰ੍ਹਿषਿ ਮਾਦਯਧ੍ਵਮ੍ । ਓਂ ਓषਧਯਃ ਸਂਵਦਨ੍ਤੇ ਸੋਮੇਨ ਸਹ ਰਾਜ੍ਞਾ । ਯਸ੍ਮੈ ਕृਣੋਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਤਂ ਰਾਜਨ੍ਪਾਰਯਾਮਸਿ । ਓਂ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤੁ ਮਹਾਭਾਗਾ ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵਾ ਮਹਾਬਲਾਃ । ਯੇ ਅਤ੍ਰ ਵਿਹਿਤਾਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਸਾਵਧਾਨਾ ਭਵਨ੍ਤੁ ਤੇ । ਓਂ ਅਪਹਤਾਸੁਰਾ ਰਕ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਵੇਦਿषਦ ਇਤਿ ਤ੍ਰਿਤ੍ਰਿਰ੍ਯਵਵਿਕਿਰਣਮ੍ ॥ ੧,੨੧੮.
ਓਂ, 'ਅੱਜ, ਇਸ ਥਾਂ, ਇਸ ਮਹੀਨੇ, ਇਸ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਸਮੇਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੋਤਾਂ ਲਈ — ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ, ਦਾਦਾ, ਪਰਦਾਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਵਦੇਵਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਸ੍ਰਾਧ਼ ਕਰਾਂਗਾ।' ਓਂ, 'ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਸਵਾਹਾ।' ਓਂ, 'ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਵਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।' ਜਦ 'ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹਾਂ' ਆਖੋ, ਓਂ, 'ਹੇ ਵਿਸ਼ਵਦੇਵੋ, ਆਓ, ਇਹ ਹਵਨ ਸੁਣੋ। ਇਸ ਬਰਸੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠੋ। ਹੇ ਵਿਸ਼ਵਦੇਵੋ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉੱਤੇ ਹਨ, ਜੋ ਯਜਨਾ ਯੋਗ ਹਨ, ਇਸ ਬਰਸੀ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੋ।' ਓਂ, 'ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਸੋਮ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ।' ਓਂ, 'ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵਦੇਵ ਆਉਣ, ਜੋ ਸ੍ਰਾਧ਼ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣ।' ਓਂ, 'ਅਸੁਰ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵੇਦੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋਣ,' ਫਿਰ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਜੌ ਛਿੜਕੋ।
ਓਂ ਸ਼ਨ੍ਨੋ ਦੇਵੀਰਭਿष੍ਟਯ ਆਪੋ ਭਵਨ੍ਤੁ ਪੀਤਯੇ । ਸ਼ਂਯੋਰਭਿਸ੍ਤ੍ਰਵਨ੍ਤੁ ਨ ਇਤਿ ਪਾਤ੍ਰੇ ਜਲਦਾਨਮ੍ । ਓਂ ਯਵੋऽਸਿ ਯਵਯਾਸ੍ਮਦ੍ਵੇषੋ ਯਵਯਾਰਾਤੀਰਿਤਿ ਯਵਦਾਨਮ੍ । ਗਨ੍ਧਦ੍ਵਾਰਾਂ ਦੁਰਾਧਰ੍षਾਂ ਨਿਤ੍ਯਪੁष੍ਟਾਂ ਕਰੀषਿਣੀਮ੍ । ਈਸ਼੍ਵਰੀਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਤਾ (ਤ੍ਵਾ) ਮਿਹੋਪਹ੍ਵਯੇ ਸ਼੍ਰਿਯਮਿਤਿ ਗਨ੍ਧਦਾਨਮ੍ । ਓਂ ਯਾ ਦਿਵ੍ਯਾ ਆਪਃ ਪਯਸਾ ਸਂਬਭੂਵੁਰ੍ਯਾ ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ੌਤ ਪਾਰ੍ਥਵੀਰ੍ਯਾਃ । ਹਿਰਣ੍ਯਵਰ੍ਣਾ ਯਜ੍ਞਿਯਾਸ੍ਤਾਨ ਆਪਃ ਸ਼ਿਵਾਃ ਸ਼ਂ ਸ੍ਯੋਨਾ ਸੁਹਵਾ ਭਵਨ੍ਤੁ । ਏषੋਰ੍ऽਘੋ ਨਮ ਇਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਹਸ੍ਤੇ ਜਲਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾਨੇਨੈਵ ਪਾਤ੍ਰੇਣ ਪਵਿਤ੍ਰਗ੍ਰਹਣਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਂਸ੍ਤ੍ਰਵਂ ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ । ਤਤਃ ਪ੍ਰਥਮਪਾਤ੍ਰੇ ਸਂਸ੍ਤ੍ਰਵਜਲਂ ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਕੁਸ਼ੋਪਰਿ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮੁਖਂ ਸ੍ਥਾਪਨਂ ਕੁਰ੍ਯਤ੍ । ਤਦੁਪਰਿ ਕੁਸ਼ਦਾਨਮ੍ ॥ ੧,੨੧੮.
ਓਂ, 'ਦੇਵੀਆਂ ਜਲ ਪੀਣ ਲਈ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋਣ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਚੰਗਾ ਵਹੇ,' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਓ। ਓਂ, 'ਤੂੰ ਜੌ ਹੈਂ, ਸਾਡਾ ਵੈਰ ਦੂਰ ਕਰ, ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦੂਰ ਕਰ,' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੌ ਚੜ੍ਹਾਓ। 'ਜੋ ਸੁਗੰਧੀ, ਅਟੱਲ, ਸਦਾ ਪਾਲਣ ਵਾਲੀ, ਸਾਰੀਆਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਸੱਦਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਲੱਖਮੀ,' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਗੰਧ ਚੜ੍ਹਾਓ। ਓਂ, 'ਉਹ ਦਿਵਿਆ ਜਲ, ਜੋ ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਬਣੇ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਨ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਯਜਨਾ ਯੋਗ, ਉਹ ਮੰਗਲਮਈ ਜਲ ਸਾਡੇ ਲਈ ਭਲੇ ਤੇ ਦਇਆਲੂ ਹੋਣ।' 'ਇਹ ਅਰਘ ਹੈ, ਨਮਸਕਾਰ,' ਕਹਿ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਿਓ, ਫਿਰ ਉਸੇ ਪਾਤਰ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਕਰੋ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਾਲਾ ਜਲ ਤੇ ਛਾਣਣ ਵਾਲਾ ਪਾਸੇ ਰੱਖੋ। ਫਿਰ, ਪਹਿਲੇ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਛਾਣਿਆ ਪਾਣੀ ਰੱਖੋ, ਕੁਸ਼ ਉੱਤੇ ਸਿੱਧਾ ਰੱਖੋ, ਤੇ ਉੱਤੇ ਕੁਸ਼ ਰੱਖੋ।
ਓਂ ਅਮੁਕਗੋਤ੍ਰੇਬ੍ਯੋऽਸ੍ਮਤ੍ਪਿਤृਪਿਤਾਮਹੇਭ੍ਯੋ ਯਥਾਨਾਮਸ਼ਰ੍ਮਭ੍ਯਃ ਸਪਤ੍ਨੀਕੇਭ੍ਯਃ ਇਦਮਾਸਨਂ ਸ੍ਵਧਾ ਇਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਵਾਮੇ ਆਸਨਦਾਨਮ੍ । ਓਂ ਪਿਤॄਨਾਵਾਹਯਿष੍ਯੇ । ਓਂ । ਆਵਾਹਯੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਓਂ ਉਸ਼ਨ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਾ ਨਿਧੀਮਹ੍ਯੁਸ਼ਨ੍ਤਃ ਸਮਿਧੀਮਹਿ । ਉਸ਼ਨ੍ਨੁ ਸ਼ਤ ਆਵਹ ਪਿਤॄਨ੍ਹਵਿषੇ ਉਤ੍ਤਵੇ । ਓਂ ਆਯਨ੍ਤੁ ਨਃ ਪਿਤਰਃ ਸੌਮ੍ਯਾਸੋऽਗ੍ਨਿष੍ਵਾਤ੍ਤਾਃ ਪਥਿਭਿਰ੍ਦੇਵਯਾਨੈਃ । ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਯਜ੍ਞੇ ਸ੍ਵਧਯਾ ਮਦਨ੍ਤੋऽਧਿਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤੁ ਤੇਵਨ੍ਤ੍ਵਸ੍ਮਾਨਿਤ੍ਯਾਵਾਹਨਮ੍ । ਓਂ ਅਪਹਤਾ ਸੁਰਾ ਰਕ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਵੇਦਿषਦਃ ਇਤਿ ਤਿਲਵਿਕਿਰਣਮ੍ । ਪੂਰ੍ਵਵਕ੍ਤ੍ਰਮੇਣ ਸ੍ਥਾਪਿਤਪਾਤ੍ਰੇषੂਦਕਦਾਨਮ੍ । ਓਂ ਤਿਲੋऽਸਿ ਸੋਮਦੇਵਤ੍ਯੋ ਗੋਸਵੋ ਦੇਵਨਿਰ੍ਮਿਤਃ । ਪ੍ਰਤ੍ਨਮਦ੍ਭਿਃ ਪृਕ੍ਤਃ ਸ੍ਵਧਯਾ ਪਿਤॄਂਲ੍ਲੋਕਾਨ੍ਪ੍ਰੀਣੀਹਿ ਨਃ ਸ੍ਵਾਹਾ ਇਤਿ ਤਿਲਦਾਨਮ੍ ॥ ੧,੨੧੮.
ਓṃ, ਅਮੁਕ ਗੋਤ ਦੇ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ-ਦਾਦਾ, ਨਾਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਲਈ — ਇਹ ਆਸਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਵਧਾ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਆਸਨ ਦੀ ਭੇਟ ਹੈ। ਓṃ, ਮੈਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਓṃ। 'ਸੱਦਾ' ਕਹਿਣ ਤੇ ਜਪੋ: 'ਓṃ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਦੇ ਹਾਂ, ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ; ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਦੇ ਹਾਂ, ਜਲਦੇ ਹੋਏ; ਸੌ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਹਵਨ ਲਈ ਲਿਆਓ।' ਓṃ, ਸਾਡੇ ਸੁਮੀ ਪਿਤਰ, ਅਗਨਿਸਵਾਤ, ਦੇਵ ਮਾਰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਉਣ, ਇਸ ਯਜਨ ਵਿਚ ਸਵਧਾ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਣ। ਓṃ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਵੈਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਣ — ਇਹ ਤਿਲ ਛਿਟਕਾਉਣ ਹੈ। ਪੂਰਬ ਪਾਸੇ ਰੱਖੇ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਪਾਓ। ਓṃ, ਤੂੰ ਤਿਲ ਹੈਂ, ਸੋਮਾ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ, ਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਬਣਾਇਆ, ਪੁਰਾਣੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ; ਸਵਧਾ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਡੀ ਵਾਸਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ — ਸਵਾਹਾ। ਇਹ ਤਿਲ ਦੀ ਭੇਟ ਹੈ।
ਓਂ ਸ਼ੁਨ੍ਧਨ੍ਤਾਂ ਲੋਕਾਃ ਪਿਤृਸਦਨਾਃ ਪਿਤृਸਦਨਮਸਿ । ਅਧੋਮੁਖਪਾਤ੍ਤ੍ਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । ਅਮੁਕਗੋਤ੍ਰੇਭ੍ਯੋऽਸ੍ਮਤ੍ਪਿਤृਪਿਤਾਮਹ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹੇਭ੍ਯਃ ਸਪਤ੍ਨੀਕੇਭ੍ਯ ਏਤਾਨਿ ਗਨ੍ਧਪੁष੍ਪਧੂਪਦੀਪਵਾਸੋਗੁਣਸੋਤ੍ਤਰੀਯਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤਾਨਿ ਵਃ ਸ੍ਵਧਾ ਪਿਤृਤੀਰ੍ਥੇਨ ਗਨ੍ਧਾਦਿਦਾਨਮ੍ । ਗਨ੍ਧਾਦਿਦਾਨਮਕ੍ਸ਼ਯ੍ਯਮਸ੍ਤੁ । ਸਂਕਲ੍ਪਸਿਦ੍ਧਿਰਸ੍ਤੁ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਵਚਨਮ੍ । ਏਵਂ ਮਾਤਾਮਹਾਦੀਨਾਮਨੁਜ੍ਞਾਪਨਾਦਿਕਰ੍ਮ । ਓਂ ਯਾਦਿਵ੍ਯੇਤਿਭੂਮਿਸਂਮਾਰ੍ਜਨਮ੍ । ਤਤੋ ਘृਤਾਕ੍ਤਮਨ੍ਨਂ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਪਵੀਤੀ ਪਿਤृਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਮੋਂ ਅਗ੍ਨੌ ਕਰਣਮਹਂ ਕਰਿष੍ਯੇ । ਓਂ ਕੁਰੁष੍ਵੇਤਿ ਤੇਨੋਕ੍ਤੇ ਓਂ ਅਗ੍ਨਯੇ ਕਵ੍ਯਵਾਹਨਾਯ ਸ੍ਵਾਹਾ ਇਤਿ ਆਹੁਤਿਦ੍ਵਯਂ ਦੇਵਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਹਸ੍ਤੇ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਅਵਸ਼ਿष੍ਟਾਨ੍ਨਂ ਪਿਣ੍ਡਾਰ੍ਥਂ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਅਪਰਮਰ੍ਧਂ ਪਿਤ੍ਰਾਦਿਪਾਤ੍ਰੇ ਮਾਤਾਮਹਾਦਿਪਾਤ੍ਰੇ ਚ ਨਿਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ ॥ ੧,੨੧੮.
ਓਮ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਘਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣ। ਤੁਸੀਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਥਾਂ ਹੋ। ਉਲਟੇ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਛੂਹੋ। ਅਮੁਕ ਗੋਤ ਵਾਲਿਆਂ, ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ, ਦਾਦਾ, ਪਰਦਾਦਾ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਲਈ, ਇਹ ਖੁਸ਼ਬੂ, ਫੁੱਲ, ਧੂਪ, ਦੀਵਾ, ਕਪੜੇ ਤੇ ਜਜਯੋਪਵੀਤ ਸਵਧਾ ਸਮੇਤ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹਨ। ਪਿਤਰ ਤੀਰਥ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ਬੂ ਆਦਿਕ ਦਿਓ। ਇਹ ਖੁਸ਼ਬੂ ਆਦਿਕ ਦੀ ਭੇਟ ਕਦੇ ਮੁੱਕਣ ਨਾ ਪਾਵੇ। ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਬਾਤ ਹੈ। ਇੰਝ ਮਾਤਾ-ਪੱਖੀ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਅਨੁਮਤੀ ਲਈ ਕਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਓਮ, 'ਹੇ ਦਿਵ੍ਯ', ਇਹ ਭੂਮੀ ਸਾਫ ਕਰਨ ਦੀ ਰੀਤ ਹੈ। ਫਿਰ ਘੀ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਲੈ ਕੇ, ਜਜਯੋਪਵੀਤ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਪਾ ਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਹੋ: 'ਓਮ, ਮੈਂ ਅੱਗ ਵਿਚ ਕਰਮ ਕਰਾਂਗਾ।' ਜਦ ਉਹ ਆਖੇ 'ਕਰੋ', ਤਾਂ ਕਹੋ: 'ਓਮ, ਅੱਗ ਦੇ ਕਵ੍ਯਵਾਹਨ ਲਈ ਸਵਾਹਾ,' ਤੇ ਦੋ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਵ-ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦਿਓ। ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਪਿੰਡ ਲਈ ਰੱਖੋ, ਤੇ ਹੋਰ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਮਾਤਾ-ਪੱਖੀ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿਓ।
ਪਾਤ੍ਰਮੁਦ੍ਰਾਦਿ ਨਿਧਾਯ ਕੁਸ਼ਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਅਧੋਮੁਖਾਭ੍ਯਾਂ ਪਾਣਿਭ੍ਯਾਂ ਪਾਤ੍ਰਂ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਓਂ ਪृਥਿਵੀਤੇ ਪਾਤ੍ਰਂ ਦ੍ਯੌਰਪਿਧਾਨਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਮੁਖੇ ਅਮृਤੇ ਅਮृਤਂ ਜੁਹੋਮਿ ਸ੍ਵਾਹਾ ਪਾਤ੍ਰਾਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰਣਮ੍ । ਇਦਂ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਵਿਚਕ੍ਰਮੇ ਤ੍ਰੇਧਾ ਨਿਦਧੇ ਪਦਮ੍ । ਸਮੂਢਮਸ੍ਯ ਪਾਂਸੁਰੇ । ਵਿष੍ਣੋ ਹਵ੍ਯਂਰਕ੍ਸ਼ਸ੍ਵ ਇਤ੍ਯਨ੍ਨਮਧ੍ਯੇ ਅਧੋਮੁਖਦ੍ਵਿਜਾਙ੍ਗੁष੍ਠਨਿਵੇਸ਼ਨਮ੍ ॥ ੧,੨੧੮.
ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਰੱਖ ਕੇ, ਮੋਹਰ ਲਾ ਕੇ, ਕੁਸ਼ਾ ਰੱਖੋ। ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ ਪਾਤਰ ਫੜੋ ਤੇ ਪਾਠ ਕਰੋ: 'ਓਮ, ਧਰਤੀ ਤੇਰਾ ਪਾਤਰ ਹੈ, ਅਕਾਸ਼ ਓਹਦਾ ਢੱਕਣ ਹੈ; ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਸਵਾਹਾ।' ਇਹ ਪਾਤਰ ਦੀ ਸੰਸਕਾਰ ਰੀਤ ਹੈ। 'ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਰੱਖ ਕੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਮਾਪਿਆ, ਉਹ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਭੇਟ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ,' ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਲਟੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਨੂੰ ਰੱਖੋ।
ਤਤੋ ਵਿਪਰੀਤੋਪਵੀਤੇਨ ਸਵ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਸਘृਤਮਨ੍ਨਂ ਪਿਤ੍ਰਾਦਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਪਾਤ੍ਰੇ ਨਿਧਾਯ ਤਦੁਪਰਿ ਭੂਮਿਸਂਲਗ੍ਨਕੁਸ਼ਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਓਂ ਪृਥਿਵੀ ਤੇ ਪਾਤ੍ਰਂ ਇਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਉਤ੍ਤਾਨਾਭ੍ਯਾਂ ਪਾਤ੍ਰਂ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਓਂ ਇਦਂ ਵਿष੍ਣੋਰਿਤ੍ਯਨ੍ਨੋਪਰਿ ਉਤ੍ਤਾਨਂ ਦ੍ਵਿਜਾਙ੍ਗੁष੍ਠਂ ਨਿਵੇਸ਼ਯੇਤ੍ । ਓਂ ਅਪਹਤੇਤਿ ਤਿਲਵਿਕਿਰਣਮ੍ । ਭੂਮਿਪਾਤਿਤਵਾਮਜਾਨੁਃ ਅਮੁਕਗੋਤ੍ਰੇਭ੍ਯਃ ਅਸ੍ਮਤ੍ਪਿਤृਪਿਤਾਮਹੇਭ੍ਯਃ ਸਪਤ੍ਨੀਕੇਭ੍ਯਃ ਏਤਦਨ੍ਨਂ ਸਘृਤਂ ਸਪਾਨੀਯਂ ਸਵ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਪ੍ਰਤਿषਿਦ੍ਧਵਰ੍ਜਿਤਂ ਸ੍ਵਧਾ । ਅਨ੍ਨਂ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ੍ਯ ਓਂ ਊਰ੍ਜਂ ਵਹਨ੍ਤੀਰਮृਤਂ ਘृਤ ਪਯਃ ਕੀਲਾਲਂ ਪਰਿਸ੍ਤ੍ਰੁਤਂ ਸ੍ਵਧਾਸ੍ਤੁ ਤਰ੍ਪਯਤ ਮੇ ਪਿਤਰਮ੍ । ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮੁਖਵਰਿਧਾਰਤ੍ਯਾਗਃ ॥ ੧,੨੧੮.
ਫਿਰ ਉਲਟ ਜਨੇਊ ਪਾ ਕੇ, ਭੋਜਨ, ਘੀ ਤੇ ਸਵਾਦ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਪਾਤਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ। ਉਸ ਉੱਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਛੁੰਨ ਵਾਲੀ ਕੁਸ਼ ਰੱਖੋ। 'ਓਂ, ਧਰਤੀ ਤੇਰਾ ਪਾਤਰ ਹੈ' ਕਹਿ ਕੇ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਪਾਤਰ ਫੜੋ। 'ਓਂ, ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈ' ਕਹਿ ਕੇ, ਭੋਜਨ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਅੰਗੂਠਾ ਰੱਖੋ। 'ਅਪਹਤ' ਕਹਿ ਕੇ ਤਿਲ ਛਿੜਕੋ। ਖੱਬਾ ਘੁੱਟ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, 'ਅਮੁਕ ਗੋਤ ਦੇ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ-ਪਿਤਾਮਾ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਲਈ, ਇਹ ਭੋਜਨ, ਘੀ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਸਵਾਦ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਮਨਾਹੀ ਕੀਤੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਵਧਾ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ' ਕਹੋ। ਸੰਕਲਪ ਕਰਕੇ, 'ਓਂ, ਪੋਸ਼ਣ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਘੀ, ਦੁੱਧ, ਮਿੱਠਾ ਰਸ, ਸਵਧਾ ਹੋਵੇ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰ' ਕਹੋ। ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਪਾਣੀ ਛੱਡੋ।
ਓਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਮਿਦਮਚ੍ਛਿਦ੍ਰਮਸ੍ਤੁ ਓਂ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸਿਦ੍ਧਰਸ੍ਤੁ । ਓਂ ਭੂਰ੍ਭੁਵਃ ਸ੍ਵਸ੍ਤਤ੍ਸਵਿਤੁਰ੍ਵਰੇਣ੍ਯਂ ਭਰ੍ਗੋਦੇਵਸ੍ਯ ਧੀਮਹਿ ਧਿਯੋ ਯੋ ਨਃ ਪ੍ਰਚੋਦਯਾਤਿਤਿ ਵਿਸਜਯਿਤ੍ਵਾ ਓਂ ਮਧੁਵਾਤਾ ऋਤਾਯਤੇ ਮਧੁਕ੍ਸ਼ਰਨ੍ਤੁ ਸਿਨ੍ਧਵਃ ਮਾਧ੍ਵੀਰ੍ਨਃ ਸਨ੍ਤ੍ਵੋषਧੀਰ੍ਮਧੁਨਕ੍ਤਮੁਤੋषਸੋ ਮਧੁਤ੍ਪਾਰ੍ਥਿਵਂ ਰਜਃ । ਮਧੁਦ੍ਯੌਰਸ੍ਤੁ ਨਃ ਪਿਤਾ ਮਧੁਮਾਨ੍ਨੋ ਵਨਸ੍ਪਤਿਃ ਮਧੁਮਾਨਸ੍ਤੁ ਸੂਰ੍ਯੋ ਮਾਧ੍ਵੀਰ੍ਗਾਵੋ ਭਵਨ੍ਤੁ ਨਃ । ਮਧੁ ਮਧੁ ਮਧੁ ਇਤਿ ਜਪਃ ॥ ੧,੨੧੮.
ਓਂ, ਇਹ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਨਿਰਵਿਗਨ ਹੋਵੇ। ਓਂ, ਸੰਕਲਪ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ। ਓਂ, ਭੂ, ਭਵ, ਸਵ — ਅਸੀਂ ਸਵਿਤਾ ਦੇ ਚਾਨਣ ਨੂੰ ਧਿਆਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਸਾਡੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇਵੇ। ਭੋਜਨ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, 'ਮਿੱਠੀ ਹਵਾ ਵਹੇ, ਦਰਿਆ ਮਿੱਠਾ ਵਹੇ, ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਮਿੱਠੀਆਂ ਹੋਣ, ਰਾਤਾਂ ਤੇ ਸਵੇਰ ਮਿੱਠੀਆਂ ਹੋਣ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਧੂੜ ਮਿੱਠੀ ਹੋਵੇ, ਅਸਮਾਨ ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ ਹੋਵੇ, ਰੁੱਖ ਮਿੱਠੇ ਹੋਣ, ਸੂਰਜ ਮਿੱਠਾ ਹੋਵੇ, ਗਾਂਵਾਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਮਿੱਠੀਆਂ ਹੋਣ' ਕਹੋ। 'ਮਿੱਠਾ, ਮਿੱਠਾ, ਮਿੱਠਾ' ਜਪੋ।