ਨੀਵੀਤੀ । ਓਂ ਸਨਕਸ੍ਤृਪ੍ਯਤਾਮ੍ । ਓਂ ਸਨਨ੍ਦਨਸ੍ਤृਪ੍ਯਤਾਮ੍ । ਓਂ ਸਨਾਤਨਸ੍ਤृਪ੍ਯਤਾਮ੍ । ਓਂ ਕਪਿਲਸ੍ਤृਪ੍ਯਤਾਮ੍ । ਓਂ ਆਸੁਰਿਸ੍ਤृਪ੍ਯਤਾਮ੍ । ਓਂ ਵੋਢੁਸ੍ਤृਪ੍ਯਤਾਮ੍ । ਓਂ ਪਞ੍ਚਸ਼ਿਖਸ੍ਤृਪ੍ਯਤਾਮ੍ । ਓਂ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਕਵ੍ਯਵਾਹਸ੍ਤृਪ੍ਯਤਾਮ੍ । ਓਂ ਅਨਲਸ੍ਤृਪ੍ਯਨ੍ਤਾਮ੍ । ਓਂ ਸੋਮਸ੍ਤृਤਾਮ੍ । ਓਂ ਯਮਸ੍ਤृਪ੍ਯਤਾਮ੍ । ਓਂ ਅਰ੍ਯਮਾਤृਪ੍ਯਤਾਮ੍ ॥ ੧,੨੧੫.
ਨੀਵੀਤੀ। ਓਂ, ਸਨਕ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ। ਓਂ, ਸਨੰਦਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ। ਓਂ, ਸਨਾਤਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ। ਓਂ, ਕਪਿਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ। ਓਂ, ਆਸੁਰੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ। ਓਂ, ਵੋਢੁ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ। ਓਂ, ਪੰਚਸ਼ਿਖ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ। ਓਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਕਵ੍ਯ ਵਾਹਕ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ। ਓਂ, ਅਨਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ। ਓਂ, ਸੋਮ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ। ਓਂ, ਯਮ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ। ਓਂ, ਅਰ੍ਯਮਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ।
ਯੇ ਚਾਸ੍ਮਾਕਂ ਕੁਲੇ ਜਾਤਾ ਅਪੁਤ੍ਰਾ ਗੋਤ੍ਰਿਣੋ ਮृਤਾਃ । ਤੇ ਤृਪ੍ਯਨ੍ਤੁ ਮਯਾ ਦਤ੍ਤਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਨਿष੍ਪੀਡਨੋਦਕਮ੍ ॥ ੧,੨੧੫.
ਜੋ ਸਾਡੇ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ, ਪਰ ਬਿਨਾ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਮਰ ਗਏ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਕਪੜੇ ਨੂੰ ਨਿਚੋੜ ਕੇ ਦਿੱਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ।
ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੧੭ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ । ਅਥ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਵਿਧਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨਾਂ ਸਮਾਸਤਃ । ਅਪਵਿਤ੍ਰਃ ਪਵਿਤ੍ਰੋ ਵਾ ਸਰ੍ਵਾਵਸ੍ਥਾਂ ਗਤੋऽਪਿ ਵਾ ॥ ੧,੨੧੭.
ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੁਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਰੀਤ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ,
ਯਃ ਸ੍ਮਰੇਤ੍ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ਂ ਸ ਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਃ ਸ਼ੁਚਿਃ ॥ ੧,੨੧੭.
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕੰਵਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਾਹਰੋਂ ਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਓਂ ਭੂਃ ਓਂ ਭੁਵਃ ਓਂ ਸ੍ਵਃ ਓਂ ਮਹਃ ਓਂ ਜਨਃ ਓਂ ਤਪਃ ਓਂ ਸਤ੍ਯਂ ਤਤ੍ਸ੍ਤ੍ਰਿਪਦਾ । ਓਂ ਆਪੋ ਜ੍ਯੋऽਤੀ ਰਸੋऽਮृਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਭੂਰ੍ਭੁਵਃ ਸ੍ਵਰੋਮ੍ । ਓਂ ਸੂਰ੍ਯਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ । ਓਂ ਆਪਃ ਪੁਨਨ੍ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ । ਓਂ ਅਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ ॥ ੧,੨੧੭.
ਓṃ, ਭੂ; ਓṃ, ਭੁਵ; ਓṃ, ਸਵ; ਓṃ, ਮਹ; ਓṃ, ਜਨ; ਓṃ, ਤਪ; ਓṃ, ਸਤ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਹਨ। ਓṃ, ਪਾਣੀ, ਚਾਨਣ, ਰਸ, ਅਮਰਤਾ, ਬ੍ਰਹਮ, ਭੂ, ਭੁਵ, ਸਵ, ਓṃ। ਓṃ, ਸੂਰਜ ਆਦਿ। ਓṃ, ਪਾਣੀ ਸਾਫ ਕਰੇ ਆਦਿ। ਓṃ, ਅੱਗ ਆਦਿ।
ਓਂ ਆਯਾਤੁ ਵਰਦੇ ਦੇਵਿ ! ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਨੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦੇਵਤਾ । ਗਾਯਤ੍ਤ੍ਰੀ ਨਾਮ ਯਾ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾ ਰਕ੍ਤਾਙ੍ਗੀ ਰਕ੍ਤਵਾਸਸਾ । ਵਰਹਂਸਸਮਾਰੂਢਾ ਸ਼੍ਰੀਮਤ੍ਪੁष੍ਕਰਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ॥ ੧,੨੧੭.
ਓਂ, ਦਾਤਰੀ ਦੇਵੀ ਆਵੇ! ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਵੇਲੇ, ਦੇਵੀ ਦਾ ਰੂਪ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੰਧਿਆ ਨੂੰ ਗਾਇਤਰੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਲਾਲ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਲਾਲ ਕੱਪੜੇ ਪਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹ ਵੱਡੇ ਹੰਸ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੈ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਕਮਣ੍ਡਲੁਧਰਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾ ਅਕ੍ਸ਼ਮਾਲਾਵਿਧਾਰਿਣੀ । ਆਯਾਤੁ ਵਰਦਾ ਦੇਵੀ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਸ਼੍ਵੇਤਰੂਪਿਣੀ ॥ ੧,੨੧੭.
ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਮੰਡਲ ਫੜੀ ਹੋਈ, ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ ਤੇ ਅੱਖਮਾਲਾ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਦਾਤਰੀ ਦੇਵੀ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਚਿੱਟੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਵੇ।
ਮਾਹੇਸ਼੍ਵਰੀ ਚ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਸ਼ੁਕ੍ਲਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਮਣ੍ਡਿਤਾ । ਵृषਸ੍ਕਨ੍ਧਸਮਾਰੂਢਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਵਰਧਾਰਿਣੀ ॥ ੧,੨੧੭.
ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਅਤੇ ਸਾਵਿਤਰੀ, ਚਿੱਟੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈਆਂ, ਵੱਛ ਦੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹਨ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਅਤੇ ਵਰ ਫੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਆਯਾਤੁ ਵਰਦਾ ਦੇਵੀ ਅਪਰਾਹ੍ਨੇ ਸਰਸ੍ਵਤੀ । ਅਤਸੀਕੁਸੁਮਪ੍ਰਖ੍ਯਾ ਵੈष੍ਣਵੀ ਗਰੁਡਾਸਨਾ ॥ ੧,੨੧੭.
ਦਾਤਰੀ ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਅਪਰਾਹਨ ਵੇਲੇ ਆਵੇ, ਜੋ ਅਤਸੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਨੀਲੀ ਹੈ, ਵੈਸ਼ਨਵੀ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਪੀਤਵਸ੍ਤ੍ਰਾ ਸ਼ਙ੍ਖਚਕ੍ਰਗਦਾਪਦ੍ਮਸਮਨ੍ਵਿਤਾ । ਸ਼੍ਵੇਤਵਰ੍ਣਾ ਸਮੁਦ੍ਦਿष੍ਟਾ ਰਵਿਮਣ੍ਡਲਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ॥ ੧,੨੧੭.
ਉਹ ਪੀਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਈ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ, ਗਦਾ ਅਤੇ ਕਮਲ ਫੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਰੰਗ ਚਿੱਟਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਵੇਤਪਦ੍ਮਸਨਾਸੀਨਾ ਸ਼੍ਵੇਤਪੁष੍ਪੋਪਸ਼ੋਭਿਤਾ । ਓਂ ਆਪੋ ਹਿष੍ਠਾ ਮਯੋ ਭੁਵਸ੍ਤਾ ਨ ਉਰ੍ਜੇ ਦਧਾਤ ਨਃ ॥ ੧,੨੧੭.
ਉਹ ਚਿੱਟੇ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਹੋਈ, ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਓਂ: ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਆਉਣ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਪਾਲਣ।
ਉਤ੍ਤਰੇ ਸ਼ਿਖਰੇ ਜਾਤੇ ਭੂਮ੍ਯਾਂ ਪਰ੍ਵਤਵਾਸਿਨੀ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਸਮਨੁਜ੍ਞਾਤਾ ਗਚ੍ਛ ਦੇਵਿ ! ਯਥਾਸੁਖਮ੍ ॥ ੧,੨੧੭.
ਉੱਤਰਲੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਵੱਸਦੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਆਗਿਆ ਮਿਲੀ, ਦੇਵੀ, ਹੁਣ ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੁਂਦੀ ਜਾ।
thumb|ਪਾਰ੍ਵਣਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧ. ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੧੮ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ । ਵ੍ਯਾਸ ! ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਮਹਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਦਂ ਨृਣਾਮ੍ । ਪੂਰ੍ਵਂ ਨਿਮਨ੍ਤ੍ਰਯੇਦ੍ਵਿਪ੍ਰਾਨ੍ਵਿਸ਼ੇषਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣਃ ॥ ੧,੨੧੮.
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਵਿਆਸ, ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਉਹ ਸ੍ਰਾਧ਼ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਓ।
ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਪਵੀਤੇਨ ਦੇਵਾਨ੍ਵਾਮੋਪਵੀਤਿਨਾ । ਪਿਤॄਨ੍ਨਿਮਨ੍ਤ੍ਰਯੇਤ੍ਪਾਦੌ ਕ੍ਸ਼ਾਲਯੇਦ੍ਵਾਕ੍ਯਮਨ੍ਤ੍ਰਤਃ ॥ ੧,੨੧੮.
ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਜਨੇਊ ਪਾ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਓ, ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਜਨੇਊ ਪਾ ਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਓ; ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਧੋਵੋ।
ਓਂ ਸ੍ਵਾਗਤਂ ਭਵਦ੍ਭਿਰਿਤਿ ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਃ । ਓਂ ਸੁਸ੍ਵਾਗਤਾਮਿਤਿ ਤੈਰੁਕ੍ਤੇ ਓਂ ਵਿਸ਼੍ਵੇਭ੍ਯੋ ਦੇਵੇਭ੍ਯ ਏਤਤ੍ਪਾਦੋਦਕਮਰ੍ਘ੍ਯਂ ਸ੍ਵਾਹੇਤਿ ਦੇਵਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਪਾਦਯੋਰ੍ਦੇਵਤੀਰ੍ਥੇਨਾਭੁਗ੍ਨਕੁਸ਼ਸਹਿਤਜਲਦਾਨਮ੍ ॥ ੧,੨੧੮.
ਓਂ, 'ਤੁਹਾਡਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ,' ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਖੋ। ਜਦ ਉਹ ਆਖਣ, 'ਅਸੀਂ ਸੁਆਗਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ,' ਤਾਂ, 'ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਪੈਰੀਂ ਪਾਣੀ ਅਰਘ ਹੈ, ਸਵਾਹਾ,' ਕਹਿ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁਸ਼ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਓ।
ਤਤੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਭਿਮੁਖੇਨ ਵਾਮੋਪਵੀਤੇਨਾਮੁਕਗੋਤ੍ਰੇਭ੍ਯੋ ਅਸ੍ਮਤ੍ਪਿਤृਪਿਤਾਮਹਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹੇਭ੍ਯੋ ਯਥਾਨਾਮਸ਼ਰ੍ਮਭ੍ਯ ਏਤਤ੍ਪਾਦੋਦਕਮਰ੍ਘ੍ਯਂ ਸ੍ਵਧੇਤਿ ਪਿਤ੍ਰਾਦਿਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਪਾਦਯੋਃ ਪਿਤृਤੀਰ੍ਥੇਨ ਆਭੁਗ੍ਨਕੁਸ਼ਕੁਸੁਮਸਹਿਤਜਲਦਾਨਮ੍ ॥ ੧,੨੧੮.
ਫਿਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਜਨੇਊ ਪਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਗੋਤਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ, ਦਾਦਾ, ਪਰਦਾਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ, 'ਇਹ ਪੈਰੀਂ ਪਾਣੀ ਅਰਘ ਹੈ, ਸਵਧਾ,' ਕਹਿ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁਸ਼ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਓ।
ਏਵਂ ਮਾਤਾਮਹਾਦਿਭ੍ਯਃ । ਏਤਦਾਚਮਨੀਯਂ ਸ੍ਵਾਹਾ ਸ੍ਵਧੇਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਹਸ੍ਤੇ ਏषਵੋਰ੍ऽਘ੍ਯ ਇਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਹਸ੍ਤੇ ਪੁष੍ਪਦਾਨਮ੍ ॥ ੧,੨੧੮.
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਤਾ-ਪੱਖੀ ਪਿਤਰਾਂ ਆਦਿਕ ਲਈ, 'ਇਹ ਆਚਮਨ ਲਈ ਹੈ, ਸਵਾਹਾ, ਸਵਧਾ,' ਕਹਿ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਅਰਘ ਰੱਖੋ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਚੜ੍ਹਾਓ।
ਓਂ ਸਿਦ੍ਧਮਿਦਮਾਸਨਮਿਹ ਸਿਦ੍ਧਮਿਤ੍ਯਭਿਧਾਯ ਓਂ ਭੂਃ ਓਂ ਭੁਵਃ ਓਂ ਸ੍ਵਃ ਓਂ ਮਹਃ ਓਂ ਜਨਃ ਓਂ ਤਪਃ ਓਂ ਸਤ੍ਯਮਿਤਿ ਸਪ੍ਤਵ੍ਯਾਹृਤਿਭਿਃ ਪੂਰ੍ਵਮੁਖਨ੍ਦੇਵਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋਪਵੇਸ਼ਨਮ੍ । ਉਤ੍ਤਰਦਿਙ੍ਮੁਖਂਪਿਤृਬ੍ਰਾਹ੍ਮਯੋਣੋਪਵੇਸ਼ਨਮ੍ । ਓਂ ਦੇਵਤਾਭ੍ਯਃ ਪਿਤृਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਮਹਾਯੋਗਿਭ੍ਯ ਏਵ ਚ । ਨਮਃ ਸ੍ਵਧਾਯੈ ਸ੍ਵਾਹਾਯੈ ਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਭਵਨ੍ਤੁਤੇ ਇਤਿ ਤ੍ਰਿਰ੍ਜਪੇਤ੍ ॥ ੧,੨੧੮.
ਓਂ, 'ਇਹ ਆਸਨ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਤਿਆਰ ਹੈ,' ਆਖ ਕੇ, ਓਂ ਭੂ: ਓਂ ਭੁਵ: ਓਂ ਸਵ: ਓਂ ਮਹ: ਓਂ ਜਨ: ਓਂ ਤਪ: ਓਂ ਸਤ੍ਯਮ — ਇਹ ਸੱਤ ਉਚਾਰਣ ਕਰਕੇ, ਦੇਵ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਾ ਕੇ ਬਿਠਾਓ, ਪਿਤਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਾ ਕੇ ਬਿਠਾਓ। ਓਂ, 'ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਵੱਡੇ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ, ਸਵਧਾ ਤੇ ਸਵਾਹਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਉਹ ਸਦਾ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿਣ,' ਇਹ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਜਪੋ।
ਓਂ ਪਾਤ੍ਰਮਹਂ ਕਰਿष੍ਯੇ । ਓਂ ਕਰੁष੍ਵੇਤ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਪਾਤ੍ਰੇ ਪਵਿਤ੍ਰਨਿषੇਵਣਮ੍ ॥ ੧,੨੧੮.
ਓਂ, 'ਮੈਂ ਪਾਤਰ ਤਿਆਰ ਕਰਾਂਗਾ।' ਓਂ, 'ਕਰ ਲਓ,' ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਧੋਵੋ।
ਪ੍ਰਾਚੀਨਾਵੀਤੀ । ਓਂ ਅਗ੍ਨਿष੍ਵਾਤ੍ਤਾਃ ਪਿਤਰਸ੍ਤृਪ੍ਯਨ੍ਤਾਮ੍ । ਓਂ ਸੋਮਪਾਃ ਪਿਤਰਸ੍ਤृਪ੍ਯਨ੍ਤਾਮ੍ । ਓਂ ਬਰ੍ਹਿषਦਃ ਪਿਤਰਸ੍ਤृਪ੍ਯਨ੍ਤਾਮ੍ । ਯਮਾਯ ਨਮਃ । ਧਰ੍ਮਰਾਜਾਯ ਨਮਃ । ਮृਤ੍ਯਵੇ ਨਮਃ । ਅਨ੍ਤਕਾਯ ਨਮਃ । ਵੈਵਸ੍ਵਤਾਯ ਨਮਃ । ਕਾਲਾਯ ਨਮਃ । ਸਰ੍ਵਭੂਤਕ੍ਸ਼ਯਾਯ ਨਮਃ । ਔਦੁਮ੍ਬਰਾਯ ਨਮਃ! ਦਧ੍ਨਾਯ ਨਮਃ । ਨੀਲਾਯ ਨਮਃ । ਪਰਮੇष੍ਠਿਨੇ ਨਮਃ । ਵृਕੋਦਰਾਯ ਨਮਃ । ਚਿਤ੍ਰਾਯ ਨਮਃ । ਚਿਤ੍ਰਗੁਪ੍ਤਾਯ ਨਮਃ ॥ ੧,੨੧੫.
ਪ੍ਰਾਚੀਨਾਵੀਤੀ। ਓਂ, ਅਗਨਿਸ਼ਵਾਤ ਪਿਤਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ। ਓਂ, ਸੋਮਪਾ ਪਿਤਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ। ਓਂ, ਬਰਹਿਸ਼ਦ ਪਿਤਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ। ਯਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਧਰਮਰਾਜ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਮੌਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਅੰਤਕ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਕਾਲ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਔਦੁੰਬਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਦਧਨਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਨੀਲ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਚਿਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਸ੍ਤਮ੍ਬਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਜਗਤ੍ਤृਪ੍ਯਤੁ । ਓਂ ਪਿਤृਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵਧਾ ਨਮਃ । ਓਂ ਪਿਤਾਮਹੇਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵਧਾ ਨਮਃ । ਓਂ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹੇਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵਧਾ ਨਮਃ । ਓਂ ਮਾਤृਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵਧਾਨਮਃ । ਓਂ ਪਿਤਾਮਹੀਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵਧਾ ਨਮਃ । ਓਂ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹੀਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵਧਾ ਨਮਃ । ਓਂ ਮਾਤਾਮਹੇਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵਧਾ ਨਮਃ । ਓਂ ਪ੍ਰਮਾਤਾਮਹੇਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵਧਾ ਨਮਃ । ਓਂ ਵृਦ੍ਧਪ੍ਰਮਾਤਾਮਹੇਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵਧਾਨਮਃ ਤृਪ੍ਯਤਾਮਿਤਿ । ਉਦੀਰਤਾਮਵਰ ਉਤ੍ਪਰਾਸੋ ਉਨ੍ਮਧ੍ਯਮਾਃ ਪਿਤਰਃ ਸੋਮ੍ਯਾਸਃ । ਅਸੁਂਯ ਈਯੁਰਵृਕਾ ऋਤਜ੍ਞਾਸ੍ਤੇਨੋऽਵਨ੍ਤੁਪਿਤਰੋਹਵੇषੁ । ਗੋਤ੍ਰੋਚ੍ਚਾਰਣੇਨ ਪ੍ਰਥਮਾਞ੍ਜਲਿਃ ਪਿਤੁਃ । ਓਂ ਅਙ੍ਗਿਰਸੋ ਨਃ ਪਿਤਰੋਦृ । ਅਥਰ੍ਵਾਣੋਭृਗਵਃਦृ । ਤੇषਾਂ ਵਯਂ ਸੁਮਤੌ ਯਜ੍ਞਿਯਾਨਾਂ ਅਪਿ ਭਦ੍ਰੇ ਸੌਮਨਸੇ ਸ੍ਯਾਮ । ਓਂ ਆਯਨ੍ਤੁ ਨਃ ਪਿਤਰਃ ਸੌਮ੍ਯਾਸੋਗ੍ਨਿष੍ਵਾਤ੍ਤਾਃ ਪਥਿਭਿਰ੍ਦੇਵਯਾਨੈਃ । ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਯਜ੍ਞੇ ਸ੍ਵਧਯਾ ਮਦਨ੍ਤੋऽਧਿਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤੁ ਤੇऽਵਨ੍ਤ੍ਵਸ੍ਮਾਨ੍ ॥ ੧,੨੧੫.
ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਤੰਭ ਤੱਕ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਵੇ। ਓਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਵਧਾ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ। ਓਂ, ਦਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸਵਧਾ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ। ਓਂ, ਪਰਦਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸਵਧਾ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ। ਓਂ, ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਵਧਾ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ। ਓਂ, ਦਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵਧਾ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ। ਓਂ, ਪਰਦਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵਧਾ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ। ਓਂ, ਮਾਤਾ-ਪੱਖ ਵਾਲੇ ਦਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸਵਧਾ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ। ਓਂ, ਮਾਤਾ-ਪੱਖ ਵਾਲੇ ਪਰਦਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸਵਧਾ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ। ਓਂ, ਵੱਡੇ ਮਾਤਾ-ਪੱਖ ਵਾਲੇ ਪਰਦਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸਵਧਾ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ, ਉਹ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣ। ਹੇ ਓਹੋ ਪਿਤਰੋ, ਜੋ ਹੇਠਲੇ, ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹਨ, ਜੋ ਸੋਹਣੇ, ਚਲੇ ਗਏ, ਜਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਪਾਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਸਾਡੀ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਬੁਲਾਵੇ 'ਚ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ। ਗੋਤ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਕੇ, ਪਹਿਲੀ ਅੰਜਲੀ ਪਿਤਾ ਲਈ। ਓਂ, ਸਾਡੇ ਪਿਤਰ ਅੰਗਿਰਸ ਹਨ। ਅਥਰਵਨ ਤੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੀ ਸਾਡੇ ਪਿਤਰ ਹਨ। ਉਹ ਯੋਗ ਪਿਤਰ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ, ਅਸੀਂ ਭਲੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹੋਈਏ। ਓਂ, ਸਾਡੇ ਸੋਹਣੇ ਅਗਨਿਸ਼ਵਾਤ ਪਿਤਰ, ਦੇਵ ਮਾਰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਇਸ ਯਜਨ 'ਚ ਆਉਣ, ਸਵਧਾ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਣ।
ਓਂ ਊਰ੍ਜਂ ਵਹਨ੍ਤੀਰਮृਤਂ ਘृਤਂ ਪਯਃ ਕੀਲਾਲਂ ਪਰਿਸ੍ਨੁਤਂ ਸ੍ਵਧਾ ਸ੍ਥ ਤਰ੍ਪਯਤ ਮੇ ਪਿਤॄਨ੍ । ਓਂ ਪਿਤृਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵਧਾ ਨਮਃ । ਓਂ ਪਿਤਾਮਹੇਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵਧਾ ਨਮਃ । ਓਂ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹੇਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵਧਾਨ ਨਮਃ । ਓਂ ਮਾਤਾਮਹੇਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵਧਾ ਨਮਃ । ਓਂ ਪ੍ਰਮਾਤਾਮਹੇਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵਧਾ ਨਮਃ । ਓਂ ਵृਦ੍ਧਪ੍ਰਮਾਤਾਮਹੇਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵਧਾ ਨਮਃ । ਪਿਤਾਮਹਸ੍ਯਦृ । ਓਂ ਅਕ੍ਸ਼ਨ੍ਪਿਤਰੋ ਅਮੀਮਦਨ੍ਤ ਪਿਤਰੋ ਅਮੀ ਤृਪ੍ਯਨ੍ਤਃ ਪਿਤਰਃ ਸ਼ੁਂ(ਸ੍ਵ) ਧਧ੍ਵਂ ਪਿਬੇਹ ਪਿਤਰੋऽਪਿ ਵਾਨਤ੍ਰਯਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼੍ਰਯਾਂਸ਼੍ਚ ਭਵਨਪਵਿਤ੍ਰਤ੍ਵਾ ਰਥਪਤਿ ਤੇ ਜਾਤਵੇਦਾਃ ਸ੍ਵਧਾਭਿਰ੍ਯਜ੍ਞਂ ਸੁਕृਤਂ ਜੁਪਸ੍ਵ? । ਓਂ ਣਦੁਵਾਤਾ ऋਤਾਯਤੇ ਮਧੁ ਕ੍ਸ਼ਰਨ੍ਤਿ ਸਿਨ੍ਧਵਃ । ਮਾਧ੍ਵੀਰ੍ਨਃ ਸਨ੍ਤ੍ਵੋषਧੀਰ੍ਮਧੁਨਕ੍ਤਮੁਤੋषਸੋ ਮਧੁਮਤ੍ਪਾਰ੍ਥਿਵਂ ਰਜਃ । ਮਧੁ ਦ੍ਯੌਰਸ੍ਤੁ ਨਃ ਪਿਤਾ ਮਧੁ ਮਾਨ੍ਨੋ ਵਨਸ੍ਪਤਿਰ੍ਮਧੁਭਾਮਸ੍ਤੁ ਸੂਰ੍ਯੋ ਮਾਧ੍ਵੀਰ੍ਗਾਵੋ ਭਵਨ੍ਤੁ ਨਃ ॥ ੧,੨੧੫.
ਓṃ, ਜੋ ਪੋਸ਼ਣ, ਅਮਰਤਾ, ਘਿਉਂ, ਦੁੱਧ, ਸ਼ਹਦ ਤੇ ਹੋਰ ਮਿੱਠੇ ਪਦਾਰਥ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸ੍ਵਧਾ ਹੋ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੋ। ਓṃ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਵਧਾ ਸਮੇਤ ਨਮਸਕਾਰ। ਓṃ, ਦਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸ੍ਵਧਾ ਸਮੇਤ ਨਮਸਕਾਰ। ਓṃ, ਪਰਦਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸ੍ਵਧਾ ਸਮੇਤ ਨਮਸਕਾਰ। ਓṃ, ਨਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਸ੍ਵਧਾ ਸਮੇਤ ਨਮਸਕਾਰ। ਓṃ, ਪਰਨਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਸ੍ਵਧਾ ਸਮੇਤ ਨਮਸਕਾਰ। ਓṃ, ਵੱਡੇ ਪਰਨਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਸ੍ਵਧਾ ਸਮੇਤ ਨਮਸਕਾਰ। ਦਾਦਿਆਂ ਲਈ: ਓṃ, ਪਿਤਰ ਕਦੇ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਹ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ੍ਵਧਾ ਪੀ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੀਣ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ, ਰਥ ਦੇ ਮਾਲਕ ਤੇ ਜਾਤਵੇਦ, ਸ੍ਵਧਾ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਯਜਨ ਕਰ। ਓṃ, ਹਵਾ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਦਰਿਆ ਮਿੱਠਾਸ ਨਾਲ ਵਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਮਿੱਠੀਆਂ ਹੋਣ, ਰਾਤਾਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਹੋਣ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਰੇਤ ਮਿੱਠਾ ਹੋਵੇ, ਅਸਮਾਨ ਸਾਡਾ ਪਿਉ ਹੋਵੇ, ਦਰੱਖਤ ਸਾਡੇ ਲਈ ਮਿੱਠੇ ਹੋਣ, ਸੂਰਜ ਸਾਡੇ ਲਈ ਮਿੱਠਾ ਹੋਵੇ, ਗਾਂਵਾਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਮਿੱਠੀਆਂ ਹੋਣ।
ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਸ੍ਯਾਞ੍ਜਲਿਦਾਨਮ੍ । ਓਂ ਨਮੋ ਵਃ ਪਿਤਰੋ ਰਸਾਯ ਨਮੋ ਵਃ ਪਿਤਰਃ ਸ਼ੁष੍ਮਾਯ ਨਮੋ ਵਃ ਪਿਤਰੋ ਜੀਵਾਯ ਨਮੋ ਵਃ ਪਿਤਰਃ ਸ੍ਵਧਾਯੈ ਨਮੋ ਵਃ ਪਿਤਰੋ ਘੋਰਾਯ ਨਮੋ ਵਃ ਪਿਤਰੋ ਮਨ੍ਯਵੇ । ਨਮੋ ਵਃ ਪਿਤਰੋ ਗृਹਾਨ੍ਨ ਪਿਤਰੋ ਦਤ੍ਤਃ । ਨਮੋ ਵਃ ਪਿਤਰੋ ਦਧ੍ਮੇ ਤਦ੍ਵਃ ਪਿਤਰੋ ਵਾਸਃ । ਮਾਤਾਮਹਾਨਾਂ ਤ੍ਰਿਰਞ੍ਜਲਿਦृ । ਤਤੋ ਮਾਤ੍ਰਾਦੀਨਾਨ੍ਦृ ॥ ੧,੨੧੫.
ਪਰਦਾਦਿਆਂ ਲਈ ਅੰਜਲੀ ਦੀ ਭੇਟ: ਓṃ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤੁਸੀਂ ਤਾਕਤ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤੁਸੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤੁਸੀਂ ਸ੍ਵਧਾ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤੁਸੀਂ ਭਿਆਨਕ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤੁਸੀਂ ਗੁੱਸਾ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਘਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਦੱਤੇ ਹੋਏ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਦਹੀਂ ਵਾਲੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਕਪੜੇ ਵਾਲੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਨਾਨਿਆਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਅੰਜਲੀ। ਫਿਰ ਮਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ।
ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੧੬ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ । ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਹੋਮਲਕ੍ਸ਼ਣਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ । ਪ੍ਰਜ੍ਵਾਲ੍ਯ ਚਾਗ੍ਨਿਂ ਪਰ੍ਯੁਕ੍ਸ਼੍ਯਓਂ ਕ੍ਰष੍ਯਾਦਮਗ੍ਨਿਂ ਪ੍ਰਹਿਣੋਮਿ ਦੂਰਂ ਯਮਰਾਜ੍ਯਂ ਗਚ੍ਛਤੁ ਰਿਪ੍ਰਵਾਹਃ । ਇਹੈਵਾਯਮਿਤਰੋ ਜਾਤਵੇਦਾ ਦੇਵੇਭ੍ਯੋ ਹਵ੍ਯਂ ਵਹਤੁ ਪ੍ਰਜਾਨਤ੍ । ਓਂ ਪਾਵਕ ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰ ਇਦਮਾਸਨਂ ਅਰਣੀਗਰ੍ਭਸਂਸ੍ਕृਤਤੇਜੋਰੂਪ ਮਹਾਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਮੁਹੂਰ੍ਤਾਸ੍ਤ੍ਰਿषੁ ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰਂ ਪ੍ਰਤਿਬੋਧਯਾਮਿ । ਓਂ ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰੇ ਨ ਉਭਯਂ ਆਪ੍ਰਯਾਤੁ ਪਰਾਵਤਃ ਅਗ੍ਨਿਰ੍ਨ ਸ੍ਵਦ੍ਯੁਤੀਰੂਪਪृष੍ਠੋ ਦਿਵਿ ਪृष੍ਠੋऽਸ਼੍ਵਿ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਪृष੍ਠਾ ਵਿਵੇਵਾ ਓषਧੀਚਾਵਿਵੇਸ਼ ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰਃ ਸਹਸਾ ਪृष੍ਠੋऽਗ੍ਨਿਃ ਨਮੋ ਦਿਵ੍ਯ ਸ षष੍ਠਾਂ ਨਕ੍ਤਮ੍ ॥ ੧,੨੧੬.
ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਹੋਮ ਦੇ ਚੰਗੇ ਲੱਛਣ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਅੱਗ ਬਾਲ ਕੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਕੇ, 'ਓṃ, ਮੈਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਦੂਰ ਭੇਜਦਾ ਹਾਂ; ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਧਾਰ ਯਮ ਦੇ ਲੋਕ ਚਲੀ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਜਾਤਵੇਦ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੇ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਹਵਨ ਚੜ੍ਹਾਵੇ।' ਓṃ, ਪਾਵਕ, ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ, ਇਹ ਤੇਰੀ ਆਸਨ ਹੈ, ਜੋ ਅਰਣੀ ਦੀ ਗੋਦ ਤੋਂ ਬਣੀ ਤੇ ਰੌਸ਼ਨ ਰੂਪ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਤਿੰਨ ਵੇਲੇ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਓṃ, ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ, ਅੱਗ ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਤੇ, ਘੋੜੇ ਦੀ ਪਿੱਠ ਤੇ, ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ, ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਅਚਾਨਕ ਪਿੱਠ ਤੇ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਛੇਵੇਂ ਨੰਬਰ ਤੇ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਹੋਵੇ।
ਓਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤਯੇ ਸ੍ਵਾਹਾ । ਓਂ ਸੋਮਾਯ ਸ੍ਵਾਹਾ । ਓਂ ਬृਹਸ੍ਪਤਯੇ ਸ੍ਵਾਹਾ । ਓਂ ਅਗ੍ਨਿषੋਮਾਭ੍ਯਾਂ ਸ੍ਵਾਹਾ । ਓਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਗ੍ਨਿਭ੍ਯਾਂ ਸ੍ਵਾਹਾ । ਓਂ ਦ੍ਯਾਵਾਪृਥਿਵੀਭ੍ਯਾਂ ਸ੍ਵਾਹਾ । ਓਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਯ ਸ੍ਵਾਹਾ । ਓਂ ਵਿਸ਼੍ਵੇਭ੍ਯੋ ਦੇਵੇਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵਾਹਾ । ਓਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇ ਸ੍ਵਾਹਾ । ਓਂ ਅਦ੍ਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵਾਹਾ । ਓਂ ਓषਧਿਵਨਸ੍ਪਤਿਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵਾਹਾ । ਓਂ ਗ੍ਰਹ੍ਯਾਯ ਸ੍ਵਾਹਾ । ਓਂ ਦੇਵਦੇਵਤਾਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵਾਹਾ । ਓਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਯ ਸ੍ਵਾਹਾ । ਓਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਪੁਰੁषੇਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵਾਹਾ । ਓਂ ਯਮਾਯ ਸ੍ਵਾਹਾ । ਓਂ ਯਮਪੁਰੁषਾਯ ਸ੍ਵਾਹਾ । ਓਂ ਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯੋ ਭੂਤੇਭ੍ਯੋ ਦਿਵਾਚਾਰਿਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵਾਹਾ । ਓਂ ਵਸੁਧਾਪਿਤृਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵਾਹਾ । ਓਂ ਯੇ ਭੂਤਾ ਪ੍ਰਚਰਨ੍ਤਿ ਦੀਨਾਚ ਨਿਮਿਹਨ੍ਤੋ ਭੁਵਨਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ । ਤੇਭ੍ਯੋ ਬਲਿਂ ਪੁष੍ਟਿਕਾਮੋ ਦਦਾਮਿ ਮਯਿ ਪੁष੍ਟਿਂ ਪੁष੍ਟਿਪਤਿਰ੍ਦਦਾਤੁ । ਓਂ ਆਚਾਣ੍ਡਾਲਪਤਿਰ੍ਦਦਾਤੁ ਆਚਾਣ੍ਡਾਲਪਤਿਤਵਾਯਸੇਭ੍ਯਃ ॥ ੧,੨੧੬.
ਓਂ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ ਅਰਪਣ। ਓਂ, ਸੋਮ ਨੂੰ ਅਰਪਣ। ਓਂ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਅਰਪਣ। ਓਂ, ਅਗਨਿ ਤੇ ਸੋਮ ਨੂੰ ਅਰਪਣ। ਓਂ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਅਗਨਿ ਨੂੰ ਅਰਪਣ। ਓਂ, ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਅਰਪਣ। ਓਂ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਅਰਪਣ। ਓਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ। ਓਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਅਰਪਣ। ਓਂ, ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ। ਓਂ, ਜੜੀਆਂ ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ। ਓਂ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ। ਓਂ, ਦੇਵ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ। ਓਂ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਅਰਪਣ। ਓਂ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ। ਓਂ, ਯਮ ਨੂੰ ਅਰਪਣ। ਓਂ, ਯਮ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਨੂੰ ਅਰਪਣ। ਓਂ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ। ਓਂ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ। ਓਂ, ਜਿਹੜੇ ਜੀਵ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗਰੀਬੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭੇਟ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਦਾ ਮਾਲਕ ਪੋਸ਼ਣ ਬਖ਼ਸ਼ੇ। ਓਂ, ਚੁੱਕਰੇ ਦੇ ਮਾਲਕ ਚੁੱਕਰੇਆਂ ਤੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏਆਂ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਦੇਵੇ।
ਗਾਯਤ੍ਤ੍ਰੀਚ੍ਛਨ੍ਦੋ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ऋषਿਸ੍ਤ੍ਰਿਪਾਤ੍ । ਸਮੁਦ੍ਰਾਃ ਕੁਕ੍ਸ਼ਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯੌ ਲੋਚਨੌ । ਅਗ੍ਨਿਰ੍ਮੁਖਮ੍ । ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਹृਦਯਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੁਦ੍ਰੌ ਸ਼ਿਰਃ । ਰੁਦ੍ਰਃ ਸ਼ਿਖਾ । ਉਪਨਯ ਨੇ ਵਿਨਿਯੋਗਃ । ਓਂ ਭੂਃ ਪਾਦੇ । ਭੁਵਃ ਜਾਨੁਤਿ । ਸ੍ਵਃ ਹृਦਯੇ । ਮਹਃ ਸ਼ਿਰਸਿ । ਜਨਃ ਸ਼ਿਖਾਯਾਮ੍ । ਤਪਃ ਕਣ੍ਠੇ । ਸਤ੍ਯਂ ਲਲਾਟੇ । ਓਂ ਹृਦਯਾਯ ਨਮਃ । ਓਂ ਭੂਃ ਸ਼ਿਰਸੇ ਸ੍ਵਾਹਾ । ਓਂ ਭੁਵਃ ਸ਼ਿਖਾਯੈ ਵੌषਟ੍ । ਓਂ ਸ੍ਵਃ ਕਵਚਾਯ ਹੁਂ । ਓਂ ਭੂਰ੍ਭੁਵਃ ਸ੍ਵਃ ਅਸ੍ਤ੍ਰਾਯ ਫਟ੍ ॥ ੧,੨੧੭.
ਗਾਇਤਰੀ ਛੰਦ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਪੇਟ ਹਨ, ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਅੱਖਾਂ ਹਨ, ਅਗਨਿ ਮੂੰਹ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਿਲ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਰੁਦਰ ਸਿਰ ਹਨ, ਰੁਦਰ ਚੋਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਪਨਯਨ ਲਈ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਓਂ, ਭੂਹ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ, ਭੁਵਹ ਗੋਡਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਸਵਹ ਦਿਲ ਉੱਤੇ, ਮਹਾ ਸਿਰ ਉੱਤੇ, ਜਨ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਤਪਾ ਗਲੇ ਉੱਤੇ, ਸਤਿ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ। ਓਂ, ਦਿਲ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਓਂ, ਭੂਹ, ਸਿਰ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ। ਓਂ, ਭੁਵਹ, ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਵੌਸ਼ਟ। ਓਂ, ਸਵਹ, ਕਵਚ ਨੂੰ ਹੁੰ। ਓਂ, ਭੂਭੁਵਹਸਵਹ, ਅਸਤਰ ਨੂੰ ਫਟ।
ਮਹੇਰਣਾਯ ਚਕ੍ਸ਼ੁਸੇ । ਓਂ ਯੋ ਵਃ ਸ਼ਿਵਤਮੋ ਰਸਃ । ਤਸ੍ਯ ਭਾਜਯੇਤੇਹ ਨਃ । ਅਸ਼ਤੀਰਿਵ ਮਾਤਰਃ । ਓਂ ਤਸ੍ਮਾ ਅਰਙ੍ਗਮਾਮ ਵੋ ਯਸ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਯਾਯ ਜਿਨ੍ਵਥ । ਆਪੋ ਜਨ ਯਥਾ ਚ ਨਃ । ਓਂ ਸੁਮਿਤ੍ਰਿਯਾ ਨ ਆਪ ਓषਧਯਃ ਸਨ੍ਤੁ ਓਂ ਦੁਰ੍ਮਿਤ੍ਰਿਯਾਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਸਨ੍ਤੁ ਯੋऽਸ੍ਮਾਨ੍ ਦ੍ਵੇष੍ਟਿ ਯਞ੍ਚ ਵਯਂ ਦ੍ਵਿष੍ਮਃ । ਓਂ ਦ੍ਰੁਪਦਾਦਿਵਮੁਮੁਚਾਨਃ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਃ ਸ੍ਨਾਤੋ ਮਲਾਦਿਵ । ਪੂਤਂ ਪਵਿਤ੍ਰੇਣੇਵਾਜ੍ਯਮਾਪਃ ਸ਼ੁਨ੍ਧਨ੍ਤੁ ਮੈਨਸਃ । ਓਂ ऋਤਂ ਚ ਸਤ੍ਯਂ ਚਾਭੀਦ੍ਧਾਤ੍ਤਪਸੋऽਧ੍ਯਜਾਯਤ । ਤਤੋਰਾਤ੍ਰ੍ਯਜਾਯਤ । ਤਤਃ ਸਮੁਦ੍ਰੋਰ੍ऽਣਵਃ ਸਮੁਦ੍ਰਾਦਰ੍ਣਵਾਦਧਿਸਂਵਤ੍ਸਰੋ ਅਜਾਯਤ । ਅਹੌਰਾਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿਦਧਦ੍ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਮਿषਤੋ ਵਸ਼ੀ । ਸੂਰ੍ਯਾਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸੌ ਧਾਤਾ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਮਕਲ੍ਪਯਤ੍ । ਦਿਵਂ ਚ ਪृਥਿਵੀਂ ਚਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਮਥੋ ਸ੍ਵਃ ॥ ੧,੨੧੭.
ਮਹੇਰਣੇ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ, ਓਂ: ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ ਰਸ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਓਂ: ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਵਾਧਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਜਲੋ, ਸਾਨੂੰ ਵੰਸ਼ ਦਿਓ। ਓਂ: ਜਲ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਭਲੇ ਹੋਣ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਵੈਰੀ ਹਨ ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਵੈਰ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਭਲੇ ਨਾ ਹੋਣ। ਓਂ: ਜਿਵੇਂ ਪਸੀਨਾ ਤੇ ਮੈਲ ਧੋਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜਲ ਸਾਡੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਘੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਓਂ: ਤਪ ਤੋਂ ਸੱਚ ਤੇ ਹਕੀਕਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਫਿਰ ਰਾਤ ਹੋਈ; ਫਿਰ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣਿਆ; ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਸਾਲ ਬਣਿਆ; ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਬਣੇ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਚਨਹਾਰ ਨੇ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਅਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ, ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਅੰਗ ਤੇ ਉੱਚੇ ਲੋਕ ਵੀ ਬਣਾਏ।
ਗਾਯਤ੍ਤ੍ਰ੍ਯਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ऋषਿਰ੍ਗਾਯਤ੍ਤ੍ਰੀਛਨ੍ਦਃ । ਸਵਿਤਾ ਦੇਵਤਾ ਜਪੇ ਵਿਨਿਯੋਗਃ । ਓਂ ਉਦੁਤ੍ਯਂ ਜਾਤਵੇਦਸਂ ਦੇਵਂ ਵਹਨ੍ਤਿ ਕੇਤਵਃ । ਦृਸ਼ੇ ਵਿਸ਼੍ਵਾਯ ਸੂਰ੍ਯਮ੍ । ਓਂ ਚਿਤ੍ਰਂ ਦੇਵਾਨਾਮੁਦਗਾਦਨੀਕਂ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਮਿਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵਰੁਣਸ੍ਯਾਗ੍ਨੇਃ । ਆਪ੍ਰਾ ਦ੍ਯਾਵਾਪृਥਿਵੀ ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਂ ਸੂਰ੍ਯ ਆਤ੍ਮਾ ਜਗਤਸ੍ਤਸ੍ਥੁषਸ਼੍ਚ । ਓਂ ਤਚ੍ਚਕ੍ਸ਼ਰ੍ਦੇਵਹਿਤਂ ਪੁਰਸ੍ਤਾਚ੍ਛੁਕ੍ਰਮੁਚ੍ਚਰਤ੍ । ਪਸ਼੍ਯੇਮ ਸ਼ਰਦਃ ਸ਼ਤਂ ਜੀਵੇਮ ਸ਼ਰਦਃ ਸ਼ਤਮ੍ । ਸ਼ृਣੁਯਾਮ ਸ਼ਰਦਃ ਸ਼ਤਮ੍ । ਓਂ ਵਿਸ਼੍ਵਤਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਰੁਤ ਵਿਸ਼੍ਵਤੋਮੁਖੋਵਿਸ਼੍ਵਤੋ ਬਾਹੁਰੁਤ ਵਿਸ਼੍ਵਤਸ੍ਪਾਤ੍ । ਸਂਬਾਹੁਭ੍ਯਾਂ ਧਮਤਿ ਸਂਪਤ੍ਰੈਦ੍ਯਾਰ੍ਵਾਭੂਮੀ ਜਨਯਨ੍ਦੇਵ ਏਕਃ । ਦੇਵਾ ਗਾਤੁਵਿਦੋ ਨਾਙ੍ਗਵਿਦ੍ਵਾਨਾਦ੍ਭਮਿਤਮਨਸਸ੍ਪਤ ਇਮਂ ਦੇਵਯਜ੍ਞਂ ਸ੍ਵਾਹਾ ਵਾਤੇਧਾਃ ਜਪੇਤ੍ ॥ ੧,੨੧੭.
ਗਾਇਤਰੀ: ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਗਾਇਤਰੀ ਛੰਦ ਹੈ, ਸਵਿਤਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ; ਇਹ ਜਪ ਲਈ ਨਿਯਤ ਹੈ। ਓਂ: ਕਿਰਣਾਂ ਜਾਤਵੇਦਸ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੂਰਜ। ਓਂ: ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸੋਹਣਾ ਚਿਹਰਾ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਜੋ ਮਿਤ੍ਰ, ਵਰੁਣ ਤੇ ਅੱਗ ਦਾ ਨੇਤਰ ਹੈ। ਅਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ ਤੇ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਅੰਗ ਪਹੁੰਚੇ; ਸੂਰਜ ਸਾਰੀ ਚਲਦੀ ਤੇ ਰੁਕੀ ਹੋਈ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਓਂ: ਉਹ ਦਿਵਿਆ ਨੇਤਰ, ਚਮਕਦਾਰ, ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸੋ ਸਾਲ ਵੇਖੀਏ, ਸੋ ਸਾਲ ਜੀਵਣ, ਸੋ ਸਾਲ ਸੁਣੀਏ। ਓਂ: ਜਿਸਦਾ ਨੇਤਰ ਹਰ ਪਾਸੇ, ਚਿਹਰਾ ਹਰ ਪਾਸੇ, ਬਾਂਹਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ, ਪੈਰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਦਾ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਕ ਰੱਬ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਰਚਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ ਰਾਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਅਗਿਆਨੀ ਨਹੀਂ; ਮਨ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਇਹ ਹਵਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ। 'ਸਵਾਹਾ' ਨਾਲ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪੋ।
ਓਂ ਅਦ੍ਯਾਸ੍ਮਿਨ੍ਦੇਸ਼ੇ ਅਮੁਕਮਾਸੇ ਅਮੁਕਰਾਸ਼ਿਙ੍ਗਤੇ ਸਵਿਤਰ੍ਯਮੁਕਤਿਥਾਵਮੁਕਗੋਤ੍ਰਾਣਾਮਸ੍ਮਤ੍ਪਿਤृਪਿਤਾਮਹਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਾਨਾਂ ਯਥਾਨਾਮਸ਼ਰ੍ਮਣਾਂ ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵਪੂਰ੍ਵਕਨ੍ਦृਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਕਰਿष੍ਯੇ । ਓਂ ਵਿਸ਼੍ਵੇਭ੍ਯੋ ਦੇਵਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵਾਹਾ ਓਂ ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵਾਨਾਵਾਹਯਿष੍ਯੇ । ਆਵਾਹਯੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਓਂ ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵਾਃ ਸ ਆਗਤ ਸ਼ृਣੁਤਾਮਿਮਂ ਹਵਮ੍ । ਏਦਂ ਬਰ੍ਹਿਰ੍ਨਿषੀਦਤ ਓਂ ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵਾਃ ਸ਼ृਣੁਤੇਮਂ ਇਵਂ ਮੇ ਯੇ ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ੇ ਯ ਉਪਦ੍ਯਵਿष੍ਟ । ਯੇ ਅਗ੍ਨਿਜਿਹ੍ਵਾ ਉਤ ਵਾ ਯਜਤ੍ਰਾ ਆਸਦ੍ਯਾਸ੍ਮਿਨ੍ਬਰ੍ਹਿषਿ ਮਾਦਯਧ੍ਵਮ੍ । ਓਂ ਓषਧਯਃ ਸਂਵਦਨ੍ਤੇ ਸੋਮੇਨ ਸਹ ਰਾਜ੍ਞਾ । ਯਸ੍ਮੈ ਕृਣੋਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਤਂ ਰਾਜਨ੍ਪਾਰਯਾਮਸਿ । ਓਂ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤੁ ਮਹਾਭਾਗਾ ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵਾ ਮਹਾਬਲਾਃ । ਯੇ ਅਤ੍ਰ ਵਿਹਿਤਾਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਸਾਵਧਾਨਾ ਭਵਨ੍ਤੁ ਤੇ । ਓਂ ਅਪਹਤਾਸੁਰਾ ਰਕ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਵੇਦਿषਦ ਇਤਿ ਤ੍ਰਿਤ੍ਰਿਰ੍ਯਵਵਿਕਿਰਣਮ੍ ॥ ੧,੨੧੮.
ਓਂ, 'ਅੱਜ, ਇਸ ਥਾਂ, ਇਸ ਮਹੀਨੇ, ਇਸ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਸਮੇਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੋਤਾਂ ਲਈ — ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ, ਦਾਦਾ, ਪਰਦਾਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਵਦੇਵਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਸ੍ਰਾਧ਼ ਕਰਾਂਗਾ।' ਓਂ, 'ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਸਵਾਹਾ।' ਓਂ, 'ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਵਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।' ਜਦ 'ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹਾਂ' ਆਖੋ, ਓਂ, 'ਹੇ ਵਿਸ਼ਵਦੇਵੋ, ਆਓ, ਇਹ ਹਵਨ ਸੁਣੋ। ਇਸ ਬਰਸੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠੋ। ਹੇ ਵਿਸ਼ਵਦੇਵੋ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉੱਤੇ ਹਨ, ਜੋ ਯਜਨਾ ਯੋਗ ਹਨ, ਇਸ ਬਰਸੀ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੋ।' ਓਂ, 'ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਸੋਮ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ।' ਓਂ, 'ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵਦੇਵ ਆਉਣ, ਜੋ ਸ੍ਰਾਧ਼ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣ।' ਓਂ, 'ਅਸੁਰ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵੇਦੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋਣ,' ਫਿਰ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਜੌ ਛਿੜਕੋ।
ਓਂ ਸ਼ਨ੍ਨੋ ਦੇਵੀਰਭਿष੍ਟਯ ਆਪੋ ਭਵਨ੍ਤੁ ਪੀਤਯੇ । ਸ਼ਂਯੋਰਭਿਸ੍ਤ੍ਰਵਨ੍ਤੁ ਨ ਇਤਿ ਪਾਤ੍ਰੇ ਜਲਦਾਨਮ੍ । ਓਂ ਯਵੋऽਸਿ ਯਵਯਾਸ੍ਮਦ੍ਵੇषੋ ਯਵਯਾਰਾਤੀਰਿਤਿ ਯਵਦਾਨਮ੍ । ਗਨ੍ਧਦ੍ਵਾਰਾਂ ਦੁਰਾਧਰ੍षਾਂ ਨਿਤ੍ਯਪੁष੍ਟਾਂ ਕਰੀषਿਣੀਮ੍ । ਈਸ਼੍ਵਰੀਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਤਾ (ਤ੍ਵਾ) ਮਿਹੋਪਹ੍ਵਯੇ ਸ਼੍ਰਿਯਮਿਤਿ ਗਨ੍ਧਦਾਨਮ੍ । ਓਂ ਯਾ ਦਿਵ੍ਯਾ ਆਪਃ ਪਯਸਾ ਸਂਬਭੂਵੁਰ੍ਯਾ ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ੌਤ ਪਾਰ੍ਥਵੀਰ੍ਯਾਃ । ਹਿਰਣ੍ਯਵਰ੍ਣਾ ਯਜ੍ਞਿਯਾਸ੍ਤਾਨ ਆਪਃ ਸ਼ਿਵਾਃ ਸ਼ਂ ਸ੍ਯੋਨਾ ਸੁਹਵਾ ਭਵਨ੍ਤੁ । ਏषੋਰ੍ऽਘੋ ਨਮ ਇਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਹਸ੍ਤੇ ਜਲਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾਨੇਨੈਵ ਪਾਤ੍ਰੇਣ ਪਵਿਤ੍ਰਗ੍ਰਹਣਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਂਸ੍ਤ੍ਰਵਂ ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ । ਤਤਃ ਪ੍ਰਥਮਪਾਤ੍ਰੇ ਸਂਸ੍ਤ੍ਰਵਜਲਂ ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਕੁਸ਼ੋਪਰਿ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮੁਖਂ ਸ੍ਥਾਪਨਂ ਕੁਰ੍ਯਤ੍ । ਤਦੁਪਰਿ ਕੁਸ਼ਦਾਨਮ੍ ॥ ੧,੨੧੮.
ਓਂ, 'ਦੇਵੀਆਂ ਜਲ ਪੀਣ ਲਈ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋਣ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਚੰਗਾ ਵਹੇ,' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਓ। ਓਂ, 'ਤੂੰ ਜੌ ਹੈਂ, ਸਾਡਾ ਵੈਰ ਦੂਰ ਕਰ, ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦੂਰ ਕਰ,' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੌ ਚੜ੍ਹਾਓ। 'ਜੋ ਸੁਗੰਧੀ, ਅਟੱਲ, ਸਦਾ ਪਾਲਣ ਵਾਲੀ, ਸਾਰੀਆਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਸੱਦਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਲੱਖਮੀ,' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਗੰਧ ਚੜ੍ਹਾਓ। ਓਂ, 'ਉਹ ਦਿਵਿਆ ਜਲ, ਜੋ ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਬਣੇ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਨ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਯਜਨਾ ਯੋਗ, ਉਹ ਮੰਗਲਮਈ ਜਲ ਸਾਡੇ ਲਈ ਭਲੇ ਤੇ ਦਇਆਲੂ ਹੋਣ।' 'ਇਹ ਅਰਘ ਹੈ, ਨਮਸਕਾਰ,' ਕਹਿ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਿਓ, ਫਿਰ ਉਸੇ ਪਾਤਰ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਕਰੋ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਾਲਾ ਜਲ ਤੇ ਛਾਣਣ ਵਾਲਾ ਪਾਸੇ ਰੱਖੋ। ਫਿਰ, ਪਹਿਲੇ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਛਾਣਿਆ ਪਾਣੀ ਰੱਖੋ, ਕੁਸ਼ ਉੱਤੇ ਸਿੱਧਾ ਰੱਖੋ, ਤੇ ਉੱਤੇ ਕੁਸ਼ ਰੱਖੋ।