ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਤੂष੍ਣੀਮੇਵ ਤੁ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸ੍ਯ ਸਨਮਸ੍ਕਾਰਕਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਅਧ੍ਯਾਪਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਯਜ੍ਞਃ ਪਿਤृਯਜ੍ਞਸ੍ਤੁ ਤਰ੍ਪਣਮ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਸ਼ੂਦਰ ਲਈ ਚੁੱਪ ਚਾਪ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਨਹਾਉਣਾ ਯੋਗ ਹੈ। ਪਾਠ, ਬ੍ਰਹਮ ਯਜਨ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਲਈ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਹੋਮੋ ਦੈਵੀ ਬਲਿਰ੍ਭੌਤੋ ਨ ਯਜ੍ਞੋऽਤਿਥਿਪੂਜਨਮ੍ । ਗਵਾ ਗੋष੍ਠੇ ਦਸ਼ਗੁਣਂ ਅਗ੍ਨ੍ਯਗਾਰੇ ਸ਼ਤਾਧਿਕਮ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਹੋਮ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਹੈ, ਬਲੀ ਭੂਤਾਂ ਲਈ, ਤੇ ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਯਜਨ ਨਹੀਂ। ਗਊਆਂ ਨੂੰ ਗਊਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦੱਸ ਗੁਣਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਲੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵੱਧ।

ਸਿਦ੍ਧਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇषੁ ਤੀਰ੍ਥੇषੁ ਦੇਵਤਾਯਤਨੇषੁ ਚ । ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਤਕੋਟੀਨਾਮਨਨ੍ਤਂ ਵਿष੍ਣੁਸਨ੍ਨਿਧੌ ॥ ੧,੨੧੩.

ਸਿੱਧ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ, ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਲੱਖਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਗੁਣਾ ਬੇਅੰਤ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਪਞ੍ਚਮੇ ਚ ਤਥਾ ਭਾਗੇ ਸਂਵਿਭਾਗੋ ਯਥਾਰ੍ਥਤਃ । ਪਿਤृਦੇ ਵਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਕੋਟੀਨਾਂ ਚੋਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ ॥ ੧,੨੧੩.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਠੀਕ ਹੋਵੇ, ਵੰਡ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਵੀ, ਲੱਖਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਦਾਯਾਗ੍ਰ ਯਃ ਸੁਹृਦ੍ਭਿਃ ਸਹਾਸ਼੍ਨੁਤੇ । ਸ ਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਲਭਤੇ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਨ੍ਨਦਾਨਂ ਸਮਾਚਰਨ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਜੋ ਬੰਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਨ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਪੂਰ੍ਵਂ ਮਧੁਰਮਸ਼੍ਰੀਯਾਲ੍ਲਵਣਾਮ੍ਲੌ ਚ ਮਧ੍ਯਤਃ । ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕषਾਯਾਂਸ਼੍ਚ ਪਯਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥਾਨ੍ਤਤਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੱਠਾ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵਿਚਕਾਰ ਲੂਣ ਤੇ ਖੱਟਾ। ਆਖਰ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖਾ, ਕਰਵਾਂ, ਕਸੈਲਾ ਤੇ ਦੁੱਧ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਾਕਂ ਚ ਰਾਤ੍ਰੌ ਭੂਮਿष੍ਠਮਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਚ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ । ਨਚੈਕਰਸਸੇਵਾਯਾਂ ਪ੍ਰਸਜ੍ਜੇਤ ਕਦਾਚਨ ॥ ੧,੨੧੩.

ਰਾਤ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਖਾਣੀਆਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਦੇ ਵੀ ਇਕੋ ਸਵਾਦ ਵਾਲਾ ਖਾਣਾ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਸਮृਤਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯਾਨ੍ਨਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਨ੍ਨਂ ਪਯਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਚਾਨ੍ਨਮੇਵਾਨ੍ਨਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਨ੍ਨਂ ਰੁਧਿਰਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਅੰਨ, ਛੱਤਰੀ ਲਈ ਦੁੱਧ, ਵੈਸ਼ ਲਈ ਵੀ ਅੰਨ ਹੀ, ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਲਈ ਖੂਨ ਖਾਣਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਅਮਾਵਾਸੀ ਵਸੇਦਤ੍ਰ ਏਕਹਾਯਨਮੇਵ ਵਾ ॥ ੧,੨੧੩.

ਅਮਾਵੱਸ ਦੀ ਰਾਤ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਸਿਰਫ ਇਕ ਸਾਲ ਲਈ।

ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰੀਸ਼੍ਚੈਵ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ਼੍ਚ ਵਸਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਉਦਰੇ ਗਾਰ੍ਹਪਤ੍ਯਾਗ੍ਨਿਃ ਪृष੍ਠਦੇਸ਼ੇ ਤੁ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਇੱਥੇ ਸ਼੍ਰੀ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੋਵੇਂ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਘਰ ਦਾ ਅੱਗ ਹੈ, ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅੱਗ ਹੈ।

ਆਸ੍ਯੇ ਚਾਹਵਨੀਯੋऽਗ੍ਨਿਃ ਸਤ੍ਯਃ ਪਰ੍ਵ ਚ ਮੂਰ੍ਧਨਿ । ਯਃ ਪਞ੍ਚਾਗ੍ਨੀਨਿਮਾਨ੍ਵੇਦ ਆਹਿਤਾਗ੍ਨਿਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੨੧੩.

ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਹੈ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸੱਚ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਉਹਾਰ ਹਨ। ਜੋ ਇਹ ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਹਿਤਾਗਨੀ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਰਿਰਮਾਪਃ ਸੋਮਂ ਚ ਵਿਵਿਧਂ ਚਾਨ੍ਨਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਪ੍ਰਾਣੋ ਹ੍ਯਗ੍ਨਿਸ੍ਤਥਾਦਿਤ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰਿਭੋਕ੍ਤਾ ਏਕ ਏਵ ਤੁ ॥ ੧,੨੧੩.

ਸਰੀਰ ਪਾਣੀ, ਸੋਮ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਨ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਸਾਹ ਅੱਗ ਤੇ ਸੂਰਜ ਹੈ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਦਾ ਭੋਗੀ ਇਕੋ ਹੀ ਹੈ।

ਅਨ੍ਨਂ ਬਲਾਯ ਮੇ ਭੂਮੇਰਪਾਮਗ੍ਨ੍ਯਨਿਲਸ੍ਯ ਚ । ਭਵਤ੍ਯੇਤਤ੍ਪਰਿਣਤੌ ਮਮਾਪ੍ਯਵ੍ਯਾਹਤਂ ਸੁਖਮ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਅੰਨ ਮੈਨੂੰ, ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ ਤੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਇਹ ਪਚ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਸੁਖ ਕਦੇ ਨਾ ਟੁੱਟੇ।

ਹਸ੍ਤੇਨ ਪਰਿਮਾਰ੍ਜ੍ਯਾਥ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਾਮ੍ਬੂਲਭਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਚੇਤਿਹਾਸਸ੍ਯ ਤਤ੍ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸੁਸਮਾਹਿਤਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਹੱਥ ਪੋਂਛ ਕੇ ਤੰਬੂਲ ਚਬਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪੂਰੀ ਤਵੱਜੋ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਇਤਿਹਾਸਪੁਰਾਣਾਦ੍ਯੈਃ षष੍ਠਸਪ੍ਤਮਕੇਨਯੇਤ੍ । ਤਤਃ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਮੁਪਾਸੀਤ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਵੈ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਂ ਨਰਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਦਿਨ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਜਾਂ ਸੱਤਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪੜ੍ਹਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਏਤਦ੍ਵਾ ਦਿਵਸੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਨੁष੍ਠਾਨਂ ਮਯਾ ਦ੍ਵਿਜ । ਆਚਾਰਂ ਯਃ ਪਠੇਦ੍ਵਿਦ੍ਵਾਞ੍ਛृਣੁਯਾਤ੍ਸ ਦਿਵਂਵ੍ਰਜੇਤ੍ । ਆਚਾਰਾਦਿਰ੍ਧਰ੍ਮਕਰ੍ਤਾ ਕੇਸ਼ਵੋ ਹਿ ਸ੍ਮृਤੋ ਦ੍ਵਿਜ ॥ ੧,੨੧੩.

ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆ, ਮੈਂ ਦਿਨ ਦੀਆਂ ਰੁਟੀਨ ਕਰਮ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਇਹ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆ, ਆਚਾਰ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਮੂਲ ਕੇਸ਼ਵ ਹੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੧੪ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ । ਅਥ ਸ੍ਨਾਨਵਿਧਿਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ੍ਨਾਨਮੂਲਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ਯਤਃ । ਮृਦ੍ਗੋਮਯਤਿਲਾਨ੍ਦਰ੍ਭਾਨ੍ਪੁष੍ਪਾਣਿ ਸੁਰਭੀਣਿ ਚ ॥ ੧,੨੧੪.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਨਹਾਉਣ ਦੀ ਰੀਤ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਨਹਾਉਣ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਿੱਟੀ, ਗੋਬਰ, ਤਿਲ, ਦਰਭਾ ਘਾਹ ਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਫੁੱਲ ਵਰਤਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਆਹਰੇਤ੍ਸ੍ਨਾਨਕਾਲੇ ਚ ਸ੍ਨਾਨਾਰ੍ਥੋ ਪ੍ਰਯਤਃ ਸ਼ੁਚਿਃ । ਗਨ੍ਧੋਦਕਾਨ੍ਤਂ ਵਿਵਿਕ੍ਤੇ (ਧਂ) ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍ਤਾਨ੍ਯਥ ਕ੍ਸ਼ਿਤੌ ॥ ੧,੨੧੪.

ਨ੍ਹਾਉਣ ਵੇਲੇ, ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾ ਹੋ ਕੇ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਗੰਧਤ ਪਾਣੀ ਆਦਿ, ਇਕੱਲੇ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਰੱਖਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।

ਤ੍ਰਿਧਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਮृਦਂ ਤਾਂ ਤੁ ਗੋਮਯਂ ਚ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ । ਅਦ੍ਭਿਰ੍ਮृਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਚਰਣੌ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲ੍ਯਾਥ ਕਰੌ ਤਥਾ ॥ ੧,੨੧੪.

ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਗੋਬਰ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਤੇ ਹੱਥ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋ ਲਵੇ।

ਉਪਵੀਤੀ ਬਦ੍ਧਸ਼ਿਖਃ ਸਮ੍ਯਗਾਚਮ੍ਯ ਵਾਗ੍ਯਤਃ । ਉਰੁਂ ਰਾਜੇਤ੍ਯृਚਾ ਤੋਯਮੁਪਸ੍ਥਾਯ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍ ॥ ੧,੨੧੪.

ਜਦੋਂ ਜਨੇਊ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਇਆ ਹੋਵੇ, ਚੋਟੀ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਵੇ, ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਕੇ ਆਚਮਨ ਕਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ 'ਉਰੁੰ ਰਾਜੇਤ' ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਆਵਰ੍ਤਯੇਤ੍ਤਦੁਦਕਂ ਯੇ ਤੇ ਸ਼ਤਮਿਤਿਤ੍ਰ੍ਯृਚਾ ॥ ੧,੨੧੪.

'ਯੇ ਤੇ ਸ਼ਤਮ' ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਓਂ ਉਰੁਂ ਹਿ ਰਾਜਾ ਵਰੁਣਸ਼੍ਚਕਾਰ ਸੂਰ੍ਯਾਯ ਪਨ੍ਥਾਨਮਨ੍ਵੇਤ ਵਾ । ਪ੍ਰਤਿਧਾਤਾ ਚ ਵਕ੍ਤਾਰਸ੍ਤਾਹृਦਯਾਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤ੍ । ਨਮੋऽਗ੍ਨ੍ਯਰੁਣਾਯਾ ਭਿष੍ਟੁਤੋਵਰੁਣਸ੍ਯ ਪਾਸ਼ਃ । ਵਰੁਣਾਯ ਨਮਃ ॥ ੧,੨੧੪.

ਓਮ। ਰਾਜਾ ਵਰੁਣ ਨੇ ਸੂਰਜ ਲਈ ਚੌੜਾ ਰਾਹ ਬਣਾਇਆ; ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਬੋਲੇ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਦਿਲੋਂ ਸਮਝਦਾਰ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਅੱਗ ਅਤੇ ਅਰੁਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵਲੋਂ ਸਲਾਹੀਏ ਹਨ; ਵਰੁਣ ਦੇ ਫਾਹੇ ਖੁਲ ਜਾਣ। ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

ਓਂ ਯੇ ਤੇ ਸ਼ਤਂ ਵਰੁਣਯੇ ਸਹਸ੍ਰਂ ਯਜ੍ਞਿਯਾਃ ਪਾਸ਼ਾ ਵਿਤਤਾ ਮਹਾਨ੍ਤਃ । ਤੇਭਿਰ੍ਨੋ ਅਦ੍ਯ ਸਵਿਤੋਤ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤੁ ਮਰੁਤਃ ਸ੍ਵਰ੍ਕਾਃ ਸ੍ਵਾਹਾ । ਸੁਮਿਤ੍ਰਿਯਾਨ ਇਤ੍ਯਬਞ੍ਜਲਿਮਾਕृਤ੍ਯੋਤ੍ਤਰੇਣ ਤੋਯਂ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਿਰਾਜ੍ਯ ਚੈਵ ਵਿਨਿਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ । ਓਂ ਸੁਮਿਤ੍ਰਿਯਾ ਨ ਆਪ ਓषਧਯਃ ਸਨ੍ਤੁ । ਦੁਰ੍ਮਿਤ੍ਰਿਯਾਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਸਨ੍ਤੁ ਯੋऽਸ੍ਮਾਨ੍ਦ੍ਵੇष੍ਟਿ ਯਞ੍ਚ ਵਯਂ ਦ੍ਵਿष੍ਮਃ ॥ ੧,੨੧੪.

ਪਾਦੌ ਕਟਿਂ ਚੈਵ ਪੂਰ੍ਵਂ ਮृਦ੍ਭਿਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ । ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲ੍ਯ ਹਸ੍ਤਾ ਵਾਚਮ੍ਯ ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਜਲਂ ਤਤਃ ॥ ੧,੨੧੪.

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਰ ਤੇ ਕਮਰ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਧੋਣਾ, ਫਿਰ ਹੱਥ ਧੋ ਕੇ ਆਚਮਨ ਕਰਨਾ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪਾਣੀ ਲੈਣਾ।

ਓਂ ਇਦਂ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਵਿਚਕ੍ਰਮੇ ਤ੍ਰੇਧਾ ਨਿਧੇ ਪਦਂ ਸਮੂਢਮਸ੍ਯ ਪਾਂਸੁਰੇ । ਮਹਾਵ੍ਯਾਹृਤਿਭਿਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦਾਚਾਮੇਤ੍ਪ੍ਰਯਤੋऽਪਿ ਸਨ੍ ॥ ੧,੨੧੪.

ਓਮ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਤਿੰਨ ਕਦਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤੈਅ ਕੀਤਾ; ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਰੁਲ ਗਏ ਹਨ। ਫਿਰ ਮਹਾ-ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਆਚਮਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਮਾਰ੍ਜਯੇਦ੍ਵੈ ਮृਦਾਙ੍ਗਾਨਿ ਇਦਂ ਵਿष੍ਣੁਰਿਤਿ ਤ੍ਵृਚਾ । ਭਾਸ੍ਕਰਾਭਿਮੁਖੋ ਮਜ੍ਜੇਦਾਪੋ ਅਸ੍ਮਾਨਿਤਿਤ੍ਯृਚਾ ॥ ੧,੨੧੪.

ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 'ਇਦੰ ਵਿਸ਼ਣੁਰਿਤੀ' ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹੋ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੇ ਹੋਏ 'ਆਪੋ ਅਸਮਾਨਿਤੀ' ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹੋ।

ਓਂ ਆਪੋ ਅਸ੍ਮਾਨ੍ਮਾਤਰਃ ਸ਼ੁਨ੍ਧਯਨ੍ਤੁ ਘृਤੇਨ ਨੋ ਘृਤष੍ਵਃ ਪੁਨਨ੍ਤੁ । ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਹਿ ਰਿਪ੍ਰਂ ਪ੍ਰਵਹਨ੍ਤਿ ਦੇਵੀਰੁਦਿਦਾਭ੍ਯਃ ਸ਼ੁਚਿਰਾਪੂਤ ਏਮਿ ॥ ੧,੨੧੪.

ਓਮ। ਪਾਣੀਆਂ, ਜੋ ਸਾਡੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਹਨ, ਸਾਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ; ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਘਿਉ ਨਾਲ ਧੋਣ ਤੇ ਘਿਉ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਣ। ਦੇਵੀ ਪਾਣੀਆਂ ਸਾਰੀ ਮੈਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਤਤੋऽਵृਘृष੍ਯ ਪਾਤ੍ਰਾਣਿ ਨਿਮਜ੍ਯੋਨ੍ਮਜ੍ਯ ਵੈ ਸ਼ਨੈਃ । ਗੋਮਯੇਨ ਵਿਲਿਪ੍ਯਾਥ ਮਾਨਸ੍ਤੋਕ ਇਤ੍ਯृਚਾ ॥ ੧,੨੧੪.

ਫਿਰ, ਬਿਨਾਂ ਹੱਥ ਲਾਏ, ਬਰਤਨਾਂ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋ ਕੇ ਕੱਢੋ, ਗੋਬਰ ਨਾਲ ਲਪੇਟੋ ਤੇ 'ਮਾਨਸਤੋਕ' ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹੋ।

ਓਂ ਮਾਨਸ੍ਤੋਕੇ ਤਨਯੇ ਮਾ ਨ ਆਯੁषਿ ਮਾ ਨੋ ਗੋषੁ ਮਾ ਨੋ ਅਸ਼੍ਵੇषੁ ਰੀਰਿषਃ । ਮਾ ਨੋ ਵੀਰਾਨ੍ਰੁਦ੍ਰਭਾਮਿਨੋऽਬਧੀਰ੍ਹਵਿष੍ਮਨ੍ਤਃ ਸਦਮਿਤ੍ਵਾ ਹਵਾਮਹੇ ॥ ੧,੨੧੪.

ਓਮ। ਸਾਡੇ ਬੱਚਿਆਂ, ਉਮਰ, ਗਾਂਵਾਂ ਜਾਂ ਘੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਘਾਟ ਨਾ ਆਵੇ; ਰੁਦਰ ਸਾਡੇ ਵਿਰੋਧੀ ਬੀਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਵੇ। ਅਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਹੇ ਹਵਨ ਦੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।