ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਰ੍ਵਰਤ੍ਨਾਕਰਾ ਭੂਮਿਰ੍ਧਾਨ੍ਯਾਨਿ ਪਸ਼ਵਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ । ਅਰ੍ਥਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਯੋਗਿਤ੍ਵਾਦਰ੍ਥ ਇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ ॥ ੧,੨੧੩.

ਧਰਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਰਤਨ, ਅਨਾਜ, ਪਸ਼ੂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਹਨ, ਉਹ 'ਧਨ' ਇਸ ਲਈ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ।

ਅਦ੍ਰੋਹੇਣੈਵ ਭੂਤਾਨਾਮਲ੍ਪਦ੍ਰੋਹੇਣ ਵਾ ਪੁਨਃ । ਯਾ ਵृਤ੍ਤਿਸ੍ਤਾਂ ਸਮਾਸ੍ਥਾਯ ਵਿਪ੍ਰੋ ਜੀਵੇਦਨਾਪਦਿ ॥ ੧,੨੧੩.

ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਦੇ ਕੇ, ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਐਸਾ ਜੀਵਨ ਜਿਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਧਨਂ ਤੁ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਸ਼ਬਲਮੇਵ ਚ । ਕृष੍ਣਂ ਚ ਤਸ੍ਯ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਵਿਭਾਗਃ ਸਪ੍ਤਧਾ ਪृਥਕ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਧਨ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਸੁੱਚਾ, ਮਿਲਿਆ-ਜੁਲਿਆ ਤੇ ਕਾਲਾ; ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸੱਤ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕ੍ਰਮਾਯਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰੀਤਿਦਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਚ ਸਹ ਭਾਰ੍ਯਯਾ । ਅਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਧਨਮ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਵਾਰਸਤੋਂ ਮਿਲਿਆ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ, ਜਾਂ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਧਨ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਧਨ ਸਾਰੇ ਵਰਗਾਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ।

ਵੈਸ਼ੇषਿਕਂ ਧਨਂ ਦृष੍ਟਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਯਾਜਨਾਧ੍ਯਾਪਨੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼੍ਚ (ਦ੍ਧਾਚ੍ਚ) ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਖਾਸ ਧਨ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ: ਯਜਨਾ ਕਰਾਉਣ ਨਾਲ, ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਾਨ ਲੈਣ ਨਾਲ।

ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਸ੍ਯਾਪਿ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਵੈਸ਼ੇषਿਕਂ ਧਨਮ੍ । ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਰ੍ਥਂ ਲਬ੍ਧਕਰਜਂ ਦਣ੍ਡਾਪ੍ਤਂ ਜਯਜਂ ਤਥਾ ॥ ੧,੨੧੩.

ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਖ਼ਤਰੀ ਦੀ ਦੌਲਤ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਸਾਫ਼ ਕਮਾਈ ਹੋਈ ਦੌਲਤ, ਲਾਗਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਜੰਗ ਵਿਚ ਜਿੱਤ ਕੇ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੋਈ।

ਵੈਸ਼ੇषਿਕਂ ਧਨਂ ਦृष੍ਟਂ ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਯਾਪਿ ਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਕृषਿਗੋਰਕ੍ਸ਼ਵਾਣਿਜ੍ਯਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸ੍ਯੈਭ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਨੁਗ੍ਰਹਾਤ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਵੈਸ਼ ਦੀ ਦੌਲਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ: ਖੇਤੀ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਵਪਾਰ। ਪਰ ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਕੁਸੀਦਕृषਿਵਾਣਿਜ੍ਯਂ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵੀਤ ਸ੍ਵਯਂ ਪਰਮ੍ (ਕृਤਮ੍) । ਆਪਤ੍ਕਾਲੇ ਸ੍ਵਯਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨੈਨਸਾ ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਦ੍ਵਿਜਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੁਸੀਬਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਖੁਦ ਵੀ ਵਿਆਜ ਤੇ ਪੈਸੇ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਖੇਤੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਵਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਐਸਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।

ਬਹਵੋ ਵਰ੍ਤਨੋਪਾਯਾ ऋषਿਭਿਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ । ਸਰ੍ਵੇषਾਮਪਿ ਚੈਵੈषਾਂ ਕੁਸੀਦਮਧਿਕਂ ਵਿਦੁਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਣ ਦੇ ਬਹੁਤ ਤਰੀਕੇ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਵਿਚੋਂ ਵਿਆਜ ਤੇ ਪੈਸਾ ਦੇਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਅਨਾਵृष੍ਟ੍ਯਾ ਰਾਜਭਯਾਨ੍ਮੂषਿਕਾਦ੍ਯੈਰੁਪਦ੍ਰਵੈਃ । ਕृष੍ਯਾਦਿਕੇ ਭਵੇਦ੍ਬਾਧਾ ਸਾ ਕੁਸੀਦੇ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੨੧੩.

ਖੇਤੀ ਆਦਿ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਸੁੱਕਾ, ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਡਰ ਜਾਂ ਚੂਹਿਆਂ ਆਦਿ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਆਜ ਤੇ ਪੈਸਾ ਦੇਣ ਵਿਚ ਇਹ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ।

ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ੇ ਤਥਾ ਕृष੍ਣੇ ਰਜਨ੍ਯਾਂ ਦਿਵਸੇਪਿ ਵਾ । ਉष੍ਣੇ ਵਰ੍षਤਿ ਸ਼ੀਤੇ ਵਾ ਵਰ੍ਧਨਂ ਨ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ॥ ੧,੨੧੩.

ਚਾਹੇ ਚੰਨਣੀ ਪੱਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅੰਨ੍ਹੇਰੀ, ਰਾਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦਿਨ, ਗਰਮੀ, ਮੀਂਹ ਜਾਂ ਠੰਢ ਹੋਵੇ—ਵਧੋਤਰੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਰੁਕਦੀ।

ਦੇਸ਼ਂ ਗਤਾਨਾਂ ਯਾ ਵृਦ੍ਧਿਰ੍ਨਾਨਾਪਣ੍ਯੋਪਜੀਵਿਨਾਮ੍ । ਕੁਸੀਦਂ ਕੁਰ੍ਵਤਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸਂਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯੈਵ ਜਾਯਤੇ ॥ ੧,੨੧੩.

ਜੋ ਲੋਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਸਿਰਫ਼ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਿਆਜ ਤੇ ਪੈਸਾ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਲਬ੍ਧਲਾਭਃ ਪਿਤॄਨ੍ਦੇਵਾਨ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਪੂਜਯੇਤ੍ । ਤੇ ਤृਪ੍ਤਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਦੋषਂ ਸ਼ਮਯਨ੍ਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਜੋ ਕੁਝ ਲਾਭ ਮਿਲੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

ਵਣਿਕ੍ਕੁਸੀਦਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਯੋ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਗਾਙ੍ਕਾਞ੍ਚਨਾਦਿਕਮ੍ । ਕृषੀਵਲੋऽਨ੍ਨਪਾਨਾਦਿਯਾਨਸ਼ਯ੍ਯਾਸਨਾਨਿ ਚ ॥ ੧,੨੧੩.

ਵਪਾਰੀ ਵਿਆਜ ਵਜੋਂ ਕੱਪੜਾ, ਅਨਾਜ, ਸੋਨਾ ਆਦਿ ਦੇਵੇ; ਖੇਤੀਆਂ ਵਾਲਾ ਰੋਟੀ-ਪਾਣੀ, ਗੱਡੀਆਂ, ਖਟੀਆਂ ਤੇ ਬੈਠਕਾਂ ਆਦਿ ਦੇਵੇ।

ਰਾਜਭ੍ਯੋ ਵਿਂਸ਼ਤਿਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪਸ਼ੁਸ੍ਵਰ੍ਣਾਦਿਕਂ ਸ਼ਤਮ੍ । ਪਾਦੇਨਾਸ੍ਯ ਚ ਯਾਵਕ੍ਯਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਂਚਯਮਾਤ੍ਮਵਾਨ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀਹ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ, ਸੋਨਾ ਆਦਿ ਵਿੱਚੋਂ ਸੌ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਮਝਦਾਰ ਆਦਮੀ ਆਪਣੀ ਦੌਲਤ ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ-ਹਿੱਸੇ ਕਰਕੇ ਇਕੱਠੀ ਕਰੇ।

ਅਰ੍ਧੇਨ ਚਾਤ੍ਮਭਰਣਂ ਨਿਤ੍ਯਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਾਂਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਪਾਦਂ ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਯਾਮਸ੍ਯ ਮੂਲਭੂਤਂ ਵਿਵਰ੍ਧਯੇਤ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਆਧਾ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਤੇ ਖਾਸ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਵਰਤੇ, ਤੇ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਮੁੱਖ ਰਕਮ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਰੱਖੇ।

ਵਿਦ੍ਯਾ ਸ਼ਿਲ੍ਪਂ ਭੂਤਿਃ ਸੇਵਾ ਗੋਰਕ੍ਸ਼ਾ ਵਿਪਣਿਃ ਕृषਿਃ । ਵृਤ੍ਤਿਰ੍ਭੈਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਕੁਸੀਦਂ ਚ ਦਸ਼ ਜੀਵਨਹੇਤਵਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਵਿਦਿਆ, ਕਲਾ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਨੌਕਰੀ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ, ਵਪਾਰ, ਖੇਤੀ, ਭਿਖ ਮੰਗਣਾ ਅਤੇ ਵਿਆਜ ਤੇ ਪੈਸਾ ਦੇਣਾ—ਇਹ ਦੱਸ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਾਰ੍ਜਿਤਾ ਵਿਪ੍ਰੇ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਨਿਰ੍ਜਿਤਾ । ਵੈਸ਼੍ਯੇ ਨ੍ਯਾਯਾਰ੍ਜਿਤਾਃ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਾਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰੇ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਯਾਰ੍ਜਿਤਾਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਦੌਲਤ ਦਾਨ ਲੈ ਕੇ, ਖ਼ਤਰੀ ਲਈ ਜੰਗ ਵਿਚ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਵੈਸ਼ ਲਈ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ, ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਨਦੀ ਬਹੂਦਕਾ ਸ਼ਾਕਮृਤ੍ਪਰ੍ਣਾਨਿ ਸਮਿਤ੍ਕੁਸ਼ਾਃ । ਆਗ੍ਨੇਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਘੋषਸ਼੍ਚ ਵਿਪ੍ਰਾਣਾਂ ਧਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਵੱਡੀ ਨਦੀ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਜੜ੍ਹਾਂ, ਪੱਤੇ, ਲੱਕੜ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਧੁਨੀ—ਇਹ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੌਲਤ ਹਨ।

ਅਯਾਚਿਤੋਪਪਨ੍ਨੇ ਤੁ ਨਾਸ੍ਤਿ ਦੋषਃ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹੇ । ਅਮृਤਂ ਤਦ੍ਵਿਦੁਰ੍ਦੇਵਾਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਨ੍ਨੈਵ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਬਿਨਾਂ ਮੰਗੇ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਲੈਣ ਵਿਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ; ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।

ਗੁਰੁਦ੍ਰਵ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚੌਜ੍ਜਿਹੀਰ੍षੁਰਰ੍ਚਿष੍ਯਨ੍ਦੇ ਵਤਾਤਿਥੀਨ੍ । ਸਰ੍ਵਤਃ ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਣੀਯਾਨ੍ਨ ਤੁष੍ਯੇਤ੍ਤੁ ਸ੍ਵਯਂ ਤਤਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਦੌਲਤ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੋਂ ਦਾਨ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਖੁਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ।

ਸਾਧੁਤਃ ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਣੀਯਾਦਥ ਵਾਸਾਧੁਤੋ ਦ੍ਵਿਜਃ । ਗੁਣਵਾਨਲ੍ਪਦੋषਸ਼੍ਚ ਨਿਰ੍ਗੁਣੋ ਹਿ ਨਿਮਜ੍ਜਤਿ ॥ ੧,੨੧੩.

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਦਾਨ ਲਵੇ, ਜੇ ਉਹ ਨਾ ਹੋਣ ਤਾਂ ਗੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਘੱਟ ਦੋਸ਼ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਲਵੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਸ ਵਿਚ ਗੁਣ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਵਂ ਤ੍ਵਕ੍ਸ਼ਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਵਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਭਰਣਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ ਪਰਤਃ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵਿਆਜ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਚਲਾਇਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਚ ਤਥਾ ਭਾਗੇ ਸ੍ਨਾਨਾਰ੍ਥਂ ਮृਦ ਮਾਹਰੇਤ੍ । ਤਿਲਪੁष੍ਪਕੁਸ਼ਾਦੀਨਿ ਸ੍ਨਾਨਂ ਚਾਕृਤ੍ਰਿਮੇ ਜਲੇ ॥ ੧,੨੧੩.

ਦਿਨ ਦੇ ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਮਿੱਟੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤਿਲ, ਫੁੱਲ, ਕੁਸ਼ ਆਦਿਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਨਿਤ੍ਯਂ ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਂ ਕਾਮ੍ਯਂ ਕ੍ਰਿਯਾਙ੍ਗਂ ਮਲਕਰ੍षਣਮ੍ । ਮਾਰ੍ਜਨਾਚਮਾਵਗਾਹਾਸ਼੍ਚਾष੍ਟਸ੍ਨਾਨਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਰੋਜ਼ਾਨਾ, ਵਖ-ਵਖ ਸਮੇਂ ਤੇ, ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀਆਂ ਰਸਮਾਂ, ਮੈਲ ਹਟਾਉਣ, ਧੋਣਾ, ਚੁਲੂ ਲੈਣਾ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਕੀ ਲੈਣੀਆਂ—ਇਹ ਅੱਠ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।

ਅਸ੍ਨਾਤਸ੍ਤੁ ਪੁਮਾਨ੍ਨਾਰ੍ਹੇ ਜਪਾਗ੍ਨਿਹਵਨਾਦਿषੁ । ਪ੍ਰਾਤਃ ਸ੍ਨਾਨਂ ਤਦਰ੍ਥਂ ਤੁ ਨਿਤ੍ਯਸ੍ਨਾਨਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨ੍ਹਾਇਆ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਜਪ, ਅੱਗਨਿ-ਹਵਨ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਇਸੇ ਲਈ ਸਵੇਰੇ ਦਾ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਚਾਣ੍ਡਾਲਸ਼ਵਵਿष੍ਠਾਦ੍ਯਾਨ੍ਸ੍ਪृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ੍ਨਾਨਂ ਰਜਸ੍ਵਲਾਮ੍ । ਸ੍ਨਾਨਾਰ੍ਹਸ੍ਤੁ ਯਦਾ ਸ੍ਨਾਤਿ ਸ੍ਨਾਨਂ ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਂ ਹਿ ਤਤ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਚੰਡਾਲ, ਲਾਸ਼, ਗੰਦਗੀ ਜਾਂ ਰਜੋਵਤੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਨਿਮਿਤਕ (ਮੌਕੇ-ਮੌਕੇ) ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪੁष੍ਯਸ੍ਨਾਨਾਦਿਕਂ ਸ੍ਨਾਨਂ ਦੈਵਜ੍ਞਵਿਧਿਚੋਦਿਤਮ੍ । ਤਦ੍ਧਿ ਕਾਮ੍ਯਂ ਸਮੁਦ੍ਦਿष੍ਟਂ ਨਾਕਾਮਸ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਪੁਸ਼ਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਾਲਾ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਤੇ ਹੋਰ ਜੋਤਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਦੱਸੇ ਨ੍ਹਾਉਣ, ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਬਿਨਾਂ ਇੱਛਾ ਦੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ।

ਜਪ੍ਤੁਕਾਮਃ ਪਵਿਤ੍ਰਾਣਿ ਅਰ੍ਚਿष੍ਯਨ੍ਦੇਵਤਾਤਿਥੀਨ੍ । ਸ੍ਨਾਨਂ ਸਮਾਚਰੇਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਕ੍ਰਿਯਾਙ੍ਗਂ ਤਚ੍ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਜੋ ਜਪ ਕਰਨਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਜਾਂ ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਆਉਭਗਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਕਰੇ; ਇਹ ਕਰਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।