ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਗਨ੍ਧ੍ਯਾਕਰ੍ਮਾਵਸਾਨੇ ਤੁ ਸ੍ਵਯਂ ਹੋਮੋ ਵਿਧੀਯਤੇ । ਸ੍ਵਯਂ ਹੋਮਫਲਂ ਯਤ੍ਤੁ ਤਦਨ੍ਯੇਨ ਨ ਜਾਯਤੇ ॥ ੧,੨੧੩.

ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਆਪ ਹੀ ਹੋਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਹੋਮ ਆਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਫਲ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

ऋਤ੍ਵਿਕ੍ਪੁਤ੍ਰੋ ਗੁਰੁਰ੍ਭ੍ਰਾਤਾ ਭਾਗਿਨੇਯੋऽਥ ਵਿਟ੍ਪਤਿਃ । ਏਭਿਰੇਵ ਹੁਤਂ ਯਤ੍ਤੁ ਤਦ੍ਧੁਤਂ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਹਿ ॥ ੧,੨੧੩.

ਯਜਮਾਨ, ਪੁੱਤਰ, ਗੁਰੂ, ਭਰਾ, ਭੈਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਮੁਖੀ—ਇਹਨਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੋਮ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਰੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵੈ ਗਾਰ੍ਹਪਤ੍ਯਾਗ੍ਨਿਰ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਗ੍ਨਿਸ੍ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਃ । ਵਿष੍ਣੁਰਾਹਵਨੀਯਾਗ੍ਨਿਃ ਕੁਮਾਰਃ ਸਤ੍ਯ ਉਚ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੨੧੩.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਗਾਰਹਪਤਿਆ ਅੱਗ ਹੈ, ਦੱਖਿਣਾ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਆਹਵਨੀਅ ਅੱਗ ਹੈ, ਤੇ ਕੁਮਾਰਾ ਨੂੰ ਸੱਚਿਆ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਕृਤ੍ਵਾ ਹੋਮਂ ਯਥਾਕਾਲਂ ਸੌਰਾਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਞ੍ਜਪੇਤ੍ਤਤਃ । ਸਮਾਹਿਤਾਤ੍ਮਾ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀਂ ਪ੍ਰਣਵਂ ਚ ਯਥੋਦਿਤਮ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਮ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੰਤਰ ਜਪਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ, ਸਾਵਿਤਰੀ ਤੇ ਓੰਕਾਰ ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਪ੍ਰਣਵੇ ਨਿਤ੍ਯਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਹृਤੀषੁ ਚ ਸਪ੍ਤਸੁ । ਤ੍ਰਿਪਦਾਯਾਂ ਚ ਸਾਵਿਤ੍ਰ੍ਯਾਂ ਨ ਭਯਂ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਓੰਕਾਰ, ਸੱਤ ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਤੇ ਤਿੰਨ ਪਦਾਂ ਵਾਲੀ ਸਾਵਿਤਰੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਡਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਗਾਯਤ੍ਤ੍ਰੀਂ ਯੋ ਜਪੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਕਲ੍ਯਮੁਤ੍ਥਾਯ ਮਾਨਵਃ । ਲਿਪ੍ਯਤੇ ਨ ਸ ਪਾਪੇਨ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਮਿਵਾਮ੍ਭਸਾ ॥ ੧,੨੧੩.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਰੋਜ਼, ਚੰਗੇ ਵੇਲੇ ਉੱਠ ਕੇ, ਗਾਇਤਰੀ ਜਪਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।

ਸ਼੍ਵੇਤਵਰ੍ਣਾ ਸਮੁਦ੍ਦਿष੍ਟਾ ਕੌਸ਼ੈਯਵਸਨਾ ਤਥਾ । ਅਕ੍ਸ਼ਸੂਤ੍ਰਧਰਾ ਦੇਵੀ ਪਦ੍ਮਾਸਨਗਤਾ ਸ਼ੁਭਾ ॥ ੧,੨੧੩.

ਉਹ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦੀ ਹੈ, ਮਾਲਾ ਫੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਕਮਲ ਤੇ ਬੈਠੀ ਸੁਭਾਗਣ ਦੇਵੀ ਹੈ।

ਆਵਾਹ੍ਯ ਯਜੁਪਾਨੇਨ ਤੇਜੋऽਸੀਤਿ ਵਿਧਾਨਤਃ । ਏਤਦ੍ਯਜੁਃ ਪੁਰਾ ਦੈਵੈਰ੍ਦृष੍ਟਿਦਰ੍ਸ਼ਨਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਭਿਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਯਜੁਰ ਦੀ ਅਰਪਣੀ ਨਾਲ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੋ ਜੋਤ ਬੁਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹੀ ਯਜੁਰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤੇਆਂ ਨੇ ਵੀ ਵੇਖੀ ਸੀ, ਜਦ ਉਹ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।

ਆਦਿਤ੍ਯਮਣ੍ਡਲਾਨ੍ਤਃ ਸ੍ਥਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਸ੍ਥਿਤਾਮਪਿ । ਤਤ੍ਰਾਵਾਹ੍ਯ ਜਪਿਤ੍ਵਾਤੋ ਨਮਸ੍ਕਾਰਾਦ੍ਵਿਸਰ੍ਜਯੇਤ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਜੋ ਕੁਝ ਸੂਰਜ ਦੇ ਗੋਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਥੇ ਬੁਲਾਕੇ, ਜਪ ਕੇ, ਫਿਰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਨ ਏਵ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਚ ਪੂਜਨਮ੍ । ਨ ਵਿष੍ਣੋਃ ਪਰਮੋ ਦੇਵਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਂ ਪੂਜਯੇਤ੍ਸਦਾ ॥ ੧,੨੧੩.

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸਵੇਰੇ ਹੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਹੋਰ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਸਦਾ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਸ਼ਿਵਾਨ੍ਦੇਵਾਨ੍ਨ ਪृਥਗ੍ਭਾਵਯੇਤ੍ਸੁਧੀਃ । ਲੋਕੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਮਙ੍ਗਲਾਨ੍ਯष੍ਟੌ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਗੌਰ੍ਹੁਤਾਸ਼ਨਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਨਾ ਸਮਝੇ; ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਅੱਠ ਮੰਗਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ: ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਗਾਂ, ਅੱਗ, ਸੋਨਾ, ਘਿਉ, ਸੂਰਜ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਅੱਠਵਾਂ ਰਾਜਾ।

ਹਿਰਣ੍ਯਂ ਸਰ੍ਪਿਰਾਦਿਤ੍ਯ ਆਪੋ ਰਾਜਾ ਤਥਾष੍ਟਮਃ । ਏਤਾਨਿ ਸਤਤਂ ਪਸ਼੍ਯੇਦਰ੍ਚਯੇਚ੍ਚ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਸੋਨਾ, ਘਿਉ, ਸੂਰਜ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਅੱਠਵਾਂ ਰਾਜਾ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੇਖਣਾ ਤੇ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ 'ਚ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।

ਵੇਦਸ੍ਯਾਧ੍ਯਯਨਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਿਚਾਰੋਭ੍ਯਸਨਂ ਜਪਃ । ਤਦ੍ਦਾਨਂ ਚੈਵ ਸ਼ਿष੍ਯਭ੍ਯੋ ਵੇਦਾਭ੍ਯਾਸੋ ਹਿ ਪਞ੍ਚਧਾ ॥ ੧,੨੧੩.

ਵੇਦ ਦਾ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ, ਜਪ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਪੰਜ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵੇਦ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਵੇਦਾਰ੍ਥਂ ਯਜ੍ਞਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਚੈਵ ਹਿ । ਮੂਲ੍ਯੇਨ ਲੇਖਯਿਤ੍ਵਾ ਯੋ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਯਾਤਿ ਸ ਵੈਦਿਕਮ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਵੇਦ ਦੇ ਅਰਥ, ਯਜਨਾ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਲਿਖ ਕੇ, ਕੀਮਤ ਲੈ ਕੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਦਵਾਨੀ ਦੀ ਪਦਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਇਤਿਹਾ ਸਪੁਰਾਣਾਨਿ ਲਿਖਿਤ੍ਵਾਯਃ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਾਨਸਮਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਦ੍ਵਿਗੁਣੀਕृਤਮ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਪੁਰਾਣ ਲਿਖ ਕੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ, ਦੋ ਗੁਣਾ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਮृਤੀਯੇ ਚ ਤਥਾ ਭਾਗੇ ਪੋष੍ਯਵਰ੍ਗਾਰ੍ਥਸਾਧਨਮ੍ । ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਗੁਰੁਰ੍ਭ੍ਰਾਤਾ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀਨਾਃ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਵੀ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਲਈ: ਮਾਂ, ਪਿਓ, ਅਧਿਆਪਕ, ਭਰਾ, ਸੰਤਾਨ, ਗਰੀਬ ਤੇ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ।

ਅਭ੍ਯਾਗਤੋऽਤਿਥਿਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨਿਃ ਪੋष੍ਯਵਰ੍ਗਾ ਉਦਾਹृਤਃ । ਭਰਣਂ ਪੋष੍ਯਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਸਾਧਨਮ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਜੋ ਮਹਿਮਾਨ ਆਇਆ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਅੱਗ ਵੀ, ਇਹ ਵੀ ਪਾਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ, ਸੁਰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।

ਭਰਣਂ ਪੋष੍ਯ ਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਤ੍ਨੇਨ ਕਾਰਯੇਤ੍ । ਸ ਜੀਵਤਿ ਵਰਸ਼੍ਚੈਕੋ ਬਹੁਭਿਰ੍ਯੋਪਜੀਵ੍ਯਤਿ ॥ ੧,੨੧੩.

ਇਸ ਲਈ, ਪਾਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਜੀਵਨ੍ਤੋ ਮृਤਕਾਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਯੇ ਪੁਰੁषਾਃ ਸ੍ਵੋਦਰਮ੍ਭਰਾਃ । ਸ੍ਵਕੀਯੋਦਰਪੂਰ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਕੁਕ੍ਕੁਰਸ੍ਯਾਪਿ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੨੧੩.

ਹੋਰ ਲੋਕ, ਜੇ ਸਿਰਫ ਆਪਣਾ ਪੇਟ ਭਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮਰੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ; ਆਪਣਾ ਪੇਟ ਤਾਂ ਕੁੱਤਾ ਵੀ ਭਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਅਰ੍ਥੇਭ੍ਯੋऽਪਿ ਵਿਵृਦ੍ਧੇਭ੍ਯਃ ਸਮ੍ਭੂਤੇਭ੍ਯਸ੍ਤਤਸ੍ਤਤਃ । ਕ੍ਰਿਯਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਪਰ੍ਵਤੇਭ੍ਯ ਇਵਾਪਗਾਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਧਨ, ਚਾਹੇ ਵਧ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲੇ, ਸਾਰੀ ਕਾਰਜਵਾਹੀ ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਦਰਿਆ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ।

ਸਰ੍ਵਰਤ੍ਨਾਕਰਾ ਭੂਮਿਰ੍ਧਾਨ੍ਯਾਨਿ ਪਸ਼ਵਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ । ਅਰ੍ਥਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਯੋਗਿਤ੍ਵਾਦਰ੍ਥ ਇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ ॥ ੧,੨੧੩.

ਧਰਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਰਤਨ, ਅਨਾਜ, ਪਸ਼ੂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਹਨ, ਉਹ 'ਧਨ' ਇਸ ਲਈ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ।

ਅਦ੍ਰੋਹੇਣੈਵ ਭੂਤਾਨਾਮਲ੍ਪਦ੍ਰੋਹੇਣ ਵਾ ਪੁਨਃ । ਯਾ ਵृਤ੍ਤਿਸ੍ਤਾਂ ਸਮਾਸ੍ਥਾਯ ਵਿਪ੍ਰੋ ਜੀਵੇਦਨਾਪਦਿ ॥ ੧,੨੧੩.

ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਦੇ ਕੇ, ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਐਸਾ ਜੀਵਨ ਜਿਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਧਨਂ ਤੁ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਸ਼ਬਲਮੇਵ ਚ । ਕृष੍ਣਂ ਚ ਤਸ੍ਯ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਵਿਭਾਗਃ ਸਪ੍ਤਧਾ ਪृਥਕ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਧਨ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਸੁੱਚਾ, ਮਿਲਿਆ-ਜੁਲਿਆ ਤੇ ਕਾਲਾ; ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸੱਤ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕ੍ਰਮਾਯਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰੀਤਿਦਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਚ ਸਹ ਭਾਰ੍ਯਯਾ । ਅਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਧਨਮ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਵਾਰਸਤੋਂ ਮਿਲਿਆ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ, ਜਾਂ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਧਨ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਧਨ ਸਾਰੇ ਵਰਗਾਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ।

ਵੈਸ਼ੇषਿਕਂ ਧਨਂ ਦृष੍ਟਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਯਾਜਨਾਧ੍ਯਾਪਨੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼੍ਚ (ਦ੍ਧਾਚ੍ਚ) ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਖਾਸ ਧਨ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ: ਯਜਨਾ ਕਰਾਉਣ ਨਾਲ, ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਾਨ ਲੈਣ ਨਾਲ।

ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਸ੍ਯਾਪਿ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਵੈਸ਼ੇषਿਕਂ ਧਨਮ੍ । ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਰ੍ਥਂ ਲਬ੍ਧਕਰਜਂ ਦਣ੍ਡਾਪ੍ਤਂ ਜਯਜਂ ਤਥਾ ॥ ੧,੨੧੩.

ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਖ਼ਤਰੀ ਦੀ ਦੌਲਤ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਸਾਫ਼ ਕਮਾਈ ਹੋਈ ਦੌਲਤ, ਲਾਗਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਜੰਗ ਵਿਚ ਜਿੱਤ ਕੇ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੋਈ।

ਵੈਸ਼ੇषਿਕਂ ਧਨਂ ਦृष੍ਟਂ ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਯਾਪਿ ਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਕृषਿਗੋਰਕ੍ਸ਼ਵਾਣਿਜ੍ਯਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸ੍ਯੈਭ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਨੁਗ੍ਰਹਾਤ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਵੈਸ਼ ਦੀ ਦੌਲਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ: ਖੇਤੀ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਵਪਾਰ। ਪਰ ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਕੁਸੀਦਕृषਿਵਾਣਿਜ੍ਯਂ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵੀਤ ਸ੍ਵਯਂ ਪਰਮ੍ (ਕृਤਮ੍) । ਆਪਤ੍ਕਾਲੇ ਸ੍ਵਯਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨੈਨਸਾ ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਦ੍ਵਿਜਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੁਸੀਬਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਖੁਦ ਵੀ ਵਿਆਜ ਤੇ ਪੈਸੇ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਖੇਤੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਵਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਐਸਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।

ਬਹਵੋ ਵਰ੍ਤਨੋਪਾਯਾ ऋषਿਭਿਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ । ਸਰ੍ਵੇषਾਮਪਿ ਚੈਵੈषਾਂ ਕੁਸੀਦਮਧਿਕਂ ਵਿਦੁਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਣ ਦੇ ਬਹੁਤ ਤਰੀਕੇ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਵਿਚੋਂ ਵਿਆਜ ਤੇ ਪੈਸਾ ਦੇਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।