ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਰ੍ਵਮਰ੍ਹਤਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸ੍ਨਾਯੀ ਜਪਾਦਿਕਮ੍ । ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਮਲਿਨਃ ਕਾਯੋ ਨਵਚ੍ਛਿਦ੍ਰਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਜੋ ਮਨ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਸਵੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਪ ਆਦਿਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਯੋਗ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਬਹੁਤ ਗੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਛੇਦ ਹਨ।

ਸ੍ਤ੍ਰਵਤ੍ਯੇष ਦਿਵਾ ਰਾਤ੍ਰੌ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸ੍ਨਾਨਂ ਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍ । ਮਨਃ ਪ੍ਰਸਾਦਜਨਨਂ ਰੂਪਸੌਭਾਗ੍ਯਵਰ੍ਧਨਮ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਇਹ ਦਿਨ ਰਾਤ ਵਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਸਵੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੌੰਦਰਤਾ ਤੇ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੋਕਦੁਃ ਖਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਗਙ੍ਗਾਸ੍ਨਾਨਵਦਾਚਰੇਤ੍ । ਅਦ੍ਯ ਹਸ੍ਤੇ ਤੁ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰੇ ਦਸ਼ਮ੍ਯਾਂ ਜ੍ਯੇष੍ਠਕੇ ਸਿਤੇ ॥ ੧,੨੧੩.

ਇਹ ਦੁੱਖ ਤੇ ਪੀੜਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਂਗ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅੱਜ, ਜਦ ਚੰਦ ਹਥ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਦਸਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਹੈ, ਜੇਠ ਨਕਸ਼ਤਰ ਹੈ, ਤੇ ਚੰਦ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।

ਦਸ਼ਪਾਪ ਹਰਾਯਾਂ ਚ ਅਦਤ੍ਵਾ ਦਾਨਕਲ੍ਮषਮ੍ । ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਚਰਣਂ ਹਿਂਸਾ ਪਰਦਾਰੋਪਸੇਵਨਮ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਦਸ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਦਾਨ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਨਾ ਦੇ ਕੇ, ਉਲਟ ਕੰਮ, ਹਿੰਸਾ ਤੇ ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪਾਰੁष੍ਯਾਨृਤਪੈਸ਼ੁਨ੍ਯਮਸਮ੍ਬਦ੍ਧਾਭਿਭਾषਣਮ੍ । ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਾਭਿਧਾਨਂ ਚ ਮਨਸਾਨਿष੍ਟਚਿਨ੍ਤਨਮ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਕਠੋਰ ਬੋਲ, ਝੂਠ, ਚੁਗਲੀ, ਬੇਤੁਕੀ ਗੱਲਾਂ, ਪਰਾਇਆ ਧਨ ਚਾਹੁਣਾ, ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮਾੜਾ ਸੋਚਣਾ—

ਏਤਦ੍ਦਸ਼ਾਘਘਾਤਾਰ੍ਥਂ ਗਙ੍ਗਾਸ੍ਨਾਨਂ ਕਰੋਮ੍ਯਹਮ੍ । ਪ੍ਰਾਤਃ ਸਂਕ੍ਸ਼ੇਪਤਃ ਸ੍ਨਾਨਂ ਵਾਨਪ੍ਰਸ੍ਥਗृਹਸ੍ਥਯੋਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਇਹ ਦਸ ਪਾਪ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਮੈਂ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਸਵੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਵਣਵਾਸੀਆਂ ਤੇ ਘਰਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।

ਯਤੇਸ੍ਤ੍ਰਿषਵਣਂ ਸ੍ਨਾਨਂ ਸਕृਤ੍ਤ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣਃ । ਆਚਮ੍ਯ ਤੀਰ੍ਥਮਾਵਾਹ੍ਯ ਸ੍ਨਾਯਾਤ੍ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾਵ੍ਯਯਂ ਹਰਿਮ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਜੋਗੀਆਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਲਈ ਇਕ ਵਾਰੀ। ਪਾਣੀ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹਰਿ ਨੂੰ ਸਿਮਰ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਤਿਸ੍ਰਃ ਕੋਟ੍ਯਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਮਨ੍ਦੇਹਾ ਨਾਮ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ । ਉਦਯਨ੍ਤਂ ਦੁਰਾਤ੍ਮਾਨਃ ਸੂਰ੍ਯਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਖਾਦਿਤੁਮ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਇਹ ਜਾਣ ਲਵੋ ਕਿ ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਮੰਦੇਹਾ ਨਾਂ ਦੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਹਨ, ਜੋ ਬੁਰੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹਨ ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਸ ਹਨ੍ਤਿ ਸੂਰ੍ਯਂ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਯਾਂ ਨੋਪਾਸ੍ਤਿਂ ਕੁਰੁਤੇ ਤੁ ਯਃ । ਦਹਨ੍ਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਪੂਤੇਨ ਤੋਯੇਨਾਨਲਰੂਪਿਣਾ ॥ ੧,੨੧੩.

ਜੋ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵੇਲੇ ਉਪਾਸਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤੇ ਪਾਣੀ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਯਃ ਸਨ੍ਧਿਃ ਸਾ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾ ਭਵਤੀਤਿ ਹ । ਦ੍ਵਿਨਾਡਿਕਾ ਭਵੇਤ੍ਸਨ੍ਧ੍ਯਾ ਯਾਵਦ੍ਭਵਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਸੰਧਿਆ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਸੰਧਿਆ ਦੋ ਨਾਡੀਆਂ ਤਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਸੂਰਜ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।

ਗਨ੍ਧ੍ਯਾਕਰ੍ਮਾਵਸਾਨੇ ਤੁ ਸ੍ਵਯਂ ਹੋਮੋ ਵਿਧੀਯਤੇ । ਸ੍ਵਯਂ ਹੋਮਫਲਂ ਯਤ੍ਤੁ ਤਦਨ੍ਯੇਨ ਨ ਜਾਯਤੇ ॥ ੧,੨੧੩.

ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਆਪ ਹੀ ਹੋਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਹੋਮ ਆਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਫਲ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

ऋਤ੍ਵਿਕ੍ਪੁਤ੍ਰੋ ਗੁਰੁਰ੍ਭ੍ਰਾਤਾ ਭਾਗਿਨੇਯੋऽਥ ਵਿਟ੍ਪਤਿਃ । ਏਭਿਰੇਵ ਹੁਤਂ ਯਤ੍ਤੁ ਤਦ੍ਧੁਤਂ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਹਿ ॥ ੧,੨੧੩.

ਯਜਮਾਨ, ਪੁੱਤਰ, ਗੁਰੂ, ਭਰਾ, ਭੈਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਮੁਖੀ—ਇਹਨਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੋਮ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਰੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵੈ ਗਾਰ੍ਹਪਤ੍ਯਾਗ੍ਨਿਰ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਗ੍ਨਿਸ੍ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਃ । ਵਿष੍ਣੁਰਾਹਵਨੀਯਾਗ੍ਨਿਃ ਕੁਮਾਰਃ ਸਤ੍ਯ ਉਚ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੨੧੩.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਗਾਰਹਪਤਿਆ ਅੱਗ ਹੈ, ਦੱਖਿਣਾ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਆਹਵਨੀਅ ਅੱਗ ਹੈ, ਤੇ ਕੁਮਾਰਾ ਨੂੰ ਸੱਚਿਆ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਕृਤ੍ਵਾ ਹੋਮਂ ਯਥਾਕਾਲਂ ਸੌਰਾਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਞ੍ਜਪੇਤ੍ਤਤਃ । ਸਮਾਹਿਤਾਤ੍ਮਾ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀਂ ਪ੍ਰਣਵਂ ਚ ਯਥੋਦਿਤਮ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਮ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੰਤਰ ਜਪਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ, ਸਾਵਿਤਰੀ ਤੇ ਓੰਕਾਰ ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਪ੍ਰਣਵੇ ਨਿਤ੍ਯਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਹृਤੀषੁ ਚ ਸਪ੍ਤਸੁ । ਤ੍ਰਿਪਦਾਯਾਂ ਚ ਸਾਵਿਤ੍ਰ੍ਯਾਂ ਨ ਭਯਂ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਓੰਕਾਰ, ਸੱਤ ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਤੇ ਤਿੰਨ ਪਦਾਂ ਵਾਲੀ ਸਾਵਿਤਰੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਡਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਗਾਯਤ੍ਤ੍ਰੀਂ ਯੋ ਜਪੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਕਲ੍ਯਮੁਤ੍ਥਾਯ ਮਾਨਵਃ । ਲਿਪ੍ਯਤੇ ਨ ਸ ਪਾਪੇਨ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਮਿਵਾਮ੍ਭਸਾ ॥ ੧,੨੧੩.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਰੋਜ਼, ਚੰਗੇ ਵੇਲੇ ਉੱਠ ਕੇ, ਗਾਇਤਰੀ ਜਪਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।

ਸ਼੍ਵੇਤਵਰ੍ਣਾ ਸਮੁਦ੍ਦਿष੍ਟਾ ਕੌਸ਼ੈਯਵਸਨਾ ਤਥਾ । ਅਕ੍ਸ਼ਸੂਤ੍ਰਧਰਾ ਦੇਵੀ ਪਦ੍ਮਾਸਨਗਤਾ ਸ਼ੁਭਾ ॥ ੧,੨੧੩.

ਉਹ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦੀ ਹੈ, ਮਾਲਾ ਫੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਕਮਲ ਤੇ ਬੈਠੀ ਸੁਭਾਗਣ ਦੇਵੀ ਹੈ।

ਆਵਾਹ੍ਯ ਯਜੁਪਾਨੇਨ ਤੇਜੋऽਸੀਤਿ ਵਿਧਾਨਤਃ । ਏਤਦ੍ਯਜੁਃ ਪੁਰਾ ਦੈਵੈਰ੍ਦृष੍ਟਿਦਰ੍ਸ਼ਨਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਭਿਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਯਜੁਰ ਦੀ ਅਰਪਣੀ ਨਾਲ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੋ ਜੋਤ ਬੁਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹੀ ਯਜੁਰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤੇਆਂ ਨੇ ਵੀ ਵੇਖੀ ਸੀ, ਜਦ ਉਹ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।

ਆਦਿਤ੍ਯਮਣ੍ਡਲਾਨ੍ਤਃ ਸ੍ਥਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਸ੍ਥਿਤਾਮਪਿ । ਤਤ੍ਰਾਵਾਹ੍ਯ ਜਪਿਤ੍ਵਾਤੋ ਨਮਸ੍ਕਾਰਾਦ੍ਵਿਸਰ੍ਜਯੇਤ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਜੋ ਕੁਝ ਸੂਰਜ ਦੇ ਗੋਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਥੇ ਬੁਲਾਕੇ, ਜਪ ਕੇ, ਫਿਰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਨ ਏਵ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਚ ਪੂਜਨਮ੍ । ਨ ਵਿष੍ਣੋਃ ਪਰਮੋ ਦੇਵਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਂ ਪੂਜਯੇਤ੍ਸਦਾ ॥ ੧,੨੧੩.

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸਵੇਰੇ ਹੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਹੋਰ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਸਦਾ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਸ਼ਿਵਾਨ੍ਦੇਵਾਨ੍ਨ ਪृਥਗ੍ਭਾਵਯੇਤ੍ਸੁਧੀਃ । ਲੋਕੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਮਙ੍ਗਲਾਨ੍ਯष੍ਟੌ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਗੌਰ੍ਹੁਤਾਸ਼ਨਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਨਾ ਸਮਝੇ; ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਅੱਠ ਮੰਗਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ: ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਗਾਂ, ਅੱਗ, ਸੋਨਾ, ਘਿਉ, ਸੂਰਜ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਅੱਠਵਾਂ ਰਾਜਾ।

ਹਿਰਣ੍ਯਂ ਸਰ੍ਪਿਰਾਦਿਤ੍ਯ ਆਪੋ ਰਾਜਾ ਤਥਾष੍ਟਮਃ । ਏਤਾਨਿ ਸਤਤਂ ਪਸ਼੍ਯੇਦਰ੍ਚਯੇਚ੍ਚ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਸੋਨਾ, ਘਿਉ, ਸੂਰਜ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਅੱਠਵਾਂ ਰਾਜਾ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੇਖਣਾ ਤੇ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ 'ਚ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।

ਵੇਦਸ੍ਯਾਧ੍ਯਯਨਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਿਚਾਰੋਭ੍ਯਸਨਂ ਜਪਃ । ਤਦ੍ਦਾਨਂ ਚੈਵ ਸ਼ਿष੍ਯਭ੍ਯੋ ਵੇਦਾਭ੍ਯਾਸੋ ਹਿ ਪਞ੍ਚਧਾ ॥ ੧,੨੧੩.

ਵੇਦ ਦਾ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ, ਜਪ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਪੰਜ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵੇਦ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਵੇਦਾਰ੍ਥਂ ਯਜ੍ਞਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਚੈਵ ਹਿ । ਮੂਲ੍ਯੇਨ ਲੇਖਯਿਤ੍ਵਾ ਯੋ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਯਾਤਿ ਸ ਵੈਦਿਕਮ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਵੇਦ ਦੇ ਅਰਥ, ਯਜਨਾ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਲਿਖ ਕੇ, ਕੀਮਤ ਲੈ ਕੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਦਵਾਨੀ ਦੀ ਪਦਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਇਤਿਹਾ ਸਪੁਰਾਣਾਨਿ ਲਿਖਿਤ੍ਵਾਯਃ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਾਨਸਮਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਦ੍ਵਿਗੁਣੀਕृਤਮ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਪੁਰਾਣ ਲਿਖ ਕੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ, ਦੋ ਗੁਣਾ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਮृਤੀਯੇ ਚ ਤਥਾ ਭਾਗੇ ਪੋष੍ਯਵਰ੍ਗਾਰ੍ਥਸਾਧਨਮ੍ । ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਗੁਰੁਰ੍ਭ੍ਰਾਤਾ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀਨਾਃ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਵੀ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਲਈ: ਮਾਂ, ਪਿਓ, ਅਧਿਆਪਕ, ਭਰਾ, ਸੰਤਾਨ, ਗਰੀਬ ਤੇ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ।

ਅਭ੍ਯਾਗਤੋऽਤਿਥਿਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨਿਃ ਪੋष੍ਯਵਰ੍ਗਾ ਉਦਾਹृਤਃ । ਭਰਣਂ ਪੋष੍ਯਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਸਾਧਨਮ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਜੋ ਮਹਿਮਾਨ ਆਇਆ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਅੱਗ ਵੀ, ਇਹ ਵੀ ਪਾਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ, ਸੁਰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।

ਭਰਣਂ ਪੋष੍ਯ ਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਤ੍ਨੇਨ ਕਾਰਯੇਤ੍ । ਸ ਜੀਵਤਿ ਵਰਸ਼੍ਚੈਕੋ ਬਹੁਭਿਰ੍ਯੋਪਜੀਵ੍ਯਤਿ ॥ ੧,੨੧੩.

ਇਸ ਲਈ, ਪਾਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਜੀਵਨ੍ਤੋ ਮृਤਕਾਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਯੇ ਪੁਰੁषਾਃ ਸ੍ਵੋਦਰਮ੍ਭਰਾਃ । ਸ੍ਵਕੀਯੋਦਰਪੂਰ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਕੁਕ੍ਕੁਰਸ੍ਯਾਪਿ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੨੧੩.

ਹੋਰ ਲੋਕ, ਜੇ ਸਿਰਫ ਆਪਣਾ ਪੇਟ ਭਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮਰੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ; ਆਪਣਾ ਪੇਟ ਤਾਂ ਕੁੱਤਾ ਵੀ ਭਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।