ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਤ੍ਰਿਃ ਸ੍ਨਾਤਾ ਸ੍ਨਾਪਿਤਾ ਭੈਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਗੁਰੌ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਤਿਕੀ ਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਸਮੇਖਲੋ ਜਟੀ ਦਣ੍ਡੀ ਮੁਣ੍ਡੀ ਵਾ ਗੁਰੁਸਂਸ਼੍ਰਯਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਦੂਜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਭੀਖ ਮੰਗਣਾ, ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਆਖਰੀ ਸਾਹ ਤੱਕ ਰਹਿਣਾ; ਕਮਰਬੰਦ, ਜਟਾ, ਡੰਡਾ, ਜਾਂ ਮੁੰਡਾ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ਰਣ।

ਅਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰੋਪਚਰਣਂ ਜੀਵਨਂ ਚ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਭਿਃ । ਧਰ੍ਮਦਾਰੇषੁ ਕਲ੍ਪੇਤ ਪਰ੍ਵਵਰ੍ਜਂ ਰਤਿਕ੍ਰਿਯਾਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੀਵਨ; ਧਰਮਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਣਾ, ਪਰ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ।

ਦੇਵਪਿਤ੍ਰਤਿਤਿਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪੂਜਾਦਿष੍ਵਨੁਕਲ੍ਪਨਮ੍ । ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ੍ਮृਤ੍ਯਰ੍ਥਸਂਸ੍ਥਾਨਂ ਧਰ੍ਮੋऽਯਂ ਗृਹਮੇਧਿਨਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਦੇਵ, ਪਿਤਰ ਤੇ ਤਿਤੀਆਂ ਲਈ ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਕਰਨਾ; ਸ੍ਰੁਤੀ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ — ਇਹ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ।

ਜਟਿਤ੍ਵਮਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਭੂਸ਼ਯ੍ਯਾਜਿਨਧਾਰਣਮ੍ । ਵਨੇ ਵਾਸਃ ਪਯੋਮੂਲਨੀਵਾਰਫਲਵृਤ੍ਤਿਤਾ ॥ ੧,੨੧੩.

ਜਟਾ ਰੱਖਣੀ, ਅਗਨਿ-ਹੋਤਰ ਕਰਨਾ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੌਣਾ, ਜਨੈਊ ਪਹਿਨਣਾ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ, ਦੂਧ, ਜੜਾਂ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਫਲ ਖਾ ਕੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜਾਰਨਾ—

ਪ੍ਰਤਿषਿਦ੍ਧਾਨ੍ਨਿਵृਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਃ ਸ੍ਨਾਨਂ ਵ੍ਰਤਧਾਰਿਤਾ । ਦੇਵਤਾਤਿਥਿਪੂਜਾ ਚ ਧਰ੍ਮੋऽਯਂ ਵਨਵਾਸਿਨਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਨਿਸ਼ੇਧ ਕੀਤੇ ਖਾਣੇ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ, ਵ੍ਰਤ ਰੱਖਣਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ—ਇਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵਾਰਮ੍ਭਪਰਿਤ੍ਯਾਗੋ ਭਿਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਨਂ ਵृਕ੍ਸ਼ਮੂਲਤਾ । ਨਿष੍ਪਰਿਗ੍ਰਹਤਾਦ੍ਰੋਹਃ ਸਮਤਾ ਸਰ੍ਵਜਨ੍ਤੁषੁ ॥ ੧,੨੧੩.

ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦੇਣਾ, ਭਿਖ ਮੰਗ ਕੇ ਖਾਣਾ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਜੜਾਂ ਉੱਤੇ ਰਹਿਣਾ, ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਾ ਰੱਖਣਾ, ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੈਰ ਨਾ ਰੱਖਣਾ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕਸਾਰਤਾ ਰੱਖਣੀ—

ਪ੍ਰਿਯਾਪ੍ਰਿਯਪਰਿष੍ਵਙ੍ਗੇਸੁਖਦੁਃ ਖਾਧਿਕਾਰਿਤਾ । ਸਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਸ਼ੌਚਂ ਵਾਗ੍ਯਮੋ ਧ੍ਯਾਨਚਾਰਿਤਾ ॥ ੧,੨੧੩.

ਚੰਗਾ-ਮੰਦਾ, ਸੁਖ-ਦੁਖ, ਪਿਆਰ-ਅਣਪਿਆਰ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਮੰਨਣਾ, ਅੰਦਰੋਂ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਰੱਖਣੀ, ਬੋਲਣ 'ਤੇ ਰੋਕ, ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਟਾਈ—

ਸਰ੍ਵੈਦ੍ਰਿਯਸਮਾਹਾਰੋ ਧਾਰਣਾਧ੍ਯਾਨਨਿਤ੍ਯਤਾ । ਭਾਵਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰੇਤ੍ਯੇष ਪਰਿਵ੍ਰਾਡ੍ਧਰ੍ਮ ਉਚ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੨੧੩.

ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕਠਾ ਕਰਨਾ, ਧਿਆਨ ਤੇ ਧਾਰਨਾ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਅਭਿਆਸ, ਮਨ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ।

ਅਹਿਂਸਾ ਸੂਨृਤਾ ਵਾਣੀ ਸਤ੍ਯਸ਼ੌਚੇ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਦਯਾ । ਵਰ੍ਣਿਨਾਂ ਲਿਙ੍ਗਿਨਾਂ ਚੈਵ ਸਾਮਾਨ੍ਯੋ ਧਰ੍ਮ ਉਚ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੨੧੩.

ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ, ਸਚ ਬੋਲਣਾ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਧੀਰਜ, ਦਇਆ—ਇਹ ਸਭ ਜਾਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਲਿੰਗ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਾਂਝਾ ਧਰਮ ਹੈ।

ਯਥੋਕ੍ਤਕਾਰਿਣਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤਿ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍ । ਆ ਬੋਧਾਤ੍ਸ੍ਵਪਨਂ ਯਾਵਤ੍ਗृਹਿਧਰ੍ਮਂ ਚ ਵਚ੍ਮਿ ਤੇ ॥ ੧,੨੧੩.

ਜੋ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ; ਹੁਣ, ਜਾਗਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੌਣ ਤਕ, ਮੈਂ ਘਰੇਲੂ ਧਰਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਮੁਹੂਰ੍ਤੇ ਬੁਧ੍ਯੇਤ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥੌ ਚਾਨੁਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍ । ਕਾਯਕ੍ਲੇਸ਼ਾਂਸ਼੍ਚ ਤਨ੍ਮੂਲਾਨ੍ਵੇਦਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥਮੇਵ ਚ ॥ ੧,੨੧੩.

ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੇਲੇ ਉਠੇ, ਧਰਮ ਤੇ ਧਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚੇ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਰੀਰਕ ਕਲੇਸ਼ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸੱਚੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਚਾਰੇ।

ਸ਼ਰ੍ਵਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਮੁਤ੍ਥਾਯ ਕृਤਸ਼ੌਚਃ ਸਮਾਹਿਤਃ । ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਮੁਪਾਸੀਤ ਸਰ੍ਵਕਾਲਮਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਉਠ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰ ਕੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੌਕਸ ਰਹੇ।

ਪ੍ਰਾਤਃ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਮੁਪਾ ਸੀਤ ਦਨ੍ਤਧਾਵਨਪੂਰ੍ਵਿਕਾਮ੍ । ਉਭੇ ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀषੇ ਚ ਦਿਵਾ ਕੁਰ੍ਯਾਦੁਦਙ੍ਮੁਖਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਸਵੇਰੇ, ਦੰਦ ਸਾਫ ਕਰਕੇ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਾਬ ਤੇ ਪਖਾਣਾ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰੇ।

ਰਾਤ੍ਰੌ ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਕੁਰ੍ਯਾਦੁਭੇ ਸਨ੍ਧ੍ਯੇ ਯਥਾ ਦਿਵਾ । ਛਾਯਾਯਾਮਨ੍ਧਕਾਰੇ ਵਾ ਰਾਤ੍ਰੌ ਵਾਹਨਿ ਵਾ ਦ੍ਵਿਜਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰੇ, ਦੋਵੇਂ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਵੀ ਦਿਨ ਵਾਂਗ; ਛਾਂ, ਹਨੇਰੇ, ਰਾਤ ਜਾਂ ਦਿਨ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਵਾਲਾ—

ਯਥਾ ਤੁ ਸਮੁਖਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਾਣਬਾਧਾਭਯੇषੁ ਚ । ਗੋਮਯਾਙ੍ਗਾਰਵਲ੍ਮੀਕਫਾਲਾਕृष੍ਟੇ ਸ਼ੁਭੇ ॥ ੧,੨੧੩.

ਜਿਵੇਂ ਆਦੇਸ਼ ਹੈ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਕਰੇ, ਜੇ ਜਾਨ ਨੂੰ ਖਤਰਾ ਹੋਵੇ, ਗੋ-ਮੈ, ਕੋਲੇ, ਚੀਟੀ ਦੇ ਬੂਹੇ ਜਾਂ ਨਵੇਂ ਹਲ ਚਲਾਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ।

ਮਾਰ੍ਗੋਪਜੀਵ੍ਯਚ੍ਛਾਯਾਸੁ ਨ ਮੂਤ੍ਰਂ ਚ ਪੁਰੀषਕਮ੍ । ਅਨ੍ਤਰ੍ਜਲਾਦ੍ਦੇਵਗृਹਾਦ੍ਵਲ੍ਮੀਕਾਨ੍ਮੂषਿਕਸ੍ਥਲਾਤ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਰਾਹਾਂ ਤੇ ਜਾਂ ਛਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਦੇਵ ਮੰਦਰ, ਚੀਟੀ ਦੇ ਬੂਹੇ ਜਾਂ ਚੂਹਿਆਂ ਦੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ਾਬ ਜਾਂ ਪਖਾਣਾ ਨਾ ਕਰੇ।

ਪਰੇषਾਂ ਸ਼ੌਚਸ਼ਿष੍ਟਾਚ੍ਚ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਾਚ੍ਚ ਮृਦਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ । ਏਕਾਂ ਲਿਙ੍ਗੇ ਮृਦਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਾਮ ਹਸ੍ਤੇ ਮृਦਂ ਦ੍ਵਿਧਾ ॥ ੧,੨੧੩.

ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਚਿਤਾ ਵਾਲੀ ਮਿੱਟੀ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾ ਵਰਤੇ; ਇੱਕ ਅੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਮਿੱਟੀ, ਦੋ ਅੰਗਾਂ ਲਈ ਵਾਮ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰੀ ਮਿੱਟੀ ਲਵੇ।

ਉਭਯੋਰ੍ਦ੍ਵੇ ਚ ਦਾਤਵ੍ਯੇ ਮੂਤ੍ਰਸ਼ੌਚਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ । ਏਕਾਂ ਲਿਙ੍ਗੇ ਗੁਦੇ ਤਿਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤਥਾ ਵਾਮਕਰੇ ਦਸ਼ ॥ ੧,੨੧੩.

ਦੋਵੇਂ ਅੰਗਾਂ ਲਈ ਦੋ ਵਾਰੀ ਮਿੱਟੀ ਲਵੇ; ਇਹ ਪੇਸ਼ਾਬ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਚਿਤਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਅੰਗ ਲਈ, ਗੁਦੇ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ, ਵਾਮ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦਸ ਵਾਰੀ ਮਿੱਟੀ ਲਵੇ।

ਪਞ੍ਚ ਪਾਦੇ ਦਸ਼ੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ਕਰਯੋਃ ਸਪ੍ਤਮृਤ੍ਤਿਕਾਃ । ਅਰ੍ਧਪ੍ਰਸृਤਿਮਾਤ੍ਰਾ ਤੁ ਪ੍ਰਥਮਾ ਮृਤ੍ਤਿਕਾ ਸ੍ਮृਤਾ ॥ ੧,੨੧੩.

ਪੈਰ ਲਈ ਪੰਜ ਵਾਰੀ, ਇੱਕ ਹੱਥ ਲਈ ਦਸ ਵਾਰੀ, ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਮਿੱਟੀ; ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਮਿੱਟੀ ਅੱਧਾ ਮੋਠਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਚ ਤृਤੀਯਾ ਚ ਤਦਰ੍ਧਾ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਉਪਵਿष੍ਟਸ੍ਤੁ ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਯਸ੍ਤੁ ਨ ਵਿਨ੍ਦਤਿ ॥ ੧,੨੧੩.

ਦੂਜੀ ਤੇ ਤੀਜੀ ਵਾਰੀ ਅੱਧੀ-ਅੱਧੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਪੇਸ਼ਾਬ ਜਾਂ ਪਖਾਣਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਚਿਤਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ—

ਸ ਕੁਰ੍ਯਾਦਰ੍ਧਸ਼ੌਚਂ ਤੁ ਸ੍ਵਸ੍ਯ ਸ਼ੌਚਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਦਾ । ਦਿਵਾ ਸ਼ੌਚਸ੍ਯ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਰ੍ਧਂ ਯਦ੍ਵਾ ਪਾਦੋ ਵਿਧੀਯਤੇ ॥ ੧,੨੧੩.

ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਲਈ ਅੱਧੀ ਸ਼ੁਚਿਤਾ ਕਰੇ; ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਚਿਤਾ ਲਈ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅੱਧੀ, ਜਾਂ ਪੈਰ ਲਈ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਲਵੇ।

ਸ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯ ਤੁ ਯਥੋਦ੍ਦਿष੍ਟਮਾਰ੍ਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾਬਲਮ੍ । ਵਸਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਸृਙ੍ਮਜ੍ਜਾ ਲਾਲਾ ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਕਰ੍ਣਵਿਟ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਸਿਹਤਮੰਦ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੁਕਮ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਬੀਮਾਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੇ। ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਗੰਦਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਰਬੀ, ਵੀਰਜ, ਲਹੂ, ਮੱਜਾ, ਲਾਰ, ਮਲ, ਪਿਸ਼ਾਬ, ਕੰਨ ਦੀ ਮੈਲ ਤੇ ਹੋਰ ਗੰਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਸ਼੍ਲੇष੍ਮਾਸ਼੍ਰਦੂषਿਕਾ ਸ੍ਵੇਦੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੈਤੇ ਨृਣਾਂ ਮਲਾਃ । ਮਨ੍ਯੇਤ ਯਾਵਤਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ ਤਾਵਚ੍ਛੌਚਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਬਾਲਘਮ, ਨੱਕ ਦੀ ਮੈਲ, ਪਸੀਨਾ—ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਗੰਦਗੀਆਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੂਰ ਹੋਣ ਤੱਕ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਸ਼ੌਚਸਂਖ੍ਯਾਯਾ ਨਾਦਿष੍ਟੈਰਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ । ਸ਼ੌਚਂ ਤੁ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਬਾਹ੍ਯਮਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਤਥਾ ॥ ੧,੨੧੩.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੁਕਮ ਨਾ ਮਿਲੇ ਹੋਣ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ। ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾਈ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਬਾਹਰੀ ਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ।

ਮृਜ੍ਜਲਾਭ੍ਯਾਂ ਸ੍ਮृਤਂ ਬਾਹ੍ਯਂ ਭਾਵਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰਥਾਨ੍ਤਰਮ੍ । ਤ੍ਰਿਰਾਚਾਮੇਦਪਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਃ ਪ੍ਰਮृਜ੍ਯਾਤ੍ਤਤੋ ਮੁਖਮ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਬਾਹਰੀ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰਾਈ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋਣ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਖੰਗਾਲੋ, ਫਿਰ ਦੋ ਵਾਰੀ ਮੂੰਹ ਪੂੰਝੋ।

ਸਂਮृਜ੍ਯਾਙ੍ਗੁष੍ਠਮੂਲੇਨ ਤ੍ਰਿਭਿਰਾਸ੍ਯਮੁਪਸ੍ਪृਸ਼ੇਤ੍ । ਅਙ੍ਗੁष੍ਠੇਨ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨ੍ਯਾ ਘ੍ਰਾਣਂ ਪਸ਼੍ਚਾਦਨਨ੍ਤਰਮ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਮੂੰਹ ਪੂੰਝਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਅਧਾਰ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਛੂਹੋ। ਫਿਰ ਅੰਗੂਠੇ ਤੇ ਤਰਜਨੀ ਨਾਲ ਨੱਕ ਨੂੰ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਛੂਹੋ।

ਅਙ੍ਗੁष੍ਠਾਨਾਮਿਕਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਕਨਿष੍ਠਾਙ੍ਗष੍ਠਯੋਰ੍ਨਾਭਿਂ ਹृਦਯਂ ਤੁ ਤਲੇਨ ਵੈ ॥ ੧,੨੧੩.

ਅੰਗੂਠੇ ਤੇ ਅਨਾਮਿਕਾ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਛੂਹੋ। ਛੋਟੀ ਉਂਗਲੀ ਤੇ ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ ਨਾਭੀ ਨੂੰ, ਤੇ ਹਥੇਲੀ ਨਾਲ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹੋ।

ਸਰ੍ਵਾਭਿਸ੍ਤੁ ਸ਼ਿਰਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਬਾਹੂ ਚਾਗ੍ਰੇਣ ਸਂਸ੍ਪृਸ਼ੇਤ੍ । ऋਚੋ ਯਜੂਂषਿ ਸਾਮਾਨਿ ਤ੍ਰਿਃ ਪਠਨ੍ਪ੍ਰੀਣਯੇਤ੍ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਸਾਰੀਆਂ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਿਰ ਨੂੰ, ਫਿਰ ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੇ ਆਗੇਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਬਾਂਹਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹੋ। ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦ ਦੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਉਚਾਰਣ ਕਰਕੇ ਆਦਰ ਦਿਓ।

ਅਥਰ੍ਵਾਙ੍ਗਿਰਸੌ ਪੂਰ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਃ ਪ੍ਰਮਾਰ੍ष੍ਟ੍ਯਥ ਤਨ੍ਸੁਖਮ੍ । ਇਤਿਹਾਸਪੁਰਾਣਾਨਿ ਵੇਦਾਙ੍ਗਾਨਿ ਵੇਦਾਙ੍ਗਾਨਿ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਥਰਵ ਤੇ ਆੰਗਿਰਸ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹੋ, ਫਿਰ ਸੁਖ ਲਈ ਦੋ ਵਾਰੀ ਪੂੰਝੋ। ਫਿਰ ਇਤਿਹਾਸ, ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੜ੍ਹੋ।