ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਪਰਮੋ ਧਰ੍ਮਃ ਸ੍ਮृਤਿਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਗਤੋऽਪਰਃ । ਸਿष੍ਟਾਚਾਰੇਣ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਧਰ੍ਮਾਃ ਸਨਾਤਨਾਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਸ੍ਰੁਤੀ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਪਰਮ ਧਰਮ ਹੈ, ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ; ਤੇ ਸਿੱਖਿਆਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਨਾਲ ਤੀਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਧਰਮ ਸਦਾ ਲਈ ਹਨ।

ਸਤ੍ਯਂ ਦਾਨਂ ਦਯਾਲੋਭੋ ਵਿਦ੍ਯੇਜ੍ਯਾ ਪੂਜਨਂ ਦਮਃ । ਅष੍ਟੌ ਤਾਨਿ ਪਵਿਤ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ਿष੍ਟਾਚਾਰਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਸਚ, ਦਾਨ, ਦਇਆ, ਲੋਭ ਰਹਿਤ, ਵਿਦਿਆ, ਪੂਜਾ, ਦਮ — ਇਹ ਅੱਠ ਚੰਗੇ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਸਿੱਖਿਆਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਦੀ ਪਹਚਾਣ।

ਤੇਜੋਮਯਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵੇषਾਂ ਸ਼ਰੀਰਾਣੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ । ਨ ਲਿਪ੍ਯਤੇ ਪਾਤਕੇਨ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਮਿਵਾਮ੍ਭਸਾ ॥ ੧,੨੧੩.

ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇਜ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਉਹ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਦਦੇ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।

ਨਿਵਾਸਮੁਖ੍ਯਾ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਧਰ੍ਮਾਚਾਰਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ । ਸਤ੍ਯਂ ਯਜ੍ਞਸ੍ਤਪੋ ਦਾਨਮੇਤਦ੍ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਵਰਨਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਰਹਿਤ ਧਰਮ ਤੇ ਆਚਰਨ ਹਨ; ਸਚ, ਯਜ, ਤਪ, ਦਾਨ — ਇਹ ਧਰਮ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਹੈ।

ਅਦਤ੍ਤਸ੍ਯਾਨੁਪਾਦਾਨਂ ਦਾਨਮਧ੍ਯਯਨਂ ਜਪਃ । ਵਿਦ੍ਯਾ ਵਿਤ੍ਤਂ ਤਪਃ ਸ਼ੌਚਂ ਕੁਲੇ ਜਨ੍ਮ ਤ੍ਵਰੋਗਿਤਾ ॥ ੧,੨੧੩.

ਜੋ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਨਾ ਲੈਣਾ; ਦਾਨ, ਪਾਠ, ਜਪ; ਵਿਦਿਆ, ਦੌਲਤ, ਤਪ, ਸਫਾਈ, ਚੰਗੀ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ, ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ।

ਸਂਸਾਰੋਚ੍ਛਿਤ੍ਤਿਹੇਤੁਸ਼੍ਚ ਧਰ੍ਮਾਦੇਵ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ । ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਸੁਖਂ ਚ ਜ੍ਞਾਨਂ ਚ ਜ੍ਞਾਨਾਨ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ੋऽਧਿਗਮ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੨੧੩.

ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਿਰਫ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਉਪਜਦਾ ਹੈ; ਧਰਮ ਤੋਂ ਸੁਖ ਤੇ ਗਿਆਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਇਜ੍ਯਾਧ੍ਯਯਨਦਾਨਾਨਿ ਯਥਾਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸਨਾਤਨਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤ੍ਰਿਯਵੈਸ਼੍ਯਾਨਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯੋ ਧਰ੍ਮ ਉਚ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੨੧੩.

ਯਜ, ਪਾਠ, ਦਾਨ — ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਇਹ ਸਦਾ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖੱਤਰੀ ਤੇ ਵੈਸ਼ ਲਈ ਸਾਂਝਾ ਧਰਮ ਹੈ।

ਯਾਜਨਾਧ੍ਯਯਨੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਚ੍ਚ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਃ । ਵृਤ੍ਤਿਤ੍ਰਯਮਿਦਂ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਮੁਨਯਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਵਰ੍ਣਿਨਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਪਵਿੱਤਰ ਯਜ ਤੇ ਪਾਠ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਤੀਗ੍ਰਹ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉੱਚੀ ਜਾਤਿ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਦੱਸੇ ਹਨ।

ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣਾਜੀਵਨਂ ਰਾਜ੍ਞੋ ਭੂਤਾਨਾਞ੍ਚਾਭਿਰਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਪਾਸ਼ੁਪਾਲ੍ਯਂ ਕृषਿਃ ਪਣ੍ਯਂ ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਯਾਜੀਵਨਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਸ਼ਸਤਰ ਨਾਲ ਜੀਵਨ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ; ਵੈਸ਼ ਲਈ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ, ਖੇਤੀ ਤੇ ਵਪਾਰ ਜੀਵਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸ਼ੂਦ੍ਰਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਾ ਦ੍ਵਿਜਾਨਾਮਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਗੁਰੌ ਵਾਸੋऽਗ੍ਨਿਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਾ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਸ਼ੂਦਰ ਲਈ ਦੁਜਾ ਜਨ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਤੇ ਦੁਜਾ ਜਨ ਲਈ ਕ੍ਰਮਵਾਰ; ਗੁਰੂ ਦੇ ਕੋਲ ਰਹਿਣਾ, ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਤੇ ਸਵੈ-ਅਧਿਐਨ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਲਈ।

ਤ੍ਰਿਃ ਸ੍ਨਾਤਾ ਸ੍ਨਾਪਿਤਾ ਭੈਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਗੁਰੌ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਤਿਕੀ ਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਸਮੇਖਲੋ ਜਟੀ ਦਣ੍ਡੀ ਮੁਣ੍ਡੀ ਵਾ ਗੁਰੁਸਂਸ਼੍ਰਯਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਦੂਜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਭੀਖ ਮੰਗਣਾ, ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਆਖਰੀ ਸਾਹ ਤੱਕ ਰਹਿਣਾ; ਕਮਰਬੰਦ, ਜਟਾ, ਡੰਡਾ, ਜਾਂ ਮੁੰਡਾ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ਰਣ।

ਅਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰੋਪਚਰਣਂ ਜੀਵਨਂ ਚ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਭਿਃ । ਧਰ੍ਮਦਾਰੇषੁ ਕਲ੍ਪੇਤ ਪਰ੍ਵਵਰ੍ਜਂ ਰਤਿਕ੍ਰਿਯਾਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੀਵਨ; ਧਰਮਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਣਾ, ਪਰ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ।

ਦੇਵਪਿਤ੍ਰਤਿਤਿਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪੂਜਾਦਿष੍ਵਨੁਕਲ੍ਪਨਮ੍ । ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ੍ਮृਤ੍ਯਰ੍ਥਸਂਸ੍ਥਾਨਂ ਧਰ੍ਮੋऽਯਂ ਗृਹਮੇਧਿਨਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਦੇਵ, ਪਿਤਰ ਤੇ ਤਿਤੀਆਂ ਲਈ ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਕਰਨਾ; ਸ੍ਰੁਤੀ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ — ਇਹ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ।

ਜਟਿਤ੍ਵਮਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਭੂਸ਼ਯ੍ਯਾਜਿਨਧਾਰਣਮ੍ । ਵਨੇ ਵਾਸਃ ਪਯੋਮੂਲਨੀਵਾਰਫਲਵृਤ੍ਤਿਤਾ ॥ ੧,੨੧੩.

ਜਟਾ ਰੱਖਣੀ, ਅਗਨਿ-ਹੋਤਰ ਕਰਨਾ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੌਣਾ, ਜਨੈਊ ਪਹਿਨਣਾ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ, ਦੂਧ, ਜੜਾਂ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਫਲ ਖਾ ਕੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜਾਰਨਾ—

ਪ੍ਰਤਿषਿਦ੍ਧਾਨ੍ਨਿਵृਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਃ ਸ੍ਨਾਨਂ ਵ੍ਰਤਧਾਰਿਤਾ । ਦੇਵਤਾਤਿਥਿਪੂਜਾ ਚ ਧਰ੍ਮੋऽਯਂ ਵਨਵਾਸਿਨਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਨਿਸ਼ੇਧ ਕੀਤੇ ਖਾਣੇ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ, ਵ੍ਰਤ ਰੱਖਣਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ—ਇਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵਾਰਮ੍ਭਪਰਿਤ੍ਯਾਗੋ ਭਿਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਨਂ ਵृਕ੍ਸ਼ਮੂਲਤਾ । ਨਿष੍ਪਰਿਗ੍ਰਹਤਾਦ੍ਰੋਹਃ ਸਮਤਾ ਸਰ੍ਵਜਨ੍ਤੁषੁ ॥ ੧,੨੧੩.

ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦੇਣਾ, ਭਿਖ ਮੰਗ ਕੇ ਖਾਣਾ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਜੜਾਂ ਉੱਤੇ ਰਹਿਣਾ, ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਾ ਰੱਖਣਾ, ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੈਰ ਨਾ ਰੱਖਣਾ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕਸਾਰਤਾ ਰੱਖਣੀ—

ਪ੍ਰਿਯਾਪ੍ਰਿਯਪਰਿष੍ਵਙ੍ਗੇਸੁਖਦੁਃ ਖਾਧਿਕਾਰਿਤਾ । ਸਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਸ਼ੌਚਂ ਵਾਗ੍ਯਮੋ ਧ੍ਯਾਨਚਾਰਿਤਾ ॥ ੧,੨੧੩.

ਚੰਗਾ-ਮੰਦਾ, ਸੁਖ-ਦੁਖ, ਪਿਆਰ-ਅਣਪਿਆਰ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਮੰਨਣਾ, ਅੰਦਰੋਂ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਰੱਖਣੀ, ਬੋਲਣ 'ਤੇ ਰੋਕ, ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਟਾਈ—

ਸਰ੍ਵੈਦ੍ਰਿਯਸਮਾਹਾਰੋ ਧਾਰਣਾਧ੍ਯਾਨਨਿਤ੍ਯਤਾ । ਭਾਵਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰੇਤ੍ਯੇष ਪਰਿਵ੍ਰਾਡ੍ਧਰ੍ਮ ਉਚ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੨੧੩.

ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕਠਾ ਕਰਨਾ, ਧਿਆਨ ਤੇ ਧਾਰਨਾ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਅਭਿਆਸ, ਮਨ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ।

ਅਹਿਂਸਾ ਸੂਨृਤਾ ਵਾਣੀ ਸਤ੍ਯਸ਼ੌਚੇ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਦਯਾ । ਵਰ੍ਣਿਨਾਂ ਲਿਙ੍ਗਿਨਾਂ ਚੈਵ ਸਾਮਾਨ੍ਯੋ ਧਰ੍ਮ ਉਚ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੨੧੩.

ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ, ਸਚ ਬੋਲਣਾ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਧੀਰਜ, ਦਇਆ—ਇਹ ਸਭ ਜਾਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਲਿੰਗ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਾਂਝਾ ਧਰਮ ਹੈ।

ਯਥੋਕ੍ਤਕਾਰਿਣਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤਿ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍ । ਆ ਬੋਧਾਤ੍ਸ੍ਵਪਨਂ ਯਾਵਤ੍ਗृਹਿਧਰ੍ਮਂ ਚ ਵਚ੍ਮਿ ਤੇ ॥ ੧,੨੧੩.

ਜੋ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ; ਹੁਣ, ਜਾਗਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੌਣ ਤਕ, ਮੈਂ ਘਰੇਲੂ ਧਰਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਮੁਹੂਰ੍ਤੇ ਬੁਧ੍ਯੇਤ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥੌ ਚਾਨੁਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍ । ਕਾਯਕ੍ਲੇਸ਼ਾਂਸ਼੍ਚ ਤਨ੍ਮੂਲਾਨ੍ਵੇਦਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥਮੇਵ ਚ ॥ ੧,੨੧੩.

ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੇਲੇ ਉਠੇ, ਧਰਮ ਤੇ ਧਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚੇ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਰੀਰਕ ਕਲੇਸ਼ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸੱਚੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਚਾਰੇ।

ਸ਼ਰ੍ਵਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਮੁਤ੍ਥਾਯ ਕृਤਸ਼ੌਚਃ ਸਮਾਹਿਤਃ । ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਮੁਪਾਸੀਤ ਸਰ੍ਵਕਾਲਮਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਉਠ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰ ਕੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੌਕਸ ਰਹੇ।

ਪ੍ਰਾਤਃ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਮੁਪਾ ਸੀਤ ਦਨ੍ਤਧਾਵਨਪੂਰ੍ਵਿਕਾਮ੍ । ਉਭੇ ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀषੇ ਚ ਦਿਵਾ ਕੁਰ੍ਯਾਦੁਦਙ੍ਮੁਖਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਸਵੇਰੇ, ਦੰਦ ਸਾਫ ਕਰਕੇ ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਾਬ ਤੇ ਪਖਾਣਾ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰੇ।

ਰਾਤ੍ਰੌ ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਕੁਰ੍ਯਾਦੁਭੇ ਸਨ੍ਧ੍ਯੇ ਯਥਾ ਦਿਵਾ । ਛਾਯਾਯਾਮਨ੍ਧਕਾਰੇ ਵਾ ਰਾਤ੍ਰੌ ਵਾਹਨਿ ਵਾ ਦ੍ਵਿਜਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰੇ, ਦੋਵੇਂ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਵੀ ਦਿਨ ਵਾਂਗ; ਛਾਂ, ਹਨੇਰੇ, ਰਾਤ ਜਾਂ ਦਿਨ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਵਾਲਾ—

ਯਥਾ ਤੁ ਸਮੁਖਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਾਣਬਾਧਾਭਯੇषੁ ਚ । ਗੋਮਯਾਙ੍ਗਾਰਵਲ੍ਮੀਕਫਾਲਾਕृष੍ਟੇ ਸ਼ੁਭੇ ॥ ੧,੨੧੩.

ਜਿਵੇਂ ਆਦੇਸ਼ ਹੈ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਕਰੇ, ਜੇ ਜਾਨ ਨੂੰ ਖਤਰਾ ਹੋਵੇ, ਗੋ-ਮੈ, ਕੋਲੇ, ਚੀਟੀ ਦੇ ਬੂਹੇ ਜਾਂ ਨਵੇਂ ਹਲ ਚਲਾਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ।

ਮਾਰ੍ਗੋਪਜੀਵ੍ਯਚ੍ਛਾਯਾਸੁ ਨ ਮੂਤ੍ਰਂ ਚ ਪੁਰੀषਕਮ੍ । ਅਨ੍ਤਰ੍ਜਲਾਦ੍ਦੇਵਗृਹਾਦ੍ਵਲ੍ਮੀਕਾਨ੍ਮੂषਿਕਸ੍ਥਲਾਤ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਰਾਹਾਂ ਤੇ ਜਾਂ ਛਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਦੇਵ ਮੰਦਰ, ਚੀਟੀ ਦੇ ਬੂਹੇ ਜਾਂ ਚੂਹਿਆਂ ਦੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ਾਬ ਜਾਂ ਪਖਾਣਾ ਨਾ ਕਰੇ।

ਪਰੇषਾਂ ਸ਼ੌਚਸ਼ਿष੍ਟਾਚ੍ਚ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਾਚ੍ਚ ਮृਦਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ । ਏਕਾਂ ਲਿਙ੍ਗੇ ਮृਦਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਾਮ ਹਸ੍ਤੇ ਮृਦਂ ਦ੍ਵਿਧਾ ॥ ੧,੨੧੩.

ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਚਿਤਾ ਵਾਲੀ ਮਿੱਟੀ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾ ਵਰਤੇ; ਇੱਕ ਅੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਮਿੱਟੀ, ਦੋ ਅੰਗਾਂ ਲਈ ਵਾਮ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰੀ ਮਿੱਟੀ ਲਵੇ।

ਉਭਯੋਰ੍ਦ੍ਵੇ ਚ ਦਾਤਵ੍ਯੇ ਮੂਤ੍ਰਸ਼ੌਚਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ । ਏਕਾਂ ਲਿਙ੍ਗੇ ਗੁਦੇ ਤਿਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤਥਾ ਵਾਮਕਰੇ ਦਸ਼ ॥ ੧,੨੧੩.

ਦੋਵੇਂ ਅੰਗਾਂ ਲਈ ਦੋ ਵਾਰੀ ਮਿੱਟੀ ਲਵੇ; ਇਹ ਪੇਸ਼ਾਬ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਚਿਤਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਅੰਗ ਲਈ, ਗੁਦੇ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ, ਵਾਮ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦਸ ਵਾਰੀ ਮਿੱਟੀ ਲਵੇ।

ਪਞ੍ਚ ਪਾਦੇ ਦਸ਼ੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ਕਰਯੋਃ ਸਪ੍ਤਮृਤ੍ਤਿਕਾਃ । ਅਰ੍ਧਪ੍ਰਸृਤਿਮਾਤ੍ਰਾ ਤੁ ਪ੍ਰਥਮਾ ਮृਤ੍ਤਿਕਾ ਸ੍ਮृਤਾ ॥ ੧,੨੧੩.

ਪੈਰ ਲਈ ਪੰਜ ਵਾਰੀ, ਇੱਕ ਹੱਥ ਲਈ ਦਸ ਵਾਰੀ, ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਮਿੱਟੀ; ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਮਿੱਟੀ ਅੱਧਾ ਮੋਠਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।