ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਆਰ੍षਭਂ ਤਜਰਾਃ ਪਾਦੇ ਤृਤੀਯੇऽਨ੍ਯਚ੍ਚ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ । ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ਪ੍ਰਥਮਂ ਸ਼ੇषੇ ਤਜ੍ਰਾਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਵਿਰਾਡ੍ਭਵੇਤ੍ ॥ ੧,੨੧੧.

'ਆਰਸ਼ਭ' ਵਿੱਚ 'ਤਜਰਾ' ਚਰਨ ਹਨ; ਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ। ਹੋਰ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲਾ ਚਰਨ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ; 'ਤਜਰਾ' ਨੂੰ 'ਸ਼ੁੱਧਵੀਰਾਟ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

(ਇਤ੍ਯੁਪਸ੍ਥਿਤਪ੍ਰਚੁਪਿਤਪ੍ਰਕਰਣਮ੍) । ਵਿषਮਾਕ੍ਸ਼ਰਪਾਦਂ ਵਾ ਪਞ੍ਚषਟ੍ਕਾਦਿ ਯਾਵਕਮ੍ । ਛਨ੍ਦੋऽਤ੍ਰ ਨੋਕ੍ਤਾ ਗਾਥੇਤਿ ਦਸ਼ਧਰ੍ਂਮਾਦਿਵਦ੍ਭਵੇਤ੍ ॥ ੧,੨੧੧.

(ਇਹ 'ਉਪਸਥਿਤ' ਤੇ 'ਪ੍ਰਚੁਪਿਤਾ' ਪ੍ਰਕਰਨ ਖਤਮ ਹੋਇਆ)। ਅਸਮਾਨ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਚਰਨ, ਪੰਜ ਜਾਂ ਛੇ ਤੋਂ ਆਗੇ, ਇੱਥੇ ਛੰਦ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ; ਇਹ 'ਦਸ਼ਧਰਮਾ' ਆਦਿ ਵਾਂਗ ਗਾਥਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੧੨ ਸੂਤ ਉਵਾਚ । ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਰ ਆਦ੍ਯਗੋऽਥੋ ਲਃ ਪਰਤੁਲ੍ਯੋऽਥ ਪੂਰ੍ਵਗਃ । ਨष੍ਟਮਧ੍ਯੇ ਸਮੇਂऽਕੇ ਲਃ ਸਮੇऽਰ੍ਧੇ ਵਿषਮੇ ਗੁਰੁਃ ॥ ੧,੨੧੨.

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪ੍ਰਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ 'ਗੋ', ਫਿਰ 'ਲਹ', ਫਿਰ 'ਪਰਤੁਲਯੋ', ਫਿਰ 'ਪੂਰਵਗਹ' ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਸਮਾਨ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ 'ਲਹ'; ਅੱਧ ਸਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ 'ਗੁਰੂ' ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਤਿਲੋਮਗੁਣਂ ਲਾਦ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਰੁਦ੍ਦਿष੍ਟਕ ਏਕਨੁਤ੍ ॥ ੧,੨੧੨.

ਉਲਟ ਕ੍ਰਮ 'ਪ੍ਰਤਿਲੋਮਗੁਣ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 'ਲਹ' ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ 'ਏਕ' ਤੇ ਖਤਮ।

ਸਂਖ੍ਯਾ ਦ੍ਵਿਰਰ੍ਧੇ ਰੂਪੇ ਤੁ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯੇ ਦ੍ਵਿਰੀਰਿਤਮ੍ । ਤਾਵਦਰ੍ਧੇ ਤਦ੍ਗੁਣਿਤਂ ਦ੍ਵਿਰ੍ਦ੍ਵ੍ਯੂਨਨ੍ਤੁ ਤਦਨ੍ਤਤਃ ॥ ੧,੨੧੨.

ਗਿਣਤੀ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਰੂਪ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਸ਼ੂਨ्य ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਜਿੰਨੀ ਅੱਧ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਗੁਣਾ ਕਰਕੇ; ਦੋ ਵਾਰੀ ਘੱਟ ਦੋ ਅੰਤ ਵਿੱਚ।

ਪਰੇ ਪੂਰ੍ਣਂ ਪਰੇ ਪੂਰ੍ਣਂ ਮੇਰੁਃ ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਰਤੋ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੧,੨੧੨.

ਉਸ ਪਾਸੇ ਭਰਪੂਰਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਪਾਸੇ ਭਰਪੂਰਤਾ ਹੈ; ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਵੀ ਪਸਾਰਿਆ ਜਾਵੇ।

ਲਗਸਂਖ੍ਯਾ ਵृਤ੍ਤਸਂਖ੍ਯਾ ਚਾਦ੍ਯਾਙ੍ਗੁਲਮਥੋਰ੍ਧ੍ਵਤਃ । ਸਂਖ੍ਯੈਵ ਦ੍ਵਿਗੁਣੈਕੋਨਾਚ੍ਛਨ੍ਦਃ ਸਾਰੋऽਯਮੀਰਿਤਃ ॥ ੧,੨੧੨.

ਛੋਟੀ ਤੇ ਗੋਲ ਗਿਣਤੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਉਂਗਲ ਤੇ ਫਿਰ ਉਪਰ ਵਧਦੀ; ਉਸੇ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਦੋਹਰਾਇਆ ਤੇ ਇਕ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਹੀ ਛੰਦ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੧੩ ਸੂਤ ਉਵਾਚ । ਹਰੇਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਬ੍ਰਵੀਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਯਥਾ ਵ੍ਯਾਸਾਯ ਸ਼ੌਨਕ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਦਿਸਮਾਚਾਰਂ ਸਰ੍ਵਦਂ ਤੇ ਤਥਾ ਵਦੇ ॥ ੧,੨੧੩.

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹਰੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਿਆਸ ਤੇ ਸ਼ੌਨਕ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਦਿਕਾਂ ਦੀ ਰਹਿਤ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ੍ਮृਤੀ ਤੁ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਸ਼੍ਰੌਤਂ ਕਰ੍ਮ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ । ਸ਼੍ਰੌਤਂ ਕਰ੍ਮ ਨ ਚੇਦੁਕ੍ਤਂ ਤਦਾ ਸ੍ਮਾਰ੍ਤਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਵੇਦ ਤੇ ਸ੍ਰੁਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਕਰਮ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯਸ਼ਕ੍ਤਃ ਕਰਣੇ ਸਦਾਚਾਰਂ ਚਰੇਦ੍ਵੁਧਃ । ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ੍ਮृਤੀ ਹ ਵਿਪ੍ਰਾਣਾਂ ਲੋਚਨੇ ਕਰ੍ਮਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ॥ ੧,੨੧੩.

ਜੇ ਉਥੇ ਵੀ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਚੰਗਾ ਆਚਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਵੇਦ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀਆਂ ਕਰਮ ਦੇਖਣ ਲਈ ਅੱਖਾਂ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਪਰਮੋ ਧਰ੍ਮਃ ਸ੍ਮृਤਿਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਗਤੋऽਪਰਃ । ਸਿष੍ਟਾਚਾਰੇਣ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਧਰ੍ਮਾਃ ਸਨਾਤਨਾਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਸ੍ਰੁਤੀ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਪਰਮ ਧਰਮ ਹੈ, ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ; ਤੇ ਸਿੱਖਿਆਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਨਾਲ ਤੀਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਧਰਮ ਸਦਾ ਲਈ ਹਨ।

ਸਤ੍ਯਂ ਦਾਨਂ ਦਯਾਲੋਭੋ ਵਿਦ੍ਯੇਜ੍ਯਾ ਪੂਜਨਂ ਦਮਃ । ਅष੍ਟੌ ਤਾਨਿ ਪਵਿਤ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ਿष੍ਟਾਚਾਰਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਸਚ, ਦਾਨ, ਦਇਆ, ਲੋਭ ਰਹਿਤ, ਵਿਦਿਆ, ਪੂਜਾ, ਦਮ — ਇਹ ਅੱਠ ਚੰਗੇ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਸਿੱਖਿਆਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਦੀ ਪਹਚਾਣ।

ਤੇਜੋਮਯਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵੇषਾਂ ਸ਼ਰੀਰਾਣੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ । ਨ ਲਿਪ੍ਯਤੇ ਪਾਤਕੇਨ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਮਿਵਾਮ੍ਭਸਾ ॥ ੧,੨੧੩.

ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇਜ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਉਹ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਦਦੇ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।

ਨਿਵਾਸਮੁਖ੍ਯਾ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਧਰ੍ਮਾਚਾਰਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ । ਸਤ੍ਯਂ ਯਜ੍ਞਸ੍ਤਪੋ ਦਾਨਮੇਤਦ੍ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਵਰਨਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਰਹਿਤ ਧਰਮ ਤੇ ਆਚਰਨ ਹਨ; ਸਚ, ਯਜ, ਤਪ, ਦਾਨ — ਇਹ ਧਰਮ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਹੈ।

ਅਦਤ੍ਤਸ੍ਯਾਨੁਪਾਦਾਨਂ ਦਾਨਮਧ੍ਯਯਨਂ ਜਪਃ । ਵਿਦ੍ਯਾ ਵਿਤ੍ਤਂ ਤਪਃ ਸ਼ੌਚਂ ਕੁਲੇ ਜਨ੍ਮ ਤ੍ਵਰੋਗਿਤਾ ॥ ੧,੨੧੩.

ਜੋ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਨਾ ਲੈਣਾ; ਦਾਨ, ਪਾਠ, ਜਪ; ਵਿਦਿਆ, ਦੌਲਤ, ਤਪ, ਸਫਾਈ, ਚੰਗੀ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ, ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ।

ਸਂਸਾਰੋਚ੍ਛਿਤ੍ਤਿਹੇਤੁਸ਼੍ਚ ਧਰ੍ਮਾਦੇਵ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ । ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਸੁਖਂ ਚ ਜ੍ਞਾਨਂ ਚ ਜ੍ਞਾਨਾਨ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ੋऽਧਿਗਮ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੨੧੩.

ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਿਰਫ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਉਪਜਦਾ ਹੈ; ਧਰਮ ਤੋਂ ਸੁਖ ਤੇ ਗਿਆਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਇਜ੍ਯਾਧ੍ਯਯਨਦਾਨਾਨਿ ਯਥਾਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸਨਾਤਨਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਕ੍ਸ਼ਤ੍ਤ੍ਰਿਯਵੈਸ਼੍ਯਾਨਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯੋ ਧਰ੍ਮ ਉਚ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੨੧੩.

ਯਜ, ਪਾਠ, ਦਾਨ — ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਇਹ ਸਦਾ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖੱਤਰੀ ਤੇ ਵੈਸ਼ ਲਈ ਸਾਂਝਾ ਧਰਮ ਹੈ।

ਯਾਜਨਾਧ੍ਯਯਨੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਚ੍ਚ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਃ । ਵृਤ੍ਤਿਤ੍ਰਯਮਿਦਂ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਮੁਨਯਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਵਰ੍ਣਿਨਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਪਵਿੱਤਰ ਯਜ ਤੇ ਪਾਠ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਤੀਗ੍ਰਹ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉੱਚੀ ਜਾਤਿ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਦੱਸੇ ਹਨ।

ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣਾਜੀਵਨਂ ਰਾਜ੍ਞੋ ਭੂਤਾਨਾਞ੍ਚਾਭਿਰਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਪਾਸ਼ੁਪਾਲ੍ਯਂ ਕृषਿਃ ਪਣ੍ਯਂ ਵੈਸ਼੍ਯਸ੍ਯਾਜੀਵਨਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ॥ ੧,੨੧੩.

ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਸ਼ਸਤਰ ਨਾਲ ਜੀਵਨ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ; ਵੈਸ਼ ਲਈ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ, ਖੇਤੀ ਤੇ ਵਪਾਰ ਜੀਵਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸ਼ੂਦ੍ਰਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਾ ਦ੍ਵਿਜਾਨਾਮਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ । ਗੁਰੌ ਵਾਸੋऽਗ੍ਨਿਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਾ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਸ਼ੂਦਰ ਲਈ ਦੁਜਾ ਜਨ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਤੇ ਦੁਜਾ ਜਨ ਲਈ ਕ੍ਰਮਵਾਰ; ਗੁਰੂ ਦੇ ਕੋਲ ਰਹਿਣਾ, ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਤੇ ਸਵੈ-ਅਧਿਐਨ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਲਈ।

ਤ੍ਰਿਃ ਸ੍ਨਾਤਾ ਸ੍ਨਾਪਿਤਾ ਭੈਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਗੁਰੌ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਤਿਕੀ ਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਸਮੇਖਲੋ ਜਟੀ ਦਣ੍ਡੀ ਮੁਣ੍ਡੀ ਵਾ ਗੁਰੁਸਂਸ਼੍ਰਯਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਦੂਜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਭੀਖ ਮੰਗਣਾ, ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਆਖਰੀ ਸਾਹ ਤੱਕ ਰਹਿਣਾ; ਕਮਰਬੰਦ, ਜਟਾ, ਡੰਡਾ, ਜਾਂ ਮੁੰਡਾ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ਰਣ।

ਅਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰੋਪਚਰਣਂ ਜੀਵਨਂ ਚ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਭਿਃ । ਧਰ੍ਮਦਾਰੇषੁ ਕਲ੍ਪੇਤ ਪਰ੍ਵਵਰ੍ਜਂ ਰਤਿਕ੍ਰਿਯਾਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੀਵਨ; ਧਰਮਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਣਾ, ਪਰ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ।

ਦੇਵਪਿਤ੍ਰਤਿਤਿਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪੂਜਾਦਿष੍ਵਨੁਕਲ੍ਪਨਮ੍ । ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ੍ਮृਤ੍ਯਰ੍ਥਸਂਸ੍ਥਾਨਂ ਧਰ੍ਮੋऽਯਂ ਗृਹਮੇਧਿਨਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਦੇਵ, ਪਿਤਰ ਤੇ ਤਿਤੀਆਂ ਲਈ ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਕਰਨਾ; ਸ੍ਰੁਤੀ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ — ਇਹ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ।

ਜਟਿਤ੍ਵਮਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਭੂਸ਼ਯ੍ਯਾਜਿਨਧਾਰਣਮ੍ । ਵਨੇ ਵਾਸਃ ਪਯੋਮੂਲਨੀਵਾਰਫਲਵृਤ੍ਤਿਤਾ ॥ ੧,੨੧੩.

ਜਟਾ ਰੱਖਣੀ, ਅਗਨਿ-ਹੋਤਰ ਕਰਨਾ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੌਣਾ, ਜਨੈਊ ਪਹਿਨਣਾ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ, ਦੂਧ, ਜੜਾਂ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਫਲ ਖਾ ਕੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜਾਰਨਾ—

ਪ੍ਰਤਿषਿਦ੍ਧਾਨ੍ਨਿਵृਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਃ ਸ੍ਨਾਨਂ ਵ੍ਰਤਧਾਰਿਤਾ । ਦੇਵਤਾਤਿਥਿਪੂਜਾ ਚ ਧਰ੍ਮੋऽਯਂ ਵਨਵਾਸਿਨਃ ॥ ੧,੨੧੩.

ਨਿਸ਼ੇਧ ਕੀਤੇ ਖਾਣੇ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ, ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ, ਵ੍ਰਤ ਰੱਖਣਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ—ਇਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵਾਰਮ੍ਭਪਰਿਤ੍ਯਾਗੋ ਭਿਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਨਂ ਵृਕ੍ਸ਼ਮੂਲਤਾ । ਨਿष੍ਪਰਿਗ੍ਰਹਤਾਦ੍ਰੋਹਃ ਸਮਤਾ ਸਰ੍ਵਜਨ੍ਤੁषੁ ॥ ੧,੨੧੩.

ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦੇਣਾ, ਭਿਖ ਮੰਗ ਕੇ ਖਾਣਾ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਜੜਾਂ ਉੱਤੇ ਰਹਿਣਾ, ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਾ ਰੱਖਣਾ, ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੈਰ ਨਾ ਰੱਖਣਾ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕਸਾਰਤਾ ਰੱਖਣੀ—

ਪ੍ਰਿਯਾਪ੍ਰਿਯਪਰਿष੍ਵਙ੍ਗੇਸੁਖਦੁਃ ਖਾਧਿਕਾਰਿਤਾ । ਸਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਸ਼ੌਚਂ ਵਾਗ੍ਯਮੋ ਧ੍ਯਾਨਚਾਰਿਤਾ ॥ ੧,੨੧੩.

ਚੰਗਾ-ਮੰਦਾ, ਸੁਖ-ਦੁਖ, ਪਿਆਰ-ਅਣਪਿਆਰ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਮੰਨਣਾ, ਅੰਦਰੋਂ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਰੱਖਣੀ, ਬੋਲਣ 'ਤੇ ਰੋਕ, ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਟਾਈ—

ਸਰ੍ਵੈਦ੍ਰਿਯਸਮਾਹਾਰੋ ਧਾਰਣਾਧ੍ਯਾਨਨਿਤ੍ਯਤਾ । ਭਾਵਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰੇਤ੍ਯੇष ਪਰਿਵ੍ਰਾਡ੍ਧਰ੍ਮ ਉਚ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੨੧੩.

ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕਠਾ ਕਰਨਾ, ਧਿਆਨ ਤੇ ਧਾਰਨਾ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਅਭਿਆਸ, ਮਨ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ।

ਅਹਿਂਸਾ ਸੂਨृਤਾ ਵਾਣੀ ਸਤ੍ਯਸ਼ੌਚੇ ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਦਯਾ । ਵਰ੍ਣਿਨਾਂ ਲਿਙ੍ਗਿਨਾਂ ਚੈਵ ਸਾਮਾਨ੍ਯੋ ਧਰ੍ਮ ਉਚ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੨੧੩.

ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ, ਸਚ ਬੋਲਣਾ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਧੀਰਜ, ਦਇਆ—ਇਹ ਸਭ ਜਾਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਲਿੰਗ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਾਂਝਾ ਧਰਮ ਹੈ।