ਨਵਮਲਸ੍ਤਥਾ ਗੋऽਨ੍ਤ੍ਯਃ ਜੋ ਨ੍ਲੌਵਾਥਾਮ੍ਬੁਧੇਰ੍ਯਥਾ । ਵਿਸ਼੍ਲੋਕਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਚ੍ਚਤੁष੍ਕਦ੍ਵਿਗੁਣਾਦ੍ਵਾਨਵਾਸਿਕਾ ॥ ੧,੨੦੮.
ਨਵਾ, ਮਲਾ ਅਤੇ ਗੋ ਅੰਤ ਵਿੱਚ; ਜੋ, ਨਲਉ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ; ਵਿਸ਼ਲੋਕਾ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਜਾਂ ਦੋ ਗੁਣਾ, ਨਵਾਸਿਕਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬਾਣਾष੍ਟਨਵਕੇषੁ ਸ੍ਯਾਲ੍ਲਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਾ षੋਡਸ਼ਾਤ੍ਮਿਕਾ । ਸਮਮਾਤ੍ਰਾਸਮਾਦਿष੍ਟਂ ਪਦਾਕੁਲਕਮੀਰਿਤਮ੍ ॥ ੧,੨੦੮.
ਬਾਣਾ, ਅਠ ਅਤੇ ਨੌ ਵਿੱਚ, ਲਾ ਚਿਤਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਣੀ ਹੈ; ਸਮਾਨ ਮਾਤਰਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਇਹ ਪਦਾਕੁਲਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵृਤ੍ਤਮਾਤ੍ਰਾ ਵਿਨਾ ਵਰ੍ਣੈਰ੍ਲਾ ਵਰ੍ਣਾ ਗੁਰੁਭਿਰ੍ਵਿਨਾ । ਗੁਰੁਵੋ ਲੈਰ੍ਦਲੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਮਾਣਮਿਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍ ॥ ੧,੨੦੮.
ਛੰਦ ਮਾਤਰਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਰਣਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਲਾ ਗੁਰੂ ਵਰਣਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੈ; ਗੁਰੂ ਵਰਣ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਾ ਪੈਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਨਿਯਮ ਪੱਕਾ ਹੈ।
ਅष੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਾਤਿਲਾ ਗਨ੍ਤਾ ਪ੍ਰਥਮਾਰ੍ਧੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯਕੇ । ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਸ੍ਯਾਂ ਸ਼ਿਖਾ ਗਨ੍ਤਾ ਖਞ੍ਜਾਤਦ੍ਵ੍ਯਤ੍ਯਯਾਦ੍ਭਵੇਤ੍ ॥ ੧,੨੦੮.
ਅਠਾਈ ਲਾ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਰਧ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਤੀਹ ਲਾ ਚੋਟੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਖੰਜਾ ਦੇ ਉਲਟਣ ਨਾਲ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
षੋਡਸ਼ਾਨਙ੍ਗਕ੍ਰੀਡਾ ਗਾ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਚਰਮੇ ਚ ਲਾਃ । ਸਪ੍ਤਵਿਂਸ਼ਾਤਿਲਾ ਗਨ੍ਤਾ ਦਲਯੋ ਰੁਚਿਰਾ ਦ੍ਵਯੋਃ ॥ ੧,੨੦੮.
ਅਨੰਗਕ੍ਰੀੜਾ ਵਿੱਚ ਸੋਲ੍ਹਾਂ, ਆਖਰੀ ਵਿੱਚ ਬੱਤੀ ਲਾ; ਦੋਵੇਂ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਤਾਈ ਲਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਦੋਵੇਂ ਸੁੰਦਰ ਹਨ।
ਮਾਤ੍ਰਾਵृਤ੍ਤਾਨਿ ਚੋਕ੍ਤਾਨਿ ਵਰ੍ਣਵृਤ੍ਤਾਨਿ ਵਚ੍ਮਿ ਵੈ ॥ ੧,੨੦੮.
ਮਾਤਰਾ ਛੰਦ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ ਹਨ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਵਰਣ ਛੰਦ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ।
ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੦੯ ਸੂਤ ਉਵਾਚ । ਸ਼੍ਰੀਰੁਕ੍ਥਾ ਗੇਨ ਸਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਉਤ੍ਯੁਕ੍ਥਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਗੁਰੁਦ੍ਵਯਮ੍ । ਮੋ ਨਾਰੀ ਰੋ ਮृਗੀ ਮਧ੍ਯਾ ਮਗੌ ਕਨ੍ਯਾ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਯਾ ॥ ੧,੨੦੯.
ਸੂਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸ਼੍ਰੀਰੁਕਥਾ ਨੂੰ ਗੇਨਾ ਜਾਣੋ; ਉਤਯੁਕਥਾ ਸਤ੍ਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਗੁਰੂ ਹਨ; ਮੋ ਨਾਰੀ ਹੈ, ਰੋ ਮ੍ਰਿਗੀ, ਮਧਿਆ ਮਗਉ, ਕਨਿਆ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਹੈ।
ਭੋ ਗੌ ਪਙ੍ਕ੍ਤਿਃ ਸੁਪ੍ਰਾਤਿष੍ਠਾ ਤਨੁਮਧ੍ਯਾ ਤਯੌ ਸ੍ਮृਤਾ । ਨਯਾਭ੍ਯਾਂ ਬਾਲਲਲਿਤਾ ਗਾਯਤ੍ਰੀਚ੍ਛਨ੍ਦ ਏਵ ਹਿ ॥ ੧,੨੦੯.
ਭੋ ਗਉ ਪੰਕਤੀ ਹੈ, ਚੰਗੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਠੀਕ, ਵਿਚਕਾਰ ਪਤਲੀ, ਤਯਉ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਨਯਾ ਅਤੇ ਬਾਲਲਲਿਤਾ ਨਾਲ, ਇਹ ਗਾਯਤਰੀ ਛੰਦ ਹੈ।
ਮਸਗੈਰ੍ਮਦਲੇਖਾ ਸ੍ਯਾਦੁष੍ਣਿਕ੍ਛਨ੍ਦਃ ਸ੍ਮृਤਂ ਬੁਧੈਃ । ਭੌ ਗੌ ਚਿਤ੍ਰਪਦਾ ਖ੍ਯਾਤਾ ਵਿਦ੍ਯੁਨ੍ਮਾਲਾ ਮਮੌ ਗਗੌ ॥ ੧,੨੦੯.
ਮਸਗੈ ਅਤੇ ਮਦਲੇਖਾ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਉਸ਼ਣਿਕ ਛੰਦ ਕਿਹਾ ਹੈ; ਭਉ ਗਉ ਚਿਤ੍ਰਪਦਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲਾ ਮਮਉ ਗਗਉ ਹੈ।
ਮਾਣਵਕਂ ਭਾਤ੍ਤਲਗਾ ਮ੍ਨੌ ਗੌ ਹਂਸਰੁਤਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਸਮਾਨਿਕਾ ਰਜਗਲਾ ਜਰਲਾ ਗਃ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਾ । ਆਭ੍ਯਾਮਨ੍ਯਦ੍ਵਿਤਾਨਂ ਸ੍ਯਾਦਨੁष੍ਟੁਪ੍ਛਨ੍ਦ ਈਰਿਤਮ੍ ॥ ੧,੨੦੯.
ਮਾਣਵਕਾ ਭਾਤਲਗਾ ਹੈ, ਮਨਉ ਗਉ ਹੰਸਰੁਤਾ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਸਮਾਨਿਕਾ, ਰਜਗਲਾ, ਜਰਲਾ, ਗਹ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸ਼ਟੁਪ ਛੰਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰਨਸੈਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਧਲਮੁਖੀ ਨੌ ਮਃ ਸ਼ਿਸ਼ੁਭृਤਾ ਭਵੇਤ੍ । ਬृਹਤੀਛਨ੍ਦ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਸ੍ਮੌ ਜਗੌ ਸ ਵਿਰਾਜਿਤਮ੍ ॥ ੧,੨੦੯.
ਰਣਸੈ ਨਾਲ ਹਲਮੁਖੀ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਨਉ ਮਹ ਸ਼ਿਸੁਭ੍ਰਿਤਾ ਲਈ ਹੈ; ਇਹ ਬ੍ਰਹਤੀ ਛੰਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਮਉ ਜਗਉ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਹੈ।
ਪਣਵਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਨਯਗੈਰ੍ਮਯੂਰਸਾਰਿਣੀ ਭਵੇਤ੍ । ਰਜਾਭ੍ਯਾਞ੍ਚ ਰਗਾਭ੍ਯਾਞ੍ਚ ਰੁਕ੍ਮਵਤੀ ਭਮੌ ਸਗੌ ॥ ੧,੨੦੯.
ਪਣਵ ਮਨਯਗੈ ਹੈ, ਮਯੂਰਸਾਰਿਨੀ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਰਜਾ ਅਤੇ ਰਗਾ ਨਾਲ, ਰੁਕਮਵਤੀ ਭਮਉ ਸਗਉ ਹੈ।
ਮਤ੍ਤਾ ਮਭਸਗੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਨਰਜਾ ਗੋ ਮਨੋਰਮਾ । ਪਙ੍ਕ੍ਤਿਚ੍ਛਨ੍ਦਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਜਸਤਾ ਗਾਵੁਪਸ੍ਥਿਤਮ੍ ॥ ੧,੨੦੯.
ਮੱਤਾ, ਭਭਾ ਤੇ ਗਾ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਲਗਣ ਵਾਲੀ ਪੰਕਤੀ ਛੰਦ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਤੌ ਜੋ ਗਾਵਿਨ੍ਦ੍ਰਵਜ੍ਰਾ ਸ੍ਯਾਜ੍ਜਤਜ੍ਗਾ ਗੁਪਪੂਰ੍ਵਿਕਾ ॥ ੧,੨੦੯.
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ, ਗਾ, ਵਿਅ, ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਾ ਦੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਛੰਦ ਗੁਪਪੂਰਵਿਕਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉਪਜਾਤਯੋऽਨ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਤਾਃ ਸੁਮੁਖੀ ਨਜਜਾ ਲਗੌ । ਭਭਭਾ ਗੌ ਦੋਧਕਂ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛਾਲਿਨੀ ਮਤਤਾ ਗਗੌ ॥ ੧,੨੦੯.
ਹੋਰ ਛੰਦਾਂ, ਉਪਜਾਤੀ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਸੁਮੁਖੀ, ਨਜਜਾ ਤੇ ਲਗਉ ਹਨ; ਭਭਭਾ ਤੇ ਗਾ ਡੋਧਕਾ ਹਨ, ਸ਼ਾਲਿਨੀ ਮਤਤਾ ਤੇ ਗਗਉ ਹਨ।
ਅਬ੍ਧਿਲੋਕੈਸ਼੍ਚ ਵਿਚ੍ਛੇਦੋ ਵਾਤੋਰ੍ਂਮੋ ਮਮਤਾ ਗਗੌ । ਸ਼੍ਰੀਰ੍ਭਤੌ ਨਨਗਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਪਞ੍ਚਭਿਃ षਡੂਭਿਰੇਵ ਚ ॥ ੧,੨੦੯.
ਜਲ ਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਕਰਨਾ ਮਮਤਾ ਗਗਉ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਸ਼੍ਰੀਭਤਉ ਤੇ ਨਨਗਾ ਪੰਜ ਜਾਂ ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।
ਮਗਨਾ ਨੋ ਗੋ ਭ੍ਰਮਰਵਿਲਾਸਿਤਮੁਦਾਹृਤਮ੍ । ਰਥੋਦ੍ਧਤਾਰ੍ਨੌ ਰਲਗਾਃ ਸ੍ਵਾਗਤਾ ਰਨਭਾ ਗਗੌ ॥ ੧,੨੦੯.
ਮਗਨਾ ਤੇ ਗਾ ਭੰਭੀਰਿਆਂ ਦੇ ਖੇਡ ਲਈ ਨਾਮਿਤ ਹਨ; ਰਥੋਧਤਾ ਤੇ ਅਰਨਉ ਰਲਗਾ ਹਨ, ਸਵਾਗਤਾ ਤੇ ਰਣਭਾ ਗਗਉ ਹਨ।
ਵृਤ੍ਤਾ ਨਨੌ ਸਗੌ ਗਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨੌ ਰਲੌ ਗਃ ਸਮਦ੍ਰਿਕਾ । ਰਜਰਾ ਲ੍ਗੌ ਸ਼੍ਯੇਨਿਕਾ ਸ੍ਯਾਜ੍ਜਸਤਾ ਗੌ ਸ਼ਿਖਣ੍ਡਿਤਮ੍ । ਤ੍ਰਿष੍ਟੁਪ੍ਛਨ੍ਦਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਪਿਙ੍ਗਲੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ॥ ੧,੨੦੯.
ਵ੍ਰਿਤਾ, ਨਨਉ, ਸਗਉ ਤੇ ਗਾ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਮਾਪ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਰਜਰਾ ਤੇ ਲਗਉ ਸ਼ੇਨਿਕਾ ਹਨ, ਜਸਤਾ ਤੇ ਗਾ ਸ਼ਿਖੰਡਿਤ ਹਨ; ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਛੰਦ ਮਹਾਨ ਪਿੰਗਲਾ ਨੇ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।
ਰਨੌ ਭਸੌ ਚਨ੍ਦ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਮ ਵਂਸ਼ਸ੍ਥਂ ਸ੍ਯਾਜ੍ਜਤੌ ਜਰੌ । ਤਤੋ ਜਰਾਵਿਨ੍ਦ੍ਰਵਂਸ਼ਾ ਵੇਦਸੈਸ੍ਤੋਟਕਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਨ੍ਭੌ ਭ੍ਰੌ ਦ੍ਰੁਤਵਿਲਮ੍ਬਿਤਂ ਪੁਟਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਨੌ ਮਯੌ ॥ ੧,੨੦੯.
ਰਣਉ, ਭਸਉ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਵਰਤਮਾ ਵੰਸ਼ਸਥ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਤਉ ਤੇ ਜਰਉ ਨਾਲ; ਫਿਰ ਜਰਾ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਵੰਸ਼ਾ ਵੇਦਸੈਸਟੋਟਕਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਨਭਉ ਤੇ ਭਰਉ ਦ੍ਰੁਤਵਿਲੰਬਿਤਾ ਹਨ, ਪੁਟਾ ਨਨਉ ਤੇ ਮਯਉ ਹਨ।
ਵਸੁਵੇਦੈਸ਼੍ਚ ਵਿਰਤਿਰ੍ਮੁਦਿਤਵਦਨਾ ਤ੍ਵਿਯਮ੍ । ਨਨਰਰੈਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾ ਨਯਨਾ ਯਸ੍ਤਥਾ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੧,੨੦੯.
ਵਸੁਵੇਦਾ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ਮਿਜਾਜ਼ ਚਿਹਰਾ ਵਾਲੀ ਨਯਨਾ ਨਨਰਰਾ ਦੁਆਰਾ ਨਾਮਿਤ ਹੈ।
ਸਾ ਤੁ ਕੁਸੁਮਵਿਚਿਤ੍ਰਾ ਜਲੋਦ੍ਧਤਗਤੀ ਰਸੈਃ । ਜਸੌ ਜਸੌ ਚ ਪਾਦੇषੁ ਚਤੂਰੈਃ ਸ੍ਤ੍ਰਗ੍ਵਿਣੀ ਮਤਾ ॥ ੧,੨੦੯.
ਉਹ ਛੰਦ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਚਲਦੀ, ਸਟ੍ਰਗਵਿਨੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਹਰ ਪੈਰ ਵਿੱਚ ਚਤੁਰ jasau ਹਨ।
ਭੁਜਙ੍ਗਪ੍ਰਯਾਤਂ ਵृਤ੍ਤਂ ਚਤੁਭਿਰ੍ਯੈਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ । ਪ੍ਰਯਂਵਦਾ ਨਭਜ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਮਣਿਮਾਲਾ ਤਯੌ ਤਯੌ ॥ ੧,੨੦੯.
ਭੁਜੰਗ-ਪ੍ਰਯਾਤਾ ਛੰਦ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਮਣਿਮਾਲਾ ਪ੍ਰਯੰਵਦਾ, ਨਭਜਰੈ ਤੇ ਤਯਉ-ਤਯਉ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ।
ਗੁਹਵਕ੍ਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਸਨ੍ਨਿਦ੍ਰਾ ਲਲਿਤਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਭੌ ਜਰੌ । ਪ੍ਰਮਿਤਾਕ੍ਸ਼ਰਾ ਸਜਸਸੈਰੁਜ੍ਜ੍ਵਲਾ ਤੁ ਨਨੌ ਭਰੌ ॥ ੧,੨੦੯.
ਗੁਹਾਵਕਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਸਨਨਿਦ੍ਰਾ ਲਲਿਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਤਭਉ-ਜਰਉ ਹਨ; ਉੱਜਵਲਾ, ਮਾਪੇ ਹੋਏ ਅੱਖਰਾਂ ਤੇ ਸਜਸਸੈ ਨਾਲ, ਨਨਉ-ਭਰਉ ਹੈ।
ਮਮੌ ਯਯੌ ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵੀ ਪਞ੍ਚਾਸ਼੍ਵੈਸ਼੍ਚ ਯਤਿਰ੍ਭਵੇਤ੍ । ਮਭੌ ਸਮੌ ਜਲਧਰਮਾਲਾਬ੍ਧ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯੈਰ੍ਯਤਿਭਵੇਤ੍ ॥ ੧,੨੦੯.
ਮਮਉ ਤੇ ਯਯਉ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵੀ ਹਨ, ਪੰਜਾਹ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਯਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਮਭਉ ਤੇ ਸਮਉ, ਜਲਧਰਮਾਲਾ ਤੇ ਅਬਧਿਆ ਨਾਲ ਵੀ ਯਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨੌ ਤਤੌ ਗਃ ਕ੍ਸ਼ਮਾਵृਤ੍ਤਂ ਤੁਰਗੈਸ਼੍ਚ ਰਸੈਰ੍ਯਤਿਃ । ਪ੍ਰਹਰ੍षਿਣੀ ਮਨੌ ਜ੍ਰੌ ਗਾ ਵਹ੍ਨਿਭਿਰ੍ਦਸ਼ਭਿਰ੍ਯਤਿਃ ॥ ੧,੨੦੯.
ਨਉ, ਤਤਉ ਤੇ ਗਾ ਖਸ਼ਮਾਵ੍ਰਿਤਾ ਹਨ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਰਸ ਨਾਲ ਯਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪ੍ਰਹਰਸ਼ਿਨੀ ਮਨਉ, ਜਰਉ ਤੇ ਗਾ, ਦਸ ਅੱਗਾਂ ਨਾਲ ਯਤੀ ਹੈ।
ਜਭੌ ਸਜੌ ਗੋ ਰੁਚਿਰਾ ਚਤੁਰ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਹੈਰ੍ਯਤਿਃ । ਮਤ੍ਤਮਯੂਰਂ ਮਤਯਾਃ ਸਗੌ ਦੇਵਗ੍ਰਹੈਰ੍ਯਤਿਃ ॥ ੧,੨੦੯.
ਜਭਉ, ਸਜਉ ਤੇ ਗਾ ਰੁਚਿਰਾ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਚਾਰ ਗ੍ਰਹਾਂ ਨਾਲ ਯਤੀ ਹੈ; ਮੱਤਮਯੂਰਾ ਮਤਯਾ ਤੇ ਸਗਉ ਨਾਲ, ਦੇਵ ਗ੍ਰਹਾਂ ਨਾਲ ਯਤੀ ਹੈ।
ਮਞ੍ਜੁਭਾषਿਣੀ ਸਜ੍ਸਾ ਜ੍ਗੌ ਸੁਨਨ੍ਦਿਨੀ ਸਜਸਾ ਮਗੌ । ਨਨੌ ਤਤੌ ਚਨ੍ਦ੍ਰਿਕਾ ਗਃ ਸਪ੍ਤਭਿਸ਼੍ਚ ਰਸੈਰ੍ਯਤਿਃ ॥ ੧,੨੦੯.
ਮੰਜੁਭਾਸ਼ਿਨੀ ਸਜਸਾ ਤੇ ਜਗਉ ਹੈ; ਸੁਨੰਦਿਨੀ ਸਜਸਾ ਤੇ ਮਗਉ ਹੈ; ਨਨਉ, ਤਤਉ ਤੇ ਚੰਦਰਿਕਾ ਗਾ, ਸੱਤ ਰਸਾਂ ਨਾਲ ਯਤੀ ਹੈ।
ਅਸਮ੍ਬਾਧਾ ਮਤਨਸਾ ਗਗੌ ਬਾਣਗ੍ਰਹੈਰ੍ਯਤਿਃ । ਨਨਰਾਃ ਸੋ ਲਧੁਗੁਰੁਃ ਸ੍ਵਰੈਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਪਰਾਜਿਤਾ ॥ ੧,੨੦੯.
ਅਸੰਬਾਧਾ ਮਤਨਸਾ ਤੇ ਗਗਉ ਨਾਲ, ਬਾਣ ਗ੍ਰਹਾਂ ਨਾਲ ਯਤੀ ਹੈ; ਨਨਰਾਃ ਲਘੁਗੁਰੂ ਹੈ, ਤੇ ਸਵਰਾਂ ਨਾਲ ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਨੌ ਭਨੌ ਪ੍ਰਹਰਣਕਲਿਕੇਯਂ ਲਗੌ ਤਥਾ । ਵਸਨ੍ਤਤਿਲਕਾ ਸਿਂਹੋਨ੍ਨਤਾ ਤਭ੍ਜਾ ਜਗੌ ਗੁਰੁਃ ॥ ੧,੨੦੯.
ਨਨਉ, ਭਨਉ ਤੇ ਪ੍ਰਹਰਣਕਲਿਕਾ ਲਗਉ ਵੀ ਹਨ; ਵਸੰਤਤਿਲਕਾ, ਸਿੰਹੋਨਤਾ ਤੇ ਤਭਜਾ ਜਗਉ ਗੁਰੂ ਹਨ।
ਭਜੌ ਸਨੌ ਗਗਾਵਿਨ੍ਦੁਵਦਨਾਥ ਸੁਕੇਸ਼ਰਮ੍ । ਨਰਨਾ ਰਲਗਾਃ ਪਾਦੇ ਸ਼ਰ੍ਕਰੀ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਾ ॥ ੧,੨੦੯.
ਭਜਉ, ਸਨਉ ਤੇ ਗਗਾਵਿੰਦੁ ਵਦਨਾਥਾ ਤੇ ਸੁਕੇਸ਼ਰਮ ਹਨ; ਨਰਨਾ, ਰਲਗਾ ਤੇ ਪੈਰ, ਸ਼ਰਕਰੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾਈ ਗਈ ਹੈ।