ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੦੬ ਸੂਤ ਉਵਾਚ । ਸਿਦ੍ਧੋਦਾਹਰਣਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸਂਹਿਤਾਦਿਪੁਰਃ ਸਰਮ੍ । ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਸ੍ਵਸਾਗਤਾ ਵੀਦਂ ਸੁਤ੍ਤਮਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਿਤॄषਭਃ ॥ ੧,੨੦੬.

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਥਾਪਿਤ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਸੰਹਿਤਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਨ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹੋ, ਇਹ ਉੱਤਮ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹੈ, ਹੇ ਪਿਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ।

ਲ਼ਕਾਰੋ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ ਸੇਵਂ ਲਾਙ੍ਗਲੀषਾ ਮਨੀਪਯਾ । ਗਙ੍ਗੋਦਕਂ ਤਵਲ੍ਕਾਰ ऋਣਾਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਾਰ੍ਣਮਿਤ੍ਯਪਿ ॥ ੧,੨੦੬.

'ਲ' ਅੱਖਰ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ, ਲਾਂਗਲੀਸ਼ਾ, ਮਣੀਪਯਾ, ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਤਵਲਕਾਰਾ, ਰਣਾਰਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

ਸ਼ੀਤਾਰ੍ਤਸ਼੍ਚ ਤਵਲ੍ਕਾਰਃ ਸੈਨ੍ਦ੍ਰੀ ਸੌਕਾਰ ਇਤ੍ਯਪਿ । ਵਧ੍ਵਾਸਨਞ੍ਚ ਪਿਤ੍ਰਰ੍ਥੋ ਲਨੁਬਨ੍ਧੋ ਨਯੇ ਜਯੇਤ੍ ॥ ੧,੨੦੬.

ਤਵਲਕਾਰਾ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਠੰਡ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ; ਸੈਂਦਰੀ ਅਤੇ ਸੌਕਾਰਾ ਵੀ ਐਸੇ ਹਨ। ਵਧੂ ਦਾ ਆਸਨ ਪਿਤਾ ਲਈ ਹੈ; ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ 'ਲਾ' ਪ੍ਰਤਯਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨਾਯਕੋ ਲਵਣਂ ਗਾਵਸ੍ਤ ਏਤੇ ਨ ਤ ਈਸ਼੍ਵਰਾਃ । ਦੇਵੀਗृਹਮਥੋ ਅਤ੍ਰ ਅ ਅਵੇਹਿ ਪਟੂ ਇਮੌ ॥ ੧,੨੦੬.

ਨੇਤਾ ਲਵਣ ਹੈ; ਇਹ ਗਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ਼ਵਰ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਦੇਵੀ ਦਾ ਘਰ ਇੱਥੇ ਹੈ; ਜਾਣ ਲਓ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਚਤੁਰ ਹਨ।

ਅਮੀ ਅਸ਼੍ਵਾਃ षਡਸ੍ਯੇਤਿ ਤਨ੍ਨ ਵਾਕ੍ਸ਼ਡ੍ਦਲਾਨਿ ਚ । ਤਚ੍ਚਰੇਤ੍ਤਲ੍ਲੁ ਨਾਤੀਤਿ ਤਜ੍ਜਲਂ ਤਚ੍ਛ੍ਮਸ਼ਾਨਕਮ੍ ॥ ੧,੨੦੬.

ਇਹ ਘੋੜੇ ਹਨ, ਛੇ ਹਨ; ਉਹ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਜੋ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਪਾਣੀ, ਉਹ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ।

ਸੁਗਨ੍ਨਤ੍ਰ ਪਚਨ੍ਨਤ੍ਰ ਭਵਾਂਸ਼੍ਛਾਦਯਤੀਤਿ ਚ । ਭਵਾਜ੍ਝਨਤ੍ਕਰਸ਼੍ਚੈਵ ਭਵਾਂਸ੍ਤਰਤਿ ਸਂਸ੍ਮृਤਮ੍ ॥ ੧,੨੦੬.

ਇੱਥੇ ਪਕਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਪੱਕਦਾ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਢੱਕਦੇ ਹੋ, ਐਸਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਗਰਜਨ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋ।

ਭਵਾਂਲ੍ਲਿਖਤਿ ਤਾਞ੍ਚਕ੍ਰੇ ਭਵਾਞ੍ਸ਼ੇਤੇऽਪ੍ਯਨੀਦृਸ਼ਃ । ਭਵਾਣ੍ਡੀਨਂ ਤ੍ਵਨ੍ਤਰਸਿ ਤ੍ਵਙ੍ਕਰੋषਿ ਸਦਾਰ੍ਚਨਮ੍ ॥ ੧,੨੦੬.

ਤੁਸੀਂ ਲਿਖਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਲੈਂਦੇ ਹੋ, ਭਾਵੇਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋ, ਸਦਾ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹੋ।

ਕਸ਼੍ਚਰੇਤ੍ਕष੍ਟਕਾਰੇਣ ਕ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਕ ਫਲੇ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਕਃਸ਼ੇਤੇ ਚੈਵ ਕਃषਣ੍ਡਃ ਕਸ੍ਕੋ ਯਾਤਿ ਚ ਗੌਰਵਮ੍ ॥ ੧,੨੦੬.

ਕੌਣ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਕੌਣ ਕਰੇ, ਕੌਣ ਫਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ? ਕੌਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਕੌਣ ਨਪੂੰਸਕ ਹੈ, ਕੌਣ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ?

ਕ ਇਹਾਤ੍ਰ ਕ ਏਵਾਹੁਰ੍ਦੇਵਾ ਆਹੁਸ਼੍ਚ ਭੋ ਵ੍ਰਜ । ਸ੍ਵਭੂਰ੍ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਵ੍ਰਜਤਿ ਚ ਗੀष੍ਪਤਿਸ਼੍ਚੈਵ ਧੂਰ੍ਪਤਿਃ ॥ ੧,੨੦੬.

ਕੌਣ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਕੌਣ ਇੱਥੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਦੇਵਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: 'ਜਾ, ਮਿੱਤਰ।' ਵਿਸ਼ਨੁ ਆਪਣੇ ਆਪ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੀਤ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਧੂਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਵੀ।

ਅਸ੍ਮਾਨੇष ਵ੍ਰਜੇਤ੍ਸਸ੍ਯਾਦृਕ੍ਸਾਮ ਸ ਚ ਗਚ੍ਛਤਿ । ਕੁਟੀਚ੍ਛਾਯਾ ਤਥਾ ਛਾਯਾ ਸਨ੍ਧਯੋऽਨ੍ਯੇ ਤਥੇਦृਸ਼ਾਃ ॥ ੧,੨੦੬.

ਉਹ ਸਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਟੀ ਦੀ ਛਾਂ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛਾਂ, ਹੋਰ ਸੰਬੰਧ ਵੀ ਐਸੇ ਹਨ।

ਸਮਾਸਾਃ षਟ੍ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾਃ ਸ ਦ੍ਵਿਜਃ ਕਰ੍ਮਧਾਰਯਃ । ਦ੍ਵਿਗੁਸ੍ਤ੍ਰਿਵੇਦੀ ਗ੍ਰਾਮਸ਼੍ਚ ਅਯਂ ਤਤ੍ਪੁਰੁषਃ ਸ੍ਮृਤਃ ॥ ੧,੨੦੬.

ਛੇ ਸਮਾਸ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ: ਕਰਮਧਾਰਯ, ਦਵਿਗੁ, ਤ੍ਰਿਵੇਦੀ, ਗ੍ਰਾਮ, ਅਤੇ ਇਹ ਤਤਪੁਰੁਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਤ੍ਕृਤਸ਼੍ਚ ਤਦਰ੍ਥਸ਼੍ਚ ਵृਕਭੀਤਿਸ਼੍ਚ ਯਦ੍ਧਨਮ੍ । ਜ੍ਞਾਨਦਕ੍ਸ਼ੇਣ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞੋ ਬਹੁਵ੍ਰੀਹਿਰਥਾਵ੍ਯਯੀ ॥ ੧,੨੦੬.

ਉਹ ਜੋ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਜੋ ਉਸ ਲਈ ਹੈ, ਭੇਡਾਂ ਦਾ ਡਰ, ਅਤੇ ਉਹ ਧਨ। ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਸੱਚ ਦਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਬਹੁਵ੍ਰੀਹਿ ਅਤੇ ਅਵਯਈ।

ਭਾਵੋऽਧਿਸ੍ਤ੍ਰਿ ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਤੁ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੋ ਦੇਵਰ੍षਿਮਾਨਵਾਃ । ਤਦ੍ਧਿਤਾਃ ਪਾਣ੍ਡਵਃ ਸ਼ੈਵੋ ਬ੍ਰਾਹਯਂ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਾਦਯਃ ॥ ੧,੨੦੬.

ਭਾਵ, ਅਧਿਸ਼ਠਾਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ; ਦਵੰਦਵ, ਦੇਵਰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ। ਤੱਧਿਤ ਰੂਪ: ਪਾਂਡਵ, ਸ਼ੈਵ, ਬ੍ਰਾਹਯ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਤਾ ਆਦਿ।

ਦੇਵਾਗ੍ਨਿਸਖਿਪਤ੍ਯਂਸ਼ੁਕ੍ਰੋष੍ਟੁਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਃ ਪਿਤਾ । ਨਾ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਸ਼੍ਚਰਾ ਗੌਰ੍ਗ੍ਲੌਰਬਜਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਪੁਂਸ੍ਯਪਿ ॥ ੧,੨੦੬.

ਦੇਵ, ਅਗਨਿ, ਮਿਤ੍ਰਤਾ, ਪਤਿਤਾ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ, ਰਸ਼ਟੁ, ਸਵਯੰਭੂ, ਪਿਤਾ। ਚਲਣ ਵਾਲੇ, ਗਾਂ, ਬਲਦ ਅਤੇ ਜੋ ਪੁਰਸ਼ ਹਨ, ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਨਹੀਂ।

ਹਲਨ੍ਤਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਵਯੁਕ੍ਕ੍ਸ਼੍ਮਾਭੁਙ੍ਮਰੁਤ੍ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਮृਗਾਵਿਧਃ । ਆਤ੍ਮਾ ਰਾਜਾ ਯੁਵਾ ਪਨ੍ਥਾਃ ਪੂषਬ੍ਰਹ੍ਮਹਣੌ ਹਲੀ ॥ ੧,੨੦੬.

'ਹਲ' ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੇ, ਘੋੜਾ, ਜੋੜ, ਧਰਤੀ, ਪਵਨ, ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਹਿਰਨ ਜਾਤੀ। ਆਤਮਾ, ਰਾਜਾ, ਨੌਜਵਾਨ, ਰਾਹ, ਪੂਸ਼ਾ, ਬ੍ਰਹਮਨ ਹਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ 'ਹਲ'।

ਵਿਡ੍ਵੇ ਧਾ ਉਸ਼ਨਾਨਡ੍ਵਾਨ੍ਮਧੁਲਿਟ੍ਕਾष੍ਠਤਟ੍ਤਥਾ । ਬਨਵਾਰ੍ਯਸ੍ਥਿਵਸ੍ਤੂਨਿ ਜਗਤ੍ਸਾਮਾਹਨੀ ਤਥਾ ॥ ੧,੨੦੬.

ਗੰਦ, ਪਿਸ਼ਾਬ, ਬੀਜ, ਸ਼ਹਦ, ਤੇਲ, ਚਿਤਾ ਦਾ ਲੱਕੜ, ਜੰਗਲ, ਪਾਣੀ, ਹੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵਸਤੂਆਂ — ਇਹ ਸਭ ਮਹਿਲਾ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਕਰ੍ਮਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਪੁਸ੍ਤੇਜ ਅਜ੍ਝਲਨ੍ਤਾ ਨਪੁਂਸਕੇ । ਜਾਯਾ ਜਰਾ ਨਦੀ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਃ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਤ੍ਰੀਭੂਮਿਰ੍ਵਧੂਰਪਿ ॥ ੧,੨੦੬.

ਕਰਮ, ਘੀ, ਸਰੀਰ, ਅੱਗ, ਜ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਨਪੁੰਸਕ ਲਿੰਗ; ਪਤਨੀ, ਬੁਢਾਪਾ, ਦਰਿਆ, ਲਕੜੀ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਵਧੂ ਵੀ ਮਹਿਲਾ ਲਿੰਗ ਹਨ।

ਭ੍ਰੂਃ ਪੁਨਰ੍ਭੂਸ੍ਤਥਾ ਧੇਨੁਃ ਸ੍ਵਸਾ ਮਾਤਾ ਚ ਨੌ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ । ਵਾਕ੍ਸ੍ਰਗ੍ਦਿਙ੍ਮੁਤ੍ਕ੍ਰੁਧਃ ਪ੍ਰਾਯੋ ਯੁਵਤਿਃ ਕੁਕੁਭਸ੍ਤਥਾ ॥ ੧,੨੦੬.

ਭੰਵ, ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ, ਗਾਂ, ਭੈਣ ਅਤੇ ਮਾਂ — ਇਹ ਮਹਿਲਾ ਹਨ; ਬੋਲ, ਖੂਨ, ਦਿਸ਼ਾ, ਗੁੱਸਾ, ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਅਤੇ ਕਮਰ ਵੀ ਮਹਿਲਾ ਲਿੰਗ ਹਨ।

ਦ੍ਯੋਦਿਵੌ ਪ੍ਰਾਵृषਸ਼੍ਚੈਵ ਸੁਮਾਨ ਉष੍ਣਿਗਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਮ੍ । ਗੁਣਦ੍ਰਵ੍ਯਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗਾਤ੍ਸ੍ਤ੍ਰੀਲਿਙ੍ਗਾਂਸ਼੍ਚ ਵਦਾਮਿ ਤੇ ॥ ੧,੨੦੬.

ਅਸਮਾਨ, ਦਿਨ, ਸਾਵਣ, ਸੋਮਾ, ਉਸ਼ਣਿਕ ਛੰਦ — ਇਹ ਗੁਣ, ਪਦਾਰਥ ਜਾਂ ਕਰਤਬ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਹਿਲਾ ਲਿੰਗ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਹਿਲਾ ਲਿੰਗ ਦੇ ਰੂਪ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ।

ਸ਼ੁਕ੍ਲਕੀਲਾਲਪਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ੁਚਿਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਾਮਣੀਃ ਸੁਧੀਃ । ਪਟੁਃ ਕਮਲਭੂਃ ਕਰ੍ਤਾ ਸੁਮਤੋ ਬਹਵਃ ਸੁਨੌਃ ॥ ੧,੨੦੬.

ਚਿੱਟਾ, ਕਾਲਾ, ਲਾਲ, ਪਵਿੱਤਰ, ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਖੀ, ਬੁਧੀਮਾਨ, ਚਲਾਕ, ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਕਰਣ ਵਾਲਾ, ਸਮਝਦਾਰ, ਬਹੁਤ ਅਤੇ ਚੰਗਾ ਪੁੱਤਰ — ਇਹ ਪੁਰਖ ਲਿੰਗ ਹਨ।

ਸਤ੍ਯਾ ਨਾਗ੍ਨ੍ਯਸ੍ਤਥਾ ਪੁਂਸੋ ਹ੍ਯਭਕ੍ਸ਼ਯਤ ਦੀਰ੍ਘਪਾਤ੍ । ਸਰ੍ਵਵਿਸ਼੍ਵੋਭ ਯੇ ਚੋਭੌ ਏਕੋਨ੍ਯਾਨ੍ਯਤਰਾਣਿ ਚ ॥ ੧,੨੦੬.

ਸਚਾ, ਸੱਪ ਅਤੇ ਅੱਗ — ਇਹ ਪੁਰਖ ਲਿੰਗ ਹਨ; ਜੋ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਦੂਰ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ, ਸਭ, ਵਿਸ਼ਵ, ਦੋਵੇਂ, ਇੱਕ ਘੱਟ, ਦੂਜਾ — ਇਹ ਵੀ ਪੁਰਖ ਲਿੰਗ ਹਨ।

ਡਤਰੋ ਡਤਮੋ ਨੇਮਸ੍ਤ੍ਵਃ ਸਮੋऽਥ ਸਿਮੇਤਰੌ । ਪੂਰ੍ਵਸ਼੍ਚੈਵਾਧਰਸ਼੍ਚੈਵ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਰਾਵਰੌ ॥ ੧,੨੦੬.

ਡਤਰੋ, ਡਤਮੋ, ਨੇਮ, ਤਵ, ਸਮ ਅਤੇ ਸਿਮੇਤਰ; ਪੂਰਵ ਅਤੇ ਅਧਰ, ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾ — ਇਹ ਪੁਰਖ ਲਿੰਗ ਹਨ।

ਪਰਸ਼੍ਚਾਨ੍ਤਰਮਪ੍ਯੇਤਦ੍ਯਤ੍ਤ੍ਯਤ੍ਕਿਮਦਸਸ੍ਤ੍ਵਿਦਮ੍ । ਯੁष੍ਮਦਸ੍ਮਤ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਥਮਚਰਮਾਲ੍ਪਤਯਾਰ੍ਧਕਾਃ ॥ ੧,੨੦੬.

ਪਰ ਅਤੇ ਅੰਤਰ ਵੀ ਐਸੇ ਹਨ; ਯਤ, ਤਤ, ਕਿਮ ਅਤੇ ਅਦਸ ਨਪੁੰਸਕ ਲਿੰਗ ਹਨ; ਤੁਸੀਂ, ਅਸੀਂ, ਤਤ — ਪਹਿਲਾ, ਦੂਜਾ, ਤੇਜਾ — ਇਹ ਦਵਾਈ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹਨ।

ਤਥਾ ਕਤਿਪਯੋ ਦ੍ਵੌ ਚੇਤ੍ਯੇਵਂ ਸਰ੍ਵਾਦਯਸ੍ਤਥਾ । ਸ਼ृਣੋਤ੍ਯਾਦ੍ਯਾ ਜੁਹੋਤਿਸ਼੍ਚ ਜਹਾਤਿਸ਼੍ਚ ਦਧਾਤ੍ਯਪਿ ॥ ੧,੨੦੬.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁਝ, ਦੋ, ਅਤੇ ਹੋਰ, ਸਾਰੇ ਗਿਣਤੀ; ਸੁਣਦਾ, ਹਵਨ ਕਰਦਾ, ਛੱਡਦਾ ਅਤੇ ਰੱਖਦਾ ਵੀ।

ਦੀਪ੍ਯਤਿਃ ਸ੍ਤੂਯਤਿਸ਼੍ਚੈਵ ਪੁਤ੍ਤ੍ਰੀਯਤਿ ਧਨੀਯਤਿ । ਤ੍ਰੁਟ੍ਯਤਿ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਚੈਵ ਚਿਚੀषਤਿ ਨਿਨੀषਤਿ ॥ ੧,੨੦੬.

ਚਮਕਦਾ, ਸਤਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ, ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ, ਟੁੱਟਦਾ, ਮਰਦਾ, ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ, ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ।

ਸਰ੍ਵੇ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮੈ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਨ੍ਤੋ ਗਤਃ । ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵਂ ਵਿਸ਼੍ਵਾਦਯਸ੍ਤਥਾ ॥ ੧,੨੦੬.

ਸਭ ਖੜੇ ਹਨ, ਸਭ ਲਈ, ਸਭ ਤੋਂ, ਸਭ ਵਿੱਚ ਖਤਮ; ਸਭ ਦੇ, ਸਭ ਵਿੱਚ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ।

ਪੂਰ੍ਵੇ ਪੂਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚ ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਮਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ਪੂਰ੍ਵ ਈਰਿਤਃ । ਸੂਤ ਉਵਾਚ । ਸੁਪ੍ਤਿਙਨ੍ਤੁਂ ਸਿਦ੍ਧਰੂਪਂ ਨਾਮਮਾਤ੍ਰੇਣ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍ । ਕਾਤ੍ਯਾਯਨਃ ਕੁਮਾਰਾਤ੍ਤੁ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਿਸ੍ਤਰਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ ੧,੨੦੬.

ਪੂਰਵ, ਪੂਰਵਾ, ਪੂਰਵ ਤੋਂ, ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ, ਪੂਰਵ ਕਿਹਾ ਗਿਆ; ਸੂਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਪਤਿੰਗ ਦੇ ਪੂਰੇ ਰੂਪ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮ ਨਾਲ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ; ਕੁਮਾਰਾ ਤੋਂ ਵਿਸਥਾਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਾਟਿਆਯਨ ਨੇ ਹੋਰ ਸਮਝਾਇਆ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੦੮ ਸੂਤ ਉਵਾਚ । ਆਰ੍ਯਾਲਕ੍ਸ਼੍ਮ ਤ੍ਵष੍ਟ ਗਣਾਃ ਸਦਾ ਜੋ ਵਿषਮੇ ਨ ਹਿ । षष੍ਠੇ ਜੋ ਨ੍ਲੌ ਵਾਪਿ ਭਵੇਤ੍ਪਦਂ षष੍ਠੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯਲਾਤ੍ ॥ ੧,੨੦੮.

ਸੂਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਆਰਿਆ ਛੰਦ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਇਹ ਹਨ: ਤਵਸ਼ਟਾ ਗਰੁੱਪ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿਲਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਥਾਂ ਤੇ ਨਹੀਂ; ਛੇਵੀਂ ਥਾਂ ਤੇ ਜੋ ਜਾਂ ਨਲਉ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਛੇਵੀਂ ਥਾਂ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਆਦਿਤਃ ਸਪ੍ਤਮੇ ਹ੍ਰਸ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਰ੍ਧੇ ਸ਼ਰੇ ਤਤਃ । ਤ੍ਰਿਗਣਾਙ੍ਘ੍ਰਿਸ਼੍ਚ ਪਥ੍ਯਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਪੁਲਾ ਵਹ੍ਨਿਲਙ੍ਘਨਾਤ੍ ॥ ੧,੨੦੮.

ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ, ਸੱਤਵੀਂ ਥਾਂ ਤੇ ਛੋਟੀ ਮਾਤਰਾ; ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰ; ਤਿੰਨ ਗਰੁੱਪ ਅਤੇ ਪੈਰ ਠੀਕ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਿਪੁਲਾ ਅੱਗ ਦੇ ਪਾਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ।