ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਜ੍ਞੇਯਾ ਮੂषਿਕਪਰ੍ਣੋ ਤੁ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤੀ ਚਾਖੁਪਰ੍ਣਿਕਾ । ਵਿषਮੁष੍ਟਿਰ੍ਦ੍ਰਾਵਣਞ੍ਚ ਕੇਸ਼ਮੁष੍ਟਿਰੁਦਾਹृਤਾ ॥ ੧,੨੦੪.

ਮੂਸ਼ਿਕਪਰਨ, ਭਰਮੰਤੀ ਅਤੇ ਆਖੁਪਰਣਿਕਾ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਮੁਸ਼ਟੀ, ਦ੍ਰਾਵਣ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਮੁਸ਼ਟੀ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਕਿਂਲਿਹੀਂ ਕਟੁਕੀਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦਨ੍ਤਕਸ਼੍ਚਾਮ੍ਲਵੇਤਸਃ । ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥਾ ਬਹੁਪਤ੍ਰਾ ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਚਾਮਲਕ੍ਯਪਿ ॥ ੧,੨੦੪.

ਕਿੰਲਹੀ ਅਤੇ ਕਟੁਕੀ ਨੂੰ ਜਾਣੋ, ਅੰਤਕਾ ਆਮਲਵੇਤਸ ਹੈ; ਅਸ਼ਵੱਥ, ਬਹੁਪਤਰਾ ਅਤੇ ਆਮਲਕੀ ਵੀ ਪਛਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਰੂषਕ੍ਰਂ ਪਤ੍ਰ ਸ਼ੂਕਂ ਕ੍ਸ਼ੀਰੀ ਰਾਜਾਦਨਂ ਮਤਮ੍ । ਮਹਾਪਤ੍ਰਂ ਦਾਡਿਮਂ ਚ ਤਮੇਵ ਕਰਕਂ ਵਦੇਤ੍ ॥ ੧,੨੦੪.

ਅਰੂਸ਼ਕਰਾ, ਪਤਰਾ, ਸ਼ੂਕਾ, ਖੀਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾਦਨਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮਹਾਪਤਰਾ, ਦਾਡਿਮਾ ਅਤੇ ਕਰਕਾ ਵੀ ਉਲੇਖ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮਸੂਰੀ ਵਿਦਲੀ ਸ਼ष੍ਪਾ ਕਾਲਿਨ੍ਦੀਤਿ ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ । ਕਣ੍ਟਕਾਖ੍ਯਾ ਮਹਾਸ਼੍ਯਾਮਾ ਵृਕ੍ਸ਼ਪਾਦੀਤਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ॥ ੧,੨੦੪.

ਮਸੂਰੀ, ਵਿਦਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ਸ਼ਪਾ ਨੂੰ ਕਾਲਿੰਦੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕੰਟਕਾਖਿਆ, ਮਹਾਸ਼ਿਆਮਾ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਪਾਦੀ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਵਿਦ੍ਯਾ ਕੁਨ੍ਤੀ ਨਿਕੁਮ੍ਭਾ ਚ ਤ੍ਰਿਭਙ੍ਗੀ ਤ੍ਰਿਪੁਟੀ ਤ੍ਰਿਵृਤ੍ । ਸਪ੍ਤਲਾ ਯਵਤਿਕ੍ਤਾ ਚ ਚਰ੍ਮਾ ਚਰ੍ਮਕਸੇਤਿ ਚ ॥ ੧,੨੦੪.

ਵਿਦਿਆ, ਕੁੰਤੀ, ਨਿਕੁੰਭਾ, ਤ੍ਰਿਭੰਗੀ, ਤ੍ਰਿਪੁਟੀ, ਤ੍ਰਿਵ੍ਰਿਤ, ਸਪਤਲਾ, ਯਵਤਿਕਤਾ, ਚਰਮਾ ਅਤੇ ਚਰਮਕਸਾ ਵੀ ਨਾਂ ਹਨ।

ਸ਼ਙ੍ਖਿਨੀ ਸੁਕੁਮਾਰੀ ਚ ਤਿਕ੍ਤਾਕ੍ਸ਼ੀ ਚਾਕ੍ਸ਼ਿਪੀਲੁਕਮ੍ । ਗਵਾਕ੍ਸ਼ੀ ਚਾਮृਤਾ ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਗਿਰਿਕਰ੍ਣੋ ਗਵਾਦਿਨੀ ॥ ੧,੨੦੪.

ਸ਼ੰਖਿਨੀ, ਸੁਕੁਮਾਰੀ, ਤਿਕਤਾਕਸ਼ੀ ਅਤੇ ਅਕਸ਼ੀਪੀਲੁਕ; ਗਵਾਕਸ਼ੀ, ਅਮ੍ਰਿਤਾ, ਸ਼ਵੇਤਾ, ਗਿਰਿਕਰਨ ਅਤੇ ਗਵਾਦਿਨੀ ਵੀ ਉਲੇਖ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕਾਮ੍ਪਿਲ੍ਲਕੋऽਥ ਰਕ੍ਤਾਙ੍ਗੋ ਗੁਣ੍ਡਾ ਰੋਚਨਿਕੇਤਿ ਚ । ਹੇਮਕ੍ਸ਼ੀਰੀ ਸ੍ਮृਤਾ ਪੀਤਾ ਗੌਰੀ ਵੈ ਕਾਲਦੁਗ੍ਧਿਕਾ ॥ ੧,੨੦੪.

ਕਾਂਪਿਲਕਾ, ਰਕਤਾਂਗਾ, ਗੁੰਡਾ ਅਤੇ ਰੋਚਨਿਕਾ; ਹੇਮਖੀਰੀ ਨੂੰ ਪੀਤਾ, ਗੌਰੀ ਅਤੇ ਕਾਲਦੁਧਿਕਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗਾਙ੍ਗੇਰੁਕੀ ਨਾਗਬਲਾ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਵਾਰੁਣੀ । ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਸ਼ੈਲਂ ਨੀਲਵਰ੍ਣਮਞ੍ਜਨਞ੍ਚ ਰਸਾਞ੍ਜਨਮ੍ ॥ ੧,੨੦੪.

ਗਾਂਗੇਰੁਕੀ, ਨਾਗਬਲਾ, ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰਵਾਰੁਣੀ; ਤਾਰਕਸ਼, ਸ਼ੈਲਾ, ਨੀਲਵਰਨ, ਅੰਜਨ ਅਤੇ ਰਸਾਂਜਨ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਨਿਰ੍ਯਾਸੋ ਯਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲ੍ਯਾਃ ਸ ਮੋਚਰਸਸਂਜ੍ਞਕਃ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਪੁष੍ਪੀ ਖਰੀ ਜ੍ਞੇਯਾ ਅਪਾਮਾਰ੍ਗੋ ਮਯੂਰਕਃ ॥ ੧,੨੦੪.

ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਦਾ ਰਸ ਮੋਚਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਤਯਕਪੁਸ਼ਪੀ, ਖਰੀ, ਅਪਾਮਾਰਗ ਅਤੇ ਮਯੂਰਕਾ ਵੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸਿਂਹਾਸ੍ਯਵृषਵਾਸਾਕਮਾਟਰੂषਕਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ । ਜੀਵਕੋ ਜੀਵਸ਼ਾਕਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਬੁਰਞ੍ਚ ਸ਼ਟੀਂ ਵਿਦੁਃ ॥ ੧,੨੦੪.

ਸਿੰਹਾਸਿਆ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਵਾਸਾ, ਮਾਟਰੂਸ਼ਕਾ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੀਵਕਾ, ਜੀਵਸ਼ਾਕਾ, ਕਰਬੁਰ ਅਤੇ ਸ਼ਟੀ ਵੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕਟ੍ਫਲਂ ਸੋਮਵृਕ੍ਸ਼ਃ ਸ੍ਯਾਦਗ੍ਨਿਗਨ੍ਧਾ ਸੁਗਨ੍ਧਿਕਾ । ਸ਼ਤਾਙ੍ਗਂ ਸ਼ਤਪੁष੍ਪਾ ਚ ਮਿਂਸਿਰ੍ਮਧੁਰਿਕਾਮਤਾ ॥ ੧,੨੦੪.

ਕਟਫਲਾ, ਸੋਮਵ੍ਰਿਕਸ਼, ਅਗਨਿਗੰਧਾ, ਸੁਗੰਧਿਕਾ; ਸ਼ਤਾਂਗਾ, ਸ਼ਤਪੁਸ਼ਪਾ, ਮਿੰਸਿਰ ਅਤੇ ਮਧੁਰਿਕਾ ਵੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਜ੍ਞੇਯਂ ਪੁष੍ਕਰਮੂਲਞ੍ਚ ਪੁष੍ਕਰਂ ਪੁष੍ਕਰਾਹ੍ਵਯਮ੍ । ਯਾਸੋऽਥ ਧਨ੍ਵਯਾਸਸ਼੍ਚ ਦੁष੍ਪਰ੍ਸ਼ੋऽਥ ਦੁਰਾਲਭਾ ॥ ੧,੨੦੪.

ਪੁਸ਼ਕਰਮੂਲਾ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰਾਹਵਯਾ ਨੂੰ ਜਾਣੋ; ਯਾਸਾ, ਧਨਵਯਾਸਾ, ਦੁਸ਼ਪਰਸ਼ ਅਤੇ ਦੁਰਾਲਭਾ ਵੀ ਉਲੇਖ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਵਾਕੁਚੀ ਸੋਮਰਾਜੀ ਚ ਸੋਮਵਲ੍ਲੀਤਿ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਮਾਰ੍ਕਵਃ ਕੇਸ਼ਰਾਜਸ਼੍ਚ ਭृਙ੍ਗਰਾਜੋ ਨਿਗਦ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੨੦੪.

ਵਾਕੁਚੀ, ਸੋਮਰਾਜੀ ਅਤੇ ਸੋਮਵੱਲੀ ਨਾਂ ਹਨ; ਮਾਰਕਵਾ, ਕੇਸ਼ਰਾਜ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਵੀ ਉਲੇਖ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵੇਡਗਜਸ੍ਤਜ੍ਜ੍ਞੈਸ਼੍ਚਕ੍ਰਮਰ੍ਦਕਸਂਜ੍ਞਖਃ । ਸੁਰਙ੍ਗੀਤਗਰਃ ਸ੍ਨਾਯੁਃ ਕਲਨਾਸ਼ਾ ਤੁ ਵਾਯਸੀ ॥ ੧,੨੦੪.

ਵੇਦ-ਗਜ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਚਕ੍ਰਮਰਦਕ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਸੁਰੰਗੀ ਨੂੰ ਤਗਰ, ਉਸ ਦੀ ਨਸ ਨੂੰ ਕਲਨਾਸ਼ਾ, ਅਤੇ ਵਾਯਸੀ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਹੀ ਨਾਮ ਹੈ।

ਮਹਾਕਾਲਃ ਸ੍ਮृਤੋ ਬੇਲਸ੍ਤਣ੍ਡੁਲੀਯੋ ਘਨਸ੍ਤਨਃ । ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਸ੍ਤਿਕ੍ਤਤੁਮ੍ਬੀ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਿਕ੍ਤਾਲਬੁਰ੍ਨਿਗਦ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੨੦੪.

ਮਹਾਕਾਲਾ ਨੂੰ ਬੇਲ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੰਡੁਲੀਆ ਨੂੰ ਘਣਸਤਨ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਨੂੰ ਕਰੇਲਾ, ਅਤੇ ਤਿਕਤਾਲਬੁ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹੀ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਧਾਮਾਰ੍ਗਵੋऽਥ ਕੋषਾਤਕ੍ਯਥ ਯਾਮਿਨੀ । ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਕੋਸ਼ਤਕੀਭੇਦਂ ਕृਤਭੇਦਨਸਂਜ੍ਞਕਾ ॥ ੧,੨੦੪.

ਧਾਮਾਰਗਵ, ਕੋਸ਼ਾਤਕੀ ਅਤੇ ਯਾਮਿਨੀ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕੋਸ਼ਾਤਕੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਤਭੇਦਨ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਤਥਾ ਜੀਮੂਤਕਾਖ੍ਯਾ ਚ ਖੁਡ੍ਡਾਕੋ ਦੇਵਤਾਡਕਃ । ਗृਧ੍ਰਨਖੀ ਗृਧ੍ਰਨਖੀ ਹਿਙ੍ਗੁਕਾਕਾਦਨੀ ਮਤਾ ॥ ੧,੨੦੪.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੀਮੂਤ ਨੂੰ ਖੁੱਡਾਕਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾਡਕ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਗ੍ਰਿਧਰਨਖੀ ਅਤੇ ਹਿੰਗੁਕਾਕਾਦਨੀ ਵੀ ਇਹੀ ਨਾਮ ਹਨ।

ਅਸ਼੍ਵਾਰਿਸ਼੍ਚੈਵ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਃ ਕਰਵੀਰੋऽਸ਼੍ਵਮਾਰਕਃ । ਸਿਨ੍ਧੁਃ ਸੈਨ੍ਧਵਸਿਨ੍ਧੂਤ੍ਥਮਣਿਮਨ੍ਥਮੁਦਾਹृਤਮ੍ ॥ ੧,੨੦੪.

ਅਸ਼ਵਾਰੀ ਨੂੰ ਸਮਝੋ, ਕਰਵੀਰ ਨੂੰ ਅਸ਼ਵਮਾਰਕ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਸਿੰਧੁ, ਸੈਧਵ ਅਤੇ ਸਿੰਧੂਥਾ ਮਣਿਮੰਥ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ।

ਕ੍ਸ਼ਾਰੋ ਯਵਾਗ੍ਰਜਸ਼੍ਚੈਵ ਯਵਕ੍ਸ਼ਾਰੋऽਭਿਧੀਯਤੇ । ਸਰ੍ਜਿਕਾ ਸਰ੍ਜਿਕਾਕ੍ਸ਼ਾਰੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ॥ ੧,੨੦੪.

ਕਸ਼ਾਰ ਅਤੇ ਯਵਾਗ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਯਵਕਸ਼ਾਰ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਸਰਜਿਕਾ ਅਤੇ ਸਰਜਿਕਾਕਸ਼ਾਰ ਦੂਜਾ ਭੇਦ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕਾਸ਼ੀਸ਼ਂ ਪੁष੍ਪਕਾਸ਼ੀਸ਼ਂ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਨੇਤ੍ਤ੍ਰਭੇषਜਮ੍ । ਧਾਤੁਕਾਸ਼ੀਸ਼ਕਾਸ਼ੀ ਚ ਸਂਜ੍ਞੇਯਂ ਤਚ੍ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ॥ ੧,੨੦੪.

ਕਾਸੀਸ਼ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਪਕਾਸੀਸ਼ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਧਾਤੁਕਾਸੀਸ਼ ਅਤੇ ਕਾਸੀ ਵੀ ਇਹੀ ਨਾਮ ਹਨ।

ਸੌਰਾष੍ਟ੍ਰੀ ਮृਤ੍ਤਿਕਾਕ੍ਸ਼ਾਰਂ ਕਾਕ੍ਸ਼ੀ ਵੈ ਪਙ੍ਕਪਰ੍ਪਟੀ । ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਸਮਾਕ੍ਸ਼ਿਕਂ ਧਾਤੁ ਤਾਪ੍ਯਂ ਤਾਪ੍ਯੁਤ੍ਥਸਮ੍ਭਵਮ੍ ॥ ੧,੨੦੪.

ਸੌਰਾ਷ਟਰੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਕਸ਼ਾਰ ਹੈ; ਕਾਕਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੰਕਪਰਪਟੀ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਸਮਾਕਸ਼ਿਕ ਇਕ ਧਾਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਾਪਿਆ ਤਾਪਿਉਥਾ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਿਲਾ ਮਨਃ ਸ਼ਿਲਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਨੇਪਾਲੀ ਕੁਲਟੀਤਿ ਚ । ਆਲਂ ਮਨਸ੍ਤਾਲਕਂ ਵਾ ਹਰਿਤਾਲਂ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ ॥ ੧,੨੦੪.

ਸ਼ਿਲਾ ਅਤੇ ਮਨਸ਼ਿਲਾ ਨੂੰ ਜਾਣੋ, ਨੇਪਾਲੀ ਅਤੇ ਕੁਲਟੀ ਵੀ; ਆਲਾ ਜਾਂ ਮਨਸਤਾਲਕਾ ਨੂੰ ਹਰਿਤਾਲਾ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਗਨ੍ਧਕੋ ਗਨ੍ਧਪਾषਾਣੋ ਰਸਃ ਪਾਰਦ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਤਾਮ੍ਰਮੌਦੁਮ੍ਬਰਂ ਸ਼ੁਲ੍ਬਂ ਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ਮ੍ਲੇਚ੍ਛਮੁਖਂ ਤਥਾ ॥ ੧,੨੦੪.

ਗੰਧਕ ਨੂੰ ਗੰਧਪਾਠਾਣ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਰਸਾ ਪਾਰਦਾ ਹੈ; ਤਾਮਰਉਦੁੰਬਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਲਬ ਵੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਲੇਛਮੁਖ ਵੀ।

ਅਦ੍ਰਿਸਾਰਸ੍ਤ੍ਵਯਸ੍ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਂ ਲੋਹਕਞ੍ਚਾਪਿ ਕਥ੍ਯਤੇ । ਮਾਕ੍ਸ਼ਿਕਂ ਮਧੁ ਚ ਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਂ ਤਚ੍ਚ ਪੁष੍ਪਰਸਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ॥ ੧,੨੦੪.

ਅਦ੍ਰਿਸਾਰ ਤੇਜ਼ ਲੋਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਹਕੰਜ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਮਾਕਸ਼ਿਕ, ਮਧੁ ਅਤੇ ਖੌਦਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਰਸ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਜ੍ਯੇष੍ਠਨ੍ਤੁ ਸੋਦਕਂ ਤਤ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਾਞ੍ਜਿਕਨ੍ਤੁ ਸੁਵੀਰਕਮ੍ । ਸੀਤਾ ਸਿਤੋਪਲਾ ਚੈਵ ਮਤ੍ਸ੍ਯਣ੍ਡੀਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਸ੍ਮृਤਾ ॥ ੧,੨੦੪.

ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਕਾਂਜਿਕ ਅਤੇ ਸੁਵੀਰਕ ਹੈ; ਸੀਤਾ, ਸਿਤੋਪਲਾ ਅਤੇ ਮਤਸਯੰਡੀ ਸ਼ਕਰ ਦੇ ਭੇਦ ਹਨ।

ਤ੍ਵਗੇਲਾਪਤ੍ਰਕੈਸ੍ਤੁਲ੍ਯੈਸ੍ਤ੍ਰਿਸੁਗਨ੍ਧਿ ਤ੍ਰਿਜਾਤਕਮ੍ । ਨਾਗਕੇਸ਼ਰਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਤਚ੍ਚਤੁਰ੍ਜਾਤਮਿष੍ਯਤੇ ॥ ੧,੨੦੪.

ਤਵਗ, ਇਲਾ ਅਤੇ ਪਤ੍ਰਕਾ ਬਰਾਬਰ ਮਿਲ ਕੇ ਤ੍ਰਿਸੁਗੰਧੀ ਜਾਂ ਤ੍ਰਿਜਾਤਕ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਨਾਗਕੇਸ਼ਰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਹ ਚਤੁਰਜਾਤਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਚਵ੍ਯਚਿਤ੍ਰਕਨਾਗਰੈਃ । ਕਥਿਤਂ ਪਞ੍ਚਕੋਲਞ੍ਚ ਕੋਲਕਂ ਕੋਲਸਂਜ੍ਞਯਾ ॥ ੧,੨੦੪.

ਪਿਪਲੀ, ਪਿਪਲੀ ਦਾ ਮੂਲ, ਚਵਿਆ, ਚਿਤ੍ਰਕ ਅਤੇ ਨਾਗਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ; ਪੰਚਕੋਲ ਨੂੰ ਇਹੀ ਨਾਮ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੋਲਕਾ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਹੀ ਨਾਮ ਹੈ।

ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਃ ਕਙ੍ਗੁਕਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਕੋਰਦੂषਸ਼੍ਚ ਕੋਦ੍ਰਵਃ । ਤ੍ਰਿਪੁਟਃ ਪੁਟਸਂਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਕਲਾਪੋ ਲਙ੍ਗਕੋ ਮਤਃ ॥ ੧,੨੦੪.

ਪ੍ਰਿਯੰਗੁ ਨੂੰ ਕੰਗੁਕਾ, ਕੋਰਦੂਸ਼ ਨੂੰ ਕੋਦਰਵਾ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਤ੍ਰਿਪੁਟਾ ਨੂੰ ਪੁਟਾ, ਅਤੇ ਕਲਾਪਾ ਨੂੰ ਲੰਗਕਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਤੀਨੋ ਵਰ੍ਤੁਲਸ਼੍ਚੈਵ ਵੇਣੁਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਪਿਚੁਕਂ ਪਿਤਲਂ ਚਾਕ੍ਸ਼ਂ ਬਿਡਾਲਪਦਕਂ ਤਥਾ ॥ ੧,੨੦੪.

ਸਤੀਨਾ ਅਤੇ ਵਰਤੁਲਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਵੇਣੂ; ਪਿਚੁਕਾ, ਪਿਤਲਾ, ਚਾਕਸ਼ ਅਤੇ ਬਿੜਾਲਪਦਕ ਵੀ ਨਾਮ ਹਨ।