ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਪੁਨਰ੍ਨਵਾਥ ਪਰ੍षਾਭੂਃ ਕਠਿਲ੍ਯਾ ਕਾਰੁਣਾ ਤਥਾ । ਏਰਣ੍ਡਸ਼੍ਚੋਰੁਵੂਕਃ ਸ੍ਯਾਦਾਮਰ੍ਦੋ ਵਰ੍ਧਮਾਨਕਃ ॥ ੧,੨੦੪.

ਪੁਨਰਨਵਾ, ਪਰਸ਼ਾਭੂ, ਕਠਿਲਿਆ, ਕਾਰੁਣਾ, ਏਰੰਡਾ, ਉਰਵੂਕਾ, ਆਮਰਦਾ ਅਤੇ ਵਰਧਮਾਨਕ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਝषਾ ਨਾਗਬਲਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਸ਼੍ਵਦਂष੍ਟ੍ਰਾ ਗੋਕ੍ਸ਼ੁਰੋ ਮਤਃ । ਸ਼ਤਾਵਰੀ ਵਰਾ ਭੀਰੁ ਪੀਵਰੀਨ੍ਦੀਵਰੀ ਵਰੀ ॥ ੧,੨੦੪.

ਝਛਾ ਨੂੰ ਨਾਗਬਲਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਵਦੰਸ਼ਟਰਾ ਨੂੰ ਗੋਕਸ਼ੁਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਤਾਵਰੀ, ਵਰਾ, ਭੀਰੂ, ਪੀਵਰੀ, ਇੰਦਿਵਰੀ ਅਤੇ ਵਰੀ ਵੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀ ਤੁ ਬृਹਤੀ ਕृष੍ਣਾ ਹਂਸਪਾਦੀ ਮਧੁਸ੍ਤ੍ਰਵਾ । ਧਾਮਨੀ ਕਣ੍ਟਕਾਰੀ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਾ ਸਿਂਹੀ ਨਿਦਿਗ੍ਧਿਕਾ ॥ ੧,੨੦੪.

ਵਿਆਘਰੀ, ਬ੍ਰਹਤੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਹੰਸਪਾਦੀ, ਮਧੁਸਤ੍ਰਵਾ, ਧਾਮਨੀ, ਕੰਟਕਾਰੀ, ਖੁਦਰਾ, ਸਿੰਹੀ ਅਤੇ ਨਿਦਿਗਧਿਕਾ — ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ।

ਵृਸ਼੍ਚਿਕਾ ਤ੍ਰ੍ਯਮृਤਾ ਕਾਲੀ ਵਿषਘ੍ਨੀ ਸਰ੍ਪਦਂष੍ਟ੍ਰਿਕਾ । ਮਰ੍ਕਟੀ ਚਾਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਾ ਸ੍ਯਾਦਾਰ੍षੇਯੀ ਕਪਿਕਚ੍ਛੁਕਾ ॥ ੧,੨੦੪.

ਵ੍ਰਿਸ਼ਚਿਕਾ, ਤ੍ਰਯਮ੍ਰਤਾ, ਕਾਲੀ, ਵਿਸ਼ਘਨੀ, ਸਰਪਦੰਸ਼ਟ੍ਰਿਕਾ, ਮਰਕਟੀ, ਆਤਮਗੁਪਤਾ, ਆਰਸ਼ੇਈ ਅਤੇ ਕਪਿਕਚਚੁਕਾ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਐਸੇ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੁਦ੍ਗਪਰ੍ਣੋ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਸਹਾ ਮਾषਪਰ੍ਣੋ ਮਹਾਸਹਾ । ਤ੍ਯਜਾ ਪਰਾ ਚ ਮਹਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਦਣ੍ਡਯੋਨ੍ਯਙ੍ਕਸਂਜ੍ਞਯਾ । ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਸ੍ਤੁ ਵਟੋ ਜ੍ਞੇਯਃ ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥਃ ਕਪਿਲੋ ਮਤਃ ॥ ੧,੨੦੪.

ਮੁਦਗਪਰਨ ਨੂੰ ਖੁਦਰਸਹਾ, ਮਾਸ਼ਪਰਨ ਨੂੰ ਮਹਾਸਹਾ, ਤਿਆਜਾ ਅਤੇ ਪਰਾ ਨੂੰ ਮਹਾ, ਦੰਡਯੋਨੀ ਅਤੇ ਅੰਕਸੰਜਨਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨਯਗ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਵਟ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਸ਼ਵਥਾ ਨੂੰ ਕਪਿਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ੋऽਥ ਗਰ੍ਦਭਾਣ੍ਡਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਰ੍ਕਟੀ ਚ ਕਪੀਤਨਃ । ਪਾਰ੍ਥਸ੍ਤੁ ਕਕੁਭੋ ਧਨ੍ਵਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋਰ੍ऽਜੁਨਨਾਮਭਿਃ ॥ ੧,੨੦੪.

ਪਲਕਸ਼ ਨੂੰ ਗਰਦਭਾਂਡਾ, ਪਰਕਟੀ ਨੂੰ ਕਪੀਤਨਾ, ਪਾਰਥ ਨੂੰ ਕਕੁਭ ਅਤੇ ਧਨਵੀ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨਨ੍ਦੀਵृਕ੍ਸ਼ਃ ਪ੍ਰਰੋਹੀ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪੁष੍ਟਿਕਾਰੀਤਿ ਚੋਚ੍ਯਤੇ । ਵਞ੍ਜੁਲੋ ਵੇਤਸੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਭਲ੍ਲਾਤਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਰੁष੍ਕਰਃ ॥ ੧,੨੦੪.

ਨੰਦੀਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਰੋਹੀ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀਕਾਰੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵੰਜੁਲਾ, ਵੇਤਸਾ, ਭੱਲਾਤਾ ਅਤੇ ਅਰੁਸ਼ਕਰਾ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਲੋਧ੍ਰਃ ਸਾਰਵਕੋ ਧृष੍ਟਸ੍ਤਿਰੀਟਸ਼੍ਚਾਪਿ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਬृਹਤ੍ਫਲਾ ਮਹਾਜਮ੍ਬੂਰ੍ਜ੍ਞੇਯਾ ਬਾਲਫਲਾ ਪਰਾ ॥ ੧,੨੦੪.

ਲੋਧਰਾ, ਸਾਰਵਕਾ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਅਤੇ ਤਿਰੀਟਾ — ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਤਫਲਾ ਮਹਾਜੰਬੂ ਹੈ, ਬਾਲਫਲਾ ਦੂਜੀ ਹੈ।

ਤृਤੀਯਾ ਜਲਜਮ੍ਬੂਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਾਦੇਯੀ ਸਾ ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਕਣਾ ਕृष੍ਣੋਪਕੁਞ੍ਚੀ ਚ ਸ਼ੌਣ੍ਡੀ ਮਾਗਧਿਕੇਤਿ ਚ ॥ ੧,੨੦੪.

ਤੀਜੀ ਜਲਜੰਬੂ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਾਦੇਈ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਣਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨੋਪਕੁੰਚੀ, ਸ਼ੌਣਡੀ ਅਤੇ ਮਾਗਧਿਕਾ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਕਥਿਤਾ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਤਜ੍ਜ੍ਞੈਸ੍ਤਨ੍ਮੂਲਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਕਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਊषਣਂ ਮਰਿਚਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਮਹੌषਧਮ੍ ॥ ੧,੨੦੪.

ਪਿੱਪਲੀ ਨੂੰ ਵਿਦਵਾਨ ਐਸਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਗ੍ਰੰਥਿਕਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਊਸ਼ਣ ਨੂੰ ਮਰਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸ਼ੁੰਠੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਵਾਈ ਹੈ।

ਵ੍ਯੋषਂ ਕਟੁਤ੍ਰਯਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਤ੍ਰ੍ਯੂषਣਂ ਤਚ੍ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ । ਲਾਙ੍ਗਲੀ ਹਲਿਨੀ ਚ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛੇਯਸੀ ਗਜ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ॥ ੧,੨੦੪.

ਵਯੋਸ਼ਾ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤਿੱਖੇ ਮਸਾਲੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤ੍ਰਯੂਸ਼ਣ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਲਾਂਗਲੀ ਨੂੰ ਹਲਿਨੀ, ਅਤੇ ਚੇਯਸੀ ਨੂੰ ਗਜਪਿੱਪਲੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤੀ ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾ ਸ੍ਯਾਦੁਤ੍ਸਾਯਾ ਸੁਵਹਾ ਸ੍ਮृਤਾ । ਚਿਤ੍ਰਕਃ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛਿਖੀ ਵਹ੍ਨਿਰਗ੍ਨਿਸਂਜ੍ਞਾਭਿਰੁਚ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੨੦੪.

ਤ੍ਰਾਯੰਤੀ ਨੂੰ ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾ, ਉਤਸਾਇਆ ਨੂੰ ਸੁਵਹਾ, ਚਿਤਰਕਾ ਨੂੰ ਸ਼ਿਖੀ, ਵਹਿਨੀ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

षਡ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥੋਗ੍ਰਾ ਵਚਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਹੈਮਵਤੀਤਿ ਚ । ਕੁਟਜੋ ਵृਕ੍ਸ਼ਕਃ ਸ਼ਕ੍ਰੋ ਵਤ੍ਸਕੋ ਗਿਰਿਮਾਲ੍ਲਿਕਾ ॥ ੧,੨੦੪.

ਸ਼ਡਗ੍ਰੰਥਾ ਨੂੰ ਉਗਰਾ ਅਤੇ ਵਚਾ, ਸ਼ਵੇਤਾ ਨੂੰ ਹੈਮਵਤੀ, ਕੁਟਜਾ, ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਕਾ, ਸ਼ਕਰਾ, ਵਤਸਕਾ ਅਤੇ ਗਿਰਿਮਾਲਿਕਾ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਐਸੇ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਲਿਙ੍ਗੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਾਰਿष੍ਟਂ ਤਸ੍ਯ ਬੀਜਾਨਿ ਲਕ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ । ਮੁਸ੍ਤਕ੍ਤੋ ਮੇਘਨਾਮਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕੌਨ੍ਤੀ ਜ੍ਞੇਯਾ ਹਰੇਣੁਕਾ ॥ ੧,੨੦੪.

ਕਲਿੰਗਾ, ਇੰਦਰਯਵਾ ਅਤੇ ਆਰਿਸ਼ਟਾ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਪਛਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮੁਸਤਕਾ ਨੂੰ ਮੇਘਨਾਮਾ, ਕੌਂਤੀ ਨੂੰ ਹਰੇਣੁਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਲਾ ਚ ਬਹੁਲਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮੈਲਾ ਚ ਤਥਾ ਤ੍ਰੁਟਿਃ । ਪਦ੍ਮਾ ਭਾਰ੍ਙ੍ਗੋ ਤਥਾ ਕਾਞ੍ਜੀ ਜ੍ਞੇਯਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਯष੍ਟਿਕਾ ॥ ੧,੨੦੪.

ਇਲਾ ਨੂੰ ਬਹੁਲਾ, ਸੁਖਮਇਲਾ ਨੂੰ ਤ੍ਰੁਟੀ, ਪਦਮਾ, ਭਾਰੰਗਾ, ਕਾਂਜੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਯਸ਼ਟਿਕਾ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਮੂਰ੍ਵਾ ਮਧੁਰਸਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਤੇਜਨੀ ਤਿਕ੍ਤਵਲ੍ਲਿਕਾ । ਮਹਾਨਿਮ੍ਬੋ ਬृਹਨ੍ਨਿਮ੍ਬੋ ਦੀਪ੍ਯਕਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਵਾਨਿਕਾ ॥ ੧,੨੦੪.

ਮੂਰਵਾ ਨੂੰ ਮਧੁਰਸਾ, ਤੇਜਨੀ ਨੂੰ ਤਿਕਤਵੱਲਿਕਾ, ਮਹਾਨਿੰਬਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਨਿੰਬਾ, ਅਤੇ ਦੀਪਯਕਾ ਨੂੰ ਯਵਾਨਿਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਕ੍ਰਿਮਸ਼ਤ੍ਰੁਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਰਾਮਠਂ ਹਿਙ੍ਗੁਰੁਚ੍ਯਤੇ । ਅਜਾਜੀ ਜੀਰਕਂ ਜ੍ਞੇਯਾ ਕਾਰਵੀ ਚੋਪਕੁਞ੍ਚਿਕਾ ॥ ੧,੨੦੪.

ਵਿਡੰਗਾ ਕ੍ਰਿਮੀਆਂ ਦਾ ਵੈਰੀ ਹੈ; ਰਾਮਠਾ ਨੂੰ ਹਿੰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਜਾਜੀ ਨੂੰ ਜੀਰਕਾ, ਕਾਰਵੀ ਨੂੰ ਉਪਕੁੰਚਿਕਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਕਟੁਕਾ ਤਿਕ੍ਤਾ ਤਥਾ ਕਟੁਕਰੋਹਿਣੀ । ਤਗਰਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਤਂ ਵਕ੍ਰਂ ਚੋਚਂ ਤ੍ਵਚਵਰਾਙ੍ਗਕਮ੍ ॥ ੧,੨੦੪.

ਕਟੁਕਾ, ਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਕਟੁਕਰੋਹਿਣੀ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਟਗਰਾ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਵਕਰਾ ਤੇੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੋਚਾ ਨੂੰ ਤਵਚਾਵਰਾਂਗਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉਦੀਚ੍ਯਂ ਬਾਲਕਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਹ੍ਰੀਬੇਰਂ ਚਾਮ੍ਬੁਨਾਮਭਿਃ । ਪਤ੍ਰਕਂ ਦਲਸਂਜ੍ਞਾਭਿਸ਼੍ਚਾਰਕਂ ਤਸ੍ਕਰਾਹ੍ਵਯਮ੍ ॥ ੧,੨੦੪.

ਉਦੀਚਿਆ ਨੂੰ ਬਾਲਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਰੀਬੇਰਾ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਤ੍ਰਕਾ ਨੂੰ ਦਲਸੰਜਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਰਕਾ ਨੂੰ ਤਸਕਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਹੇਮਾਭਂ ਨਾਗਸਂਜ੍ਞਾਭਿਰ੍ਨਾਗਕੇਸ਼ਰ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਅਸृਕ੍ਕੁਙ੍ਕੁਮਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਤਥਾ ਕਾਸ਼੍ਮੀਰਬਾਹ੍ਲਿਕਮ੍ ॥ ੧,੨੦੪.

ਹੇਮਾਭਾ ਨੂੰ ਨਾਗਕੇਸਰ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸ੍ਰੱਕੁੰਕੁਮ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਬਾਹਲਿਕ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਯੋ ਲੋਹਂ ਸਮੁਦ੍ਦਿष੍ਟਂ ਯੌਗਿਕੈਰ੍ਲੋਹਨਾਮਭਿਃ । ਪੁਰਂ ਕੁਟਨਟਂ ਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ਮਹਿषਾਕ੍ਸ਼ਃ ਪਲਙ੍ਕषਾ ॥ ੧,੨੦੪.

ਅਯੋ ਨੂੰ ਲੋਹਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਾਤੂਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾ, ਕੁਟਨਟਾ, ਮਹਿਸ਼ਾਕਸ਼ ਅਤੇ ਪਲੰਕਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਕਾਸ਼੍ਮਰੀ ਕਟ੍ਫਲਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਸ਼੍ਰੀਪਰ੍ਣੋ ਚੇਤਿ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਸ਼ਲ੍ਲਕੀ ਗਜਭਕ੍ਸ਼੍ਯਾ ਚ ਪਤ੍ਰੀ ਚ ਸੁਰਭੀ ਸ੍ਤ੍ਰਵਃ ॥ ੧,੨੦੪.

ਕਾਸ਼ਮਰੀ ਨੂੰ ਕਟਫਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਪਰਣ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੱਲਕੀ, ਗਜਭੱਖਿਆ, ਪਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਸੁਰਭੀ ਸਤਰਵ ਵੀ ਉਲੇਖ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਧਾਤ੍ਰੀਮਾਮਲਕੀਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਭੀਤਕਃ । ਪਥ੍ਯਾਭਯਾ ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਪੂਤਨਾ ਚ ਹਰੀਤਕੀ ॥ ੧,੨੦੪.

ਧਾਤਰੀ ਨੂੰ ਆਮਲਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਭੀਤਕ ਨੂੰ ਅਕਸ਼ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਥਿਆ ਨੂੰ ਅਭਯਾ, ਅਤੇ ਪੂਤਨਾ ਨੂੰ ਹਰੀਤਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਫਲਮੇਵੋਕ੍ਤਾ ਤਚ੍ਚ ਜ੍ਞੇਯਂ ਫਲਤ੍ਰਿਕਮ੍ । ਉਦਕੀਰ੍ਯੋ ਦੀਰ੍ਘਵृਨ੍ਤਃ ਕਰਞ੍ਜਸ਼੍ਚੇਤਿ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ॥ ੧,੨੦੪.

ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਫਲ ਹੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਫਲਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਉਦਕੀਰਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਡੰਡੀ ਲੰਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਕਰੰਜਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯष੍ਟੀ ਯष੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਮਦੁਕਂ ਮਧੁਯष੍ਟਿਕਾ । ਧਾਤਕੀ ਤਾਮ੍ਰਪਰ੍ਣੋ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਮਙ੍ਗਾ ਕੁਞ੍ਜਰਾ ਮਤਾ ॥ ੧,੨੦੪.

ਯਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਯਸ਼ਟਿਆਹਵਯਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਦੁਕਾ ਨੂੰ ਮਧੁਯਸ਼ਟਿਕਾ। ਧਾਤਕੀ ਨੂੰ ਤਾਮਰਪਰਨ, ਸਮੰਗਾ ਨੂੰ ਕੁੰਜਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਿਤਂ ਮਲਯਜਂ ਸ਼ੀਤਂ ਗੋਸ਼ੀਰ੍षਂ ਸਿਤਚਨ੍ਦਨਮ੍ । ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਚਨ੍ਦਨਂ ਚ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨਮ੍ ॥ ੧,੨੦੪.

ਸਿਤਾ ਨੂੰ ਮਲਯਜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਠੰਢਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੋਸ਼ੀਰਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸਫੈਦ ਚੰਦਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਕਤਾ ਚੰਦਨ ਵੀ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਰਕਤ ਚੰਦਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਾਕੋਲੀ ਚ ਸ੍ਮृਤਾ ਵੀਰਾ ਵਯਸ੍ਯਾ ਚਾਰ੍ਕਪੁष੍ਪਿਕਾ । ਸ਼ृਙ੍ਗੀ ਕਰ੍ਕਟਸ਼ृਙ੍ਗੀ ਚ ਮਹਾਘੋषਾ ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ॥ ੧,੨੦੪.

ਕਾਕੋਲੀ ਨੂੰ ਵੀਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਯਸਿਆ ਨੂੰ ਅਰਕਪੁਸ਼ਪਿਕਾ। ਸ਼੍ਰਿੰਗੀ, ਕਰਕਟਸ਼੍ਰਿੰਗੀ ਅਤੇ ਮਹਾਘੋਸ਼ਾ ਵੀ ਉਲੇਖ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤੁਗਾਕ੍ਸ਼ੀਰੀ ਸ਼ੁਭਾ ਵਾਂਸ਼ੀ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਵਂਸ਼ਲੋਚਨਾ । ਮृਦ੍ਵਿਕਾ ਚ ਸ੍ਮृਤਾ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਾ ਤਥਾ ਗੋਸ੍ਤਨਿਕਾ ਮਤਾ ॥ ੧,੨੦੪.

ਤੁਗਾਕਸ਼ੀਰੀ, ਸ਼ੁਭ ਵਾਂਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵਾਂਸ਼ਲੋਚਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮ੍ਰਦਵਿਕਾ ਨੂੰ ਦ੍ਰਾਕਸ਼ਾ, ਅਤੇ ਗੋਸਤਨਿਕਾ ਨੂੰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਯਾਦੁਸ਼ੀਰਂ ਮृਣਾਲਞ੍ਚ ਸੇਵ੍ਯਂ ਲਾਮਜ੍ਜਕਂ ਤਥਾ । ਸਾਰਞ੍ਚ ਗੋਪਵਲ੍ਲੀ ਚ ਗੋਪੀ ਭਦ੍ਰਾ ਚ ਕਥ੍ਯਤੇ ॥ ੧,੨੦੪.

ਉਸ਼ੀਰਾ ਅਤੇ ਮ੍ਰਣਾਲਾ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਸੇਵਿਆ ਅਤੇ ਲਾਮੱਜਕਾ ਵੀ। ਸਾਰਾ, ਗੋਪਵੱਲੀ ਅਤੇ ਗੋਪੀ ਭਦਰਾ ਵੀ ਉਲੇਖ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।