ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਲਾਸ਼ਚੂਰ੍ਣਂ ਸਮਧੁ ਗਵ੍ਯਾਜ੍ਯਾਮਲਕਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਸਵਿਡਙ੍ਗਂ ਪੀਤਮਾਤ੍ਰਂ ਨਰਂ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਮਹਾਮਤਿਮ੍ ॥ ੧,੨੦੨.

ਪਲਾਸ ਦਾ ਚੂਰਨ, ਸ਼ਹਿਦ, ਗਾਊਂ ਦਾ ਘੀ, ਆਮਲਾ ਅਤੇ ਵਿਡੰਗਾ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਾਸੈਕੇਨ ਮਹਾਦੇਵ ਜਰਾਮਰਣਵਰ੍ਜਿਤਃ ॥ ੧,੨੦੨.

ਏ ਮਹਾਂਦੇਵ, ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਬੁਢਾਪਾ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪਲਾਸ਼ਬੀਜਂ ਸਘृਤਂ ਤਿਲਮਧ੍ਵਨ੍ਵਿਤਂ ਸਮਮ੍ । ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਭਕ੍ਸ਼ਿਤਂ ਰੁਦ੍ਰ ਜਰਾਂ ਨਯਤਿ ਸਂਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ ॥ ੧,੨੦੨.

ਪਲਾਸ਼ ਦੇ ਬੀਜ, ਘੀ, ਤਿਲ ਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਸੱਤ ਦਿਨ ਖਾਣ ਨਾਲ, ਰੁਦਰ, ਬੁਢਾਪਾ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਰੁਦ੍ਰਾਮਲਕਚੂਰ੍ਣਂ ਵੈ ਮਧੁਤੈਲ ਘृਤਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਜਗ੍ਧ੍ਵਾ ਮਾਸਂ ਯੁਵਾ ਸ੍ਯਾਚ੍ਚ ਨਰੋ ਵਾਗੀਸ਼੍ਵਰੀ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੧,੨੦੨.

ਰੁਦਰ-ਆਮਲਕੀ ਦਾ ਚੂਰਨ, ਸ਼ਹਿਦ, ਤੇਲ ਤੇ ਘੀ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਖਾਣ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਿਵਾਮਲਕਚੂਰ੍ਣਂ ਵੈ ਮਧੁਨਾ ਉਦਕੇਨ ਵਾ । ਬਲਾਨਿ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਾਸਾਯਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੂषੇ ਭਕ੍ਸ਼ਿਤਂ ਸ਼ਿਵ ॥ ੧,੨੦੨.

ਸ਼ਿਵ-ਆਮਲਕੀ ਦਾ ਚੂਰਨ, ਸ਼ਹਿਦ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਸਵੇਰੇ ਖਾਣ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਵ, ਨੱਕ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਕੁष੍ਠਚੂਰ੍ਣਂ ਸਾਜ੍ਯਮਧੁ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਜਗ੍ਧ੍ਵਾ ਭਵੇਨ੍ਨਰਃ । ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਸੁਰਭਿਦੇਹੋ ਵੈ ਜੀਵੇਦ੍ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਕਮ੍ ॥ ੧,੨੦੨.

ਕੁਸ਼ਥਾ ਦਾ ਚੂਰਨ, ਘੀ ਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਸਵੇਰੇ ਖਾਣ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸੁਗੰਧਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਜੀ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਮਾषਸ੍ਯ ਵਿਦਲਾਨ੍ਯੇ ਵਿਤੁषਾਣਿ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰ । ਘृਤਭਾਵਿਤਸ਼ੁष੍ਕਾਣਿ ਪਯਸਾ ਸਾਧਿਤਾਨਿ ਵੈ ॥ ੧,੨੦੨.

ਏ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਮਾਸ ਦੇ ਦਾਲਾਂ ਦੇ ਦਾਣੇ, ਛਿਲਕੇ ਉਤਾਰੇ ਹੋਏ, ਘੀ ਵਿਚ ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ, ਫਿਰ ਦੁੱਧ ਵਿਚ ਪਕਾਏ ਹੋਏ—

ਸਮਾਧ੍ਵਾਜ੍ਯਪਯੋਭਿਸ਼੍ਚ ਭਕ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਕਾਮਯੇਤ੍ । ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਸ਼ਤਂ ਮਹਾਦੇਵ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਾਨ੍ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੧,੨੦੨.

—ਸ਼ਹਿਦ, ਘੀ ਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਖਾਣ ਤੇ, ਏ ਮਹਾਂਦੇਵ, ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸੌ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

ਰਸਸ਼੍ਚੈਰਣ੍ਡਤੈਲੇਨ ਗਨ੍ਧਕੇਨ ਸ਼ੁਭੋ ਭਵੇਤ੍ । ਤ੍ਰਿਕਾਲੋਦਕਸਂਘੁष੍ਟੋ ਬਲਕृਦ੍ਭਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ਭਵੇਤ੍ ॥ ੧,੨੦੨.

ਰਸ, ਐਰੰਡ ਦੇ ਤੇਲ ਤੇ ਗੰਧਕ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਗਰਾਰੇ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਖਾਣ ਨਾਲ, ਤਾਕਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਦੁਗ੍ਧਂ ਵਿਤੁषਮਾषੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਮ੍ਬਾਬੀਜੈਸ਼੍ਚ ਸਾਧਿਤਮ੍ । ਅਪਾਮਾਰ੍ਗਸ੍ਯ ਤੈਲੇਨ ਪੀਤਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸ਼ਤਕਾਮਕृਤ੍ ॥ ੧,੨੦੨.

ਦੁੱਧ, ਛਿਲਕੇ ਉਤਾਰੇ ਮਾਸ ਤੇ ਸ਼ਿੰਬੀ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨਾਲ ਪਕਾ ਕੇ, ਅਪਾਮਾਰਗ ਦੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਪੀਣ ਤੇ, ਸੌ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੦੩ ਹਰਿਰੁਵਾਚ । ਯਾ ਗੌਰ੍ਦ੍ਵੇष੍ਟਿਂ ਸ੍ਵਕਂ ਵਤ੍ਸਂ ਤਸ੍ਯਾ ਦੇਯਂ ਸ੍ਵਕਂ ਪਯਃ । ਲਵਣੇਨ ਸਮਾਯੁਕ੍ਤਂ ਤਸ੍ਯਾ ਵਤ੍ਸਃ ਪ੍ਰਿਯੋ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੧,੨੦੩.

ਹਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਗਾਂ ਆਪਣਾ ਵੱਛਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੁੱਧ ਨਮਕ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੱਛਾ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

ਸ਼ੁਨੋऽਸ੍ਥਿ ਕਣ੍ਠਬਦ੍ਧਂ ਹਿ ਮਹਿषਾਣਾਂ ਗਵਾ ਤਥਾ । ਕृਮਿਜਾਲਂ ਪਾਤਯਤਿ ਸਕਲਂ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੧,੨੦੩.

ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਹੱਡੀ ਭੈਸਾਂ ਜਾਂ ਗਾਂ ਦੀ ਗਲ ਵਿਚ ਪਾ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਕੀੜੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

ਗੋਜਙ੍ਗਨਾਭਿਪਾਤਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਗੁਞ੍ਜਾਮੂਲਸ੍ਯ ਭਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ ॥ ੧,੨੦੩.

ਗੁੰਜਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਗਾਂ ਨੂੰ ਖਵਾਉਣ ਨਾਲ, ਉਹ ਗਰਭ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਵਰੁਣਫਲਸ੍ਯਰਸਂ ਕਰੇਣ ਮਥਿਤਂ ਸ਼ਿਵ । ਚਤੁष੍ਪਾਦਦ੍ਵਿਪਦਯੋਃ ਕृਮਿਜਾਲਂ ਨਿਪਾਤਯੇਤ੍ ॥ ੧,੨੦੩.

ਏ ਸ਼ਿਵ, ਵਰੁਣ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਰਸ, ਹੱਥ ਨਾਲ ਮਥ ਕੇ, ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੀੜੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਵ੍ਰਣਞ੍ਚ ਸ਼ਮਯੇਦ੍ਰੁਦ੍ਰ ਜਯਾਯਾਃ ਪੂਰਣਾਤ੍ਤਥਾ । ਗਜਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵੈ ਪਾਨਂ ਗੋਮਹਿष੍ਯੁਪਸਰ੍ਗਨੁਤ੍ ॥ ੧,੨੦੩.

ਰੁਦਰ, ਜਯਾ ਨਾਲ ਜਖਮ ਭਰ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਜਖਮ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਹਾਥੀ ਦਾ ਪਿਸਾਬ ਪੀਣ ਨਾਲ, ਗਾਂ ਤੇ ਭੈਸ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਸਮਸੂਰ ਸ਼ਾਲਿਬੀਜਂ ਪੀਤਂ ਤਕ੍ਰੇਣ ਘਰ੍षਿਤਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ੀਰੇ ਗੋਮਹੀषਸ੍ਯੈਵ ਗੋਃ ਪੁਂਸਸ਼੍ਚ ਹਿਤਂ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੧,੨੦੩.

ਜੌ ਤੇ ਚਾਵਲ, ਮਸਲ ਕੇ, ਛਾਛ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਗਾਂ, ਭੈਸ ਜਾਂ ਬਲਦ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿਚ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਭ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੈ।

ਪਤ੍ਰਞ੍ਚ ਸ਼ਰਪੁਙ੍ਖਾਯਾ ਦਤ੍ਤਂ ਸਲਵਣਂ ਸ਼ਿਵ । ਵਾਰਿਸ੍ਫੋਟਂ ਹਯਾਨਾਞ੍ਚ ਕੇਸਰਾਣਾਂ ਵਿਨਾਸ਼ਯੇਤ੍ ॥ ੧,੨੦੩.

ਏ ਸ਼ਿਵ, ਸ਼ਰਪੁੰਖਾ ਦਾ ਪੱਤਾ ਨਮਕ ਨਾਲ ਦੇਣ ਤੇ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜੂਆਂ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਫੋੜੀਆਂ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਘृਤਕੁਮਾਰੀਪਤ੍ਰਮੇਵ ਦਤ੍ਤਂ ਸਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਹਰ । ਤੁਰਗਮਕੇਸਰਾਣਾਂ ਕਣ੍ਡੂਨਂਸ਼੍ਯੇਨ੍ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੧,੨੦੩.

ਏ ਹਰਾ, ਘ੍ਰਿਤਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਪੱਤਾ ਨਮਕ ਨਾਲ ਦੇਣ ਤੇ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜੂਆਂ ਦੀ ਖੁਜਲੀ ਪੂਰੀ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੦੪ ਸੂਤ ਉਵਾਚ । ਏਵਂ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ਪ੍ਰਾਹ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਾਯਚ ਵੈਦ੍ਯਕਮ੍ । ਅਤ ਨਾਮਾਨਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਓषਧੀਨਾਂ ਸਮਾਸਤਃ ॥ ੧,੨੦੪.

ਸੂਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੇ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ ਨੂੰ ਚਿਕਿਤਸਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਸ੍ਥਿਰਾ ਵਿਦਾਰਿਗਨ੍ਧਾ ਚ ਸ਼ਾਲਪਣ੍ਯਸ਼ੁਮਤ੍ਯਪਿ । ਲਾਙ੍ਗਲੀ ਕਲਸੀ ਚੈਵ ਕ੍ਰੋष੍ਟੁਪੁਚ੍ਛਾ ਗੁਹਾ ਮਤਾ ॥ ੧,੨੦੪.

ਸਥਿਰਾ, ਵਿਦਾਰੀਗੰਧਾ, ਸ਼ਾਲਪਣਿਆ, ਸ਼ੁਮਤੀ, ਲਾਂਗਲੀ, ਕਲਸੀ, ਕ੍ਰੋਸ਼ਟੂਪੁੱਛਾ ਅਤੇ ਗੁਹਾ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਐਸੇ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪੁਨਰ੍ਨਵਾਥ ਪਰ੍षਾਭੂਃ ਕਠਿਲ੍ਯਾ ਕਾਰੁਣਾ ਤਥਾ । ਏਰਣ੍ਡਸ਼੍ਚੋਰੁਵੂਕਃ ਸ੍ਯਾਦਾਮਰ੍ਦੋ ਵਰ੍ਧਮਾਨਕਃ ॥ ੧,੨੦੪.

ਪੁਨਰਨਵਾ, ਪਰਸ਼ਾਭੂ, ਕਠਿਲਿਆ, ਕਾਰੁਣਾ, ਏਰੰਡਾ, ਉਰਵੂਕਾ, ਆਮਰਦਾ ਅਤੇ ਵਰਧਮਾਨਕ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਝषਾ ਨਾਗਬਲਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਸ਼੍ਵਦਂष੍ਟ੍ਰਾ ਗੋਕ੍ਸ਼ੁਰੋ ਮਤਃ । ਸ਼ਤਾਵਰੀ ਵਰਾ ਭੀਰੁ ਪੀਵਰੀਨ੍ਦੀਵਰੀ ਵਰੀ ॥ ੧,੨੦੪.

ਝਛਾ ਨੂੰ ਨਾਗਬਲਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਵਦੰਸ਼ਟਰਾ ਨੂੰ ਗੋਕਸ਼ੁਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਤਾਵਰੀ, ਵਰਾ, ਭੀਰੂ, ਪੀਵਰੀ, ਇੰਦਿਵਰੀ ਅਤੇ ਵਰੀ ਵੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀ ਤੁ ਬृਹਤੀ ਕृष੍ਣਾ ਹਂਸਪਾਦੀ ਮਧੁਸ੍ਤ੍ਰਵਾ । ਧਾਮਨੀ ਕਣ੍ਟਕਾਰੀ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਾ ਸਿਂਹੀ ਨਿਦਿਗ੍ਧਿਕਾ ॥ ੧,੨੦੪.

ਵਿਆਘਰੀ, ਬ੍ਰਹਤੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਹੰਸਪਾਦੀ, ਮਧੁਸਤ੍ਰਵਾ, ਧਾਮਨੀ, ਕੰਟਕਾਰੀ, ਖੁਦਰਾ, ਸਿੰਹੀ ਅਤੇ ਨਿਦਿਗਧਿਕਾ — ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ।

ਵृਸ਼੍ਚਿਕਾ ਤ੍ਰ੍ਯਮृਤਾ ਕਾਲੀ ਵਿषਘ੍ਨੀ ਸਰ੍ਪਦਂष੍ਟ੍ਰਿਕਾ । ਮਰ੍ਕਟੀ ਚਾਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਾ ਸ੍ਯਾਦਾਰ੍षੇਯੀ ਕਪਿਕਚ੍ਛੁਕਾ ॥ ੧,੨੦੪.

ਵ੍ਰਿਸ਼ਚਿਕਾ, ਤ੍ਰਯਮ੍ਰਤਾ, ਕਾਲੀ, ਵਿਸ਼ਘਨੀ, ਸਰਪਦੰਸ਼ਟ੍ਰਿਕਾ, ਮਰਕਟੀ, ਆਤਮਗੁਪਤਾ, ਆਰਸ਼ੇਈ ਅਤੇ ਕਪਿਕਚਚੁਕਾ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਐਸੇ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੁਦ੍ਗਪਰ੍ਣੋ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਸਹਾ ਮਾषਪਰ੍ਣੋ ਮਹਾਸਹਾ । ਤ੍ਯਜਾ ਪਰਾ ਚ ਮਹਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਦਣ੍ਡਯੋਨ੍ਯਙ੍ਕਸਂਜ੍ਞਯਾ । ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਸ੍ਤੁ ਵਟੋ ਜ੍ਞੇਯਃ ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥਃ ਕਪਿਲੋ ਮਤਃ ॥ ੧,੨੦੪.

ਮੁਦਗਪਰਨ ਨੂੰ ਖੁਦਰਸਹਾ, ਮਾਸ਼ਪਰਨ ਨੂੰ ਮਹਾਸਹਾ, ਤਿਆਜਾ ਅਤੇ ਪਰਾ ਨੂੰ ਮਹਾ, ਦੰਡਯੋਨੀ ਅਤੇ ਅੰਕਸੰਜਨਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨਯਗ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਵਟ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਸ਼ਵਥਾ ਨੂੰ ਕਪਿਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ੋऽਥ ਗਰ੍ਦਭਾਣ੍ਡਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਰ੍ਕਟੀ ਚ ਕਪੀਤਨਃ । ਪਾਰ੍ਥਸ੍ਤੁ ਕਕੁਭੋ ਧਨ੍ਵਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋਰ੍ऽਜੁਨਨਾਮਭਿਃ ॥ ੧,੨੦੪.

ਪਲਕਸ਼ ਨੂੰ ਗਰਦਭਾਂਡਾ, ਪਰਕਟੀ ਨੂੰ ਕਪੀਤਨਾ, ਪਾਰਥ ਨੂੰ ਕਕੁਭ ਅਤੇ ਧਨਵੀ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨਨ੍ਦੀਵृਕ੍ਸ਼ਃ ਪ੍ਰਰੋਹੀ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪੁष੍ਟਿਕਾਰੀਤਿ ਚੋਚ੍ਯਤੇ । ਵਞ੍ਜੁਲੋ ਵੇਤਸੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਭਲ੍ਲਾਤਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਰੁष੍ਕਰਃ ॥ ੧,੨੦੪.

ਨੰਦੀਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਰੋਹੀ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀਕਾਰੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵੰਜੁਲਾ, ਵੇਤਸਾ, ਭੱਲਾਤਾ ਅਤੇ ਅਰੁਸ਼ਕਰਾ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਲੋਧ੍ਰਃ ਸਾਰਵਕੋ ਧृष੍ਟਸ੍ਤਿਰੀਟਸ਼੍ਚਾਪਿ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਬृਹਤ੍ਫਲਾ ਮਹਾਜਮ੍ਬੂਰ੍ਜ੍ਞੇਯਾ ਬਾਲਫਲਾ ਪਰਾ ॥ ੧,੨੦੪.

ਲੋਧਰਾ, ਸਾਰਵਕਾ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਅਤੇ ਤਿਰੀਟਾ — ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਤਫਲਾ ਮਹਾਜੰਬੂ ਹੈ, ਬਾਲਫਲਾ ਦੂਜੀ ਹੈ।

ਤृਤੀਯਾ ਜਲਜਮ੍ਬੂਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਾਦੇਯੀ ਸਾ ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ । ਕਣਾ ਕृष੍ਣੋਪਕੁਞ੍ਚੀ ਚ ਸ਼ੌਣ੍ਡੀ ਮਾਗਧਿਕੇਤਿ ਚ ॥ ੧,੨੦੪.

ਤੀਜੀ ਜਲਜੰਬੂ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਾਦੇਈ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਣਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨੋਪਕੁੰਚੀ, ਸ਼ੌਣਡੀ ਅਤੇ ਮਾਗਧਿਕਾ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।