ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਚ ਪੁਟੇ ਵਾਯੁਰ੍ਹਿਤੋ ਭੋਜਨਮੈਥੁਨੇ । ਖਡ੍ਗਹਸ੍ਤੋ ਜਯੇਦ੍ਯੁਦ੍ਧੇ ਰਿਪੂਨ੍ਕਾਮਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ॥ ੧,੨੦੦.

ਜੇ ਵਾਯੂ ਸੱਜੀ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਖਾਣਾ ਤੇ ਮਿਲਾਪ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੈ; ਹਥਿਆਰ ਵਾਲਾ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਵਾਮੇਵ ਗਮਨਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਸਰ੍ਵਕਾਰ੍ਯੇषੁ ਭੂषਿਤਮ੍ । ਵਾਯੁਰ੍ਵਹਤਿ ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਰੋ ਭੂਤਸ੍ਯ ਸ਼ੋਭਨਃ ॥ ੧,੨੦੦.

ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਜਾਣਾ ਸਭ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਵਾਯੂ ਉਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਤੀਜਾ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਸੋਹਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਮਾਹੇਨ੍ਦ੍ਰੇ ਵਾਰੁਣੇ ਵਾਤੇ ਕੋऽਪਿ ਦੋषੋ ਨ ਜਾਯਤੇ । ਅਨਾਵृष੍ਟਿਰ੍ਦਕ੍ਸ਼ਵਾਹੇ ਵृष੍ਟਿਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾਮਵਾਹਕੇ ॥ ੧,੨੦੦.

ਮਹਿੰਦਰ, ਵਰਨ ਤੇ ਵਾਯੂ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ; ਜਦੋਂ ਵਾਯੂ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੁਕਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਚੱਲਣ 'ਤੇ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੦੧ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਰੁਵਾਚ । ਹਯਾਯੁਰ੍ਵੇਦਮਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯੇ ਹਯਂ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਕਾਕਤੁਣ੍ਡਃ ਕृष੍ਣਜਿਹ੍ਵੋ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਸ੍ਯਸ਼੍ਚੋष੍ਣਤਾਲੁਕਃ ॥ ੧,੨੦੧.

ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿਦਿਆ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਲਕੜੀਆਂ ਦੱਸਾਂਗਾ: ਜਿਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਕਾਂ ਵਾਂਗ, ਜੀਭ ਕਾਲੀ, ਮੂੰਹ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਤੇ ਤਲੂ ਹੌਟ ਹੋਵੇ।

ਕਰਾਲੋ ਹੀਨਦਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ृਙ੍ਗੀ ਵਿਰਲਦਨ੍ਤਕਃ । ਏਕਾਣ੍ਡਸ਼੍ਚੈਵ ਜਾਤਾਣ੍ਡਃ ਕਞ੍ਚੁਕੀ ਦ੍ਵਿਖੁਰੀ ਸ੍ਤਨੀ ॥ ੧,੨੦੧.

ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਡਰਾਉਣਾ, ਦੰਦ ਘੱਟ, ਸਿੰਗ ਵਾਲਾ, ਦੰਦ ਛਿਟੇ, ਇੱਕ ਅੰਡਾ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਅੰਡਾ, ਖੋਲ ਵਾਲਾ, ਦੋ ਖੁਰ ਤੇ ਥਣ ਹੋਣ।

ਮਾਰ੍ਜਾਰਪਾਦੋ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾਭਃ ਕੁष੍ਠਵਿਦ੍ਰਧਿਸਨ੍ਨਿਭਃ । ਯਮਜੋ ਵਾਮਨਸ਼੍ਚੈਵ ਮਾਰ੍ਜਾਰਃ ਕਪਿਲੋਚਨਃ ॥ ੧,੨੦੧.

ਜਿਸ ਦੇ ਪੈਰ ਬਿੱਲੀ ਵਾਂਗ, ਅਕਲ ਬਾਘ ਵਾਂਗ, ਕੋੜ ਜਾਂ ਫੋੜੇ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਯਮ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਨੱਟ, ਬਿੱਲੀ ਵਾਂਗ ਤੇ ਭੂਰੇ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ।

ਏਤਦ੍ਦੋषੀ ਹਯਸ੍ਤ੍ਯਾਜ੍ਯ ਉਤ੍ਤਮੋऽਸ਼੍ਵਸ੍ਤੁਰੁष੍ਕਜਃ । ਮਧ੍ਯਮਃ ਪਞ੍ਚਹਸ੍ਤਸ਼੍ਚ ਕਨੀਯਾਂਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਹਸ੍ਤਕਃ ॥ ੧,੨੦੧.

ਇਹ ਦੋਸ਼ ਵਾਲਾ ਘੋੜਾ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਘੋੜਾ ਤੁਰਸ਼ਕ ਜਾਤ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮਧਯਮ ਪੰਜ ਹੱਥ ਦਾ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਤਿੰਨ ਹੱਥ ਦਾ।

ਅਸਂਹਤਾ ਯੇ ਚ ਵਾਹਾ ਹ੍ਰਸ੍ਵਕਰ੍ਣਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ । ਸ਼ਬਲਾਭਾਃ ਪ੍ਰਭਾਵੇषੁ ਨ ਦੀਨਾਸ਼੍ਚਿਰਜੀਵਿਨਃ ॥ ੧,੨੦੧.

ਜੋ ਘੋੜੇ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਨ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮੜੀ ਚਿੱਟੀ-ਕਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਬਲਕਿ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ।

ਰੇਵਨ੍ਤਪੂਜਨਾਦ੍ਧੋਮਾਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਜਭਾਜੇਨਾਤ੍ । ਸਰਲਂ ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਾਣਿ ਗੁਗ੍ਗੁਲਂ ਸਰ੍षਪਾਨ੍ਘृਤਮ੍? ॥ ੧,੨੦੧.

ਮੰਦ-ਅਸਰ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਹਵਨ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ, ਨਿੰਬ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਗੁਗਲ, ਸਰੋਂ ਦਾ ਤੇਲ ਅਤੇ ਘੀ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਤਿਲਞ੍ਚੈਵ ਵਚਾਂ ਹਿਗੁਂ ਬਧ੍ਨੀਯਾਦ੍ਵਾਜਿਨੋ ਗਲੇ । ਆਗਨ੍ਤੁਜਂ ਦੋषਜਨ੍ਤੁ ਵ੍ਰਣਂ ਦ੍ਵਿਵਿਧਮੀਰਿਤਮ੍ ॥ ੧,੨੦੧.

ਤਿਲ, ਵਚ, ਅਤੇ ਹੀੰਗ ਨੂੰ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਗਲ੍ਹ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜਖਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਇਕ ਬਾਹਰੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰਨ, ਦੂਜੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗੜਬੜ ਤੋਂ।

ਚਿਰਪਾਕਂ ਵਾਤਜਨ੍ਤੁ ਸ਼੍ਲੇष੍ਮਜਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਪਾਕਕਮ੍? । ਕਣ੍ਠਦਾਹਾਤ੍ਮਕਂ ਪਿਤ੍ਤਾਚ੍ਛੋਣਿਤਾਨ੍ਮਨ੍ਦਵੇਦਨਮ੍ ॥ ੧,੨੦੧.

ਵਾਤ ਤੋਂ ਹੋਏ ਜਖਮ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਠੀਕ ਹੋਣ ਲਈ, ਸ਼ਲੇਸ਼ਮ ਤੋਂ ਹੋਏ ਜਖਮ ਜਲਦੀ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਿੱਤ ਵਾਲੇ ਜਖਮ ਗਲੇ ਵਿਚ ਜਲਣ ਅਤੇ ਖੂਨ ਤੋਂ ਹੌਲੀ ਦਰਦ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਆਗਨ੍ਤੁਜਨ੍ਤੁ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ਯੈਰ੍ਦੁष੍ਟਵ੍ਰਣਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍ । ਏਰਣ੍ਡਮੂਲਂ ਦ੍ਵਿਨਿਸ਼ਂ ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਵਿਸ਼੍ਵਭੇषਜਮ੍ ॥ ੧,੨੦੧.

ਬਾਹਰੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਜਖਮ, ਜਿਵੇਂ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਹੋਏ, ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਨ ਲਈ, ਅਰੰਡ ਦੀ ਜੜ, ਚਿਤਰਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਨੂੰ ਦਿਨ ਵਿਚ ਦੋ ਵਾਰੀ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਰਸੋਨਂ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਵਾਪਿ ਤਕ੍ਰਕਾਞ੍ਜਿਕਪੋषਿਤਮ੍ । ਤਿਲਸਕ੍ਤੁਕਪਿਣ੍ਡਿਕਾ ਦਧਿਯੁਕ੍ਤਾ ਸਸੈਨ੍ਧਵਾ । ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਯੁਤਂ ਪਿਣ੍ਡਂ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਧਨਰੋਪਣਮ੍ ॥ ੧,੨੦੧.

ਲਸਣ ਅਤੇ ਸਿੰਧਾ ਨਮਕ ਜਾਂ ਤਕਰਾ ਨਾਲ ਖਮੀਰ ਹੋਇਆ, ਤਿਲ ਦੀ ਪੀਠੀ ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਸਿੰਧਾ ਨਮਕ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਅਤੇ ਨਿੰਬ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੀ ਪੀਠੀ ਜਖਮ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਨ ਅਤੇ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪਟੋਲਂ ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਞ੍ਚ ਵਚਾ ਚਿਤ੍ਰਕਮੇਵ ਚ । ਪਿਪ੍ਪਲੀਸ਼ृਙ੍ਗਵੇਰਞ੍ਚ ਚੂਰ੍ਣਮੇਕਤ੍ਰ ਕਾਰਯੇਤ੍ ॥ ੧,੨੦੧.

ਪਟੋਲਾ, ਨਿੰਬ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਵਚ, ਚਿਤਰਕ, ਪਿੱਪਲੀ ਅਤੇ ਅਦਰਕ — ਇਹ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਪੀਸ ਕੇ ਚੂਰਨ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ।

ਏਤਤ੍ਪਾਨਾਤ੍ਕ੍ਰਿਮਿਸ਼੍ਲੇष੍ਮਮਨ੍ਦਾਨਿਲਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਂ ਪਟੋ ਲਞ੍ਚ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਖਦਿਰਂ ਤਥਾ ॥ ੧,੨੦੧.

ਇਹ ਚੂਰਨ ਪੀਣ ਨਾਲ ਕੀੜੇ, ਸ਼ਲੇਸ਼ਮ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਵਾਤ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਿੰਬ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਪਟੋਲਾ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਅਤੇ ਖਦੀਰ ਵੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕ੍ਵਾਥਯਿਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਵਾਹਂ ਸृਤਰਕ੍ਤਂ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ । ਤ੍ਰ੍ਯਹਮੇਵ ਪ੍ਰਿਦਾਤਵ੍ਯਂ ਹਯਕੁष੍ਠੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ ॥ ੧,੨੦੧.

ਇਹ ਸਭ ਨੂੰ ਉਬਾਲ ਕੇ, ਸਮਝਦਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਖੂਨ ਵਗ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਕੁਸ਼ਟ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਵ੍ਰਣੇषੁ ਚ ਕੁष੍ਠੇषੁ ਤੈਲਂ ਸਰ੍षਪਜਂ ਹਿਤਮ੍ । ਲਸ਼ੁਨਾਦਿਕषਾਯਸ਼੍ਚ ਪਾਨਭੁਕ੍ਤ੍ਯੁਪਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ ॥ ੧,੨੦੧.

ਜਖਮ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਟ ਰੋਗ ਲਈ ਸਰੋਂ ਦਾ ਤੇਲ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ। ਲਸਣ ਆਦਿ ਦੀ ਕਢੀ ਪੀਣ ਅਤੇ ਖਾਣ ਨਾਲ ਆਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਰਸੋਪੇਤਂ ਮਾਂਸੀਨਾਂ ਰਸਕੇਨ ਵਾ । ਸਦ੍ਯੋ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ਰ ਨਸ੍ਯਮਨ੍ਯੈਰ੍ਵਾਤੈਃ ਸੁਸਂਯੁਤੈਃ ॥ ੧,੨੦੧.

ਨੱਕ ਵਿਚ ਇਲਾਜ ਲਈ, ਮਾਤੁਲੁੰਗ ਦਾ ਰਸ ਜਾਂ ਮਾਂਸੀ ਦਾ ਰਸ ਹੋਰ ਵਾਤ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪਲਦ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਥਮੇऽਹ੍ਨਿ ਏਕੈਕਪਲਵृਦ੍ਧਿਤਃ । ਯਾਵਦ੍ਦਿਨਾਨਿ ਪੂਰ੍ਣਾਨਿ ਪਲਾਨ੍ਯष੍ਟਾਦਸ਼ੋਤ੍ਤਮੇ ॥ ੧,੨੦੧.

ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਦੋ ਪਲਾਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਦਿਨ ਇਕ ਪਲਾ ਵਧਾ ਕੇ, ਆਖਰੀ ਦਿਨ ਅਠਾਰਾਂ ਪਲਾਂ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਧਮੇऽष੍ਟਪਲਾਨਿ ਸ੍ਯੁਰ੍ਮਧ੍ਯਮੇ ਸ੍ਯੁਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ । ਸ਼ਰਨ੍ਨਿਦਾਘਯੋਰ੍ਨੈਵਦੇਯਂ ਨੈਵ ਤੁ ਦਾਪਯੇਤ੍ ॥ ੧,੨੦੧.

ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਅੱਠ ਪਲਾਂ, ਮੱਧਮ ਵਿਚ ਚੌਦਾਂ ਪਲਾਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦਵਾਈ ਸਰਦੀਆਂ ਜਾਂ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਦੇਣੀ।

ਤੈਲੇਨ ਵਾਤਿਕੇ ਰੋਗੇ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਜ੍ਯਪਯੋਨ੍ਵਿਤੈਃ । ਕਟੁਤੈਲੈਃ ਕਫੇ ਵ੍ਯੋषੈਃ ਪਿਤ੍ਤੇ ਚਤ੍ਰਿਫਲਾਮ੍ਬੁਭਿਃ ॥ ੧,੨੦੧.

ਵਾਤ ਰੋਗ ਲਈ ਤੇਲ, ਚੀਨੀ, ਘੀ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਫ ਲਈ ਤੇਜ਼ ਤੇਲ ਅਤੇ ਮਸਾਲੇ, ਪਿੱਤ ਲਈ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਾਲਿषष੍ਟਿਕਦੁਗ੍ਧਾਸ਼ੀ ਹਯੋ ਹਿਨ ਜੁਗੁਪ੍ਸਿਤਃ । ਪਕ੍ਵਜਮ੍ਬੂਨਿਭੋ ਹੇਮਵਰ੍ਣੋऽਸ਼੍ਵੋ ਨ ਜੁਗੁਪ੍ਸਿਤਃ ॥ ੧,੨੦੧.

ਜੋ ਘੋੜਾ ਚਾਵਲ, ਸ਼ਸ਼ਟਿਕਾ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਘਟੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੱਕੀ ਜਾਮੁਨ ਵਰਗਾ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਘੋੜਾ ਚੰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਰ੍ਧਪ੍ਰਹਰਣੇ ਧੁਰ੍ਯੇ ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਂ ਪ੍ਰਾਸ਼ਯੇਦ੍ਧਯਮ੍ । ਭੋਜਯੇਤ੍ਪਾਯਸਂ ਦੁਗ੍ਧਂ ਸਤ੍ਵਰਂ ਸੁਸ੍ਥਿਰੋ ਹਯਃ ॥ ੧,੨੦੧.

ਅੱਧਾ ਪ੍ਰਹਰ ਹੋਣ 'ਤੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਗੁਗਲ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਵਾਲਾ ਖੀਰ ਜਲਦੀ ਖਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਹੇ।

ਵਿਕਾਰੇ ਭੋਜਨੇ ਦੁਗ੍ਧਂ ਸ਼ਾਲ੍ਯਨ੍ਨਂ ਵਾਤਲੇ ਦਦੇਤ੍ । ਕਰ੍षਮਾਂਸਰਸੈਃ ਪਿਤ੍ਤੇ ਮਧੁਮੁਦ੍ਗਰਸਾਜ੍ਯਕੈਃ ॥ ੧,੨੦੧.

ਰੋਗ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵਾਤ ਵਾਲੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਚਾਵਲ ਖਵਾਓ। ਪਿੱਤ ਲਈ ਮਾਸ ਦਾ ਰਸ, ਸ਼ਹਿਦ, ਮੁੰਗ ਅਤੇ ਘੀ ਵਰਤੋ।

ਕਫੇ ਮੁਦ੍ਗਾਨ੍ਕੁਲਤ੍ਥਾਨ੍ਵਾ ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਾਨ੍ਕਫੇ ਹਯੇ । ਬਾਧਿਰ੍ਯੇ ਵ੍ਯਾਧਿਤੇ ਗ੍ਰਾਸੇ ਤ੍ਰਿਦੋषਾਦੌ ਤੁ ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਃ ॥ ੧,੨੦੧.

ਕਫ ਲਈ ਮੁੰਗ ਅਤੇ ਕੁਲਥਾ ਜਾਂ ਕੜਵੇ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਖਾਣੇ ਦਿਓ। ਬਹਿਰੇਪਨ ਜਾਂ ਰੋਗ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਤਿੰਨ ਤਾਪਾਂ ਵਾਲੇ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਗੁਗਲ ਵਰਤੋ।

ਘਾਸੈਰ੍ਦੂਰ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਰੋਗੇ ਪ੍ਰਥਮੇऽਹ੍ਨਿ ਪਲਂ ਦਦੇਤ੍ । ਵਿਵਰ੍ਧਯੇਤ੍ਤਤਃ ਕਰ੍षਮੇਕਾਹ੍ਨਿ ਪਲਪਞ੍ਚਕਮ੍ ॥ ੧,੨੦੧.

ਸਾਰੇ ਰੋਗਾਂ ਲਈ, ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਦੂrvਾ ਘਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਪਲਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਇੱਕ ਕਰਸ਼ਾ ਵਧਾ ਕੇ, ਤੇ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਪੰਜ ਪਲਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪਾਨੇ ਚ ਭੋਜਨੇ ਚੈਵ ਅਸ਼ੀਤਿਪਲਕਂ ਪਰਮ੍ । ਮਧ੍ਯੇ षष੍ਟਿਸ਼੍ਚਾਧਮੇषੁ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਚ੍ਚ ਭੋਗਿषੁ ॥ ੧,੨੦੧.

ਪੀਣ ਤੇ ਖਾਣ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਤਰਾ ਅੱਸੀ ਪਲਾ ਹੈ; ਮੱਧਮ ਦਰਜੇ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸੱਠ ਪਲਾ; ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਦਰਜੇ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਚਾਲੀ ਪਲਾ।

ਵ੍ਰਣੇ ਕੁष੍ਠੇषੁ ਖਞ੍ਜੇषੁ ਤ੍ਰਿਫਲਾਕ੍ਵਾਥਸਂਯੁਤਮ੍ । ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨੌ ਸ਼ੋਥਰੋਗੇ ਚ ਗਵਾਂ ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਯੋਜਿਤਮ੍ ॥ ੧,੨੦੧.

ਜਖਮ, ਕੋ਷ਟ ਤੇ ਲੰਗੜੇਪਣ ਵਿੱਚ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਦੇ ਕਢੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਲਕੀ ਅੱਗ ਤੇ ਸੋਥ ਵਾਲੇ ਰੋਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਗਾਂ ਦੇ ਮੂਤਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੇ ਵ੍ਰਣੇ ਵ੍ਯਾਧੌ ਗੋਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਘृਤਸਂਯੁਤਮ੍ । ਦੇਯਂ ਕृਸ਼ਾਨਾਂ ਪੁष੍ਟ੍ਯਰ੍ਥਂ ਮਾਂਸੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਚ ਭੋਜਨਮ੍ ॥ ੧,੨੦੧.

ਵਾਤ, ਪਿੱਤ, ਜਖਮ ਤੇ ਰੋਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਘੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਮਜ਼ੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਲਈ ਮਾਸ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਖਾਣਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।