ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਧ੍ਵਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਸ੍ਥਾਨੇ ਧ੍ਵਜਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕਾਰ੍ਯਨਾਸ਼ੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਧ੍ਵਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਥਿਤੇ ਧੂਮ੍ਰੇ ਕਲਿਦੁਃ ਖਂ ਗਮਿष੍ਯਤਿ ॥ ੧,੧੯੯.

ਜੇ ਕਾਂ ਦੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਝੰਡਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਨਾਸ਼ ਹੋਵੇਗੀ। ਜੇ ਕਾਂ ਦੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਧੁੰਦਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਲਿ ਤੇ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੋਣਗੇ।

ਧ੍ਵਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਥਿਤੇ ਸਿਂਹੇ ਵਿਗ੍ਰਹੋ ਦੁਃ ਖਮੇਵ ਚ । ਧ੍ਵਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਥਿਤੇ ਸ਼੍ਵਾਨੇ ਗृਹਭਙ੍ਗਭਯਾਦਿਕਮ੍ ॥ ੧,੧੯੯.

ਜੇ ਕਾਂ ਦੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਸਿੰਘ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਝਗੜਾ ਤੇ ਦੁੱਖ ਆਵੇਗਾ। ਜੇ ਕਾਂ ਦੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਕੁੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਘਰ ਟੁੱਟਣ ਦਾ ਡਰ ਤੇ ਹੋਰ ਖਤਰੇ ਹੋਣਗੇ।

ਧ੍ਵਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਸ੍ਥਾਨੇ ਵृषਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ੍ਥਾਨਭ੍ਰਂਸ਼ਭਯਾਦਿਕਮ੍ । ਧ੍ਵਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਸ੍ਥਾਨੇ ਖਰਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਧਨਨਾਸ਼ਪਰਾਜਯੌ ॥ ੧,੧੯੯.

ਜੇ ਕਾਂ ਦੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਬਲਦ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਥਾਂ ਖੋਣ ਦਾ ਡਰ ਆਵੇਗਾ। ਜੇ ਕਾਂ ਦੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਗਧਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਧਨ ਨਾਸ਼ ਤੇ ਹਾਰ ਹੋਵੇਗੀ।

ਧ੍ਵਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਸ੍ਥਾਨੇ ਗਜਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਧਨਕੀਰ੍ਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਭਵੇਤ੍ । ਧ੍ਵਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਥਿਤੇ ਧ੍ਵਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ੇ ਵਿਦੇਸ਼ਗਮਨਾਦਿਕਮ੍ ॥ ੧,੧੯੯.

ਜੇ ਕਾਂ ਦੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਹਾਥੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਧਨ, ਇਜ਼ਤ ਆਦਿ ਮਿਲੇਗੀ। ਜੇ ਕਾਂ ਦੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਕਾਂ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣਾ ਆਦਿ ਹੋਵੇਗਾ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੦੦ ਭੈਰਵ ਉਵਾਚ । ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਵਾਯੁਜਯਂ ਦੇਵਿ ਜਯਾ ਜਯਵਿਦੇਸ਼ਕਮ੍ । ਵਾਯ੍ਵਗ੍ਨਿਜਲਸ਼ਕ੍ਰਾਖ੍ਯਂ ਮਙ੍ਗਲਾਨਾਞ੍ਚਤੁष੍ਟਯਮ੍ ॥ ੧,੨੦੦.

ਭੈਰਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਵਾਯੂ ਦੀ ਜਿੱਤ, ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਜਿੱਤ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ, ਤੇ ਚਾਰ ਸ਼ੁਭ ਵਾਯੂ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਵਾਮਦਕ੍ਸ਼ਿਣਸਂਸ੍ਥਸ਼੍ਚ ਵਾਯੁਸ਼੍ਚ ਬਹੁਲੋ ਭਵੇਤ੍ । ਊਰ੍ਧ੍ਵਵਾਹੀ ਭਵੇਦਗ੍ਨਿਰਧਸ੍ਤੁ ਵਰੁਣੋ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੧,੨੦੦.

ਵਾਯੂ ਜੇ ਖੱਬੇ ਜਾਂ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵਾਧਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਅੱਗ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਹੇਠਾਂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਮਧ੍ਯਸਂਸ੍ਥਸ੍ਤੁ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ੇ ਤੁ ਵਾਮਗਃ । ਕृष੍ਣਪਕ੍ਸ਼ੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਗ ਉਦਯਸ੍ਯ ਤ੍ਰ੍ਯਹਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯਹਮ੍ ॥ ੧,੨੦੦.

ਮਹਿੰਦਰ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਚੰਨਣੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਉਹ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ, ਤੇ ਕਾਲੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਉਗਣਾ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਚਲਦਾ ਹੈ।

ਵਹੇਤ੍ਪ੍ਰਤਿਪਦਾਦ੍ਯੇ ਚ ਵਿਪਰੀਤੇ ਭਵੇਨ੍ਨਤਿਃ । ਉਦਯਃ ਸੂਰ੍ਯਮਾਰ੍ਗੇਣ ਚਨ੍ਦ੍ਰੇਣਾਸ੍ਤਮਯੋ ਯਦਿ ॥ ੧,੨੦੦.

ਪਹਿਲੀ ਤਿਥ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਜੇ ਕ੍ਰਮ ਉਲਟ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਘਟਾਓ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਉਗਣਾ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਸਤੇ ਹੋਵੇ ਤੇ ਚੰਦ ਮਿੰਨਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ—

ਵਰ੍ਧਨ੍ਤੇ ਗੁਣਸਂਘਾਤਾ ਅਨ੍ਯਥਾ ਵਿਘ੍ਨਮੌਚਿਤਮ੍ । ਸਂਕ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਯਃ षੋਡਸ਼ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਦਿਵਾ ਰਾਤ੍ਰੌ ਵਰਾਨਨੇ ॥ ੧,੨੦੦.

ਇਸ ਜੋੜ ਵਿੱਚ ਗੁਣ ਵਧਦੇ ਹਨ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸੋਲਾਂ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ ਮੂੰਹ ਵਾਲੀ।

ਯਦਾ ਚ ਸਂਕ੍ਰਮੇਦ੍ਵਾਯੁਰਰ੍ਧਾਰ੍ਧਪ੍ਰਹਰੇ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਾਹਾਨਿਸ੍ਤਦਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਵਾਯੁਰ੍ਭ੍ਰਮਤਿ ਦੇਹਿषੁ ॥ ੧,੨੦੦.

ਜਦੋਂ ਵਾਯੂ ਅੱਧ-ਪਹਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਿਹਤ ਦੀ ਘਟਾਓ ਸਮਝੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਾਯੂ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਹੈ।

ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਚ ਪੁਟੇ ਵਾਯੁਰ੍ਹਿਤੋ ਭੋਜਨਮੈਥੁਨੇ । ਖਡ੍ਗਹਸ੍ਤੋ ਜਯੇਦ੍ਯੁਦ੍ਧੇ ਰਿਪੂਨ੍ਕਾਮਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ॥ ੧,੨੦੦.

ਜੇ ਵਾਯੂ ਸੱਜੀ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਖਾਣਾ ਤੇ ਮਿਲਾਪ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੈ; ਹਥਿਆਰ ਵਾਲਾ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਵਾਮੇਵ ਗਮਨਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਸਰ੍ਵਕਾਰ੍ਯੇषੁ ਭੂषਿਤਮ੍ । ਵਾਯੁਰ੍ਵਹਤਿ ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਰੋ ਭੂਤਸ੍ਯ ਸ਼ੋਭਨਃ ॥ ੧,੨੦੦.

ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਜਾਣਾ ਸਭ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਵਾਯੂ ਉਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਤੀਜਾ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਸੋਹਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਮਾਹੇਨ੍ਦ੍ਰੇ ਵਾਰੁਣੇ ਵਾਤੇ ਕੋऽਪਿ ਦੋषੋ ਨ ਜਾਯਤੇ । ਅਨਾਵृष੍ਟਿਰ੍ਦਕ੍ਸ਼ਵਾਹੇ ਵृष੍ਟਿਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾਮਵਾਹਕੇ ॥ ੧,੨੦੦.

ਮਹਿੰਦਰ, ਵਰਨ ਤੇ ਵਾਯੂ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ; ਜਦੋਂ ਵਾਯੂ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੁਕਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਚੱਲਣ 'ਤੇ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੨੦੧ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਰੁਵਾਚ । ਹਯਾਯੁਰ੍ਵੇਦਮਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯੇ ਹਯਂ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਕਾਕਤੁਣ੍ਡਃ ਕृष੍ਣਜਿਹ੍ਵੋ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਸ੍ਯਸ਼੍ਚੋष੍ਣਤਾਲੁਕਃ ॥ ੧,੨੦੧.

ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿਦਿਆ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਲਕੜੀਆਂ ਦੱਸਾਂਗਾ: ਜਿਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਕਾਂ ਵਾਂਗ, ਜੀਭ ਕਾਲੀ, ਮੂੰਹ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਤੇ ਤਲੂ ਹੌਟ ਹੋਵੇ।

ਕਰਾਲੋ ਹੀਨਦਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ृਙ੍ਗੀ ਵਿਰਲਦਨ੍ਤਕਃ । ਏਕਾਣ੍ਡਸ਼੍ਚੈਵ ਜਾਤਾਣ੍ਡਃ ਕਞ੍ਚੁਕੀ ਦ੍ਵਿਖੁਰੀ ਸ੍ਤਨੀ ॥ ੧,੨੦੧.

ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਡਰਾਉਣਾ, ਦੰਦ ਘੱਟ, ਸਿੰਗ ਵਾਲਾ, ਦੰਦ ਛਿਟੇ, ਇੱਕ ਅੰਡਾ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਅੰਡਾ, ਖੋਲ ਵਾਲਾ, ਦੋ ਖੁਰ ਤੇ ਥਣ ਹੋਣ।

ਮਾਰ੍ਜਾਰਪਾਦੋ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾਭਃ ਕੁष੍ਠਵਿਦ੍ਰਧਿਸਨ੍ਨਿਭਃ । ਯਮਜੋ ਵਾਮਨਸ਼੍ਚੈਵ ਮਾਰ੍ਜਾਰਃ ਕਪਿਲੋਚਨਃ ॥ ੧,੨੦੧.

ਜਿਸ ਦੇ ਪੈਰ ਬਿੱਲੀ ਵਾਂਗ, ਅਕਲ ਬਾਘ ਵਾਂਗ, ਕੋੜ ਜਾਂ ਫੋੜੇ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਯਮ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਨੱਟ, ਬਿੱਲੀ ਵਾਂਗ ਤੇ ਭੂਰੇ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ।

ਏਤਦ੍ਦੋषੀ ਹਯਸ੍ਤ੍ਯਾਜ੍ਯ ਉਤ੍ਤਮੋऽਸ਼੍ਵਸ੍ਤੁਰੁष੍ਕਜਃ । ਮਧ੍ਯਮਃ ਪਞ੍ਚਹਸ੍ਤਸ਼੍ਚ ਕਨੀਯਾਂਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਹਸ੍ਤਕਃ ॥ ੧,੨੦੧.

ਇਹ ਦੋਸ਼ ਵਾਲਾ ਘੋੜਾ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਘੋੜਾ ਤੁਰਸ਼ਕ ਜਾਤ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮਧਯਮ ਪੰਜ ਹੱਥ ਦਾ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਤਿੰਨ ਹੱਥ ਦਾ।

ਅਸਂਹਤਾ ਯੇ ਚ ਵਾਹਾ ਹ੍ਰਸ੍ਵਕਰ੍ਣਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ । ਸ਼ਬਲਾਭਾਃ ਪ੍ਰਭਾਵੇषੁ ਨ ਦੀਨਾਸ਼੍ਚਿਰਜੀਵਿਨਃ ॥ ੧,੨੦੧.

ਜੋ ਘੋੜੇ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਨ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮੜੀ ਚਿੱਟੀ-ਕਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਬਲਕਿ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ।

ਰੇਵਨ੍ਤਪੂਜਨਾਦ੍ਧੋਮਾਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਜਭਾਜੇਨਾਤ੍ । ਸਰਲਂ ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਾਣਿ ਗੁਗ੍ਗੁਲਂ ਸਰ੍षਪਾਨ੍ਘृਤਮ੍? ॥ ੧,੨੦੧.

ਮੰਦ-ਅਸਰ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਹਵਨ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ, ਨਿੰਬ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਗੁਗਲ, ਸਰੋਂ ਦਾ ਤੇਲ ਅਤੇ ਘੀ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਤਿਲਞ੍ਚੈਵ ਵਚਾਂ ਹਿਗੁਂ ਬਧ੍ਨੀਯਾਦ੍ਵਾਜਿਨੋ ਗਲੇ । ਆਗਨ੍ਤੁਜਂ ਦੋषਜਨ੍ਤੁ ਵ੍ਰਣਂ ਦ੍ਵਿਵਿਧਮੀਰਿਤਮ੍ ॥ ੧,੨੦੧.

ਤਿਲ, ਵਚ, ਅਤੇ ਹੀੰਗ ਨੂੰ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਗਲ੍ਹ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜਖਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਇਕ ਬਾਹਰੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰਨ, ਦੂਜੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗੜਬੜ ਤੋਂ।

ਚਿਰਪਾਕਂ ਵਾਤਜਨ੍ਤੁ ਸ਼੍ਲੇष੍ਮਜਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਪਾਕਕਮ੍? । ਕਣ੍ਠਦਾਹਾਤ੍ਮਕਂ ਪਿਤ੍ਤਾਚ੍ਛੋਣਿਤਾਨ੍ਮਨ੍ਦਵੇਦਨਮ੍ ॥ ੧,੨੦੧.

ਵਾਤ ਤੋਂ ਹੋਏ ਜਖਮ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਠੀਕ ਹੋਣ ਲਈ, ਸ਼ਲੇਸ਼ਮ ਤੋਂ ਹੋਏ ਜਖਮ ਜਲਦੀ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਿੱਤ ਵਾਲੇ ਜਖਮ ਗਲੇ ਵਿਚ ਜਲਣ ਅਤੇ ਖੂਨ ਤੋਂ ਹੌਲੀ ਦਰਦ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਆਗਨ੍ਤੁਜਨ੍ਤੁ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ਯੈਰ੍ਦੁष੍ਟਵ੍ਰਣਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍ । ਏਰਣ੍ਡਮੂਲਂ ਦ੍ਵਿਨਿਸ਼ਂ ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਵਿਸ਼੍ਵਭੇषਜਮ੍ ॥ ੧,੨੦੧.

ਬਾਹਰੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਜਖਮ, ਜਿਵੇਂ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਹੋਏ, ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਨ ਲਈ, ਅਰੰਡ ਦੀ ਜੜ, ਚਿਤਰਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਨੂੰ ਦਿਨ ਵਿਚ ਦੋ ਵਾਰੀ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਰਸੋਨਂ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਵਾਪਿ ਤਕ੍ਰਕਾਞ੍ਜਿਕਪੋषਿਤਮ੍ । ਤਿਲਸਕ੍ਤੁਕਪਿਣ੍ਡਿਕਾ ਦਧਿਯੁਕ੍ਤਾ ਸਸੈਨ੍ਧਵਾ । ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਯੁਤਂ ਪਿਣ੍ਡਂ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਧਨਰੋਪਣਮ੍ ॥ ੧,੨੦੧.

ਲਸਣ ਅਤੇ ਸਿੰਧਾ ਨਮਕ ਜਾਂ ਤਕਰਾ ਨਾਲ ਖਮੀਰ ਹੋਇਆ, ਤਿਲ ਦੀ ਪੀਠੀ ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਸਿੰਧਾ ਨਮਕ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਅਤੇ ਨਿੰਬ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੀ ਪੀਠੀ ਜਖਮ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਨ ਅਤੇ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪਟੋਲਂ ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਞ੍ਚ ਵਚਾ ਚਿਤ੍ਰਕਮੇਵ ਚ । ਪਿਪ੍ਪਲੀਸ਼ृਙ੍ਗਵੇਰਞ੍ਚ ਚੂਰ੍ਣਮੇਕਤ੍ਰ ਕਾਰਯੇਤ੍ ॥ ੧,੨੦੧.

ਪਟੋਲਾ, ਨਿੰਬ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਵਚ, ਚਿਤਰਕ, ਪਿੱਪਲੀ ਅਤੇ ਅਦਰਕ — ਇਹ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਪੀਸ ਕੇ ਚੂਰਨ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ।

ਏਤਤ੍ਪਾਨਾਤ੍ਕ੍ਰਿਮਿਸ਼੍ਲੇष੍ਮਮਨ੍ਦਾਨਿਲਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਂ ਪਟੋ ਲਞ੍ਚ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਖਦਿਰਂ ਤਥਾ ॥ ੧,੨੦੧.

ਇਹ ਚੂਰਨ ਪੀਣ ਨਾਲ ਕੀੜੇ, ਸ਼ਲੇਸ਼ਮ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਵਾਤ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਿੰਬ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਪਟੋਲਾ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਅਤੇ ਖਦੀਰ ਵੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕ੍ਵਾਥਯਿਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਵਾਹਂ ਸृਤਰਕ੍ਤਂ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ । ਤ੍ਰ੍ਯਹਮੇਵ ਪ੍ਰਿਦਾਤਵ੍ਯਂ ਹਯਕੁष੍ਠੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ ॥ ੧,੨੦੧.

ਇਹ ਸਭ ਨੂੰ ਉਬਾਲ ਕੇ, ਸਮਝਦਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਖੂਨ ਵਗ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਕੁਸ਼ਟ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਵ੍ਰਣੇषੁ ਚ ਕੁष੍ਠੇषੁ ਤੈਲਂ ਸਰ੍षਪਜਂ ਹਿਤਮ੍ । ਲਸ਼ੁਨਾਦਿਕषਾਯਸ਼੍ਚ ਪਾਨਭੁਕ੍ਤ੍ਯੁਪਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ ॥ ੧,੨੦੧.

ਜਖਮ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਟ ਰੋਗ ਲਈ ਸਰੋਂ ਦਾ ਤੇਲ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ। ਲਸਣ ਆਦਿ ਦੀ ਕਢੀ ਪੀਣ ਅਤੇ ਖਾਣ ਨਾਲ ਆਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਰਸੋਪੇਤਂ ਮਾਂਸੀਨਾਂ ਰਸਕੇਨ ਵਾ । ਸਦ੍ਯੋ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ਰ ਨਸ੍ਯਮਨ੍ਯੈਰ੍ਵਾਤੈਃ ਸੁਸਂਯੁਤੈਃ ॥ ੧,੨੦੧.

ਨੱਕ ਵਿਚ ਇਲਾਜ ਲਈ, ਮਾਤੁਲੁੰਗ ਦਾ ਰਸ ਜਾਂ ਮਾਂਸੀ ਦਾ ਰਸ ਹੋਰ ਵਾਤ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪਲਦ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਥਮੇऽਹ੍ਨਿ ਏਕੈਕਪਲਵृਦ੍ਧਿਤਃ । ਯਾਵਦ੍ਦਿਨਾਨਿ ਪੂਰ੍ਣਾਨਿ ਪਲਾਨ੍ਯष੍ਟਾਦਸ਼ੋਤ੍ਤਮੇ ॥ ੧,੨੦੧.

ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਦੋ ਪਲਾਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਦਿਨ ਇਕ ਪਲਾ ਵਧਾ ਕੇ, ਆਖਰੀ ਦਿਨ ਅਠਾਰਾਂ ਪਲਾਂ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।