ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਪ੍ਰਣਵਾਦਿਨਮਸ਼੍ਚਾਨ੍ਤੇ ਨਾਮ੍ਨੈਵ ਚ ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ । ਸਰ੍ਵਮਨ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਕਥਿਤੋ ਵਿਧਿਃ ਸ੍ਥਾਪਨਪੂਜਨੇ ॥ ੧,੧੯੭.

ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਣਵ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨਾਮ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੀ, ਇਹ ਵਿਧੀ ਸਾਰੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੇ ਪੂਜਾ ਲਈ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਆਦ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਤਨ੍ਨਾਮ੍ਨਸ਼੍ਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰੋऽਯਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਃ । ਅष੍ਟਾਨਾਂ ਨਾਗਜਾਤੀਨਾਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਃ ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਕਾਰਕਃ ॥ ੧,੧੯੭.

ਉਸ ਨਾਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੱਖਰ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ; ਇਹ ਅੱਠ ਨਾਗ ਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਓਂ ਸ੍ਵਾਹਾ ਕ੍ਰਮਸ਼ਸ਼੍ਚੈਵ ਪਞ੍ਚਭੂਤਪੁਰੋਗਤਮ੍ । ਏष ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਭਵੇਤ੍ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਪ੍ਰਸਾਧਕਃ ॥ ੧,੧੯੭.

'ਓਂ ਸਵਾਹਾ' ਨੂੰ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਅਗਲੇ-ਪਿਛਲੇ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਕੇ, ਇਹ ਤਾਰਕਸ਼ ਜੀ, ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਰਨ੍ਯਾਸਂ ਸ੍ਵਰੈਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ਼ਰੀਰੇ ਤੁ ਪੁਨਰ੍ਨ੍ਯਸੇਤ੍ । ਜ੍ਵਲਨ੍ਤਂ ਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍ਪ੍ਰਾਣਮਾਤ੍ਮਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਾਰਕਮ੍ ॥ ੧,੧੯੭.

ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਹੱਥਾਂ 'ਤੇ ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਨਿਆਸ ਕਰੋ; ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਜਲਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਮਝ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰੋ।

ਬੀਜਨ੍ਤੁ ਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਰ੍षਾਨ੍ਤਮਮृਤਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਏਵਞ੍ਚਾਪ੍ਯਾਯਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਚਾਤ੍ਮਨਃ ॥ ੧,੧੯੭.

ਫਿਰ ਬੀਜ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ, ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਾਵਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ।

ਪृਥਿਵੀਂ ਪਾਦਯੋਰ੍ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤਪ੍ਤਕਾਞ੍ਚਨਸਪ੍ਰਭਾਮ੍ । ਅਸ਼ੇषਭੁਵਨਾਕੀਰ੍ਣਾਂ ਲੋਕਪਾਲਸਮਨ੍ਵਿਤਾਮ੍ ॥ ੧,੧੯੭.

ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖੋ, ਤਪਦੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ, ਸਾਰੇ ਭਵਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ।

ਏਤਾਂ ਭਗਵਤੀਂ ਪृਥ੍ਵੀਂ ਸ੍ਵਦੇਹੇ ਵਿਨ੍ਯਸੇਦ੍ਬੁਧਃ । ਸ਼੍ਯਾਮਵਰ੍ਣਮਯਂ ਧ੍ਯਾਯੇਤ੍ਪृਥਿਵੀਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੧,੧੯੭.

ਬੁਧੀਮਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਭਗਵਤੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਨਿਆਸ ਕਰੇ; ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਲੀ ਰੰਗ ਦੀ ਧਿਆਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੋ ਗੁਣਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਜਾਵੇ।

ਜ੍ਵਾਲਾਮਾਲਾਕੁਲਂ ਦੀਪ੍ਤਮਾਬ੍ਰਹ੍ਮਭੁਵਨਾਨ੍ਤਕਮ੍ । ਨਾਭਿਗ੍ਰੀਵਾਨ੍ਤਰੇ ਨ੍ਯਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਕੋਣਂ ਮਣ੍ਡਲਂ ਰਵੇਃ ॥ ੧,੧੯੭.

ਨਾਭੀ ਤੇ ਗਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਤ੍ਰਿਕੋਣੀ ਸੂਰਜ ਦਾ ਮੰਡਲ, ਜੋ ਅੱਗ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਜਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੱਖੋ।

ਭਿਨ੍ਨਾਞ੍ਜਨਨਿਭਾਕਾਰਂ ਨਿਖਿਲਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਆਤ੍ਮਮੂਰ੍ਤਿਸ੍ਥਿਤਂ ਧ੍ਯਾਯੇਦ੍ਵਾਯਵ੍ਯਂ ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਮਣ੍ਡਲਮ੍ ॥ ੧,੧੯੭.

ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਟੁੱਟੇ ਕਾਜਲ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਆਪ ਦੀ ਸੁਰਤ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੰਡਲ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ।

ਸਿਖੋਪਰਿ ਸ੍ਥਿਤਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਫਟਿਕਵਰ੍ਚਸਮ੍ । ਅਪ੍ਰਮਾਣਮਹਾਵ੍ਯੋਮਵ੍ਯਾਪਕਂ ਚਾਮृਤੋਪਮਮ੍ ॥ ੧,੧੯੭.

ਚੋਟੀ ਦੇ ਉਪਰ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਰਗਾ, ਅਣਮਾਪਣ ਵਾਲਾ, ਵੱਡੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ, ਉਸ ਦੀ ਸੁਰਤ ਕਰੋ।

ਭੂਤਨ੍ਯਾਸਂ ਪੁਰਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਨਾਗਾਨਾਞ੍ਚ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ । ਲਕਾਰਾਨ੍ਤਾ ਬਿਨ੍ਦੁਯੁਤਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾ ਭੂਤਕ੍ਰਮੇਣ ਤੁ ॥ ੧,੧੯੭.

ਪਹਿਲਾਂ ਭੂਤ ਤੇ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ ਵਿਚ ਕਰਕੇ, ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ 'ਲ' ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਬਿੰਦੂ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ।

ਸ਼ਿਵਬੀਜਂ ਤਤੋ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤਤੋ ਧ੍ਯਾਯੇਚ੍ਚ ਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਯੋਯਸ੍ਯ ਕ੍ਰਮਾਖ੍ਯਾਤੋ ਮਣ੍ਡਲਸ੍ਯ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ । ਤਸ੍ਯ ਤਚ੍ਚਿਨ੍ਤਯੇਦ੍ਵਰ੍ਣਂ ਕਰ੍ਮਕਾਲੇ ਵਿਧਾਨਵਿਤ੍ ॥ ੧,੧੯੭.

ਫਿਰ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਬੀਜ ਅਪਣਾਓ ਤੇ ਮੰਡਲ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ; ਜਦੋਂ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਮੰਡਲ ਦੇ ਹਰੇਕ ਭਾਗ ਲਈ ਦੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਅੱਖਰ ਯਾਦ ਕਰੇ।

ਪਾਦਪਕ੍ਸ਼ੈਸ੍ਤਥਾ ਚਞ੍ਚਤ੍ਕृष੍ਣਨਾਗੈਰ੍ਵਿਭੂषਿਤਮ੍ । ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਧ੍ਯਾਯੇਤ੍ਤਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਿषੇ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮੇ ॥ ੧,੧੯੭.

ਫਿਰ, ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਪੰਖਾਂ 'ਤੇ ਹਿਲਦੇ ਕਾਲੇ ਨਾਗਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਤਾਰਕਸ਼ ਦਾ ਸਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਚਾਵ ਹੋ ਸਕੇ।

ਗ੍ਰਹਭੂਤਪਿਸ਼ਾਚੇ ਚ ਡਾਕਿਨੀਯਕ੍ਸ਼ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇ । ਨਾਗੈਰ੍ਵਿਵੇष੍ਟਿਤਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਦੇਹੇ ਵਿਨ੍ਯਸੇਚ੍ਛਿਵਮ੍ ॥ ੧,੧੯੭.

ਗ੍ਰਹ, ਭੂਤ, ਪਿਸਾਚ, ਡਾਕਿਨੀਆਂ, ਯਕਸ਼ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਗਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰੋ।

ਦ੍ਵਿਧਾ ਨ੍ਯਾਸਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤੋ ਨਾਗਾਨਾਂ ਚੈਵ ਭੂਤਯੋਃ । ਏਵਂ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਯਾਦਾਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਾਦਿਕਂ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ॥ ੧,੧੯੭.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਾਗਾਂ ਤੇ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਦੋਹਰੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਆਤਮਾ ਦੇ ਤੱਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਕਰਮ ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ ਵਿਚ ਕਰੋ।

ਤ੍ਰਿਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਥਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸਿਵਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤਤਃ ਪਰਮ੍ । ਯਥਾ ਦੇਹੇ ਤਥਾ ਦੇਵੇ ਅਙ੍ਗੁਲੀਨਾਂ ਚ ਪਰ੍ਵਸੁ ॥ ੧,੧੯੭.

ਪਹਿਲਾਂ ਤਿੰਨ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰੋ, ਫਿਰ ਉੱਚਾ ਸ਼ਿਵ ਤੱਤ; ਇਹ ਸਰੀਰ, ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੇ ਜੋੜਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਕਰੋ।

ਦੇਹੇ ਨ੍ਯਾਸਂ ਪੁਰਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਹ੍ਯਨੁਲੋਮਵਿਲੋਮਤਃ । ਕਨ੍ਦਂ ਨਾਲਂ ਤਥਾ ਪਦ੍ਮਂ ਧਰ੍ਮਂ ਜ੍ਞਾਨਾਦਿਮੇਵ ਚ ॥ ੧,੧੯੭.

ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਸਥਾਪਨਾ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਿੱਧਾ ਤੇ ਉਲਟਾ ਕ੍ਰਮ ਵਿਚ ਕਰਕੇ, ਕੰਡ, ਡੰਡੀ, ਕਮਲ, ਧਰਮ, ਗਿਆਨ ਆਦਿ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰੋ।

ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ਵਰਸਮ੍ਭਿਨ੍ਨਂ ਵਰ੍ਗਾਨ੍ਤੇਨ ਤੁ ਪੂਜਯੇਤ੍ । ਸ਼ੌਮਿਤਿ ਕਰ੍ਣਿਕਾਮਧ੍ਯੇ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਰੇਫੇਣ ਸਂਯੁਤਮ੍ ॥ ੧,੧੯੭.

ਦੂਜੇ ਸੁਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਸਮੂਹ ਦੇ ਆਖਰੀ ਅੱਖਰ 'ਤੇ ਖਤਮ ਕਰਕੇ, 'ਸ਼' ਨੂੰ ਕਰਣਿਕਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤੇ 'ਮ' ਨੂੰ ਮੂੜ੍ਹ 'ਤੇ 'ਰ' ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।

ਅਕਚਟਤਪਯਸ਼ਾ ਵਰ੍ਗਾਃ ਪੂਰ੍ਵਾਦਿਕੇ ਨ੍ਯਸੇਤ੍ । ਪਤ੍ਰਾਨ੍ਤਕੇਸਰਾਨ੍ਤੇ ਤੁ ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵੌ ਪੂਰ੍ਵਾਦਿਕੌ ਤਥਾ ॥ ੧,੧੯੭.

'ਅ', 'ਕ', 'ਚ', 'ਟ', 'ਤ', 'ਪ', 'ਯ' ਦੇ ਸਮੂਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਰੱਖੋ; ਪੰਖੜੀਆਂ ਤੇ ਕੇਸਰ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਪੂਰਬ ਤੇ ਹੋਰ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿਚ ਦੋ-ਦੋ ਰੱਖੋ।

ਕੇਸ਼ਰੇ ਤੁ ਸ੍ਵਰਾਨ੍ਨ੍ਯਸ੍ਯਾਦੀਸ਼ਾਨ੍ਤਾਨ੍षੋਡਸ਼ਾਰ੍ਚਯੇਤ੍ । ਵਾਮਾਦ੍ਯਾਃ ਸ਼ਕ੍ਤਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤ੍ਰਿਤਤ੍ਤ੍ਵਨ੍ਤੁ ਤਤੋ ਨ੍ਯਸੇਤ੍ ॥ ੧,੧੯੭.

ਕੇਸਰ 'ਤੇ 'ਈ' ਤੋਂ 'ਅੰ' ਤੱਕ ਦੇ ਸੁਰ ਰੱਖੋ, ਸੋਲਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਫਿਰ ਖੱਬੇ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰੋ।

ਆਵਾਹਯੇਤ੍ਤਤੋ ਮਰ੍ਧ੍ਨਿ ਸ਼ਿਵਮਙ੍ਗਂ ਤਤਃ ਪਰਮ੍ । ਕਰ੍ਣਿਕਾਯਾਂ ਨ੍ਯਸੇਦ੍ਦੇਵਂ ਸਾਂਗਂ ਤਤ੍ਰ ਪੁਰਃ ਸਰਮ੍ ॥ ੧,੧੯੭.

ਫਿਰ, ਮੂੜ੍ਹ 'ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸੱਦੋ, ਤੇ ਕਰਣਿਕਾ ਵਿਚ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ, ਉਸ ਦੀ ਸੰਗਤ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੋ।

ਪृਤਿਵੀ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਪਤ੍ਰੇ ਆਪਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਰਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਤੇਜਸ੍ਤੁ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਪਤ੍ਰੇ ਵਾਯੁਂ ਪੂਰ੍ਵੇਣ ਪੂਜਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੯੭.

ਪੱਛਮੀ ਪੰਖੜੀ 'ਤੇ ਧਰਤੀ, ਉੱਤਰੀ 'ਤੇ ਪਾਣੀ, ਦੱਖਣੀ 'ਤੇ ਅੱਗ, ਤੇ ਪੂਰਬੀ 'ਤੇ ਹਵਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।

ਸ੍ਵਬੀਜਂ ਮੂਰ੍ਤਿਰੂਪਨ੍ਤੁ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਂ ਪਾਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ । ਯਂ ਵਾਯੁਮੂਲਂ ਨੈਰृਤ੍ਯੇ ਰੇਫਸ੍ਤ੍ਵਨਲਸਂਸ੍ਥਿਤਃ ॥ ੧,੧੯੭.

ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਬੀਜ ਤੇ ਰੂਪ ਰੱਖੋ; ਹਵਾ ਦਾ ਮੂਲ ਨੈਰਤਿ ਵਿਚ, ਤੇ 'ਰ' ਅੱਗ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ।

ਵਂ ਚ ਤ੍ਵੀਸ਼ੇ ਸਦਾ ਪੂਜ੍ਯ ਓਂ ਹृਦਿਸ੍ਥਞ੍ਚ ਪੂਜਯੇਤ੍ । ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਨ੍ਭੂਤਮਾਤ੍ਰਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ਬਹਿਰੇਵ ਪ੍ਰਪੂਜਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੯੭.

ਹਮੇਸ਼ਾ 'ਵੰ' ਨੂੰ ਈਸ਼ਾਨ ਕੋਣ ਵਿਚ, ਤੇ 'ਓਂ' ਨੂੰ ਦਿਲ ਵਿਚ ਪੂਜੋ; ਤੱਤ ਤੇ ਭੂਤ ਮਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਪੂਜੋ।

ਸ਼ਿਵਾਙ੍ਗਾਨਿ ਤਤਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਸਂਪੂਜਯੇਤ੍ਤਤਃ । ਆਗ੍ਨੇਯ੍ਯਾਂ ਹृਦਯਂ ਪੂਜ੍ਯ ਸ਼ਿਰ ਈਸ਼ਾਨਗੋਚਰੇ ॥ ੧,੧੯੭.

ਫਿਰ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਆਗਨੀ ਕੋਣ ਵਿਚ ਦਿਲ, ਤੇ ਈਸ਼ਾਨ ਦਿਸਾ ਵਿਚ ਮੂੜ੍ਹ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ।

ਨੈਰृਤ੍ਯੇ ਤੁ ਸ਼ਿਖਾਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਾਯਵ੍ਯਾਂ ਕਵਚਂ ਨ੍ਯਸੇਤ੍ । ਅਸ੍ਤ੍ਰਨ੍ਤੁ ਬਾਹ੍ਯਤੋ ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਨੇਤ੍ਰਮੁਤ੍ਤਰਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍ ॥ ੧,੧੯੭.

ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਚੋਟੀ ਰੱਖੋ, ਪੱਛਮੀ-ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਕਵਚ ਰੱਖੋ। ਹਥਿਆਰ ਬਾਹਰਲੇ ਪਾਸੇ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਅੱਖ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਪਤ੍ਰਾਗ੍ਰੇ ਕਰ੍ਣਿਕਗ੍ਰੇ ਤੁ ਬੀਜਾਨਿ ਪਰਿਪੂਜਯੇਤ੍ । ਅਨਨ੍ਤਾਦਿਕੁਲੀਰਾਨ੍ਤਾ ਅष੍ਟੌ ਨਾਗਾਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ਸ੍ਥਿਤਾਃ ॥ ੧,੧੯੭.

ਪੱਤੇ ਦੇ ਕੋਨੇ ਤੇ ਕੇਂਦਰ ਤੇ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਅਨੰਤ ਤੋਂ ਕੁਲੀਰ ਤੱਕ, ਅੱਠ ਸੱਪ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਰੱਖੇ ਹਨ।

ਪੂਰ੍ਵਾਦਿਕਕ੍ਰਮੇਣੈਵ ਤ੍ਵੀਸ਼ਪਰ੍ਯਨ੍ਤਮੇਵ ਚ । ਪੂਜਯੇਚ੍ਚ ਸਦਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰੀ ਵਿਧਾਨੇਨ ਪृਥਕ੍ਪृਥਕ੍ ॥ ੧,੧੯੭.

ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਈਸ਼ਾਨ ਦਿਸ਼ਾ ਤੱਕ, ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਮਨਤਰੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

ਹृਦਿ ਪਦ੍ਮੇ ਵਿਧਾਨੇਨ ਸ਼ਿਲਾਦੌ ਦਤ੍ਤਮਣ੍ਡਲੇ । ਏਤਤ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਸਮੁਦ੍ਦਿष੍ਟਂ ਨਿਤ੍ਯਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕੇऽਪਿ ਚ ॥ ੧,੧੯੭.

ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਿਲਾ ਉੱਤੇ ਮੰਡਲ ਰੱਖ ਕੇ, ਇਹ ਕਰਮ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮੇਂ ਲਈ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।