ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਯਂ ਭਗਵਤੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਪਰਮੋ ਮਹਾਨ੍ । ਵਿਖ੍ਯਾਤਂ ਕਵਚਂ ਗੁਹ੍ਯਂ ਸਰ੍ਪਪਾਪਪ੍ਰਣਾਸ਼ਨਮ੍ । ਸ੍ਵਮਾਯਾਕृਤਿਨਿਰ੍ਮਾਣਂ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਗਹਨਂ ਮਹਤ੍ ॥ ੧,੧੯੪.

ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਮੰਤਰ ਹੈ, ਮੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਮਹਾਨ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਗੁਪਤ ਕਵਚ, ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬਣਿਆ, ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਗਹਿਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ਾਲ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੯੫ ਹਰਿਰੁਵਾਚ । ਸਲ੍ਵਕਾਮਪ੍ਰਦਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰੇਣ ਤਾਂ ਸ਼ृਣੁ । ਨਮਸ੍ਤੁਭ੍ਯਂ ਭਗਵਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵਾਯ ਧੀਮਹਿ ॥ ੧,੧੯੫.

ਹਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੁਣ ਉਹ ਗਿਆਨ ਸੁਣ ਜੋ ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਭਗਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਅਸੀਂ ਤੇਰਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨਾਯਾਨਿਰੁਦ੍ਧਾਯ ਨਮਃ ਸਙ੍ਗਰ੍षਣਾਯ ਚ । ਨਮੋ ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਾਤ੍ਰਾਯ ਪਰਮਾਨਨ੍ਦਮੂਰ੍ਤਯੇ ॥ ੧,੧੯੫.

ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ, ਅਨਿਰੁੱਧ ਤੇ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਰੂਪ, ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ।

ਆਤ੍ਮਾਰਾਮਾਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਯ ਨਿਵृਤ੍ਤਦ੍ਵੈਤਦृष੍ਟਯੇ । ਤ੍ਵਦ੍ਰੂਪਾਣਿ ਚ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੁਭ੍ਯਂ ਨਮੋ ਨਮਃ ॥ ੧,੧੯੫.

ਆਤਮ-ਰਾਮ, ਸ਼ਾਂਤ, ਦਵੈਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ—ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੈਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।

ਹृषੀਕੇਸ਼ਾਯ ਮਹਤੇ ਨਮਸ੍ਤੇऽਨਨ੍ਤਮੂਰ੍ਤਯੇ । ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਦਂ ਯਤਸ਼੍ਚੈਤਤ੍ਤਿष੍ਠਤ੍ਯਗ੍ਰੇऽਪਿ ਜਾਯਤੇ ॥ ੧,੧੯੫.

ਹਰਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਮਹਾਨ, ਅਨੰਤ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਮृਨ੍ਮਯੀਂ ਵਹਸਿ ਕ੍ਸ਼ੋਣੀਂ ਤਸ੍ਮੈ ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇ ਨਮਃ । ਯਨ੍ਨ ਸ੍ਪृਸ਼ਨ੍ਤਿ ਨ ਵਿਦੁਃ ਮਨੋਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਸਵਃ । ਅਨ੍ਤਰ੍ਬਹਿਸ੍ਤ੍ਵਂ ਚਰਸਿ ਵ੍ਯੋਮਤੁਲ੍ਯਂ ਨਮਾਮ੍ਯਹਮ੍ ॥ ੧,੧੯੫.

ਤੂੰ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਧਰਤੀ ਢੋਣਦਾ ਹੈਂ—ਤੇਰੇ ਬ੍ਰਹਮ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਨ, ਬੁਧੀ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਨਹੀਂ ਛੂਹ ਸਕਦੇ ਤੇ ਨਾ ਜਾਣ ਸਕਦੇ; ਤੂੰ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਫਿਰਦਾ ਹੈਂ—ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਓਂ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਮਹਾਪੁਰਾषਾਯ ਮਹਾਭੂਤਪਤਯੇ ਸਕਲਸਤ੍ਤ੍ਵਭਾਵਿਵ੍ਰੀਡਨਿਕਰਕਮਲਰੇਣੂਤ੍ਪਲਨਿਭਧਰ੍ਮਾਖ੍ਯਵਿਦ੍ਯਯਾ? ਚਰਣਾਰਵਿਨ੍ਦਯੁਗਲ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨ੍ਨਮਸ੍ਤੇ । ਅਵਾਪ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਤਾਂ ਚਿਤ੍ਰਕੇਤੋਸ਼੍ਚ ਵਿਦ੍ਯਯਾ ॥ ੧,੧੯੫.

ਓਮ, ਭਗਵਾਨ ਮਹਾ-ਪੁਰਖ, ਮਹਾ-ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਚਰਨ-ਧੂੜ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਧਰਮ-ਗਿਆਨ ਕਮਲ-ਰੇਂਦ ਵਾਂਗ ਹੈ—ਤੇਰੇ ਚਰਨ-ਕਮਲ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਟੀ! ਇਸ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਚਿਤ੍ਰਕੇਤੂ ਨੇ ਵਿਦਿਆਧਰ ਦੀ ਪਦਵੀ ਪਾਈ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੯੬ ਹਰਿਰੁਵਾਚ । ਅਵਾਪ ਜਪ੍ਤ੍ਵਾ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਤ੍ਵਂ ਵਿष੍ਣੁਧਰ੍ਮਾਖ੍ਯਵਿਦ੍ਯਯਾ । ਸਰ੍ਵਾਞ੍ਛਤ੍ਰੂਨ੍ਵਿਨਿਰ੍ਜਿਤ੍ਯ ਤਾਞ੍ਚ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰ ॥ ੧,੧੯੬.

ਹਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੁ-ਧਰਮ ਨਾਮ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਜਪ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

ਪਾਦਯੋਰ੍ਜਾਨੁਨੋਰੂਰ੍ਵੋਰੁਦਰੇ ਹृਦ੍ਯਥੋਰਸਿ । ਮੁਖੇ ਸ਼ਿਰਸ੍ਯਾਨੁਪੂਰ੍ਵਮੋਙ੍ਕਾ ਰਾਦੀਨਿ ਵਿਨ੍ਯਸੇਤ੍ ॥ ੧,੧੯੬.

ਪੈਰ, ਗੋਡਿਆਂ, ਰਾਨਾਂ, ਪੇਟ, ਦਿਲ, ਛਾਤੀ, ਮੂੰਹ ਤੇ ਸਿਰ 'ਤੇ, ਓਮ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਨਮੋ ਨਾਰਾਯਣਾਯੇਤਿ ਵਿਪਰ੍ਯਾਸਮਥਾਪਿ ਚ । ਕਰਨ੍ਯਾਸਂ ਤਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵਾਦਕ੍ਸ਼ਰਵਿਦ੍ਯਯਾ ॥ ੧,੧੯੬.

'ਨਮੋ ਨਾਰਾਇਣ' ਆਖ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਲਟ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਬਾਰਹ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੀ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਹੱਥਾਂ 'ਤੇ ਮੰਤਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਰੀਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਣਵਾਦਿਯਕਾਰਾਨ੍ਤਮਙ੍ਗੁਲ੍ਯਂ ਗੁष੍ਠਪਰ੍ਵਸੁ । ਨ੍ਯਸੇਦ੍ਧृਦਯ ਓਙ੍ਕਾਰਂ ਮਨੁਂ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਸਮਸ੍ਤਕਮ੍ ॥ ੧,੧੯੬.

ਪ੍ਰਣਵ ਤੋਂ ਯ ਤੱਕ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਜੋੜਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖੋ; ਹਿਰਦੇ 'ਚ ਓਂਕਾਰ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸਿਰ ਦੇ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਵਸਾਓ।

ਓਙ੍ਕਾਰਨ੍ਤੁ ਭ੍ਰੁਵੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਸ਼ਿਕਾਨੇਤ੍ਰਾਦਿਮੂਰ੍ਧਤਃ । ਓਂ ਵਿष੍ਣਵੇ ਇਤਿ ਇਮਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਨ੍ਯਾਸਮੁਦੀਰਯੇਤ੍ ॥ ੧,੧੯੬.

ਓਂਕਾਰ ਨੂੰ ਭ੍ਰੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸਿਖਾ, ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਸਿਰ ਦੇ ਉਪਰ ਰੱਖੋ; ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ-ਨਿਆਸ ਪੜ੍ਹੋ: 'ਓਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਲਈ।'

ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਪਰਮਂ ਧ੍ਯਾਯੇਚ੍ਛੇषਂ ਯਚ੍ਛਕ੍ਤਿਭਿਰ੍ਯੁਤਮ੍ । ਮਮ ਰਕ੍ਸ਼ਾਂ ਹਰਿਃ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਮਤ੍ਸ੍ਯਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ਜਲੇऽਵਤੁ ॥ ੧,੧੯੬.

ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ, ਧਿਆਨ ਕਰੋ; ਹਰੀ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ, ਜਲ ਵਿੱਚ ਮਤਸਯ ਰੂਪ ਮੇਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।

ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮਸ੍ਤਥਾਕਾਸ਼ੇ ਸ੍ਥਲੇ ਰਕ੍ਸ਼ਤੁ ਵਾਮਨਃ । ਅਟਵ੍ਯਾਂ ਨਰਸਿਂਹਸ੍ਤੁ ਰਾਮੋ ਰਕ੍ਸ਼ਤੁ ਪਰ੍ਵਤੇ ॥ ੧,੧੯੬.

ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਵਾਮਨ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਅਟਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਰਸਿੰਘ ਅਤੇ ਪਰਬਤ 'ਤੇ ਰਾਮ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।

ਭੂਮੌ ਰਕ੍ਸ਼ਤੁ ਵਾਰਾਹੌ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਨਾਰਾਯਣੋऽਵਤੁ । ਕਰ੍ਮਬਨ੍ਧਾਚ੍ਚ ਕਪਿਲੋ ਦਤ੍ਤੋ ਰੋਗਾਚ੍ਚ ਰਕ੍ਸ਼ਤੁ ॥ ੧,੧੯੬.

ਭੂਮੀ 'ਤੇ ਵਾਰਾਹ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਇਣ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ; ਕਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਕਪਿਲ, ਰੋਗ ਤੋਂ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯਾ ਬਚਾਏ।

ਹਯਗ੍ਰੀਵੋ ਦੇਵਤਾਭ੍ਯਃ ਕੁਮਾਰੋ ਮਕਰਧ੍ਵਜਾਤ੍ । ਨਾਰਦੋऽਨ੍ਯਾਰ੍ਚਨਾਦ੍ਦੇਵਃ ਕੂਰ੍ਮੋ ਵੈ ਨੈਰृਤੇ ਸਦਾ ॥ ੧,੧੯੬.

ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ, ਕੁਮਾਰ ਕਾਮਦੇਵ ਤੋਂ, ਨਾਰਦ ਹੋਰ ਪੂਜਾਵਾਂ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਕੂਰਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੈਰਤਿ ਦਿਸਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।

ਧਨ੍ਵਨ੍ਤੀਰਸ਼੍ਚਾਪਥ੍ਯਾਚ੍ਚ ਨਾਗਃ ਕ੍ਰੋਧਵਸ਼ਾਤ੍ਕਿਲ । ਯਜ੍ਞੋ ਰੋਗਾਤ੍ਸਮਸ੍ਤਾਚ੍ਚ ਵ੍ਯਾਸੋऽਜ੍ਞਾਨਾਚ੍ਚ ਰਕ੍ਸ਼ਤੁ ॥ ੧,੧੯੬.

ਧਨਵੰਤਰੀ ਅਪਥ੍ਯ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੋਂ, ਨਾਗ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ; ਯਜਨ ਰੋਗ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ, ਵਿਆਸ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।

ਬੁਦ੍ਧਃ ਪਾषਣ੍ਡਸਂਘਾਤਾਤ੍ਕਲ੍ਕੀ ਰਕ੍ਸ਼ਤੁ ਕਲ੍ਮषਾਤ੍ । ਪਾਯਾਨ੍ਮਧ੍ਯਨ੍ਦਿਨੇ ਵਿष੍ਣੁਃ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਨਾਰਾਯਣੋऽਵਤੁ ॥ ੧,੧੯੬.

ਬੁੱਧ ਪਾਠਕ ਸਮੂਹਾਂ ਤੋਂ, ਕਲਕੀ ਪਾਪ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ; ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ, ਨਾਰਾਇਣ ਸਵੇਰੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।

ਮਧੁਹਾ ਚਾਪਰਾਹ੍ਨੇ ਚ ਸਾਯਂ ਰਕ੍ਸ਼ਤੁ ਮਾਧਵਃ । ਹृषੀਕੇਸ਼ਃ ਪ੍ਰਦੋषੇऽਵ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯੂषੇऽਵ੍ਯਾਜ੍ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ ॥ ੧,੧੯੬.

ਮਧੁਸੂਦਨ ਅਪਰਾਹਨ ਵੇਲੇ, ਮਾਧਵ ਸਾਂਝ ਨੂੰ; ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਪ੍ਰਦੋਸ਼ ਸਮੇਂ, ਜਨਾਰਦਨ ਪ੍ਰਤਯੂਸ਼ੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।

ਸ਼੍ਰੀਧਰੋऽਵ੍ਯਾਦਰ੍ਧਰਾਤ੍ਰੇ ਪਦ੍ਮਨਾਭੋ ਨਿਸ਼ੀਥਕੇ । ਚਕ੍ਰਕੌਮੋਦਕੀਬਾਣਾ ਘ੍ਨਨ੍ਤੁ ਸ਼ਤ੍ਰੂਂਸ਼੍ਚ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨ੍ ॥ ੧,੧੯੬.

ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਪਦਮਨਾਭ ਨਿਸ਼ੀਥ ਵੇਲੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ; ਚਕਰ, ਗਦਾ ਅਤੇ ਬਾਣ ਵੈਰੀਆਂ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਣ।

ਸ਼ਙ੍ਖਃ ਪਦ੍ਮਂ ਚ ਸ਼ਤ੍ਰੁਭ੍ਯਃ ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗਂ ਵੈ ਗਰੁਡਸ੍ਤਥਾ । ਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮਨਃ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਪਾਨ੍ਤੁ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਵਿਭੂषਣਃ ॥ ੧,੧੯੬.

ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਪਦਮ ਵੈਰੀਆਂ ਤੋਂ, ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਗਰੁੜ ਵੀ; ਪਾਸੇ ਦੀਆਂ ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਬੁੱਧੀ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਮਨ ਅਤੇ ਸਾਸ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਕਰਣ।

ਸ਼ੇषਃ ਸਰ੍ਪਸ੍ਵਰੂਪਸ਼੍ਚ ਸਦਾ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਪਾਤੁ ਮਾਮ੍ । ਵਿਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਦਿਕ੍ਸ਼ੁ ਚ ਸਦਾ ਨਾਰਸਿਂਹਸ਼੍ਚ ਰਕ੍ਸ਼ਤੁ ॥ ੧,੧੯੬.

ਸ਼ੇਸ਼, ਸੱਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰ ਥਾਂ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ; ਨਰਸਿੰਘ ਸਦਾ ਦਿਸਾ ਅਤੇ ਉਪਦਿਸਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।

ਏਤਦ੍ਧਾਰਯਮਾਣਸ਼੍ਚ ਯਂ ਯਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ । ਸ ਵਸ਼ੀ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਪਾਪ੍ਮਾ ਚ ਰੋਗਮੁਕ੍ਤੋ ਦਿਵਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ॥ ੧,੧੯੬.

ਜੋ ਇਹ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਪ ਤੇ ਰੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

thumb|ਪਞ੍ਚਮਹਾਭੂਤਾਨਿ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਰੁਵਾਚ । ਗਾਰੁਡਂ ਸਂਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਗਰੁਡੇਨ ਹ੍ਯੁਦੀਰਿਤਮ੍ । ਕਸ਼੍ਯਪਾਯ ਸੁਮਿਤ੍ਰੇਣ ਵਿषਹृਦ੍ਯੇਨ ਗਾਰੁਡਃ ॥ ੧,੧੯੭.

ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਗਾਰੁੜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਗਰੁੜ ਨੇ ਕਸ਼ਯਪ, ਸੁਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਹਰਣ ਵਾਲੇ ਗਰੁੜ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਸੀ।

ਪृਥਿਵ੍ਯਾਪਸ੍ਤਥਾ ਤੇਜੋ ਵਾਯੁਰਾਕਾਸ਼ਮੇਵਚ । ਕ੍ਸ਼ਿਤ੍ਯਾਦਿष੍ਵੇਵ ਵਰ੍ਗਾਸ਼੍ਚ ਹ੍ਯੇਤੇ ਵੈ ਮਣ੍ਡਲਾਧਿਪਾਃ ॥ ੧,੧੯੭.

ਪ੍ਰਥਵੀ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼—ਇਹ ਪੰਜ ਵੱਡੇ ਤੱਤ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੂਹ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਮੰਡਲਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ।

ਪਞ੍ਚਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਸ੍ਥਿਤਾ ਦੇਵਾਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਿष੍ਣੁਸੇਵਕੈਃ । ਦੀਰ੍ਘਸ੍ਵਰਵਿਭਿਨ੍ਨਾਸ਼੍ਚ ਨਪੁਂਸਕਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ ॥ ੧,੧੯੭.

ਦੇਵਤਾ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਲੰਬੇ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਪੁੰਸਕ ਲਿੰਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ।

ਸषਡਙ੍ਗਃ ਸ਼ਿਵਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਹृਚ੍ਛਿਰਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਖਾ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਕਵਚਂ ਨੇਤ੍ਰਮਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨ੍ਯਾਸਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥਲਸਂਸ੍ਥਿਤਿਃ ॥ ੧,੧੯੭.

ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਹਿਰਦਾ, ਸਿਰ, ਸਿਖਾ; ਕਵਚ, ਅੱਖ ਅਤੇ ਅਸਤਰ, ਅਤੇ ਨਿਆਸ ਆਪਣੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵਸਿਦ੍ਧਿਪ੍ਰਦਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਕਾਲਵਹ੍ਨਿਰ ਧੋऽਨਿਲਃ । षष੍ਠਸ੍ਵਰਸਮਾਯੁਕ੍ਤਮਰ੍ਧੇਨ੍ਦੁਸਂਯੁਤਂ ਪਰਮ੍ ॥ ੧,੧੯੭.

ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇ ਦਾਤਾ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਕਾਲ ਅੱਗ ਹੇਠਾਂ, ਅਤੇ ਹਵਾ ਹੈ; ਛੇਵਾਂ ਸੁਰ ਅਰਧਚੰਦ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।