ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਹਸ੍ਤੇ ਬਦ੍ਧਂ ਕਾਣ੍ਡਯੁਕ੍ਤਂ ਕਣ੍ਠੇ ਬਦ੍ਧਂ ਗ੍ਰਹਾਦਿਹृਤ੍ । ਕृष੍ਣਾਯਾਨ੍ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼੍ਯਾਂ ਕਟਿਬਦ੍ਧਂ ਸਮਾਹृਤਮ੍ । ਸਿਂਹਾਦਿਸ਼੍ਵਾਪਦਾਦ੍ਭੀਤਿਂ ਹਰੇਚ੍ਚ ਨੀਲਲੋਹਿਤ ॥ ੧,੧੮੯.

ਜੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਡੰਡੀ ਸਮੇਤ ਹੱਥ 'ਤੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂ ਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਾਲੀ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਵੀ ਨੂੰ ਜੇ ਕਮਰ 'ਤੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਨੀਲਲੋਹਿਤ, ਤਾਂ ਸਿੰਘ ਤੇ ਹੋਰ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਡਰ ਵੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿष੍ਣੁਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਮੂਲਮੀਸ਼ ਕਰ੍ਣਬਦ੍ਧਨ੍ਤੁ ਧਾਰਯੇਤ੍ । ਪਟ੍ਟਸੂਤ੍ਰੇਣ ਭੂਤੇਸ਼ ਮਕਰਾਦਿਭਯਂ ਨ ਵੈ ॥ ੧,੧੮੯.

ਹੇ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਵਿਸ਼ਨੁਕ੍ਰਾਂਤਾ ਦਾ ਮੂਲ ਕਪੜੇ ਦੇ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਕੰਨ 'ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਕਰ ਤੇ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੯੦ ਹਰਿਰੁਵਾਚ । ਅਪਰਾਜਿਤਾਯਾ ਮੂਲਞ੍ਚ ਗੋਮੂਤ੍ਰੇਣ ਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਪੀਤਞ੍ਚਾਸ਼ੁ ਹਰਤ੍ਯੇਵ ਗਣ੍ਡਮਾਲਾਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੧,੧੯੦.

ਹਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਦਾ ਮੂਲ ਗਾਂ ਦੇ ਮੂਤਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਗੰਢਮਾਲਾ ਜਲਦੀ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।

ਅਥੇਨ੍ਦ੍ਰਵਾਰੁਣੀਮੂਲਂ ਵਿਧਿਨਾ ਪੀਤਮੀਸ਼੍ਵਰ । ਜਿਙ੍ਗਿਣ੍ਯੈਰਣ੍ਡਕਂ ਰੁਦ੍ਰ ਸ਼ੂਕਸ਼ਿਮ੍ਬ੍ਯਾ ਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਸ਼ੀਤੋਦਕਞ੍ਚ ਤਤ੍ਰ੍ਯਸ੍ਤਂ ਬਾਹੁਗ੍ਰੀਵਾਵ੍ਯਥਾਂ ਹਰੇਤ੍ ॥ ੧,੧੯੦.

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇੰਦਰਵਾਰੁਣੀ ਦਾ ਮੂਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿੰਗਣੀ, ਅਰੰਡ, ਸ਼ੂਕ ਅਤੇ ਸ਼ਿੰਬੀ ਦੇ ਨਾਲ ਠੰਡੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਪੀ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਬਾਂਹ ਤੇ ਗਰਦਨ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਮਾਹਿषਂ ਨਵਨੀਤਞ੍ਚ ਅਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾ ਚ ਪਿਪ੍ਪਲੀ । ਵਚਾ ਕੁष੍ਠਦ੍ਵਯਂ ਲੇਪੋ ਲਿਙ੍ਗਸ੍ਰੋਤਸ੍ਤਨਾਰ੍ਤਿਹृਤ੍ ॥ ੧,੧੯੦.

ਮਹਿਸ਼ ਦਾ ਨਵਨੀਤ, ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ, ਪਿਪਲੀ, ਵਚ ਤੇ ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕੁਸ਼ਟਾ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲੇਪ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਲਿੰਗ, ਸ੍ਰੋਤ ਤੇ ਛਾਤੀ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕੁष੍ਠਨਾਗਬਲਾਚੂਰ੍ਣਂ ਨਵਨੀਤਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਤਲ੍ਲੇਪੋ ਯੁਵਤੀਨਾਞ੍ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵृਤ੍ਤੋਜਕੌ ਸ਼ੁਭੌ ॥ ੧,੧੯੦.

ਕੁਸ਼ਟ, ਨਾਗ ਤੇ ਬਲਾ ਦਾ ਚੂਰਨ ਨਵਨੀਤ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲੇਪ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਗੋਲਾਈ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਇਨ੍ਦ੍ਰਵਾਰੁਣਿਕਾਮੂਲਂ ਯਸ੍ਯ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸੁਦੂਰਤਃ । ਨਿਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯਤੇ ਸਮੁਤ੍ਪਾਟ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਲੀਹਾ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ॥ ੧,੧੯੦.

ਇੰਦਰਵਾਰੁਣੀ ਦਾ ਮੂਲ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਦੂਰੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉਖਾੜ ਕੇ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਪਲੀਹਾ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪੁਨਰ੍ਨਵਾਯਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਯਾ ਮੂਲਂ ਤਣ੍ਡੁਲਵਾਰਿਣਾ । ਪੀਤਂ ਵਿਦ੍ਰਧਿਨੁਤ੍ਸ੍ਯਾਚ੍ਚ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ ॥ ੧,੧੯੦.

ਸਫੈਦ ਪੁਨਰਨਵਾ ਦਾ ਮੂਲ ਚਾਵਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵਿਦਰਧੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਹੋਰ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

ਕਦਲੀਦਲਕ੍ਸ਼ਾਰਨ੍ਤੁ ਪਾਨੀਯੇਨ ਪ੍ਰਸਾਧਿਤਮ੍ । ਤਸ੍ਯਾਦਨਾਦ੍ਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਉਦਰਵ੍ਯਾਧਯੋऽਖਿਲਾਃ ॥ ੧,੧੯੦.

ਕੇਲੇ ਦੇ ਪੱਤੇ ਦੀ ਰਾਖ ਦਾ ਚੂਰਨ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਖਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਕਦਲ੍ਯਾ ਮੂਲਮਾਦਾਯ ਗੁਡਾਜ੍ਯੇਨ ਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਅਗ੍ਨਿਨਾ ਸਾਧਿਤਂ ਜਗ੍ਧਮੁਦਰਸ੍ਥਕ੍ਰਿਮੀਨ੍ਹਰੇਤ੍ ॥ ੧,੧੯੦.

ਕੇਲੇ ਦਾ ਮੂਲ ਗੁੜ ਤੇ ਨਵਨੀਤ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਅੱਗ 'ਤੇ ਪਕਾ ਕੇ ਖਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕੀੜੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਨਿਤ੍ਯਂ ਨਿਮ੍ਬਦਲਾਨਾਞ੍ਚ ਚੂਰ੍ਣਮਾਮਲਕਸ੍ਯ ਚ । ਪ੍ਰਤ੍ਯੂषੇ ਭਕ੍ਸ਼ਯੇਚ੍ਚੈਵ ਤਸ੍ਯ ਕੁष੍ਠਂ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ॥ ੧,੧੯੦.

ਨਿੰਬ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਆਮਲਕੀ ਦਾ ਚੂਰਨ ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰੇ ਖਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕੁਸ਼ਟ ਰੋਗ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਹਰੀਤਕੀਵਿਡਙ੍ਗਞ੍ਚ ਹਰਿਦ੍ਰਾ ਸਿਤਸਰ੍षਪਾਃ । ਸੋਮਰਾਜਸ੍ਯ ਮੂਲਾਨਿ ਕਰਞ੍ਜਸ੍ਯ ਚ ਰੌਨ੍ਧਵਮ੍ । ਗੋਮੂਤ੍ਰਪਿष੍ਟਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਕੁष੍ਠਰੋਗਹਰਾਣਿ ਵੈ ॥ ੧,੧੯੦.

ਹਰੀਤਕੀ, ਵਿਡੰਗ, ਹਲਦੀ, ਸਫੈਦ ਸਰੋਂ, ਸੋਮਰਾਜਾ ਦੇ ਮੂਲ ਅਤੇ ਕਰੰਜਾ ਦਾ ਰੌਂਧਵ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਗਾਂ ਦੇ ਮੂਤਰ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ ਲੇਪ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕੁਸ਼ਟ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਕਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਫਲਾਭਾਗਸ੍ਤਥਾ ਭਾਗਦ੍ਵਯਂ ਸ਼ਿਵਾ । ਸੋਮਰਾਜਸ੍ਯ ਬੀਜਾਨਾਂ ਜਗ੍ਧਂ ਪਥ੍ਯੇਨ ਦਦ੍ਰੁਨੁਤ੍ ॥ ੧,੧੯੦.

ਇੱਕ ਭਾਗ ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਦੋ ਭਾਗ ਸ਼ਿਵਾ, ਤੇ ਸੋਮਰਾਜਾ ਦੇ ਬੀਜ ਪਥਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਖਾਏ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਦਦਰੁ ਰੋਗ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਮ੍ਲਤਕ੍ਰਂ ਸਗੋਮੂਤ੍ਰਂ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਲਵਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਕਾਂਸ੍ਯਘृष੍ਟਂ ਖਰਂ ਲੇਪਾਤ੍ਕੁष੍ਠਦਦ੍ਰੁਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ॥ ੧,੧੯੦.

ਖੱਟਾ ਛਾਸ ਗਾਂ ਦੇ ਮੂਤਰ ਤੇ ਲੂਣ ਨਾਲ ਉਬਾਲ ਕੇ ਕਾਂਸੀ 'ਤੇ ਘਸ ਕੇ ਜਦੋਂ ਖੁਰਦਰਾ ਲੇਪ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕੁਸ਼ਟ ਤੇ ਦਦਰੁ ਰੋਗ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਹਰਿਦ੍ਰਾ ਹਰਿਤਾਲਸ਼੍ਚ ਦੂਰ੍ਵਾਗੋਮੂਤ੍ਰਸੈਨ੍ਧਵਮ੍ । ਅਯਂ ਲੇਪੋ ਹਨ੍ਤਿ ਦਦ੍ਰੁਂ ਪਾਮਾਨਂ ਚ ਗਰਂ ਤਥਾ ॥ ੧,੧੯੦.

ਹਲਦੀ, ਹਰਿਤਾਲ, ਦੂਰਵਾ, ਗਾਂ ਦਾ ਮੂਤਰ ਤੇ ਸੈਂਧਾ ਲੂਣ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲੇਪ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਦਦਰੁ, ਪਾਮਾ ਤੇ ਜ਼ਹਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸੋਮ ਰਾਜਸ੍ਯ ਬੀਜਾਨਿ ਨਵਨੀਤਯੁਤਾਨਿ ਚ । ਮਧੁਨਾਸ੍ਵਾਦਿਤਾਨਿ ਸ੍ਯੁਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਕੁष੍ਠਹਰਾਣਿ ਵੈ । ਤਕ੍ਰਾਨ੍ਨਪਾਨਤੋ ਰੁਦ੍ਰ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ ॥ ੧,੧੯੦.

ਸੋਮਰਾਜਾ ਦੇ ਬੀਜ ਨਵਨੀਤ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਤੇ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਚੱਖ ਕੇ, ਹੇ ਰੁਦ੍ਰਾ, ਜਦੋਂ ਛਾਸ ਜਾਂ ਚਾਵਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਫੈਦ ਕੁਸ਼ਟ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

ਸ਼੍ਵੇਤਾਪਰਾ ਜਿਤਾਮੂਲਂ ਵਰ੍ਤਿਤਂ ਚਾਸ੍ਯ ਵਾਰਿਣਾ । ਤਲ੍ਲੇਪੋ ਰੁਦ੍ਰ ਮਾਸੇਨ ਸ਼ੁਕ੍ਲਕੁष੍ਠਵਿਨਾਸ਼ਨਃ ॥ ੧,੧੯੦.

ਸਫੈਦ ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਦਾ ਮੂਲ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਲੇਪ ਬਣਾਕੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਰੁਦ੍ਰਾ, ਤਾਂ ਸਫੈਦ ਕੁਸ਼ਟ ਰੋਗ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਾਹਿषਂ ਨਵਨੀਤਞ੍ਚ ਸਿਨ੍ਦੂਰਂ ਸਮਰੀਚਕਮ੍ । ਪਾਮਾ ਵਿਲੇਪਨਾਨ੍ਨਸ਼੍ਯੇਦ੍ਦੁਰ੍ਨਾਮਾ ਵृषਭਧ੍ਵਜ ॥ ੧,੧੯੦.

ਮਹਿਸ਼ ਦਾ ਘੀ, ਮੱਖਣ, ਸਿੰਦੂਰ ਤੇ ਅਮਰੀਚਕ — ਜਦੋਂ ਇਹ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗ ਲਈ ਲਗਾਏ ਜਾਣ, ਓ ਬਲਦ-ਧਵਜਧਾਰੀ, 'ਦੁਰਨਾਮਾ' ਨਾਮਕ ਰੋਗ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿਸ਼ੁष੍ਕਗਾਮ੍ਭਾਰੀਮੂਲਂ ਪਕ੍ਵਂ ਕ੍ਸ਼ੀਰੇਣ ਸਂਯੁਤਮ੍ । ਭਕ੍ਸ਼ਿਤਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਨਾਸ਼ਕਰਮੀਸ਼੍ਵਰ ॥ ੧,੧੯੦.

ਸੁੱਕੀ ਗਾਂਭਾਰੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਪਕਾ ਕੇ ਖਾਣੀ, ਓ ਪ੍ਰਭੂ, 'ਸ਼ੁਕਲਪਿੱਤ' ਰੋਗ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਮੂਲਕਸ੍ਯ ਤੁ ਬੀਜਾਨਿ ਹ੍ਯਪਾ ਮਾਰ੍ਗਰਸੇਨ ਵੈ । ਪਿष੍ਟਾਨਿ ਤੇਨ ਲੇਪੇਨ ਸਿਧ੍ਮਕਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ॥ ੧,੧੯੦.

ਮੂਲਕ ਦੀਆਂ ਬੀਜਾਂ, ਅਪਾਮਾਰਗ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਪਿਸ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਲੇਪ ਵਜੋਂ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾਣ, ਓ ਰੁਦ੍ਰ, 'ਸਿਧਮਕ' ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਦਲੀਕ੍ਸ਼ਾਰਸਂਯੁਕ੍ਤਹਰਿਦ੍ਰਾ ਸਿਧ੍ਮਕਾਪਹਾ । ਰਮ੍ਭਾਪਾਮਾਰ੍ਗਯੋਃ ਕ੍ਸ਼ਾਰ ਏਰਣ੍ਡੇਨ ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤਃ । ਤਦਭ੍ਯਙ੍ਗਾਨ੍ਮਹਾਦੇਵ ! ਸਦ੍ਯਃ ਸਿਧ੍ਮ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ॥ ੧,੧੯੦.

ਕੇਲੇ ਦੀ ਰਾਖ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹਲਦੀ 'ਸਿਧਮਕ' ਰੋਗ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਰੰਭਾ ਤੇ ਅਪਾਮਾਰਗ ਦੀ ਰਾਖ, ਅਰੰਡ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਮਸਾਜ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਵੇ, ਓ ਮਹਾਦੇਵ, 'ਸਿਧਮਕ' ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕੂष੍ਮਾਣ੍ਡਨਾਲਕ੍ਸ਼ਾਰਸ਼੍ਚ ਸਗੋਮੂਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ । ਜਲਪਿष੍ਟਾ ਹਰਿਦ੍ਰਾ ਚ ਸਿਦ੍ਧਾ ਮਨ੍ਦਾਨਲੇਨਹਿ ॥ ੧,੧੯੦.

ਕੁਸ਼ਮਾਂਡ ਤੇ ਨਾਲਾ ਦੀ ਰਾਖ, ਗਉਮੂਤਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਅਤੇ ਹਲਦੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪਿਸ ਕੇ, ਹੌਲੀ ਅੱਗ ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ, ਇਹ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

ਮਾਹਿषੇਣ ਪੁਰੀषੇਣ ਵੇष੍ਟਿਤਾ ਵृषਭਧ੍ਵਜ । ਅਸ੍ਯਾ ਉਦ੍ਵਰ੍ਤਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਙ੍ਗਸੌष੍ਠਵਮੀਸ਼੍ਵਰ ॥ ੧,੧੯੦.

ਮਹਿਸ਼ ਦੇ ਗੋਬਰ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਲਪੇਟ ਕੇ, ਓ ਬਲਦ-ਧਵਜਧਾਰੀ, ਮਸਾਜ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅੰਗ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਓ ਪ੍ਰਭੂ।

ਤਿਲਸਰ੍षਪਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਹਰਿਦ੍ਰਾਦ੍ਵਯਕੁष੍ਠਕਮ੍ । ਤੇਨੋਦ੍ਵਰ੍ਤਿਤਦੇਹਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਃ ਸੁਰਭਿਃ ਪੁਮਾਨ੍ ॥ ੧,੧੯੦.

ਤਿਲ, ਸਰੋਂ ਤੇ ਹਲਦੀ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਮਸਾਜ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਬਦਬੂ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸੁਗੰਧਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਨੋਹਰਸ਼੍ਚਾਨੁਦਿਨਂ ਦੂਰ੍ਵਾਣਾਂ ਕਾਕਜਙ੍ਘਾਯਾ । ਅਰ੍ਜੁਨਸ੍ਯ ਤੁ ਪੁष੍ਪਾਣਿ ਜਮ੍ਬੂਪਤ੍ਰਯੁਤਾਨਿ ਚ । ਸਲੋਧ੍ਰਾਣਿ ਚ ਤਲ੍ਲੇਪੋ ਦੇਹਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਤਾਂ ਹਰੇਤ੍ ॥ ੧,੧੯੦.

ਰੋਜ਼ਾਨਾ, ਦੂਰਵਾ, ਕਾਕਜੰਘਾ ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਜੰਬੂ ਦੇ ਫਲ ਤੇ ਲੋਧਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਲੇਪ ਵਜੋਂ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੀ ਬਦਬੂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਯੁਕ੍ਤਂ ਲੋਧ੍ਰਭਵੈਰ੍ਨੋਰੈਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਨ੍ਤੁ ਕਨਕਸ੍ਯ ਚ । ਤੇਨੋਦ੍ਵਰ੍ਤਿਤਦੇਹਸ੍ਯ ਨ ਸ੍ਯਾਦ੍ਗ੍ਰੀष੍ਮਪ੍ਰਬਾਧਿਕਾ ॥ ੧,੧੯੦.

ਲੋਧਰ, ਭਵਾ, ਨੋਰਾ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਚੂਰਨ, ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਮਸਾਜ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਗਰਮੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਤਕਲੀਫ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

ਦੁਗ੍ਧੇਨੋषਸਿ ਸੇਕਸ਼੍ਚ ਘਰ੍ਮਦੋषਸ਼੍ਚ ਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਕਾਕਜਙ੍ਘੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨਨ੍ਤੁ ਹ੍ਯਙ੍ਗਰਾਗਕਰਂ ਭਵੇਤ੍ ॥ ੧,੧੯੦.

ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛਿੜਕਣ ਨਾਲ ਗਰਮੀ ਦੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਕਾਕਜੰਘਾ ਨਾਲ ਮਸਾਜ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਸੁਗੰਧਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਧੁਯष੍ਟੀ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਚ ਵਾਸਕਸ੍ਯ ਰਸੋ ਮਧੁ । ਏਤਤ੍ਪੀਤਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕਾਮਲਾਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਨੁਤ੍ ॥ ੧,੧੯੦.

ਮੁਲੱਥੀ, ਖੰਡ, ਵਾਸਕਾ ਦਾ ਰਸ ਤੇ ਸ਼ਹਿਦ — ਇਹ ਪੀਣ ਨਾਲ ਰਕਤ, ਪਿੱਤ, ਪੀਲੀਆ ਤੇ ਪੰਡੂ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਹਰੇਤ੍ਪੀਤੋ ਵਾਸਕਸ੍ਯ ਰਸੋ ਮਧੁ । ਪ੍ਰਾਤਃ ਕਾਲੇ ਤੋਯਪਾਨਾਤ੍ਪੀਨਸਂ ਦਾਰੁਣਂ ਹਰੇਤ੍ ॥ ੧,੧੯੦.

ਵਾਸਕਾ ਦਾ ਰਸ ਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਪੀਣ ਨਾਲ ਰਕਤ-ਪਿੱਤ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸਵੇਰੇ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਨੱਕ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।