ਗਰੁਡਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਪਾਮਾਰ੍ਗਸ੍ਯ ਵੈ ਮੂਲਂ ਸਾਮੁਦ੍ਰਲਵਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਆਸ੍ਵਾਦਿ ਤਮਜੀਰ੍ਣਸ੍ਯ ਸ਼ੂਲਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਮਰ੍ਦਨਮ੍ ॥ ੧,੧੮੫.

ਅਪਾਮਾਰਗ ਦਾ ਮੂਲ, ਸੈਂਧਾ ਨਮਕ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਚੱਖਣ ਨਾਲ ਅਜੀਰਨ ਅਤੇ ਪੇਟ ਦੀ ਦਰਦ ਨੂੰ ਰਾਹਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਵਟਰੋਹਾਙ੍ਕੁਰੋ ਰੁਦ੍ਰ ਤਣ੍ਡੁਲੋਦਕਘਰ੍षਿਤਃ । ਪੀਤਃ ਸਤਕ੍ਰੋऽਤੀਸਾਰਂ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਨਯਤਿ ਸ਼ਙ੍ਕਰ ॥ ੧,੧੮੫.

ਵਟ-ਰੋਹਾ ਦਾ ਅੰਕੁਰ, ਚਾਵਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਘਿਸ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ, ਰੁਦ੍ਰਾ, ਵਧੇਰੇ ਦਸਤ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸ਼ੰਕਰਾ।

ਅਙ੍ਕੋਟਮੂਲਂ ਕਰ੍षਾਰ੍ਧਂ ਪਿष੍ਟਂ ਤਣ੍ਡੁਲਵਾਰਿਣਾ । ਸਰ੍ਵਾਤੀਸਾਰਗ੍ਰਹਣੀਂ ਪੀਤਂ ਹਰਤਿ ਭੂਤਪ ॥ ੧,੧੮੫.

ਅੰਕੋਟਾ ਦੇ ਮੂਲ ਦਾ ਅੱਧਾ ਕਰਸ਼, ਚਾਵਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ, ਭੂਤਪਾ, ਸਾਰੇ ਦਸਤ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਣੀ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮਰੀਚਸ਼ੁਣ੍ਠਿਕੁਟਜਤ੍ਵਕ੍ਚੂਰ੍ਣਞ੍ਚ ਗੁਡਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਕ੍ਰਮਾਤ੍ਤਦ੍ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਪੀਤਂ ਗ੍ਰਹਣੀਵ੍ਯਾਧਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ॥ ੧,੧੮੫.

ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ, ਸੁੰਠ, ਕੁਟਜ ਦੀ ਛਾਲ, ਗੁੜ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਵਧ-ਵਧ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਣੀ ਰੋਗ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਵੇਤਾਪਰਾਜਿਤਾਮੂਲਂ ਹਰਿਦ੍ਰਾਸਿਕ੍ਥਤਣ੍ਡੁਲਾਃ । ਅਪਾਮਾਰ੍ਗਤ੍ਰਿਕਟੁਕਮੇषਾਞ੍ਚ ਵਟਿਕਾ ਸ਼ਿਵ । ਵਿषੂਚਿਕਾਮਹਾਵ੍ਯਾਧਿਂ ਹਰਤ੍ਯੇਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ ੧,੧੮੫.

ਸਫੈਦ ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਦਾ ਮੂਲ, ਹਲਦੀ, ਛਿਲਕਾ ਚਾਵਲ, ਅਪਾਮਾਰਗ, ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਕਟੂ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਟੀਆਂ, ਸ਼ਿਵਾ, ਵਿਸੂਚਿਕਾ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਤ੍ਰਿਫਲਾਗੁਰੁ ਭੂਤੇਸ਼ ਸ਼ਿਲਾਜਤੁ ਹਰੀਤਕੀ । ਏਕੈਕਮੇषਾਂ ਚੂਰ੍ਣਨ੍ਤੁ ਮਧੁਨਾ ਚ ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤਮ੍ । ਪੀਤਂ ਸਰ੍ਵਞ੍ਚ ਮੇਹਨ੍ਤੁ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਨਯਤਿ ਸ਼ਙ੍ਕਰ ॥ ੧,੧੮੫.

ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਅਗਰ, ਸ਼ਿਲਾਜਤੁ, ਅਤੇ ਹਰੀਤਕੀ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚੂਰਨ, ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ, ਸ਼ੰਕਰਾ, ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਮਧੁਮੇਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਰ੍ਕਕ੍ਸ਼ੀਰਪ੍ਰਸ੍ਥਮੇਕਂ ਤਿਲਤੈਲਂ ਤਥੈਵ ਚ । ਮਨਃ ਸ਼ਿਲਾਮਰੀਚਾਨਾਂ ਸਿਨ੍ਦੂਰਸ੍ਯ ਪਲਂ ਪਲਮ੍ ॥ ੧,੧੮੫.

ਅਰਕ ਦਾ ਦੂਧ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਥ, ਤਿਲ ਦਾ ਤੇਲ ਵੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਥ, ਅਤੇ ਮਨਹਸ਼ਿਲਾ, ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ, ਸਿੰਦੂਰ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਲ ਪਲ ਬਰਾਬਰ।

ਚੂਰ੍ਣਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤਾਮ੍ਰਪਾਤ੍ਰੇ ਤ੍ਵਾਤਪੈਃ ਸ਼ੋषਯੇਤ੍ਤਤਃ । ਪੀਤਂ ਸ੍ਨੁਹੀਗਤਂ ਦੁਗ੍ਧਂ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਸ਼ੂਲਨੁਦ੍ਭਵੇਤ੍ ॥ ੧,੧੮੫.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚੂਰਨ ਬਣਾ ਕੇ, ਤਾਮੇ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਧੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਕਾ ਲਓ; ਫਿਰ ਸਨੁਹੀ ਦੇ ਦੂਧ ਅਤੇ ਸੈਂਧਾ ਨਮਕ ਨਾਲ ਪੀਣ ਨਾਲ ਦਰਦ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਕਟੁਤ੍ਰਿਫਲਾਨਕ੍ਤਂ ਤਿਲਤੈਲਂ ਤਥੈਵ ਚ । ਮਨਃ ਸ਼ਿਲਾ ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਂ ਜਾਤੀਪੁष੍ਪਮਜਾਪਯਃ ॥ ੧,੧੮੫.

ਤ੍ਰਿਕਟੂ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਨਕਤਾ, ਤਿਲ ਦਾ ਤੇਲ, ਮਨਹਸ਼ਿਲਾ, ਨੀਮ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਜਾਸਵੰਤ ਦਾ ਫੁੱਲ, ਅਤੇ ਬਕਰੀ ਦਾ ਦੂਧ—

ਤਨ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਸਙ੍ਖਨਾਭਿਸ਼੍ਚ ਚਨ੍ਦਨਂ ਘਰ੍षਯੇਤ੍ਤਤਃ । ਏਭਿਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਤਿਕਾਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤ੍ਵਕ੍ਸ਼ਿਣੀ ਚਾਞ੍ਜਯੇਤ੍ਤਤਃ ॥ ੧,੧੮੫.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਕਰੀ ਦੇ ਪਿਸਾਬ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ ਦੀ ਚੀਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਘਿਸੋ; ਫਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਟੀ ਬਣਾਕੇ ਅੱਖਾਂ 'ਤੇ ਲਗਾਓ।

ਨਸ਼੍ਯਤੇ ਪਟਲਂ ਕਾਚਂ ਪੁष੍ਪਞ੍ਚ ਤਿਮਿਰਾਦਿਕਮ੍ । ਵਿਭੀਤਕਸ੍ਯ ਵੈ ਚੂਰ੍ਣਂ ਸਮਧੁ ਸ਼੍ਵਾਸਨਾਸ਼ਨਮ੍ ॥ ੧,੧੮੫.

ਪਟਲਾ, ਕਾਚਾ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਹਨੇਰੀਆਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਵਿੱਬੀਤਕ ਦਾ ਚੂਰਨ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਦਮਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਿਪ੍ਪਲੀਤ੍ਰਿਫਲਾਚੂਰ੍ਣਂ ਮਧੁਸੈਨ੍ਧਵਸਂਯੁਤਮ੍ । ਸਰ੍ਵਰੋਗਜ੍ਵਰਸ਼੍ਵਾਸਸ਼ੋषਪੀਨਸਹृਦ੍ਭਵੇਤ੍ ॥ ੧,੧੮੫.

ਪਿੱਪਲੀ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਦਾ ਚੂਰਨ, ਸ਼ਹਦ ਅਤੇ ਸੈਂਧਾ ਨਮਕ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਰੋਗ, ਜਵਰ, ਦਮਾ, ਸ਼ੋਸ਼, ਨੱਕ ਵਗਣ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ।

ਦੇਵਦਾਰੋਸ਼੍ਚ ਵੈ ਚੂਰ੍ਣਂ ਅਜਾਮਤ੍ਰੇਣ ਭਾਵਯੇਤ੍ । ਏਕਵਿਂਸ਼ਤਿਵਾਰਂਵੈਤ੍ਵਕ੍ਸ਼ਿਣੀ ਤੇਨ ਚਾਞ੍ਜਯੇਤ੍ । ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਨ੍ਧਤਾ ਪਟਲਤਾ ਨਸ਼੍ਯੇਨ੍ਨਿਰ੍ਲੋਮਤਾ ਤਥਾ ॥ ੧,੧੮੫.

ਦੇਵਦਾਰੂ ਦਾ ਚੂਰਨ, ਬਕਰੀ ਦੇ ਦੂਧ ਨਾਲ ਇਕਵੀਹ ਵਾਰੀ ਭਾਵ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ 'ਤੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਰਾਤ ਦੀ ਅੰਧਤਾ, ਪਟਲਾ ਅਤੇ ਪਲਕਾਂ ਦੀ ਗਿਰावट ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪਿਪ੍ਪਲੀਕੇਤਕਂ ਰੁਦ੍ਰ ਹਰਿਦ੍ਰਾਮਲਕਂ ਵਚਾ । ਸਰ੍ਵਾਕ੍ਸ਼ਿਰੋਗਾ ਨਸ਼੍ਯੇਯੁਃ ਸਕ੍ਸ਼ੀਰਾਦਞ੍ਜਨਾਤ੍ਤਤਃ ॥ ੧,੧੮੫.

ਪਿੱਪਲੀ, ਕੇਟਕਾ, ਹਲਦੀ, ਆਮਲਾ ਅਤੇ ਵਚਾ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਧ ਨਾਲ ਅੰਜਨ ਬਣਾਕੇ, ਰੁਦ੍ਰਾ, ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੋਗ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕਾਕਜਙ੍ਘਾਸ਼ਿਗ੍ਰੁਮੂਲੇ ਮੁਖੇਨ ਵਿਧृਤੇ ਸ਼ਿਵ । ਚਰ੍ਵਿਤ੍ਵਾ ਦਨ੍ਤਕੀਟਾਨਾਂ ਵਿਨਾਸ਼ੋ ਹਿ ਭਵੇਦ੍ਧਰ ॥ ੧,੧੮੫.

ਕਾਕਜੰਘਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਗਰੂ ਦਾ ਮੂਲ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਚਬਾਉਣ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਵਾ, ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਕੀੜੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਧਰਾਧਰ।

ਸ਼੍ਰੀਗਰੁਡਮਹਾਪੁਰਾਣਮ੍ ੧੮੬ ਹਰਿਰੁਵਾਚ । ਪੀਤਃ ਸਾਰੋ ਗੁਡੂਚ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਮਧੁਨਾ ਚ ਪ੍ਰਮੇਹਨੁਤ੍ । ਪੀਤਂ ਗੋਹਾਲਿਕਾਮੂਲਂ ਤਿਲਦਧ੍ਯਾਜ੍ਯਸਂਯੁਤਮ੍ ॥ ੧,੧੮੬.

ਹਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗੁਡੂਚੀ ਦਾ ਰਸ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ਾਬ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੋਹਾਲਿਕਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਤਿਲਾਂ ਵਾਲਾ ਦਹੀਂ ਤੇ ਘੀ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਵੀ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਨਿਰੁਦ੍ਧਮੂਤ੍ਰਂ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਨਿਵਰ੍ਤਯਤਿ ਸ਼ਙ੍ਕਰ । ਤਥਾ ਹਿਕ੍ਕਾਂ ਹਰੇਤ੍ਪੀਤਂ ਸੌਵਰ੍ਚਲਯੁਤਞ੍ਚ ਵੈ ॥ ੧,੧੮੬.

ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਉਕਾਲ ਕੇ ਪੀ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪੇਸ਼ਾਬ ਰੁਕਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਾਲਾ ਨਮਕ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਹਿਕਕ ਵੀ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਗੋਰਕ੍ਸ਼ਕਰ੍ਕਟੀਮੂਲਂ ਪਿष੍ਟਂ ਸ਼ੀਤੋਦਕੇਨ ਚ । ਪੀਤਂ ਦਿਨਤ੍ਰਯੇਣੈਵ ਨਾਸ਼ਯੇਦ੍ਰੁਦ੍ਰ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮ੍ ॥ ੧,੧੮੬.

ਗੋਰਖਸ਼ਾ-ਕਰਕਟੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਪੀਸ ਕੇ ਠੰਡੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਣ ਨਾਲ, ਹੇ ਰੁਦਰ, ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਾਬ ਵਾਲੀ ਪੱਥਰੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪਿष੍ਟ੍ਵਾ ਵੈ ਮਾਲਤੀਮੂਲਂ ਗ੍ਰੀष੍ਮਕਾਲੇ ਸਮਾਹਿਤਮ੍ । ਸਾਧਿਤਂ ਛਾਗਦੁਗ੍ਧੇਨ ਪਤਿਂ ਸ਼ਰ੍ਕਸ੍ਯਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਹਰੇਨ੍ਮੂਤ੍ਰਨਿਰੋਧਞ੍ਚ ਹਰੇਦ੍ਵੈ ਪਾਣ੍ਡੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮ੍ ॥ ੧,੧੮੬.

ਮਾਲਤੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਪੀਸ ਕੇ ਗਰਮੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਬਕਰੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਤੇ ਚੀਨੀ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ਾਬ ਰੁਕਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਤੇ ਪੀਲੇ ਪੱਥਰੀਆਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਦ੍ਵਿਜਯष੍ਟ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਵੈ ਮੂਲਂ ਪਿष੍ਟਂ ਤਣ੍ਡੁਲਵਾਰਿਣਾ । ਗਣ੍ਡਮਾਲਾਂ ਹਰੇਲ੍ਲੇਪਾਦਸਾਧ੍ਯਂ ਗਲਗਣ੍ਡਕਮ੍ ॥ ੧,੧੮੬.

ਦਵਿਜਯਸ਼ਟੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਚਾਵਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ ਲੇਪ ਬਣਾਉਣ ਤੇ ਗਲ ਤੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਗਲ ਦੀ ਗੰਢ ਤੇ ਗਲਗੰਢ ਦੀ ਪੱਕੀ ਬਿਮਾਰੀ ਵੀ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਰਸਾਞ੍ਜਨਂ ਹਰੀਤਕ੍ਯਾਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਤੇਨੈਵ ਗੁਣ੍ਠਨਾਤ੍ । ਨਾਸ਼ਯੇਤ੍ਪੁਰੁषੋ ਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ ॥ ੧,੧੮੬.

ਰਸਾਂਜਨ ਤੇ ਹਰੜ ਦਾ ਚੂਰਨ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲੇਪ ਬਣਾਉਣ ਤੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

ਕਰਵੀਰਮੂਲਲੇਪਾਦ੍ਵੈ ਲੇਪਾਤ੍ਪੂਗਫਲਸ੍ਯ ਚ । ਪੁਂਵ੍ਯਾਧਿਰ੍ਨਸ਼੍ਯਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਯੋਗਮਨ੍ਯਂ ਵਦਾਮ੍ਯਹਮ੍ ॥ ੧,੧੮੬.

ਕਰਵੀਰ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਜਾਂ ਸੁਪਾਰੀ ਦਾ ਫਲ ਪੀਸ ਕੇ ਲੇਪ ਬਣਾਉਣ ਤੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਰੁਦਰ; ਮੈਂ ਹੋਰ ਉਪਾਏ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਦਨ੍ਤੀਮੂਲਂ ਹਰਿਦ੍ਰਾ ਚ ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਤਸ੍ਯ ਲੇਪਨਾਤ੍ । ਭਗਨ੍ਦਰਵਿਨਾਸ਼ਃ ਸ੍ਯਾਦਨ੍ਯਂ ਯੋਗਂ ਵਦਾਮ੍ਯਹਮ੍ । ਜਲੌਕਾਜਗ੍ਧਰਕ੍ਤਞ੍ਚ ਭਗਨ੍ਦਰਮੁਮਾਪਤੇ ॥ ੧,੧੮੬.

ਦੰਤੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਹਲਦੀ ਤੇ ਚਿਤਰਕ ਪੀਸ ਕੇ ਲੇਪ ਬਣਾਉਣ ਤੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਭਗੰਦਰ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਹੋਰ ਉਪਾਏ ਦੱਸਾਂਗਾ: ਜਲੌਕਾ ਨਾਲ ਭਗੰਦਰ ਦਾ ਖੂਨ ਚੁਸਵਾਉਣ ਨਾਲ, ਹੇ ਉਮਾਪਤੀ।

ਤ੍ਰਿਫਲਾਜਲਘृष੍ਟਞ੍ਚ ਮਾਰ੍ਜਾਰਾਸ੍ਥਿ ਵਿਲੇਪਿਤਮ੍ । ਤਤੋ ਨ ਪ੍ਰਸ੍ਤ੍ਰਵੇਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ ॥ ੧,੧੮੬.

ਬਿੱਲੀ ਦੀ ਹੱਡੀ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਰਗੜ ਕੇ ਲੇਪ ਬਣਾਉਣ ਤੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਭਗੰਦਰ ਤੋਂ ਖੂਨ ਵਹਿਣਾ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

ਹਰਿਦ੍ਰਾਨੇਕਵਾਰਞ੍ਚ ਸ੍ਨੁਹੀਕ੍ਸ਼ੀਰੇਣ ਭਾਵਿਤਾ । ਵਟਿਕਾਰ੍ऽਸ਼ੋਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਤਲ੍ਲੇਪਾਦ੍ਵृषਭਧ੍ਵਜ । ਘੋषਾਫਲਂ ਸੈਨ੍ਧਵਞ੍ਚ ਪਿष੍ਟ੍ਵਾ ਚਾਰ੍ਸ਼ੋਹਰਂ ਪਰਮ੍ ॥ ੧,੧੮੬.

ਹਲਦੀ ਨੂੰ ਸਨੂਹੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਵਾਰ ਵਾਰ ਭਾਵ ਕੇ ਲੇਪ ਬਣਾਉਣ ਤੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਬਵਾਸੀਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਵੱਝ-ਧਵਜਧਾਰੀ। ਘੋਸ਼ਾ ਦਾ ਫਲ ਤੇ ਸੈਂਧਾ ਨਮਕ ਪੀਸ ਕੇ ਲੇਪ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਵੀ ਬਵਾਸੀਰ ਲਈ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਉਪਾਏ ਹੈ।

ਗਵ੍ਯਾਜ੍ਯਂ ਸਾਧਿਤਂ ਪੀਤਂ ਪਲਾਸ਼ਕ੍ਸ਼ਾਰਵਾਰਿਣਾ । ਤ੍ਰਿਗੁਣੇਨ ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਂ ਅਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਕ੍ਸ਼ਪਯੇਚ੍ਛਿਵ ॥ ੧,੧੮੬.

ਗਾਂ ਦਾ ਘੀ ਪਲਾਸ਼ ਦੀ ਖਾਰ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਤ੍ਰਿਕਟੂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਬਵਾਸੀਰ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਸ਼ਿਵ।

ਬਿਲ੍ਵਸ੍ਯ ਚ ਫਲਂ ਦਗ੍ਧਂ ਰਕ੍ਤਾਰ੍ਸ਼ਃ ਪ੍ਰਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ । ਜਗ੍ਧਵਾ ਕृष੍ਣਤਿਲਾਨੇਵ ਨਵਨੀਤਯੁਤਾਨਪਿ ॥ ੧,੧੮੬.

ਬੇਲ ਦਾ ਫਲ ਜਲ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਰਕਤ-ਬਵਾਸੀਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਾਲੇ ਤਿਲ ਨਵੀਂ ਮੱਖਣ ਨਾਲ ਖਾਣ ਨਾਲ ਵੀ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਚੂਰ੍ਣਂ ਯਵਕ੍ਸ਼ਾਰਯੁਕ੍ਤਂ ਤੁਲ੍ਯਗੁਡਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਅਗ੍ਨਿਵृਦ੍ਧਿਂ ਕਰੋਤ੍ਯੇਵ ਪ੍ਰਤ੍ਯੂषੇ ਵृषਭਧ੍ਵਜ ॥ ੧,੧੮੬.

ਸੁੰਠ ਦਾ ਚੂਰਨ, ਜੌ ਦੀ ਖਾਰ ਤੇ ਬਰਾਬਰ ਗੁੜ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸਵੇਰੇ ਖਾਣ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਵੱਝ-ਧਵਜਧਾਰੀ।

ਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾ ਚ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਵਾਰਿ ਪੀਤਂ ਚਾਗ੍ਨਿਂ ਕਰੋਤਿ ਵੈ । ਹਰੀਤਕੀਂ ਸੈਨ੍ਧਵਞ੍ਚ ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਰੁਦ੍ਰ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ॥ ੧,੧੮੬.

ਸੁੰਠ ਨਾਲ ਉਕਾਲਿਆ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਧਦੀ ਹੈ; ਹਰੜ, ਸੈਂਧਾ ਨਮਕ, ਚਿਤਰਕ ਤੇ ਪੀਪਲੀ, ਹੇ ਰੁਦਰ—